II SA/Bd 398/23

II SA/Bd 398/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-08-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski
Joanna Brzezińska /sprawozdawca/
Joanna Janiszewska - Ziołek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1191
art. 47 ust. 3a
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi P. W. na postanowienie Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie udostępnienia danych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz P. W. kwotę 600 (sześćset) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 24 lutego 2023 r. Poczta Polska S.A. Centrum Infrastruktury Ośrodek Infrastruktury w Gdańsku (skarżąca) zwróciła się do Prezydenta Miasta Bydgoszczy o udzielenie informacji o osobach zameldowanych na pobyt stały i czasowy w lokalach w budynkach przy ul. [...] i ul. [...], [...] i [...] w B.. Skarżąca podała, że jest użytkownikiem wieczystym zabudowanych nieruchomości pod ww. adresami, dla których Sąd Rejonowy w Bydgoszczy prowadzi księgi wieczyste [...] i [...]. Podniosła, że w myśl art. 53 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2022 r., poz. 1191 – dalej "u.e.l.") udostępnienie danych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL dla podmiotów, o których mowa w art. 46 ust. 1, art. 46 ust. 2 pkt 4 oraz ministra właściwego do spraw wewnętrznych, następuje nieodpłatnie, a Poczta Polska jest spółką akcyjną, w której Skarb Państwa jest jedynym akcjonariuszem.
Postanowieniem z 28 lutego 2023 r., znak WSO-I.5345.2527.2023, Prezydent Miasta Bydgoszczy, na podstawie art. 47 ust. 3a u.e.l., odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie udostępnienia danych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL o osobach zameldowanych na pobyt stały oraz pobyt czasowy w Bydgoszczy przy ul. [...] i ul. [...] oraz ul. [...], [...] i [...].
Organ wskazał, że zgodnie z art. 48 ust. 1 u.e.l. podmiotom publicznym, o których mowa w art. 46 ust. 1 ustawy, a zatem również Poczcie Polskiej S.A., przyznany może zostać dostęp do rejestru PESEL w trybie transmisji, dzięki czemu dane niezbędne do realizacji zadań ustawowych podmioty te uzyskiwać mogą samodzielnie, bez pośrednictwa organu udostępniającego dane. Organ wskazał, że Poczta Polska, na podstawie decyzji, uzyskała dostęp do rejestru PESEL, za pomocą teletransmisji danych. Zdaniem organu wskazana decyzja wyłącza możliwość uzyskiwania danych jednostkowych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL w trybie wnioskowym - za pośrednictwem organu udostępniającego dane, zgodnie bowiem z art. 47 ust. 3a ww. ustawy, organ który otrzymał wniosek o udostępnienie z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL danych jednostkowych skierowany przez podmiot zobowiązany na dzień złożenia wniosku, w myśl art. 48 ust. 1 ustawy, do korzystania z urządzeń teletransmisji danych, odmawia w drodze postanowienia wszczęcia postępowania. Organ podniósł, że powyższe ustalenia uniemożliwiają pozytywna realizację wniosku, bowiem w dniu jego wpływu do organu Poczta Polska S.A. posiadała pozytywną decyzję teletransmisyjną. Dane niezbędne do realizacji swoich ustawowych zadań może uzyskiwać wyłącznie w sposób samodzielny (za pomocą urządzeń teletransmisji danych) bez możliwości kierowania do Urzędu Miasta Bydgoszczy zapytań o dane z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL w trybie wnioskowym.
Poczta Polska S.A. z siedzibą w Warszawie, reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. art. 46 ust. 1 pkt 1-6 u.e.l. w powiązaniu z art. 47 ust. 3a oraz art. 48 ust. 1 u.e.l. poprzez błędna wykładnię tych przepisów i bezzasadne przyjęcie przez Burmistrza (powinno być Prezydenta – przypi. Sądu) Miasta Bydgoszczy, że skarżąca jest podmiotem administracji publicznej, a w związku z posiadaniem decyzji teletransmisyjnej jest całkowicie wyłączona z możliwości uzyskania danych jednostkowych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL w trybie wnioskowym. Skarżąca podkreśliła, że nie jest jednak podmiotem administracji publicznej, a przyznane jej prawo do udostępniania danych za pomocą urządzeń teletransmisji, dotyczy wyłącznie do spraw związanych z abonamentem RTV oraz realizacji zadań operatora świadczącego powszechne usługi pocztowe. Zdaniem strony skarżącej błędne było powiązanie z art. 47 ust. 3a ww. ustawy i wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, bowiem przepis ten odnosi się bezpośrednio do określonej grupy podmiotów, w obrębie których nie znajduje się skarżąca;
- art. 7 ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1689 – dalej u.o.a.) poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżąca realizuje swoje zadania ustawowe jako podmiot administracji publicznej a jej wniosek z 24 lutego 2023 r. obejmuje swoim zakresem przedmiot decyzji teletransmisyjnej, podczas gdy wniosek ten nie obejmował zakresu, w jakim decyzja teletransmisyjna uprawnia do samodzielnego uzyskania informacji z rejestru mieszkańców i rejestru PESEL,
- art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszystkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co skutkowało błędnym przyjęciem, że skarżąca jest podmiotem administracji publicznej i na podstawie decyzji teletransmisyjnej może w samodzielny sposób uzyskać informacje będące przedmiotem wniosku, oraz że skarżąca ma na celu realizację swoich zadań ustawowych, podczas gdy celem wniosku była realizacja działalności gospodarczej,
- art. 8 § 1, art. 10 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej i odmowę wszczęcia postępowania w przedmiocie udostępnienia danych wskazanych we wniosku oraz uniemożliwienie skarżącej czynnego udziału w sprawie, pomimo że nie zachodziły szczególne przesłanki, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a.
- art. 61a k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia wobec prawidłowo złożonego wniosku uzasadniającego wszczęcie postępowania i wydanie decyzji pozytywnej,
- art. 124 § 1 w zw. z art. 112 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i w konsekwencji nieokreślenie przysługującego skarżącej środka zaskarżenia oraz terminu na jego wniesienie, co skutkowało błędnym pouczeniem, podczas gdy skarżąca winna zostać pouczona o możliwości wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zobowiązanie organu do wszczęcia postępowania w sprawie wniosku z 24 lutego 2024 r., zasądzenie kosztów postępowania, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z wydruków księgi wieczystej na wykazanie faktu, że skarżąca jest użytkownikiem wieczystym wskazanych we wniosku nieruchomości, oraz z fragmentu wykazu podmiotów publicznych posiadających dostęp do rejestru PESEL za pomocą urządzeń teletransmisji danych z wpisem Poczty Polskiej S.A. na wykazanie, że skarżąca ma prawo posługiwać się dostępem do rejestru PESEL za pomocą urządzeń teletransmisji danych wyłącznie do spraw związanych z abonamentem RTV oraz realizacji zadań operatora świadczącego powszechne usługi pocztowe.
W uzasadnieniu skargi wskazano argumentację na rzecz podniesionych zarzutów. Stwierdzono, że nieprawidłowo przyjął organ, iż działalność skarżącej ogranicza się do wykonywania zadań wynikających z ustawy Prawo pocztowe, pomijając, że prowadzi ona także działalność gospodarczą inną niż wymienioną w ww. ustawie, w tym polegającą na wynajmie lokali. Kwestie związane z wynajmem były podstawą wniosku z 24 lutego 2023 r. i nie są one objęte decyzją przywołaną przez organ. W ocenie skarżącej nie jest ona podmiotem administracji publicznej, (co potwierdza według niej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16 marca 2010 r., sygn. K 24/08) toteż nie ma do niej zastosowania art. 47 ust. 3a w zw. z art. 46 ust. 1 u.e.l. Skarżąca podniosła dalej, że nieprawidłowe przekonanie organu co do tego, że jest podmiotem administracji publicznej, jak i co do tego, że złożyła wniosek celem realizacji ustawowych zadań, było wynikiem nieprawidłowego zbadania stanu faktycznego sprawy. O niedbalstwie organu i związanym z tym naruszeniem wskazanych przepisów procesowych świadczy pośpieszne załatwienie sprawy (tego samego dnia, w którym wpłynął wniosek), nierozważenie wskazanych cech skarżącej (jej charakteru prawnego i charakteru wykonywanych przez nią zadań) oraz brak prawidłowego pouczenia o środku zaskarżenia od postanowienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wskazał, że na rzecz skarżącej wydana została decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 8 września 2014 r., nr DSO-WUI-6173-24.2/14, uprawniająca do pozyskiwania danych z rejestru PESEL za pomocą urządzeń teletransmisji, toteż nie jest ona uprawniona do pozyskiwania tych danych w trybie jednostkowym.
Na wezwania Sądu:
- skarżąca przedłożyła kopię decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z 8 września 2014 r., nr DSO-WUI-6173-24.2/14,
- Minister Spraw Wewnętrznych przedłożył kopię wniosku skarżącej z 10 lipca 2014 r. o udostępnienie danych za pomocą urządzeń teletransmisji z ewidencji ludności, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych (załatwiony ww. decyzją z 8 września 2014 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") wykazała, że skarga jest zasadna, choć nie wszystkie jej zarzuty były trafne.
Poddana kontroli Sądu sprawa dotyczy odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie udostępnienia danych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL w trybie opisanym w ustawie z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (publ. jak wcześniej wskazano). Podstawą odmowy wszczęcie postępowania był art. 47 ust. 3a u.e.l., zgodnie z którym organ, który otrzymał wniosek w postaci, o której mowa w ust. 1 (na piśmie lub w postaci elektronicznej – przyp. Sądu), skierowany przez podmiot zobowiązany na podstawie art. 48 do korzystania z urządzeń teletransmisji danych, odmawia, w drodze postanowienia, wszczęcia postępowania. W powołanej ustawie brak jest przepisu wskazującego na to, że postanowienie wydane na podstawie art. 47 ust. 3a u.e.l. może być zaskarżone zażaleniem. Co do zasady postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć tylko w odwołaniu od decyzji (art. 146 k.p.a.). Zasada ta dotyczy tylko tzw. postanowień wpadkowych, wydanych w toku postępowania zakańczanego decyzją. Postanowienie z art. 47 ust. 3a u.e.l. nie jest postanowieniem incydentalnym, jest za to postanowieniem ostatecznie kończącym postępowanie w sprawie wniosku.
Stosownie do z art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. skarga do sądu administracyjnego przysługuje na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W ocenie Sądu postępowanie w sprawie udostępniania danych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL ma charakter postępowania administracyjnego prowadzone przez organ Nie budzi zatem wątpliwości, że postanowienie wydane na podstawie art. 47 ust. 3a u.e.l. jest zaskarżalne do sądu administracyjnego.
O prawie zaskarżenia ostatecznego postanowienia, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego, strona winna zostać pouczona i pouczenie to winno znaleźć się w treści tego postanowienia. Zgodnie bowiem z art. 124 § 1 k.p.a. postanowienie powinno zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania. Jednocześnie zgodnie z art. 123 § 3 k.p.a. postanowienie, które może być zaskarżone do sądu administracyjnego, doręcza się stronie wraz z pouczeniem o dopuszczalności wniesienia skargi oraz uzasadnieniem faktycznym i prawnym.
W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie, co wytknięto w skardze, pozbawione było pouczenia o możliwości jego zaskarżenia do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia (art. 53 § 1 p.p.s.a.). Uchybienie to nie mogło mieć jednak istotnego wpływu wynik sprawy i nie stanowiło samodzielnej podstawy uchylenia zaskarżonego postanowienia. Naruszenie to nie wpłynęło bowiem na skorzystanie przez skarżącą z prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego - taka skarga została, pomimo braku pouczenia, wniesiona w ustawowym terminie (doręczenie postanowienia nastąpiło w dniu 2 marca 2023 r., skargę wniesiono w poniedziałek, 3 kwietnia 2023 r.).
Podstawę do uchylenia zaskarżonego postanowienia stanowiło jednak, co zasadnie zarzucono w skardze, nieprawidłowe ustalenie i nierozważenie okoliczności mającej zasadniczy wpływ na możliwość zastosowania w sprawie wniosku skarżącej trybu przewidzianego w art. 46 ust. 1 u.e.l. oraz dopuszczalność załatwienia tego wniosku w sposób opisany w art. 47 ust. 3a u.e.l. Jak wynika z przytoczonej wcześniej treści art. 47 ust. 3a u.e.l. odsyła on do art. 48 u.e.l. Stosownie do art. 48 u.e.l. dane z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców udostępnia się, pod wskazanymi w art. 48 u.e.l. warunkami, za pomocą urządzeń teletransmisji danych, podmiotom, o których mowa w art. 46 ust. 1 u.e.l.
Stosownie do art. 46 ust. 1 u.e.l. dane z rejestru PESEL oraz rejestrów mieszkańców w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań udostępnia się następującym podmiotom:
1) organom administracji publicznej, sądom i prokuraturze;
2) Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służbie Więziennej, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Krajowej Administracji Skarbowej, Żandarmerii Wojskowej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Ochrony Państwa, Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu, Szefowi Krajowego Centrum Informacji Kryminalnych, Inspektorowi Nadzoru Wewnętrznego, organom wyborczym i strażom gminnym (miejskim);
3) komornikom sądowym - wyłącznie w zakresie niezbędnym do prowadzenia przez nich postępowania egzekucyjnego lub zabezpieczającego albo wykonywania postanowienia o zabezpieczeniu spadku lub sporządzania spisu inwentarza;
4) (uchylony);
5) państwowym i samorządowym jednostkom organizacyjnym oraz innym podmiotom - w zakresie niezbędnym do realizacji zadań publicznych określonych w odrębnych przepisach;
6) Polskiemu Czerwonemu Krzyżowi, w zakresie danych osób poszukiwanych.
Zgodnie natomiast z art. 46 ust. 2 ustawy, dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione:
1) osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny;
2) jednostkom organizacyjnym, w celach badawczych, statystycznych, badania opinii publicznej, jeżeli po wykorzystaniu dane te zostaną poddane takiej modyfikacji, która nie pozwoli ustalić tożsamości osób, których dane dotyczą;
3) innym osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą interes faktyczny w otrzymaniu danych, pod warunkiem uzyskania zgody osób, których dane dotyczą;
4) podmiotom odpowiedzialnym za system identyfikacji elektronicznej oraz podmiotom wydającym środki identyfikacji elektronicznej w systemie identyfikacji elektronicznej zgodnie z ustawą z dnia 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1797) w celu wydania środka identyfikacji elektronicznej;
5) kwalifikowanym dostawcom usług zaufania świadczącym kwalifikowane usługi podpisu elektronicznego lub kwalifikowaną usługę rejestrowanego doręczenia elektronicznego wpisanym do rejestru, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej.
O zgodę, o której mowa w ust. 2 pkt 3, występuje organ właściwy do udostępnienia danych, wyznaczając termin do udzielenia zgody, nie krótszy niż 7 dni i nie dłuższy niż 14 dni od dnia otrzymania wystąpienia. Nieudzielenie zgody w wyznaczonym terminie skutkuje odmową udzielenia zgody na udostępnienie danych (art. 46 ust. 2a).
Z powyższego wynika, że zasadniczym dla możliwości odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie udostępnienia danych z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców jest ustalenie, że wniosek w tym zakresie pochodzi od podmiotu wymienionego w art. 46 ust. 1 u.e.l. i dotyczy danych niezbędnych do realizacji jego ustawowych zadań.
Organ administracji przedwcześnie przyjął, że żądanie zawarte we wniosku skarżącej spółki związane jest z realizacją jej ustawowych zadań. Organ powołał się w tym zakresie na "pozytywną decyzję teletransmisyjną", którą otrzymać miała skarżąca, a która upoważnia ją w ocenie organu do samodzielnego pobierania wnioskowanych danych, bez pośrednictwa organów udostępniających dane. Organ nie wskazał jednak ani danych identyfikujących tę decyzję, ani zakresu upoważnienia przyznanego tą decyzją. W tej sytuacji wydanie postanowienia w oparciu art. 47 ust. 3a u.e.l. uznać należy za w żaden sposób nieuzasadnione okolicznościami faktycznymi sprawy. Organ nie przeanalizował bowiem istotnej okoliczności determinującej to, czy odmowa wszczęcia postępowania na wniosek jest zasadna, tj. tego, czy żądanie wniosku służy realizacji jej ustawowych zadań. Nadto tych ustawowych zadań organ w żaden sposób nie zidentyfikował i nie zestawił ich z treścią żądania wniosku i zawartych w nim informacji. W przypadku skarżącej – spółki Poczta Polska S.A. – zadania te wymienione zostały m.in. w ustawie z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1640) i ustawie z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1689). Zasadnie jednak podnosi skarżąca, że jest ona podmiotem upoważnionym również do prowadzenia działalności niezwiązanej z realizacją zadań ustawowych (handel detaliczny, bankowość, kantory wymiany walut, wynajem nieruchomości). Pochodzące od Poczty Polskie S.A. żądanie o udostępnienie danych z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców nie może zatem być każdorazowo utożsamiane z koniecznością pozyskania tych danych celem realizacji konkretnego zadania ustawowego. Taki automatyzm przyjął zaś Prezydent Miasta Bydgoszczy, podtrzymując argumentację w odpowiedzi na skargę, bez odniesienia się do konkretnych merytorycznych zarzutów w tym zakresie. Zauważyć też należy, że wątpliwość co do tego, czy w istocie wniosek związany był z realizacją zadania ustawowego, budziła już sama treść tego wniosku. Skarżąca wskazywała bowiem na wolę pozyskania danych o osobach zameldowanych na pobyt stały lub czasowy pod wyszczególnionymi we wniosku adresami nieruchomości, których spółka Poczta Polska S.A. jest użytkownikiem wieczystym. Sugeruje to, że żądanie wniosku służyć może realizacji własnego tj. dotyczącego sfery uprawnień lub obowiązków jako podmiotu prawa, nie zaś związanych z ewentualnym wykonywaniem obowiązków ustawowych o charakterze publicznym.
W tym jednak zakresie organ nie poczynił żadnych ustaleń, ani nie wezwał do ewentualnego wykazania własnego interesu faktycznego lub prawnego w pozyskaniu wnioskowanych danych przez spółkę.
Powyższe doprowadziło do wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego opisanych w art. 7 k.p.a. ("w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli), art. 77 § 1 ("organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy") oraz art. 80 ("organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona"). Organ naruszył ponadto art. 107 § 3 k.p.a. zobowiązujący go do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć, w zakresie wyjaśnienia stanu prawnego jak i wskazania okoliczności faktycznych sprawy przyjętych przez organ jako udowodnione. Ograniczenie się do wskazania, że na rzecz skarżącej wydana została "pozytywna decyzja teletransmisyjna", bez chociażby skonkretyzowania tej decyzji, nie może być uznane za dostateczną podstawę zastosowania w sprawie skarżącej art. 47 ust. 3a u.e.l. Zauważyć nadto należy, że powoływanej bliżej nieokreślonej decyzji nie zawierają również przedłożone akta sprawy. To z kolei budzi wątpliwości, czy organ w ogóle zapoznał się z treścią przedmiotowej decyzji teletransmisyjnej.
Dla porządku nadmienić należy, że wskazany wyżej przepis art. 107 § 3 k.p.a. miał zastosowanie względem postanowienia organu I instancji, zgodnie z odesłaniem z art. 126 k.p.a. ("do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie.").
Sąd, działając na podstawie art. 106 § 1 p.p.s.a., przeprowadził z urzędu dowód uzupełniający z dokumentów celem wyjaśnienia istotnej wątpliwości dotyczącej zakresu upoważnienia do pobierania danych z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców, przyznanego nieskonkretyzowaną przez organ decyzją. Z wyjaśnień zawartych w treści skargi (potwierdzonych potem przez organ w odpowiedzi na skargę) wynika, że "pozytywna decyzja transmisyjna, o której wzmiankował organ w zaskarżonym postanowieniu, to decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 8 września 2014 r., nr DSO-WUI-6173-24.2/14, o wyrażeniu zgody na udostępnienie Poczcie Polskiej S.A. danych ze zbioru PESEL za pomocą urządzeń teletransmisji danych do realizacji zadań ustawowych. Decyzja powyższa została przedłożona Sądowi na jego wezwanie przez pełnomocnika skarżącej. Z jej treści wynika, że upoważnia ona skarżącą do pobierania danych z rejestru PESEL "do realizacji zadań ustawowych". Potwierdza to również drugi z dokumentów pozyskanych przez Sąd w trybie art. 106 § 1 p.p.s.a. tj. wniosek skarżącej, załatwionego ww. decyzją. Z treści wniosku wynika jednoznacznie, że umotywowany był on koniecznością uzyskania danych umożliwiających realizację zadań opisanych w ustawie z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych i związanej z nimi egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym. W konsekwencji należy wskazać, że powyższa decyzja z 8 września 2014 r. upoważnia skarżącą do pobierania danych z rejestru PESEL wyłącznie w zakresie realizacji zadań ustawowych, a nie jakichkolwiek zadań skarżącej wynikających z jej działalności gospodarczej. Potwierdza to zasadność zarzutu skargi, że powoływana przez organ decyzja nie stanowi podstawy dla uznania, że postępowanie z wniosku skarżącej nie zasługuje na wszczęcie. Decyzja ta nie stanowi o ogólnym upoważnieniu skarżącej do pozyskiwania danych w drodze teletransmisji, ale jedynie w zakresie, w jakim jest to konieczne dla realizacji jej zadań ustawowych. Organ nie wykazał, aby wniosek z 24 lutego 2023 r. dotyczył takich właśnie danych.
Organ nieprawidłowo, bo przedwcześnie, zastosował art. 47 ust. 3a u.e.l., w warunkach naruszenia art. 7, 77 §1 i 80 k.p.a. Uzasadnienie postanowienia zostało wadliwie skonstruowane (nie wyjaśniono dostatecznie faktycznych podstaw rozstrzygnięcia), co naruszyło art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. Doszło również do naruszenia art. 124 § 1 k.p.a., które jednak nie miało wypływu na wynik sprawy (co wyjaśniono wcześniej).
Sąd nie przeprowadził dowodu uzupełniającego z dokumentów wskazanych przez skarżącą, albowiem nie było to niezbędne dla rozpoznania niniejszej sprawy.
Niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 8 § 1 k.p.a., samo bowiem rozpoznanie sprawy w sposób procesowo wadliwy nie jest jednoznaczne z naruszeniem zasady bezstronności, proporcjonalności czy równego traktowania stron. Tych naruszeń zaś Sąd nie stwierdził. Nie jest też zasadny zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. albowiem postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania jest rozstrzygnięciem formalnym niweczącym możliwość rozpoznania sprawy co do istoty. W przypadku tego typu rozstrzygnięcia w istocie nie dochodzi wszakże do wszczęcia postępowania merytorycznego i wydania decyzji. Nadto choć zasada zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu ma zastosowanie również do postępowań załatwianych postanowieniem kończącym postępowanie (vide: wyrok NSA z 3 kwietnia 2019 r., sygn. II OSK 1260/17, dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl) to dla skuteczności zarzutu jej naruszenia koniecznym jest dowiedzenie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy (vide: wyrok NSA z 18 maja 2023 r., sygn. III OSK 6/22, dostępny jw.). Dostrzegając, że brak jest w aktach dowodu na to, by organ umożliwił skarżącej wypowiedzenie się przed podjęciem postanowienia, nie można uznać tego za istotne uchybienie, skoro skarżąca nie wykazała okoliczności, o których mowa wyżej.
Sąd nie zgadza się wreszcie z zarzutem, jakoby organ bezpodstawnie przyjął, że wobec skarżącej w ogóle nie może mieć zastosowania art. 48 w zw. z art. 46 ust. 1 u.e.l. O ile zgodzić należy się, że spółka akcyjna, której jedynym udziałowcem jest Skarb Państwa, nie może być automatycznie kwalifikowana jako organ administracji publicznej (co potwierdza powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 16 marca 2010 r., sygn. K 24/08) to skarżąca nie dostrzega, że zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 5 u.e.l. dane z rejestru PESEL oraz rejestrów mieszkańców w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań udostępnia się również państwowym i samorządowym jednostkom organizacyjnym oraz innym podmiotom - w zakresie niezbędnym do realizacji zadań publicznych określonych w odrębnych przepisach. Poczta Polska S.A. jest bez wątpienia "innym podmiotem" realizującym zadania publiczne określone w odrębnych przepisach. W tym zakresie może mieć wobec niej zastosowanie art. 46 ust. 1 u.e.l. i w konsekwencji – art. 48 oraz art. 47 ust. 3a u.e.l.
W ocenie Sądu nie było konieczności kierowania niniejszej sprawy na rozprawę, mimo wniosku zawartego w skardze. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 8 grudnia 2020 r. w sprawie sygn. akt I FSK 1122/20 (dostępny jw.) uprawnieniem sądu jest ocena, czy sprawę rozpoznać w trybie uproszczonym, czy też zgodnie z art. 122 p.p.s.a. na rozprawie. Niniejsza sprawa dotyczyła postanowienia i nie była sprawą o takim stopniu skomplikowania, by uzasadniało to rozpoznanie jej na rozprawie zgodnie z wnioskiem skarżącej. Dlatego, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Nie zasłużył wreszcie na uwzględnienie wniosek o zobowiązanie organu do wydania rozstrzygnięcia określonej treści. Zgodnie z art. 145a § 1 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2 (stwierdzenia, że decyzja lub postanowienie narusza prawo materialne w sposób mający wpływ na wynik sprawy, lub że rozstrzygnięcie dotknięte jest wadą nieważności – przyp. Sądu), jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. W niniejszej sprawie stwierdzone przez Sąd naruszenie prawa dotyczy przede wszystkim przepisów postępowania (art. 7, 77 §1, 80, 107 § 3 k.p.a. oraz art. 47 ust. 3a u.e.l.), które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zapewne było konsekwencją błędnej wykładni przepisów prawa materialnego (art. 46 ust. 1 pkt 5, ust. 2 pkt 1, art. 47 ust. 1, ust. 3a i ust. 4 u.e.l.). Wobec tego podstawę prawną uchylenia skarżonego postanowienia stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Z tego powodu zastosowanie w sprawie art. 145a § 1 p.p.s.a. było niemożliwe.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uzupełni postępowanie dowodowe uwzględniając powyższą ocenę prawną i wskazania. Konieczne jest zatem wyjaśnienie, czy zaistniały przesłanki do udostępnienia spółce Poczta Polska S.A. wnioskowanych danych jednostkowych w trybie art. 47 u.e.l. tj. informacji uzyskanych z rejestrów, o których mowa w art. 3 tej ustawy, dotyczących jednej osoby lub imion i nazwisk wszystkich osób zameldowanych pod jednym adresem (art. 47 ust. 4). W szczególności organ zweryfikować winien, czy wnioskodawca dostatecznie wykazał własny interes prawny w uzyskaniu wnioskowanych danych – na który się powołuje, zgodnie z wymogiem z art. 46 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy. Wezwać ewentualnie do jego wykazania, co jest obowiązkiem wnioskodawcy.
Podkreślenia zatem wymaga, że przyjmuje się, że mieć interes prawny, to znaczy ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na którego podstawie podmiot może skutecznie żądać dokonania przez organ danej czynności albo zaniechania lub ograniczenia jakiegoś działania. Istotą interesu prawnego jest możliwość wykorzystania go dla osiągnięcia określonego skutku prawnego. Interes prawny nie może zatem wynikać z subiektywnego przekonania danej osoby, lecz z obiektywnych cech, które zaistniały w stosunku do danego podmiotu. Interes prawny musi być osobisty, konkretny, aktualny i oparty na normie prawa materialnego. Nie może być on jedynie przewidywalny w przyszłości, ale musi realnie istnieć.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 26 lipca 2016 r. sygn. II OSK 286/16 i z 22 marca 2022 r. sygn. II OSK 895/21 (publ. w CBOSA), zauważył, że nie jest udowodnieniem interesu prawnego w uzyskaniu danych także przytoczenie przepisów prawnych, na podstawie których strona ma zamiar zainicjowania postępowania sądowego. Taki zamiar nie wypełnia jeszcze bowiem istotnych elementarnych wartości, na jakich oparty jest interes prawny. Nie jest to bowiem interes prawny konkretny, aktualny, obiektywnie istniejący. Samo deklarowanie zainicjowania w przyszłości postępowania sądowego, zwłaszcza w sytuacji gdy na gruncie materialnoprawnym nie zostanie wykazana relacja łącząca skarżącą z osobami, których żądanie ujawnienia danych z rejestrów ewidencji ludności dotyczy, przesądza o braku uzasadnionych podstaw prawnych i faktycznych wykazania interesu prawnego.
Z art. 46 ustawy o ewidencji ludności jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o udostępnienie danych z rejestrów spoczywa ciężar wykazania interesu prawnego w udostępnieniu danych. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że we wniosku z 28 lipca 2023 r. skarżąca z pewnością nie wykazała jeszcze interesu prawnego w uzyskaniu wnioskowanych danych. Wniosek zawiera wyłącznie twierdzenia, że skarżąca spółka jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości o wskazanych numerach ksiąg wieczystych, co samo w sobie w żaden sposób nie uzasadnia posiadania interesu prawnego w uzyskaniu informacji o osobach zameldowanych pod wskazanymi adresami.
Ustawodawca dopuścił także fakultatywną udostępnienia danych innym osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą interes faktyczny w otrzymaniu danych, pod warunkiem jednak uzyskania zgody osób, których dane dotyczą (art. 46 ust. 2 pkt 3 u.e.l.). W takiej sytuacji, zgodnie z przywołanym wyżej ust. 2a art. 46 ww. ustawy, o zgodę taką występuje organ właściwy do udostępnienia danych, wyznaczając termin do udzielenia zgody, nie krótszy niż 7 dni i nie dłuższy niż 14 dni od dnia otrzymania wystąpienia. Nieudzielenie zgody w wyznaczonym terminie skutkuje odmową udzielenia zgody na udostępnienie danych.
O zwrocie niezbędnych kosztów postępowania (obejmujących wpis od skargi - 200 zł, opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).