II SA/BD 389/24

II SA/Bd 389/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-08-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Anna Klotz /przewodniczący sprawozdawca/
Jarosław Wichrowski
Joanna Ziołek
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, art. 17b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Jarosław Wichrowski asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi R. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 19 lutego 2024 r. nr KO.411.240.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 15 grudnia 2023r. znak: BOPS 001393/ŚP/12/2023/O Burmistrz B. odmówił R. H. (zwanej dalej skarżącą) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką W. W..
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki datuje się od 61 roku życia zatem nie powstała w okresie o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) - dalej u.ś.r. Jednakże organ podniósł, iż pozostaje związany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zatem sprawa winna być rozpatrywana z uwzględnieniem tego wyroku. Ponadto organ szczegółowo opisał stan zdrowia osoby wymagającej opieki, czynności wykonywane przez nią samodzielnie oraz zakres wykonywanej opieki przez wnioskodawczynię powołując się na ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego. Organ przytaczając treść art. 17 ust. 1a u.ś.r. wywiódł, że nie tylko na wnioskodawczyni ciąży obowiązek alimentacyjny przy czym nie zostało przedłożone orzeczenie o niepełnosprawności by pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji (syn osoby wymagającej opieki) były zwolnione z obowiązku alimentacyjnego.
Organ I instancji wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można wywieść, że zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad matką, a rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wbrew twierdzeniom strony, że sprawuje opiekę od 12 lat i nie pracuje w gospodarstwie rolnym skarżąca nadal jest płatnikiem KRUS, współwłaścicielem gospodarstwa rolnego. Niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została ustalona od 31 października 2014r. przy czym aktualnie nie została przedłożona stosowna dokumentacja medyczna. W ocenie organu wnioskodawczyni nie wykonuje takich czynności opiekuńczych, które absorbowałyby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca, wnosząc o jej uchylenie oraz zarzucając organowi I instancji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponadto skarżąca zarzuciła dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z nich mimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek.
Decyzją z dnia 19 lutego 2024 r., nr KO.411.240.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku (dalej SKO) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO podało, że matka skarżącej W. W. urodzona [...] lipca 1953r. na podstawie orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z 31 października 2014r. legitymuje się trwałą niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym od - nadal oraz trwałą niezdolnością do samodzielnej egzystencji od - nadal.
SKO zwróciło uwagę na treść art. 17 ust.1b u.ś.r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym to uznano, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ wywiódł, iż pozostaje związany wyrażonym stanowiskiem i nie jest władny rozpatrywać tej kwestii. SKO uznało zarzut skarżącej o naruszeniu tego przepisu poprzez zastosowanie błędnej wykładni art. 17 ust.1b u.ś.r. przy rozpoznawaniu sprawy zakończonej skarżoną decyzją za nieuzasadniony.
SKO zauważyło, że skarżąca w cz.III wniosku wskazała, że nie jest rolnikiem przy czym w dalszej części nie zostało wypełnione oświadczenie o zaprzestaniu czy też niezaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym wraz ze wskazaniem daty. Ze zgromadzonego materiału dowodowego w ocenie SKO wynika, że skarżąca wraz z małżonkiem pozostaje podatnikiem podatku rolnego i jest ubezpieczona w KRUS (karta 19 i 8 akt sprawy).
SKO podało, że w oświadczeniu złożonym 27 października 2023r. skarżąca wskazała, że nie wykonuje pracy w gospodarstwie rolnym, ponieważ opiekuje się mamą od 12 lat (karta 18 akt sprawy). Natomiast z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 27 października 2023r. wynika, że osoba wymagająca opieki porusza się samodzielnie, nie wymaga specjalnej diety, samodzielnie spożywa posiłki i samodzielnie wykonuje czynności higieniczne. Z uwagi na schorzenia nie może pozostawać sama przy czym opieka polega na podaniu lekarstw 2 razy dziennie, wizyta w urzędach, u lekarza 1 raz na trzy miesiące, pomoc w porannej i wieczornej toalecie, przygotowanie posiłków. W dowozie do lekarza pomaga mąż lub synowie skarżącej wspólnie zamieszkujący z osobą niepełnosprawną. Syn W. W. przebywa w DPS.
Zdaniem SKO przyjmując brak złożonego oświadczenia we wniosku, a wręcz pozostającego w sprzeczności ze stanem faktycznym, że skarżąca nie jest rolnikiem, nie można uznać, iż faktycznie zrezygnowała ona z pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką.
Według SKO matka skarżącej mimo swojej niepełnosprawności jest osobą samodzielną, samodzielnie się porusza, spożywa posiłki, samodzielnie wykonuje czynności higieniczne. Zatem zakres sprawowanej opieki wskazanej w powołanym oświadczeniu jak i wywiadzie środowiskowym nie wymusza konieczności rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym.
Z treści art. 17 ust. 1 omawianej ustawy wynika, że istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły. To samo dotyczy rolnika w zakresie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W opinii SKO bezsprzecznie z przedłożonych akt sprawy wynika, że skarżąca jest rolnikiem. Mimo odrębnie złożonego oświadczenia o niewykonywaniu pracy w gospodarstwie rolnym wskazane okoliczności tego nie potwierdzają. Wnioskodawczyni pozostaje nadal ubezpieczona w KRUS z uwagi na kontynuację opłacania składki na ubezpieczenie społeczne jako rolnik - przy czym zakres wykonywanych prac w gospodarstwie, w zasadzie ich brak, nie koliduje z możliwością zapewnienia stosownej opieki matce.
SKO powołało się na uchwałę NSA 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40, Lex nr 1230181), z której wynika, że rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
W uchwale tej również stwierdzono, że świadczenia pielęgnacyjnego nie może otrzymywać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne, gdyż jest w takim przypadku osobą aktywną zawodowo. Rolnicy i domownicy ubezpieczeni w KRUS po złożeniu takiego oświadczenia tracą status do ubezpieczenia społecznego rolników, ponieważ zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 933 ze zm.) za rolnika uznaje się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium RP, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym (...). Zmiany, o których mowa w przytoczonym uzasadnieniu projektu do ustaw nowelizujących wprowadzono w art. 3 ust. 5-7, art. 4 ust. 3 i art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 6 ust. 2b i art. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem SKO w omawianej sprawie mimo złożonego oświadczenia o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym skarżąca nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników a czynności związane z opieką nad matką nie zajmują całego dnia.
Odnośnie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w świetle przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2024r. SKO wyjaśniło, że z uwagi na wiek osoby niepełnosprawnej, nie zachodzą w tej sprawie przesłanki uprawniające skarżącą do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżąca złożyła na ww decyzję skargę, wnosząc o jej uchylenie jak również o uchylenie decyzji organu I instancji oraz zarzucając:
1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia,
2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: ,,p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowił przepis art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako: "k.r.o") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17b u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:
rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;
małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: ,,Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia." Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.
W kontrolowanej sprawie bezsporne jest to, że matka skarżącej jest wdową zaś z wypisu orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z 31 października 2014r. wynika, że legitymuje się trwałą niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym od - nadal oraz trwałą niezdolnością do samodzielnej egzystencji od – nadal. W stanie faktycznym sprawy jest również bezsporne, że skarżąca nie jest zatrudniona ani nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy. Nie ulega też wątpliwości, że skarżąca - stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. W tym aspekcie spełnia zatem przesłanki warunkujące prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W ocenie Sądu SKO prawidłowo zanegowało stanowisko organu I instancji, który stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikający z art. 17 ust. 1b u.ś.r. SKO powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.
Kolejne rozważania Sądu skupiają się natomiast na treści art. 17b u.ś.r. Przepis ten, zdaniem Sądu, otwiera rolnikom drogę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. W tym celu jak wyżej wskazano składają stosowne oświadczenie złożone w warunkach rygoru odpowiedzialności karnej.
Należy w tym miejscu wskazać na fragment uzasadnienia projektu ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114) - druk sejmowy nr 3588 kadencja VII z dnia 15 maja 2015 r. Zmiana ta była konsekwencją wprowadzenia w życie art. 17b u.ś.r. przyznającego rolnikom prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu projektu stwierdzono, że ,,podstawowym warunkiem (przyznania świadczenia) jest brak aktywności zawodowej spowodowany koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W związku z tym, rolnicy, ich małżonkowie i domownicy ubiegający się o powyższe świadczenia, zobowiązani są do złożenia oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Jest to konsekwencją uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt I OPS 5/12), w której NSA stwierdził, że świadczenia pielęgnacyjnego nie może otrzymywać rolnik prowadzący gospodarstwo rolne, gdyż jest w takim przypadku osobą aktywną zawodowo. Rolnicy i domownicy ubezpieczeni w KRUS po złożeniu takiego oświadczenia tracą status do ubezpieczenia społecznego rolników, ponieważ zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403 z późn. zm.) za rolnika uznaje się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium RP, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym (...). Tak więc rolników, ich małżonków i domowników, zaprzestających prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i nabyciem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, KRUS wyłącza z ubezpieczenia społecznego rolników. Organ wypłacający to świadczenie (wójt, burmistrz lub prezydent miasta), zgłasza takie osoby do ubezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS i opłaca za nich składki ubezpieczeniowe. Świadczenia i składki finansowane są z dotacji celowej z budżetu państwa".
Zmiany, o których mowa w przytoczonym uzasadnieniu projektu do ustaw nowelizujących wprowadzono w art. 3 ust. 5-7, art. 4 ust. 3 i art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 6 ust. 2b i art. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się jednak o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statusu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników.
Wymóg złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r., nie stanowi istotnego novum, gdyż oświadczenie, będące w istocie dokumentem prywatnym, stanowi istniejący w procedurze środek dowodowy (art. 75 § 1 i 2 K.p.a.). Możliwość pouczenia przez organ o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań także znana jest procedurze administracyjnej od wejścia w życie ustawy z dnia 23 października 1987 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 33, poz. 186). Jedyne novum, to ustawowe wprowadzenie klauzuli zastępującej pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, które ma na celu ułatwienie procedowania, nie zmienia jednak istoty środka dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 453/15, publ. CBOSA).
Przedstawione przez rolnika oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi zatem dowód na tę okoliczność.
W niniejszej sprawie skarżąca we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 11 października 2023 r. nie oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż tego pola w ogóle nie wypełniła. W tym przypadku można się posiłkować innymi danymi zawartymi w aktach administracyjnych sprawy np. pismem Burmistrza B. z dnia 2 listopada 2023 r., nr FO.1431.14.2023, z którego wynika, że skarżąca ,,figuruje w tutejszej ewidencji jako podatnik podatku rolnego i podatku od nieruchomości". W piśmie Burmistrza B. z dnia 16 listopada 2023 r., nr ZS.3153.1.3.2023 wskazano, że skarżąca ,,jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego". W piśmie z dnia 6 listopada 2023 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że jest ona ubezpieczona w KRUS. Mając powyższe na uwadze należy podzielić stanowisko SKO, z którego wynika, że nie można uznać, iż faktycznie skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką.
Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu, w sytuacji skarżącej nie zaistniała konieczność rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku opieką nad matką.
Poza sporem oczywiście pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile jednak w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle - wbrew stanowisku skarżącej - w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem dowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. także wyrok NSA z 18 maja 2021 r., I OSK 275/21). Posiadanie przez matkę skarżącej orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji nie gwarantuje zatem automatycznie uzyskania przez nią prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi bowiem być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.
Specyfika prowadzenia gospodarstwa rolnego daje znacznie większą swobodę dysponowania czasem pracy niż w przypadku zatrudnienia w ramach stosunku pracy (,,na etacie"). Oczywiście nie można wyprowadzać z tego wniosku, że każdy rolnik na tyle swobodnie dysponuje czasem pracy, że bez trudu może godzić prowadzenie gospodarstwa rolnego z opieką nad osobą niepełnosprawną, niezależnie od stanu tej osoby i zakresu rzeczywiście wymaganej opieki. Nadmierne przywiązanie do tezy o specyfice pracy w gospodarstwie rolnym w kierunku tego rodzaju argumentacji prowadziłoby do wniosku sprzecznego z ustawą - że żaden rolnik nie spełnia ustawowej przesłanki rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż dysponując swobodnie swoim czasem pracy, może pogodzić opiekę nad osobą niepełnosprawną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Każda sprawa wymaga dokonania indywidualnej oceny z uwzględnieniem potwierdzonych wywiadem środowiskowym ustaleń w kwestii zakresu wymaganej opieki. W rozpoznawanej sprawie ocena dokonana przez SKO jest prawidłowa, ponieważ uwzględnia wszystkie istotne elementy stanu faktycznego sprawy.
Skarżąca wprawdzie bezspornie opiekuje się niepełnosprawną matką w podeszłym wieku, jednakże z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 27 października 2023r. wynika, że osoba wymagająca opieki porusza się samodzielnie, nie wymaga specjalnej diety, samodzielnie spożywa posiłki i samodzielnie wykonuje czynności higieniczne. Z uwagi na schorzenia nie może pozostawać sama przy czym opieka polega na podaniu lekarstw 2 razy dziennie, wizyta w urzędach, u lekarza 1 raz na trzy miesiące, pomoc w porannej i wieczornej toalecie, przygotowanie posiłków. W dowozie do lekarza pomaga mąż lub synowie skarżącej wspólnie zamieszkujący z osobą niepełnosprawną.
Jak podkreśla się w ugruntowanym już orzecznictwie sądowym, świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku opieki dziecka nad rodzicem, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia czy kontynuowania zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11).
Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.