II SA/Bd 363/25

II SA/Bd 363/25 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-10-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Brzezińska /sprawozdawca/
Joanna Janiszewska - Ziołek /przewodniczący/
Leszek Kleczkowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 9 ust. 12
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2025 r. sprawy ze skargi J. Z., reprezentowanego przez opiekuna prawnego M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] lutego 2025 r. [...], Prezydent Miasta [...] odmówił M. K. – opiekunowi prawnemu całkowicie ubezwłasnowolnionego pełnoletniego syna: J. Z. (uprawnionego/skarżącego) – przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2023/2024. W uzasadnieniu organ wskazał, że egzekucja alimentów ustalonych na rzecz uprawnionego w okresie dwóch miesięcy poprzedzających wniosek okazała się bezskuteczna. Po przywołaniu treści art. 9 ust. 2 i 12 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1993 – dalej "u.p.o.u.a.") wyjaśnił, że na podstawie danych Urzędu Skarbowego we [...] oraz informacji ZUS ustalono dochód uprawnionego uzyskany przez niego w 2022 r. na kwotę [...]zł, a więc miesięcznie uzyskiwał on 1654,82 zł, co przekracza określone w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. kryterium dochodowe. Organ wskazał przy tym, że ww. kwota dochodu została przeliczona dwukrotnie, a to na skutek kasacyjnej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] października 2024 r., nr [...], wytykającej organowi I instancji brak ustaleń co do otrzymania przez uprawnionego w 2022 r. dodatkowych świadczeń rocznych (tzw. "trzynastki" i "czternastki"). Organ wskazał, że w przypadku ustalania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby będącej podopiecznym opiekuna prawnego, który jest rodzicem ubezwłasnowolnionego uprawnionego, w analizie dochodu nie bierze się pod uwagę dochodu ani opiekuna prawnego, ani innej osoby, z którymi uprawniony prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wyjaśnił, że wynika to z art. 9 ust. 12 ustawy oraz powołanego orzecznictwa.
W odwołaniu od powyższej decyzji strona skarżąca zarzuciła błędne zastosowanie w sprawie art. 9 ust. 12 u.p.o.u.a. Wniosek składał opiekun prawny jako rodzic, jeden z trzech członków gospodarstwa domowego, a nie jako opiekun prawny uprawnionego. Powoławszy treść art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych podniósł, że organ sztucznie wyłączył ubezwłasnowolnione dziecko z kręgu rodziny.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2025 r. znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu, po przywołaniu dotychczasowego stanu sprawy oraz treści art. 9 ust. 1, 2, 2b i 12 u.p.o.u.a. i art. 3 pkt 1, 2 i 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ odwoławczy potwierdził prawidłowość ustaleń co do wysokości dochodu uprawnionego uzyskanego w 2022 r. Wskazał, że miesięczny dochód w wysokości 1654,82 zł przekracza kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wnioskowanego świadczenia, wynikające z art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. (1209 zł). Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie może mieć zastosowania wynikająca z art. 9 ust. 2a ustawy zasada przyznawania świadczenia w kwocie równej różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej (tutaj: 450 zł) a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie (tutaj: 445,82 zł), albowiem różnica ta wynosi 4,18 zł, a zgodnie z art. 9 ust. 2b w przypadku gdy wysokość świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej, ustalona zgodnie z ust. 2a, jest niższa niż 100 zł, świadczenie to nie przysługuje. Organ odwoławczy za niezasadne uznał nadto stanowisko opiekuna co do sposobu obliczania dochodu uprawnionego, albowiem w świetle art. 9 ust. 12 u.p.o.u.a. do dochodu osoby uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego nie wlicza się dochodu tego opiekuna, bez względu na to, czy opiekun ten należy do rodziny uprawnionego, co spójne jest też z definicją rodziny zawartą w art. 2 pkt 12 ustawy i zawartym tam wyłączeniem z rodziny dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego (art. 2 pkt 12 lit. a ustawy).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję J. Z., działający przez opiekuna prawnego, wniósł o jej uchylenie i wydanie decyzji przyznającej wnioskowane świadczenie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że krzywdzącą jest wykładnia art. 9 ust. 12 u.p.o.u.a. wyłączająca z katalogu rodziny osoby uprawnionej opiekuna prawnego tej osoby, który jest jej rodzicem. Zgodnie z definicją zawartą w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest ona rodziną uprawnionego. Strona powołała się na orzecznictwo sądowoadministracyjne podnosząc, że wyłączenie z art. 9 ust. 12 u.p.o.u.a. nie dotyczy sytuacji, w której opiekunem jest rodzic. W ocenie skarżącego dochód uprawnionego winien zostać dołączony do dochodu każdego członka rodziny i przeliczony przez liczbę osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Spór w niniejszej sprawie sprowadził się do rozstrzygnięcia, czy w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w procesie obliczania dochodu osoby uprawnionej do alimentów, niepełnosprawnej w stopniu znacznym i całkowicie ubezwłasnowolnionej, a pozostającej pod opieką opiekuna prawnego usankcjonowaną postanowieniem właściwego sądu powszechnego, należy uwzględniać dochód tego opiekuna prawnego, jeżeli jest on rodzicem uprawnionego.
Przepisy regulujące zasady i warunki przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego zawarte są w ustawie z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (publ. jak wcześniej wskazano). Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo.
W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego został złożony w imieniu całkowicie ubezwłasnowolnionej osoby uprawnionej do alimentów (syna opiekuna), posiadającej bezterminowe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zaświadczenie o ustanowieniu opiekuna prawnego, ugoda zawarta przed sądem powszechnym w sprawie alimentów oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, zawarte są w aktach sprawy i potwierdzają okoliczności niekwestionowane w sprawie.
Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 1209 zł, zwaloryzowanej zgodnie z ust. 2c-2f. Przez dochód rodziny, zgodnie z art. 2 pkt 5 u.p.o.u.a. należy rozumieć dochód rodziny, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Art. 3 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 323 – dalej "u.ś.r.") stanowi, że dochodem rodziny jest suma dochodów członków rodziny. Dochodem członka rodziny jest z kolei przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c (art. 3 pkt 2a u.ś.r.).
W ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca zastrzega w art. 9 ust. 12, że w przypadku, gdy prawo do świadczeń ustala się osobie uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej.
Mając na uwadze przywołane wyżej regulacje stwierdzić należy, że zasadą przy ustalaniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest branie pod uwagę sumy dochodów członków rodziny w przeliczeniu na osobę. Przepis art. 9 ust. 12 u.p.o.u.a. dotyczy przypadku, gdy prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego ustalane jest dla osoby uprawnionej pozostającej pod opieką opiekuna prawnego, w takim przypadku ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód osoby uprawnionej. W takiej sytuacji nie ma miejsca sumowanie dochodu wszystkich członków rodziny i przeliczanie go na osobę, podstawę do wyliczenia dochodu stanowi wyłącznie dochód osoby uprawnionej, pozostającej pod opieką.
W ocenie Sądu nie jest zasadne stanowisko skarżącej, zgodnie z którym w art. 9 ust. 12 u.p.o.u.a. chodzi jedynie o takie sytuacje, w których opiekun prawny nie jest zarazem rodzicem dziecka. Powyższy przepis stanowi szczególną regulację dotyczącą zasad ustalenia dochodu dla wszystkich osób pozostających pod opieką opiekuna prawnego, ubiegających się o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Niezależnie zatem od sytuacji faktycznej, w której opiekunem prawnym jest rodzic osoby ubiegającej się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego, obowiązkiem organów administracji rozpoznających taki wniosek jest ustalenie przesłanki dochodowej przyznania tego świadczenia z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 9 ust. 12 ustawy. Zakres zastosowania normy prawnej zawartej w tym przepisie jest jasny i jednoznaczny, nie ma zatem podstaw prawnych do dokonywania innej niż literalna wykładni tego przepisu, w szczególności poprzez odwoływanie się do wykładni celowościowej przepisu, czy też do treści zasad rangi konstytucyjnej. Podkreślić należy, że art. 9 ust. 12 ustawy bezsprzecznie obejmuje sytuacje, w których o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego ubiega się osoba niepełnosprawna, pozostająca pod opieką opiekuna prawnego, nawet gdy jest nim osoba najbliższa – przykładowo rodzic. Wobec brzmienia tego przepisu prawnie obojętną jest okoliczność, czy opiekun prawny tworzy ze swym podopiecznym rodzinę bądź czy prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe (vide: wyrok WSA w Gdańsku z 25 listopada 2021 r., sygn. III SA/Gd 284/21, dostępny jw.). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela zatem dominujące stanowisko orzecznictwa zbieżne z wyżej zaprezentowanym (vide np.: wyroki WSA w Warszawie z dnia 6 grudnia 2024 r., sygn. I SA/Wa 637/24 oraz z dnia 10 sierpnia 2021 r., sygn. I SA/Wa 797/21; wyrok WSA w Gliwicach z 15 czerwca 2020 r., sygn. II SA/Gl 143/20;
Sąd ma świadomość, że w orzecznictwie pojawił się pogląd kwestionujący możliwość stosowania art. 9 ust. 12 u.p.o.u.a. w sytuacjach, w których opiekunem prawnym osoby uprawnionej do alimentów jest rodzic tej osoby (vide: wyroki WSA w Szczecinie z 30 maja 2019 r., sygn. II SA/Sz 112/19; WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2019 r., sygn. VIII SA/Wa 378/19 i z 16 marca 2021 r., sygn. I SA/Wa 2764/20 – dostępne jw.). Sąd nie podziela jednak wyrażonego tam stanowiska. Należy wziąć bowiem pod uwagę tę okoliczność prawną, akcentowaną też w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, o ile odwołuje się w zakresie pojęcia "dochodu" do przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, to zawiera własną legalną definicję rodziny, która w sposób precyzyjny i wyczerpujący określa krąg osób uznawanych za rodzinę w postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepis ten nakazuje stosowanie pojęcia rodziny w sposób formalny, bez odwoływania się do okoliczności w nim nie wskazanych, takich jak wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego, wspólne zamieszkiwanie, czy fakty związane z dobrymi lub złymi relacjami pomiędzy wymienionymi w przepisie osobami (vide: wyroki NSA z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2220/20; z dnia 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2136/19; z dnia 4 grudnia 2019 r., sygn. I OSK 3303/18; z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1940/11 – dostępne jw.). W ocenie Sądu taką okolicznością nie jest też fakt, że opiekunem prawnym jest rodzic uprawnionego. Znajduje to potwierdzenie w treści samego art. 2 pkt 12 u.p.o.u.a., definiującego pojęcie rodziny w rozumieniu tej ustawy, gdzie jako rodzinę wskazuje się m.in. rodziców osoby uprawnionej, ale jednocześnie wyłącza się z tej kategorii dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego (art. 2 pkt 12 lit. a u.p.o.u.a.). Jeżeli zatem opiekunem prawnym jest rodzic dziecka ubezwłasnowolnionego, to dziecko to – zgodnie z art. 2 pkt 12 lit. a – nie wchodzi w skład rodziny w rozumieniu ustawy, a w świetle przepisu szczególnego zawartego w art. 9 ust. 12 u.p.o.u.a. jego dochód nie jest sumowany z czyimkolwiek dochodem ani też dzielony przez liczbę osób pozostających np. we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie ma tu znaczenia, że opiekun prawny jest osobą pozostającą w relacji rodzinnej z uprawnionym w rozumieniu potocznym pojęcia rodziny.
Skoro zatem dochód uprawnionego przekroczył kryterium opisane w art. 9 ust. 2 u.p.o.u.a. i jednocześnie w jego przypadku nie znalazła zastosowania zasada opisana w art. 9 ust. 2a ustawy (co zresztą nie jest przez skarżącego kwestionowane), to zasadnie organy obu instancji odmówiły przyznania wnioskowanego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.