II SA/BD 353/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Bydgoszczy uchylił decyzję ZUS odmawiającą przyznania świadczenia "Dobry Start" babci sprawującej pieczę nad wnukiem na podstawie postanowienia sądu, uznając potrzebę szerszej, prokonstytucyjnej wykładni przepisów.
Skarżąca, babcia małoletniego, wnioskowała o świadczenie "Dobry Start", jednak ZUS odmówił, uznając, że nie spełnia kryteriów opiekuna faktycznego z rozporządzenia, gdyż nie wystąpiła o przysposobienie dziecka. Babcia sprawowała pieczę na podstawie postanowienia sądu rodzinnego o zabezpieczeniu. WSA w Bydgoszczy uchylił decyzje ZUS, uznając, że ścisła, literalna wykładnia przepisów jest sprzeczna z Konstytucją i Konwencją o Prawach Dziecka, które nakazują ochronę interesów dziecka i zapewnienie mu opieki.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia "Dobry Start" skarżącej, która jest babcią małoletniego B. M. Skarżąca sprawowała pieczę nad dzieckiem na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Grudziądzu o zabezpieczeniu, które powierzyło jej pieczę i upoważniło do reprezentowania dziecka oraz pobierania należnych świadczeń. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania świadczenia, opierając się na literalnej wykładni § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie programu "Dobry start", który uzależniał przyznanie świadczenia od bycia opiekunem prawnym, faktycznym (występującym o przysposobienie) lub rodziną zastępczą. WSA w Bydgoszczy uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że ścisła, literalna wykładnia przepisów rozporządzenia, która wykluczała przyznanie świadczenia osobie sprawującej faktyczną pieczę na mocy postanowienia sądu, jest niezgodna z Konstytucją RP (art. 72 ust. 1 i 2) oraz Konwencją o Prawach Dziecka (art. 3, 20, 27). Sąd podkreślił, że ochrona praw dziecka i zapewnienie mu opieki są nadrzędne, a państwo ma obowiązek wspierać opiekunów sprawujących pieczę nad dziećmi. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem prokonstytucyjnej i celowościowej wykładni przepisów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, osoba sprawująca bieżącą pieczę nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu o zabezpieczeniu jest uprawniona do świadczenia "Dobry Start", nawet jeśli nie wystąpiła o przysposobienie dziecka.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ścisła, literalna wykładnia przepisów rozporządzenia jest niezgodna z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka, które nakazują ochronę praw dziecka i wsparcie dla opiekunów. Bezpośrednie stosowanie przepisów konstytucyjnych i międzynarodowych pozwala na przyznanie świadczenia osobie sprawującej faktyczną pieczę na mocy orzeczenia sądu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (20)
Główne
Dz.U. 2021 poz. 1092 art. § 4 § ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"
Sąd uznał, że literalna wykładnia § 4 ust. 1 w zw. z § 3 pkt 3 rozporządzenia, która wykluczała przyznanie świadczenia osobie sprawującej pieczę na podstawie postanowienia sądu, była błędna i niezgodna z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka. Konieczne jest zastosowanie wykładni rozszerzającej i prokonstytucyjnej.
Dz.U. 2021 poz. 1092 art. § 3 § pkt 3
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"
Definicja opiekuna faktycznego jako osoby rzeczywiście opiekującej się dzieckiem, która wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Sąd uznał, że zawężenie uprawnionych do tej kategorii jest zbyt restrykcyjne w kontekście ochrony praw dziecka.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada nadrzędności Konstytucji i jej bezpośredniego stosowania.
Konstytucja RP art. 72 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada ochrony praw dziecka i prawa dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej do pomocy władz publicznych.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub proceduralnego.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd orzeka w zakresie, w jakim sprawa została zaskarżona.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Szczegółowe zasady zasądzania zwrotu kosztów postępowania.
Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 art. § 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie
Określenie wysokości opłat za czynności adwokackie w sprawach administracyjnych.
Pomocnicze
Dz.U. z 2024 r., poz. 177 art. 187a
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Podstawa delegacji ustawowej do wydania rozporządzenia w sprawie programu "Dobry start".
k.r.o. art. 96 § ust. 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis określający, że rodzice wychowują dziecko i kierują nim.
k.p.c. art. 7561
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna wydania postanowienia o zabezpieczeniu przez sąd rodzinny.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej i podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada przekonywania.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada zaufania do organów państwa.
k.p.a. art. 7a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu o zabezpieczeniu powinno być podstawą do przyznania świadczenia "Dobry Start". Literalna wykładnia przepisów rozporządzenia jest sprzeczna z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka. Organ ZUS nieprawidłowo ocenił materiał dowodowy i nie odniósł się do postanowienia sądu rodzinnego.
Godne uwagi sformułowania
"poprzestanie na literalnej wykładni § 4 ust. 1 i § 3 pkt 3 rozporządzenia prowadzi do wniosków niedających się pogodzić z zasadami demokratycznego państwa prawa" "należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka" "świadczenie dobry start przysługuje: 1) rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym..." "Ograniczenia w dostępności do świadczenia "Dobry start" dla osoby sprawującej pieczę bieżącą i faktyczną opiekę nad dzieckiem na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego godzą bowiem w interes osoby dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową"
Skład orzekający
Jerzy Bortkiewicz
przewodniczący
Joanna Brzezińska
sprawozdawca
Renata Owczarzak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wykładnia przepisów dotyczących świadczeń socjalnych w kontekście ochrony praw dziecka, zasady bezpośredniego stosowania Konstytucji i umów międzynarodowych, obowiązki organów administracji w zakresie ustalania stanu faktycznego i oceny dowodów."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sprawowania pieczy na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu, a nie formalnej rodziny zastępczej czy przysposobienia. Konieczność indywidualnej oceny każdego przypadku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje konflikt między literalną wykładnią przepisów a nadrzędnymi zasadami konstytucyjnymi i międzynarodowymi w kontekście ochrony praw dziecka. Jest to przykład, jak sądy mogą stosować wykładnię prokonstytucyjną w praktyce.
“Czy babcia sprawująca pieczę nad wnukiem na mocy postanowienia sądu zasługuje na świadczenie "Dobry Start"? WSA odpowiada!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Bd 353/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy Data orzeczenia 2024-08-20 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-04-26 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy Sędziowie Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący/ Joanna Brzezińska /sprawozdawca/ Renata Owczarzak Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2013 poz 1092 art. 4 ust. 1 par 3 pkt 3 Zmiany z Manili do załącznika do Międzynarodowej Konwencji o wymaganiach w zakresie wyszkolenia marynarzy, wydawania im świadectw oraz pełnienia wacht, 1978, sporządzone w Manili dnia 25 czerwca 2010 r. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Renaty Owczarzak sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia "Dobry Start". 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...], 1. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. K. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Decyzją z 9 listopada 2023 r znak 010070/680/9181503/2023, postępowanie nr 427841915, Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. K. (skarżącej) prawa do świadczenia "Dobry Start" wnioskowanego na małoletniego B. M. na rok szkolny 2023/2024. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca nie jest uprawniona do przedmiotowego świadczenia, albowiem nie należy ona do kategorii osób, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2021 r., poz. 1092 – dalej "rozporządzenie"). W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że wykonuje pieczę nad małoletnim na podstawie postanowienia sądu rodzinnego wydanego w trybie zabezpieczenia, które zostało wydane w toku postępowania o ustanowienie rodziny zastępczej. Wskazała, że sprawowana piecza jest pieczą zastępczą, odpowiada bowiem w każdym aspekcie takiej pieczy, w tym w aspekcie ponoszenia kosztów utrzymania małoletniego. Decyzją z 4 marca 2024 r., znak 010070/680/9181503/2023, postępowanie nr 427841915, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu, po przytoczeniu treści § 4 ust. 1 rozporządzenia, organ odwoławczy stwierdził, że o ile zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 4 lipca 2023 r. o sygn. III Nsm 31/23 skarżącej powierzono pieczę nad małoletnim i upoważniono do jego reprezentacji, to jednak małoletni nie został umieszczony w pieczy zastępczej. Wskazał, że na wezwanie organu z dnia 1 września 2023 r. skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej. W ocenie Prezesa ZUS skarżąca nie jest tym samym uprawniona do pobierania świadczenia "Dobry start". M. K., reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją I instancji, dopuszczenie dowodu z powołanego postanowienia SR w Grudziądzu na okoliczność sprawowania bieżącej opieki nad małoletnim i przysługującego prawa do pobierania należnych dziecku świadczeń pieniężnych, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji zarzuciła naruszenie: - § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżąca nie należy do podmiotów uprawnionych uzyskania wnioskowanego świadczenia, podczas gdy rezultat wykładni celowościowej tego przepisu prowadzi do wniosku przeciwnego, - art. 72 ust 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka poprzez pozbawienie skarżącej, jako osoby wykonującej pieczę nad dzieckiem i ponoszącej związane z tym wszelkie koszty, pomocy państwa w wychowywaniu tego dziecka, - art. 7a, 77 § 1, 80 i 107 § 1 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez rozpoznanie sprawy na podstawie niedostatecznie ustalonego i nieprawidłowo ocenionego stanu faktycznego sprawy, dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego w postaci ww. postanowienia SR w Grudziądzu, nierozstrzygnięcie wątpliwości prawnej na korzyść skarżącej oraz nieprawidłowe uzasadnienie decyzji – nieodniesienie się do treści ww. postanowienia SR oraz pominięcie, że to skarżąca sprawuje opiekę nad dzieckiem i ponosi w całości koszty jego utrzymania. W uzasadnieniu skargi podniosła, że jest babcią małoletniego, której SR w Grudziądzu powierzył w trybie zabezpieczenia pieczę nad dzieckiem oraz stwierdził uprawnienie skarżącego do pobierania wszelkich należnych świadczeń na dziecko. Zarzuciła, że organ pominął powyższą okoliczność, choć potwierdza ona fakt sprawowania nad dzieckiem pełnej opieki, dbania o jego wszelkie potrzeby i ponoszenia wszystkich kosztów utrzymania dziecka. Na potwierdzenie swojego stanowiska co do tego, że pomimo braku orzeczenia sądu co do ustanowienia rodziny zastępczej dla małoletniego opiekunowi sprawującego bieżącą opiekę nad dzieckiem przysługuje sporne świadczenie, skarżąca przywołała stanowisko orzecznictwa sądowoadministracyjnego. Wskazała, że prawidłowa wykładnia § 4 ust. 1 w zw. z § 3 pkt 3 rozporządzenia powinna uwzględniać funkcjonalne i celowościowe aspekty ustawy w kontekście powołanych przepisów Konstytucji RP oraz Konwencji o Prawach Dziecka. Zarzuciła też nieprawidłowe, bo sprzeczne ze wskazanymi przepisami k.p.a. przeprowadzenie postępowania, w tym niepodjęcie wszelkich czynności dowodowych w kierunku wyjaśnienia sytuacji rodzinnej skarżącej, dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego w postaci przede wszystkim wskazanego postanowienia SR, a także nierozstrzygnięcie zaistniałej wątpliwości prawnej na korzyść skarżącej oraz niepełne, bo nieodnoszące się do wszelkich aspektów sprawy uzasadnienie decyzji II instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Organ wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (publ. jak wcześniej wskazano), w szczególności § 4 ust. 1. Rozporządzenie wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 187a ustawy z dnia z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 177), delegującego w ust. 1 Radzie Ministrów wprowadzenie rządowego programu wsparcia rodzin z dziećmi, nazwanego zgodnie z rozporządzeniem programem "Dobry start" polegającym na wprowadzeniu raz w roku wypłacanego świadczenia pieniężnego w wysokości 300 zł, wypłacanego podmiotom wymienionym w § 4 ust. 1 rozporządzenia w związku z rozpoczęciem roku szkolnego. W myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia świadczenie dobry start przysługuje: 1) rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko; 2) osobom uczącym się - raz w roku. Zgodnie przy tym z legalną definicją wskazaną w § 3 pkt 3 ww. rozporządzenia, opiekun faktyczny to osoba rzeczywiście opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Co do zasady bieżącą pieczę nad dzieckiem sprawują rodzice, co wynika z art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809, dalej k.r.o.). W myśl tego przepisu, rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. § 4 ust. 1 rozporządzenia łączy świadczenie "Dobry start" jednoznacznie z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Przysługuje ono przede wszystkim matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego. Sytuacja w tym zakresie musi być ustalana indywidualnie i może być również zmienna w czasie, w związku ze zmianą okoliczności faktycznych lub chociażby sytuacji prawnej w danej rodzinie. W niniejszej sprawie w dniu 29 sierpnia 2023 r. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia "Dobry start" wystąpiła M. K., która jest babką małoletniego B. M., w związku z rozpoczęciem przez niego roku szkolnego 2023/2024. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy w dniu 4 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy w Grudziądzu wydał postanowienie o sygn. III Nsm 31/23, w którym orzeczono m.in. o powierzeniu M. K. pieczy nad małoletnim B. M., ur. [...] października 2012 r. w Grudziądzu, ustalając miejsce pobytu małoletniego w każdorazowym miejscu zamieszkania M. K. i upoważnić ją do reprezentowania wnuka przed urzędami administracji państwowej i samorządowej, placówkami zdrowia i oświaty oraz pobierania należnych dziecku zasiłków, świadczeń pieniężnych, w tym świadczenia wychowawczego oraz alimentów. Postanowienie powyższe wydane zostało w trybie zabezpieczenia na podstawie art. 7561 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1550), zgodnie z którym w sprawach dotyczących pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów z dzieckiem sąd orzeka w przedmiocie zabezpieczenia po przeprowadzeniu rozprawy, chyba że chodzi o wypadek niecierpiący zwłoki. Z przywołanego orzeczenia sądu powszechnego wynika, że bieżąca piecza nad dzieckiem została powierzona skarżącej w zakresie całkowitym, ustalono jego miejsce pobytu w każdorazowym miejscu zamieszkania skarżącej, a nadto wyposażono skarżącą w całość kompetencji do reprezentowania dziecka na zewnątrz oraz do pobierania świadczeń przyznanych na jego rzecz. Wykonanie ww. postanowienia wiąże się zatem z powierzeniem skarżącej faktycznej opieki nad dzieckiem w nieograniczonym zakresie. W orzeczeniu tym wprost nadto wskazano, że sprawująca pieczę babka małoletniego jest legitymowana do pobierania wszelkich świadczeń pieniężnych związanych z opieką nad dzieckiem. Nie budzi wątpliwości, że w katalogu tych świadczeń znajduje się również świadczenie "Dobry start". Co do zasady rację mają organu ZUS rozstrzygające w sprawie, że wśród podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie "Dobry start" przepisy rozporządzenia nie uwzględniają osoby, która sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu. Chociaż osoba sprawująca pieczę bieżącą nad dzieckiem sprawuje nad nim faktyczną opiekę to jednak w świetle przepisów rozporządzenia nie jest opiekunem faktycznym, o którym mowa w § 3 pkt 3 rozporządzenia, bowiem jest nim osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Tym samym rozporządzenie pozbawiło opiekuna faktycznego dziecka, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, możliwości uzyskania przedmiotowego świadczenia. Literalna wykładnia § 4 ust. 1 w zw. z § 3 pkt 3 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że tylko faktyczny opiekun dziecka, który wystąpił o jego przysposobienie, uprawniony jest do pobierania świadczenia "Dobry start". Organy obu instancji oparły uzasadnienie swoich rozstrzygnięć na takiej właśnie interpretacji ww. przepisów. W ocenie Sądu w sytuacji takiej jak w niniejszej sprawie poprzestanie na literalnej wykładni § 4 ust. 1 i § 3 pkt 3 rozporządzenia prowadzi do wniosków niedających się pogodzić z zasadami demokratycznego państwa prawa w zakresie konstytucyjnej zasady równości, sprawiedliwości społecznej oraz zasady wspierającej roli państwa w dbaniu o interes i dobro dzieci. W tej sytuacji, poszukując lepszej ochrony interesów dzieci, a przy tym i ich opiekuna sprawującego pieczę bieżącą, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka, mając na względzie, że ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 91 ust. 1 Konstytucji RP) Zgodnie z art. 8 Konstytucji RP ustawa zasadnicza jest najwyższym prawem w Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1). Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Jak podkreślają przedstawiciele doktryny "powyższą normę konstytucyjną należy rozumieć w ten sposób, że [...] podstawą prawną wydania aktu stosowania prawa (w szczególności wyroku sądu) może być norma konstytucyjna bez potrzeby wydania ustawy, bez "pośredniczącej" roli ustawy w realizacji konstytucji [...]" (K. Działocha [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom I, wyd. II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016, art. 8, LEX). Jak stanowi art. 72 ust. 1 zd. pierwsze Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Natomiast zgodnie z art. 72 ust. 2 Konstytucji RP dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Celem uregulowań art. 72 ust. 2 Konstytucji RP jest to, aby żadne dziecko nie pozostało bez opieki. Domyślną przesłanką zawartych w tym artykule unormowań jest to, że dziecko podlega opiece rodziców, a dopiero gdy taka opieka nie jest możliwa, należy znaleźć optymalne dla dziecka rozwiązania zastępcze. Przy czym adresatem obowiązków związanych ze znalezieniem pieczy zastępczej są władze publiczne (por. M. Bartoszewicz [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. M. Haczkowska, Warszawa 2014, art. 72, LEX). Zgodnie z art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Natomiast jak stanowi art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa (ust. 1). Państwa-Strony zgodnie ze swym prawem wewnętrznym zapewnią takiemu dziecku opiekę zastępczą (ust. 2). Tego rodzaju opieka może obejmować, między innymi, umieszczenie w rodzinie zastępczej (ust. 3). Zgodnie z art. 26 Konwencji o Prawach Dziecka Państwa-Strony będą uznawać prawo każdego dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego, w tym ubezpieczeń socjalnych, oraz będą podejmowały niezbędne kroki do osiągnięcia pełnej realizacji tego prawa zgodnie z ich prawem wewnętrznym (ust. 1). Tam gdzie jest to możliwe, powyższe świadczenia powinny być zabezpieczone z uwzględnieniem zasobów i warunków życia dziecka oraz osób odpowiedzialnych za jego utrzymanie, jak również wszelkich innych okoliczności, odnoszących się do stosowania realizacji świadczeń wnioskowanych przez dziecko lub w jego imieniu (ust. 2). Natomiast zgodnie z art. 27 Konwencji o Prawach Dziecka Państwa-Strony uznają prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu (ust. 1). Rodzice (rodzic) lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie, w ramach swych możliwości, także finansowych, warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka (ust. 2). Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (ust. 3). Podkreślenia wymaga, że przepisy te, jako pochodzące z ratyfikowanej i należycie ogłoszonej umowy międzynarodowej, stanowią część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane (art. 91 ust. 1 Konstytucji) (zob. wyrok NSA z 4 marca 2020 r., sygn. I OSK 2140/18, wyroki WSA w Poznaniu z 2 listopada 2021 r., II SA/Po 127/21, WSA w Krakowie z 25 stycznia 2023 r., sygn. III SA/Kr 1532/22, WSA w Bydgoszczy z 4 maja 2023 r., sygn. II SA/Bd 1/23, z 21 listopada 2023 r. sygn. II SA/Bd 984/23, WSA w Gorzowie Wlkp. z 7 września 2022 r., sygn. II SA/Go 269/22, CBOSA). Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania (por. wyroki WSA w Łodzi z 17 marca 2023 r., II SA/Łd 1083/22, WSA w Krakowie z 8 lipca 2021 r., III SA/Kr 175/21, WSA w Warszawie z 3 września 2014 r., VIII SA/Wa 421/14 - CBOSA). Zdaniem Sądu niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka jak i wskazanymi wyżej przepisami Konwencji o Prawach Dziecka jest zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia "Dobry start" wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem, ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego faktycznie wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem (por. wyrok WSA w Łodzi z 17 marca 2023 r., II SA/Łd 1083/22 – CBOSA) Biorąc powyższe pod uwagę, uwzględniając skargę Sąd, przyjął jako materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonych decyzji przepisy art. 72 ust. 1 zd. pierwsze i ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1, art. 20 ust. 1 – 3 i art. 27 ust. 1-3 Konwencji o Prawach Dziecka i uznał za zasadne bezpośrednie zastosowanie powyższych przepisów. Ograniczenia w dostępności do świadczenia "Dobry start" dla osoby sprawującej pieczę bieżącą i faktyczną opiekę nad dzieckiem na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego godzą bowiem w interes osoby dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, co pozwala na wywiedzenie owego uprawnienia wprost z uregulowań Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka. Powyższe stanowisko Sądu znajduje w pełni poparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide: wyroki WSA w Gliwicach z 23 marca 2023 r. sygn. II SA/Gl 1720/22, WSA w Łodzi z dnia 7 marca 2023 r. sygn. II SA/Łd 960/22, WSA w Gdańsku w sprawie III SA/Gd 736/21– CBOSA). Argumentacja skargi w zakresie materialnoprawnej prawidłowości rozstrzygnięć organów okazała się w całości zasadna. W sprawie naruszono § 4 ust. 1 w zw. z § 3 pkt 3 rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnię w świetle art. 32 ust. 1, art. 72 ust 1 i ust. 2 Konstytucji i art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka. Słusznie również zarzucono organowi brak oceny dowodu w postaci przedmiotowego postanowienia SR w Grudziądzu i nieodniesienie się do stanowiska odwołania co do znaczenia tego dowodu na wynik sprawy (czym naruszono art. 7, 77 § 1 i 80 oraz art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a.). Sąd nie zgodził się jednak ze stanowiskiem skarżącej co do tego, że organ naruszył art. 7a § 1 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości do treści normy prawnej na korzyść strony, albowiem treść przepisów § 4 ust. 1 w zw. z § 3 pkt 3 rozporządzenia wykładana literalnie co do zasady nie budzi wątpliwości, ale ich prawidłowe zastosowanie wymaga odwołania się do reguł wykładni celowościowej i funkcjonalnej uwzględniającej zasady konstytucyjne oraz te wynikające z ratyfikowanych umów międzynarodowych. Do naruszenia art. 7a § 1 k.p.a. doszłoby w sytuacji, gdyby po wykazaniu przez organ administracji publicznej, że w sprawie istnieją wątpliwości co do znaczenia przepisu prawnego, pozostające po wykorzystaniu wszelkich metod (reguł, dyrektyw, wskazówek) wykładni prawa w celu usunięcia tych wątpliwości, organ przyjął wykładnię niekorzystną dla strony. W sytuacji, gdy poza analizą organu była kwestia istnienia wątpliwości co do znaczenia normy prawnej, i gdy organ oparł się jedynie na wykładni literalnej, ciężko mówić o naruszeniu zasady z art. 7a k.p.a. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni zaprezentowaną przez Sąd rozszerzającą i prokonstytucyjną wykładnię § 4 ust. 1 w zw. z § 3 pkt 3 rozporządzenia, wyda rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia "Dobry start" odpowiadające prawu i uzasadni je zgodnie z wymogami określnymi w art. 107 § 3 k.p.a., uwzględniając obowiązującą w procedurze administracyjnej zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.) oraz zasadę zaufania (art. 8 k.p.a.). Organ winien w szczególności uzupełnić materiał dowodowy poprzez wezwanie strony do przedłożenia uprzednich orzeczeń opiekuńczo wychowawczych dotyczących małoletniego B. M., które zmieniono postanowieniem z 4 lipca 2023 r. i ustalić, czy skarżąca faktycznie z wyłączeniem rodziców dziecka sprawuje osobiście pieczę nad małoletnim wnukiem i ponosi koszty jego utrzymania, zgodnie z ww. postanowieniem zabezpieczającym SR. Wskazane jako źródło dowodowe i dołączone do skargi postanowienie Sądu Rejonowego w Grudziądzu z 4 lipca 2023 r. sygn. III Nsm 31/23 zawarte było w aktach administracyjnych sprawy, a więc Sąd z urzędu uwzględnił wynikające z tego środka dowodowego ustalenia. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O zwrotnie kosztów postępowania w postaci wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej (480 zł) oraz opłaty skarbowej od tego pełnomocnictwa (17 zł) Sąd orzekł jak w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI