II SA/Bd 352/24

II SA/Bd 352/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-08-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący/
Joanna Brzezińska /sprawozdawca/
Renata Owczarzak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 810
art. 4 ust. 2 i art. 2 pkt 10
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Renaty Owczarzak sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...], 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. K. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 29 sierpnia 2023 r. znak 010070/680/8755915/2023, postępowanie nr 425385679, Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. K. (skarżącej) prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na małoletniego B. M. na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca nie jest uprawniona do przedmiotowego świadczenia, albowiem nie należy do kategorii osób, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 litego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 810 – dalej "u.p.p.w.d.".
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że wykonuje pieczę nad małoletnim na podstawie postanowienia sądu rodzinnego wydanego w trybie zabezpieczenia w toku postępowania o ustanowienie rodziny zastępczej. Wskazała, że sprawowana piecza jest pieczą zastępczą, odpowiada bowiem w każdym aspekcie takiej pieczy, w tym w aspekcie ponoszenia kosztów utrzymania małoletniego.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 20 listopada 2023 r. znak 010070/680/8755915/2023, post. 425385679, utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu, po przywołaniu treści art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., organ wskazał, że z dołączonego do wniosku postanowienia Sądu Rejonowego w Grudziądzu z dnia 4 lipca 2023 r., sygn. III Nsm 31/23, wynika, iż sąd powierzył skarżącego pieczę nad małoletnim i upoważnił ją do reprezentowania go, natomiast nie umieścił dziecka w pieczy zastępczej. Organ wskazał, że na jego wezwanie skarżąca nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej. Skarżąca nie należy zatem do ustawowo określonego kręgu uprawnionych do świadczenia wychowawczego.
M. K., reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją I instancji, dopuszczenie dowodu z powołanego postanowienia SR w Grudziądzu na okoliczność sprawowania bieżącej opieki nad małoletnim i przysługującego prawa do pobierania należnych dziecku świadczeń pieniężnych, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji zarzuciła naruszenie:
- art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. poprzez ograniczenie się jedynie do językowej wykładni ww. przepisów i nieprawidłową odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia,
- art. 32 ust. 1, art. 72 ust 1 i ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka poprzez pozbawienie skarżącej, jako osoby wykonującej pieczę nad dzieckiem, pomocy państwa w wychowywaniu tego dziecka,
- art. 7a, 77 § 1, 80 i 107 § 1 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez rozpoznanie sprawy na podstawie niedostatecznie ustalonego i nieprawidłowo ocenionego stanu faktycznego sprawy, dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego w postaci ww. postanowienia SR w Grudziądzu, nierozstrzygnięcie wątpliwości prawnej na korzyść skarżącej oraz nieprawidłowe uzasadnienie decyzji – nieodniesienie się do treści ww. postanowienia SR oraz pominięcie, że to skarżąca sprawuje opiekę nad dzieckiem i ponosi w całości koszty jego utrzymania.
W uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca jest babcią małoletniego, której SR w Grudziądzu powierzył w trybie zabezpieczenia pieczę nad dzieckiem oraz stwierdził uprawnienie skarżącego do pobierania należnych świadczeń na dziecko, w tym świadczenia wychowawczego. Zarzuciła, że organ pominął powyższą okoliczność, choć potwierdza ona fakt sprawowania nad dzieckiem pełnej opieki, dbania o jego wszelkie potrzeby i ponoszenia wszystkich kosztów utrzymania dziecka. Na potwierdzenie swojego stanowiska co do tego, że pomimo braku orzeczenia sądu co do ustanowienia rodziny zastępczej dla małoletniego opiekunowi sprawującego bieżącą opiekę nad dzieckiem przysługuje sporne świadczenie, skarżąca przywołała stanowisko orzecznictwa sądowoadministracyjnego. Wskazała, że prawidłowa wykładnia art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. powinna uwzględniać funkcjonalne i celowościowe aspekty ustawy w kontekście powołanych przepisów Konstytucji RP oraz Konwencji o Prawach Dziecka. Zarzuciła też nieprawidłowe, bo sprzeczne ze wskazanymi przepisami k.p.a. przeprowadzenie postępowania, w tym niepodjęcie wszelkich czynności dowodowych w kierunku wyjaśnienia sytuacji rodzinnej skarżącej, dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego w postaci przede wszystkim wskazanego postanowienia SR, a także nierozstrzygnięcie zaistniałej wątpliwości prawnej na korzyść skarżącej oraz niepełne, bo nieodnoszące się do wszelkich aspektów sprawy uzasadnienie decyzji II instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Organ wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 - dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodny wniosek w tym przedmiocie złożyły obie strony postępowania.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (publ. jak wcześniej wskazano). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., celem świadczenia wychowawczego, jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Przepis art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje:
1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo
2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo
3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo
4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo
5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 447, 1700 i 2140).
Zgodnie z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. opiekunem faktycznym dziecka, o którym mowa w art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy, jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.
Co do zasady bieżącą pieczę nad dzieckiem sprawują rodzice, co wynika z art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2809, dalej k.r.o.). W myśl tego przepisu, rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. W art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. ustawodawca łączy świadczenie wychowawcze jednoznacznie z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Przysługuje ono przede wszystkim matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego. Sytuacja w tym zakresie musi być ustalana indywidualnie i może być również zmienna w czasie, w związku ze zmianą okoliczności faktycznych lub chociażby sytuacji prawnej w danej rodzinie.
W niniejszej sprawie w dniu 29 sierpnia 2023 r. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego wystąpiła M. K., która jest babką małoletniego B. M.. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy w dniu 4 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy w Grudziądzu wydał postanowienie o sygn. III Nsm 31/23, w którym orzeczono m.in. o powierzeniu M. K. pieczy nad małoletnim B. M., ur. [...] października 2012 r. w Grudziądzu, ustalając miejsce pobytu małoletniego w każdorazowym miejscu zamieszkania M. K. i upoważnić ją do reprezentowania wnuka przed urzędami administracji państwowej i samorządowej, placówkami zdrowia i oświaty oraz pobierania należnych dziecku zasiłków, świadczeń pieniężnych, w tym świadczenia wychowawczego oraz alimentów. Postanowienie powyższe wydane zostało w trybie zabezpieczenia na podstawie art. 7561 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1550), zgodnie z którym w sprawach dotyczących pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów z dzieckiem sąd orzeka w przedmiocie zabezpieczenia po przeprowadzeniu rozprawy, chyba że chodzi o wypadek niecierpiący zwłoki.
Z przywołanego orzeczenia sądu powszechnego wynika, że bieżąca piecza nad dzieckiem została powierzona skarżącej w zakresie całkowitym, ustalono jego miejsce pobytu w każdorazowym miejscu zamieszkania skarżącej, a nadto wyposażono skarżącą w całość kompetencji do reprezentowania dziecka na zewnątrz oraz do pobierania świadczeń przyznanych na jego rzecz. Wykonanie ww. postanowienia wiąże się zatem z powierzeniem skarżącej faktycznej opieki nad dzieckiem w nieograniczonym zakresie. W orzeczeniu tym wprost nadto wskazano, że sprawująca pieczę babka małoletniego jest legitymowana do pobierania wszelkich świadczeń pieniężnych związanych z opieką nad dzieckiem, w tym świadczenia wychowawczego.
Co do zasady rację organy ZUS rozstrzygające w sprawie, że wśród podmiotów uprawnionych do ubiegania się o świadczenie wychowawcze przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie uwzględniają osoby, która sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem na podstawie postanowienia sądu. Chociaż osoba sprawująca pieczę bieżącą nad dzieckiem sprawuje nad nim faktyczną opiekę to jednak w świetle przepisów ustawy nie jest opiekunem faktycznym, o którym mowa w art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., bowiem jest nim osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Tym samym ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pozbawiła opiekuna faktycznego dziecka, nad którym jest sprawowana piecza bieżąca, możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie.
Organy obu instancji oparły uzasadnienie swoich rozstrzygnięć na zawężającej literalnej interpretacji przepisów art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., dochodząc do wniosku, że tylko faktyczny opiekun dziecka, który wystąpił o jego przysposobienie, uprawniony jest do pobierania świadczenia wychowawczego..
Powyższe stanowisko w sposób w ocenie Sądu wadliwy nie uwzględnia jednak istotnych aspektów wynikających z wykładni celowościowej i funkcjonalnej przepisów u.p.p.w.d., a związanych przede wszystkim z ogólnej zasady opisanej w art. 4 ust. 1 tej ustawy, tj. tego, że świadczenia gwarantowane przepisami u.p.p.w.d. służą przede wszystkim zapewnieniu ogólnie pojmowanemu dobru dziecka. Należy podkreślić, że o ile świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku. Charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Świadczenie to służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 3 marca 2022 r., II SA/Gl 1056/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA).
Zdaniem Sądu, przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w sposób niedostateczny chronią prawa jednostki, jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka sprawujący nad nim bieżącą pieczę na mocy rozstrzygnięcia sądu rodzinnego, a przede wszystkim nie chronią praw dzieci, na rzecz których świadczenie wychowawcze jest przewidziane. W tej sytuacji, poszukując lepszej ochrony interesów dzieci, a przy tym i ich opiekuna sprawującego pieczę bieżącą, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka, mając na względzie, że ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy (art. 91 ust. 1 Konstytucji RP)
Zgodnie z art. 8 Konstytucji RP ustawa zasadnicza jest najwyższym prawem w Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1). Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Jak podkreślają przedstawiciele doktryny "powyższą normę konstytucyjną należy rozumieć w ten sposób, że [...] podstawą prawną wydania aktu stosowania prawa (w szczególności wyroku sądu) może być norma konstytucyjna bez potrzeby wydania ustawy, bez "pośredniczącej" roli ustawy w realizacji konstytucji [...]" (K. Działocha [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom I, wyd. II, red. L. Garlicki, M. Zubik, Warszawa 2016, art. 8, LEX).
Jak stanowi art. 72 ust. 1 zd. pierwsze Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Natomiast zgodnie z art. 72 ust. 2 Konstytucji RP dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Celem uregulowań art. 72 ust. 2 Konstytucji RP jest to, aby żadne dziecko nie pozostało bez opieki. Domyślną przesłanką zawartych w tym artykule unormowań jest to, że dziecko podlega opiece rodziców, a dopiero gdy taka opieka nie jest możliwa, należy znaleźć optymalne dla dziecka rozwiązania zastępcze. Przy czym adresatem obowiązków związanych ze znalezieniem pieczy zastępczej są władze publiczne (por. M. Bartoszewicz [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, red. M. Haczkowska, Warszawa 2014, art. 72, LEX).
Zgodnie z art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dniu 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526), we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Natomiast jak stanowi art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa (ust. 1). Państwa-Strony zgodnie ze swym prawem wewnętrznym zapewnią takiemu dziecku opiekę zastępczą (ust. 2). Tego rodzaju opieka może obejmować, między innymi, umieszczenie w rodzinie zastępczej (ust. 3). Zgodnie z art. 26 Konwencji o Prawach Dziecka Państwa-Strony będą uznawać prawo każdego dziecka do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego, w tym ubezpieczeń socjalnych, oraz będą podejmowały niezbędne kroki do osiągnięcia pełnej realizacji tego prawa zgodnie z ich prawem wewnętrznym (ust. 1). Tam gdzie jest to możliwe, powyższe świadczenia powinny być zabezpieczone z uwzględnieniem zasobów i warunków życia dziecka oraz osób odpowiedzialnych za jego utrzymanie, jak również wszelkich innych okoliczności, odnoszących się do stosowania realizacji świadczeń wnioskowanych przez dziecko lub w jego imieniu (ust. 2). Natomiast zgodnie z art. 27 Konwencji o Prawach Dziecka Państwa-Strony uznają prawo każdego dziecka do poziomu życia odpowiadającego jego rozwojowi fizycznemu, psychicznemu, duchowemu, moralnemu i społecznemu (ust. 1). Rodzice (rodzic) lub inne osoby odpowiedzialne za dziecko ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie, w ramach swych możliwości, także finansowych, warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka (ust. 2). Państwa-Strony, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (ust. 3).
Podkreślenia wymaga, że przepisy te, jako pochodzące z ratyfikowanej i należycie ogłoszonej umowy międzynarodowej, stanowią część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane (art. 91 ust. 1 Konstytucji) (zob. wyrok NSA z 4 marca 2020 r., sygn. I OSK 2140/18, wyroki WSA w Poznaniu z 2 listopada 2021 r., II SA/Po 127/21, WSA w Krakowie z 25 stycznia 2023 r., sygn. III SA/Kr 1532/22, WSA w Bydgoszczy z 4 maja 2023 r., sygn. II SA/Bd 1/23, z 21 listopada 2023 r. sygn. II SA/Bd 984/23, WSA w Gorzowie Wlkp. z 7 września 2022 r., sygn. II SA/Go 269/22, CBOSA).
Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania (por. wyroki WSA w Łodzi z 17 marca 2023 r., II SA/Łd 1083/22, WSA w Krakowie z 8 lipca 2021 r., III SA/Kr 175/21, WSA w Warszawie z 3 września 2014 r., VIII SA/Wa 421/14 - CBOSA). Z tych powodów Sąd rozpoznający niniejszą skargę jako niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka jak i wskazanymi wyżej przepisami Konwencji o Prawach Dziecka ocenia zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego, wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem, ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego faktycznie wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem (por. wyrok WSA w Łodzi z 17 marca 2023 r., II SA/Łd 1083/22 – CBOSA)
Biorąc powyższe pod uwagę, uwzględniając skargę Sąd, przyjął jako materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonych decyzji przepisy art. 72 ust. 1 zd. pierwsze i ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1, art. 20 ust. 1 – 3 i art. 27 ust. 1-3 Konwencji o Prawach Dziecka i uznał za zasadne bezpośrednie zastosowanie powyższych przepisów. Ograniczenia w dostępności do świadczenia wychowawczego, na podstawie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dla osoby sprawującej pieczę bieżącą i faktyczną opiekę nad dzieckiem na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego godzą bowiem w interes osoby dziecka, chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, co pozwala na wywiedzenie owego uprawnienia wprost z uregulowań Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i Konwencji o Prawach Dziecka.
Argumentacja skargi w zakresie materialnoprawnej prawidłowości rozstrzygnięć organów okazała się w całości zasadna. W sprawie naruszono art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. poprzez jego błędną wykładnię w świetle art. 32 ust. 1, art. 72 ust 1 i ust. 2 Konstytucji i art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka. Słusznie również zarzucono organowi brak oceny dowodu w postaci przedmiotowego postanowienia SR w Grudziądzu i nieodniesienie się do stanowiska odwołania co do znaczenia tego dowodu na wynik sprawy (czym naruszono art. 7, 77 § 1 i 80 oraz art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a.). Sąd nie zgodził się jednak ze stanowiskiem skarżącej co do tego, że organ naruszył art. 7a § 1 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie wątpliwości do treści normy prawnej na korzyść strony, albowiem treść przepisów art. 4 ust. 2 oraz art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. wykładana literalnie co do zasady nie budzi wątpliwości, ale ich prawidłowe zastosowanie wymaga odwołania się do reguł wykładni celowościowej i funkcjonalnej uwzględniającej zasady konstytucyjne oraz te wynikające z ratyfikowanych umów międzynarodowych. Do naruszenia art. 7a § 1 k.p.a. doszłoby w sytuacji, gdyby po wykazaniu przez organ administracji publicznej, że w sprawie istnieją wątpliwości co do znaczenia przepisu prawnego, pozostające po wykorzystaniu wszelkich metod (reguł, dyrektyw, wskazówek) wykładni prawa w celu usunięcia tych wątpliwości, organ przyjął wykładnię niekorzystną dla strony. W sytuacji, gdy poza analizą organu była kwestia istnienia wątpliwości co do znaczenia normy prawnej, i gdy organ oparł się jedynie na wykładni literalnej, ciężko mówić o naruszeniu zasady z art. 7a k.p.a.
Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni zaprezentowaną przez Sąd rozszerzającą i prokonstytucyjną wykładnię art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., wyda rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia wychowawczego odpowiadające prawu i uzasadni je zgodnie z wymogami określnymi w art. 107 § 3 k.p.a., uwzględniając obowiązującą w procedurze administracyjnej zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.) oraz zasadę zaufania (art. 8 k.p.a.).
Organ weźmie pod uwagę, że okres świadczeniowy wskazany we wniosku, a więc podlegający analizie w postępowaniu z tego wniosku, obejmuje również czerwiec 2023 r. (skarżąca wnioskowała o przyznanie świadczenia na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.). Postanowienie o sygn. II Nsm 31/23 wydano zaś 4 lipca 2023 r. Konieczne jest zatem ustalenie, czy w całym okresie objętym wnioskiem (tj. również w czerwcu 2023 r.) matka, ojciec dziecka lub inny podmiot pobierali świadczenie wychowawcze z tytułu sprawowania opieki nad małoletnim i czy do 4 lipca 2023 r. skarżąca była rzeczywiście opiekunem faktycznym dziecka, które wspólnie z nią zamieszkiwało i pozostawało na jej utrzymaniu (jednocześnie nie zamieszkując wspólnie i nie pozostając na utrzymaniu rodziców).
Sąd nie przychylił się do wniosku skarżącej o przeprowadzenie dodatkowego dowodu z dokumentu (przedmiotowego postanowienia SR w Grudziądzu) na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z powyższym przepisem sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wskazane postanowienie z dnia 4 lipca 2023 r. zawarte było w aktach administracyjnych sprawy, a więc Sąd z urzędu uwzględnił wynikające z tego środka dowodowego ustalenia.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O zwrocie kosztów postępowania w postaci wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej (480 zł) oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł) Sąd orzekł w punkcie drugim sentencji na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).