II SA/Bd 333/22

II SA/Bd 333/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Bortkiewicz
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 877
art. 30 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 października 2022 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezydent M. I. decyzją z [...] grudnia 2021 r. odmówił J. M. (tj. Skarżącemu) umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] marca 2011 r. do [...] września 2018 r. na rzecz osób uprawnionych: P. i K. – sióstr M. , które na dzień wydania decyzji wynosi [...] zł, w tym [...] zł należność główna oraz odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości [...] zł.
Prezydent ustalił, że Skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym. Zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w I. z [...] czerwca 2006 roku, sygn. akt [...] został zobowiązany do alimentacji na rzecz K. M. w wysokości po [...] zł miesięcznie oraz na rzecz P. M. w wysokości po [...] zł. W. alimentów była podwyższana kolejnymi wyrokami Sądu. Na mocy ugody z [...] marca 2017 r. zawartej przed Sądem Rejonowym w I. (sygn. sygn. akt [...]) J. M. i jego córka K. M. ustalili, że obowiązek alimentacyjny względem córki ustał z dniem [...] września 2015 r. Wyrokiem z [...] marca 2019 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy w I. uchylił obowiązek alimentacyjny Skarżącego względem córki P. M..
I. M. jako przedstawiciel ustawowy oraz pełnomocnik osób uprawnionych: P. i K. - sióstr M., w okresie 2010 – 2018 występowała do Organu o ustalenie prawa doświadczeń z funduszu alimentacyjnego w związku z bezskuteczną egzekucją komorniczą. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznano w kolejnych okresach świadczeniowych począwszy od [...] października 2010 r. do [...] września 2018 r.
Prezydent wskazał, że wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z [...] listopada 2021 r. Skarżący uzasadnił trudną sytuacją rodzinna i materialną.
Na podstawie wywiadu środowiskowego Prezydent ustalił, że dłużnik zamieszkuje wraz z matką i dwiema siostrami, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania i przekazuje na ten cel kwotę w wysokości [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca nie pracuje, otrzymuje rentę inwalidzką z ZUS w kwocie [...]zł miesięcznie. Świadczenie rentowe podlega zajęciu komorniczemu w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że choruje na SM, w związku z tym ponosi dodatkowe koszty związane z zakupem leków, miesięcznie wydaje na zakup leków [...] zł miesięcznie. Skarżący nie przedłożył orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Dłużnik nie jest objęty pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Ze złożonego oświadczenia majątkowego z [...] listopada 2021 r. wynika, że nie posiada na własność nieruchomości, ruchomości oraz przedmiotów wartościowych i zasobów pieniężnych. Nie prowadzi działalności gospodarczej.
Prezydent zwrócił uwagę, że powstanie po stronie Skarżącego zadłużenia jest następstwem zaniechania, które polegało na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec córek wynikającego z wyroków Sądu Rejonowego w I.. Wypłaty z budżetu Państwa świadczeń na rzecz dzieci nie zwalniają dłużnika z alimentacji wobec dziecka. W związku z tym dłużnik powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastało i że będzie on zobowiązany do jego zwrotu.
Prezydent wskazując na treść art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. ż 2021 r., poz. 877, ze zm., zwanej w skrócie "p.o.u.a") wskazał, że przewidziana możliwość umorzenia należności ma zastosowanie w razie zaistnienia sytuacji nadzwyczajnych, nieprzewidywalnych, losowych przypadków, niezależnych od zobowiązanego, w następstwie których sytuacja dłużnika ulega takiemu pogorszeniu, że nie jest on w stanie na bieżąco spłacać swoich należności, a nadto nie ma perspektywy poprawy i zmiany tej sytuacji. Zdaniem Prezydenta trudna sytuacja ?nansowa Skarżącego nie stanowi przesłanki do całkowitego ani częściowego umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Brak możliwości wypełniana obowiązku alimentacyjnego stanowiło przyczynę bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych, co skutkowało uruchomieniem wypłat tych świadczeń na rzecz osób uprawnionych. Zatem powstanie zadłużenia z funduszu alimentacyjnego wiązało się zawsze ze złym stanem majątkowym zobowiązanego. Tym samym trudna sytuacja materialna nie może być traktowana jako okoliczność szczególna przy rozważaniu zasadności umorzenia tych należności. W przypadku Skarżącego nie stwierdzono sytuacji nadzwyczajnych, ponieważ z trudną sytuacją ?nansową zmaga się znaczna część społeczeństwa i nie może stanowić ona wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika ze zgromadzonego materiału komornik dokonuje egzekucji świadczeń pieniężnych ze świadczenia rentowego z ZUS i wyegzekwowane kwoty przekazuje na poczet zobowiązania, co wskazuje, że istnieje po stronie dłużnika realna szansa na spłatę zadłużenia. Prezydent podkreślił, że wobec uchylenia obowiązku alimentacyjnego względem córek zadłużenie z tego tytułu już nie wzrasta.
Prezydent zwrócił ponadto uwagę, że zastosował już wobec Skarżącego ulgę - decyzją z [...] listopada 2019 r. nr [...] umorzył kwotę [...]zł czyli 30% zadłużenia
W złożonym odwołaniu Skarżący zarzucił błędne uznanie, że nie znajduje się w sytuacji nadzwyczajnej ze względu na stan zdrowia i uzyskiwane dochody.
W wyniku rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej Kolegium) decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium, przywołując treść art. 30 ust. 1 i 2 p.o.u.a. wskazało, że koniecznym i jedynym warunkiem umorzenia choćby części należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. W niniejszej sprawie egzekucja należności alimentacyjnych wobec dłużnika alimentacyjnego była bezskuteczna.
Kolegium podkreśliło ponadto, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Stosownie do treści art. 27 ust. 1 p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczone od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty, bowiem świadczenia z funduszu są świadczeniami zwrotnymi.
Kolegium ustaliło, że w okresach świadczeniowych w latach 2010 - 2018 organ I instancji wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Orzeczeniami Sądu Rejonowego w I. uchylono obowiązek alimentacyjny względem K. M., który ustał [...] września 2015 r. Wyrokiem z dnia [...] marca 2019 r. uchylono obowiązek alimentacyjny względem córki P. .
Kolegium wskazując na treść wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] listopada 2021 r. ustaliło, że Skarżący zamieszkuje z matką i dwiema siostrami. Prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania w wykocie [...] zł miesięcznie. miesięcznie. Nie pracuje, otrzymuje rentę inwalidzką z ZUS W kwocie [...]zł. Świadczenie podlega zajęciu komorniczemu w wysokości [...] zł. Skarżący oświadczył, że choruje na SM, w związku z tym ponosi dodatkowe koszty związane z zakupem leków.
Kolegium ustaliło ponadto, że nie miała miejsca skuteczna egzekucja należnych alimentów, przez wskazany przez ustawodawcę minimalny okres - 3 lat (art.30 ust.1 pkt.1 p.o.u.a.). Z pisma z [...] listopada 2021 r. zatytułowanego "Karta informacyjna do wniosku o umorzenie należności głównej wraz z ustawowymi odsetkami" wynika, że dłużnik alimentacyjny przez okres 7 lat tj. w okresie od [...] marca 2011 r. do [...] września 2018 r. r. nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego na rzecz swoich córek K. i P. sióstr M.. Zaległość z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz wierzyciela wynosi ogółem [...] zł + odsetki ustawowe za opóźnienie [...] zł. (dot. okresu od [...] marca 2011 r. do [...] września 2018 r.)
Wobec tego Kolegium stwierdziło, że Skarżący nie spełniał warunków do uwzględnienia Jego wniosku, określonych w art. 30 ust.1 p.o.u.a. Podnoszone przez niego okoliczności związane z sytuacją materialną nie mogły być uwzględnione, gdyż względy społeczne, czy też sprawiedliwości społecznej nie mogą być brane pod uwagę, jako, że dotyczą one sfery pozaprawnej. W świetle art. 30 ust.1 p.o.u.a. rozpoznający niniejszą sprawę organ nie miał żadnej swobody przy podejmowaniu decyzji o ewentualnym umorzeniu należności, decyduje tu wyłącznie spełnienie ustawowych przesłanek, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Kolegium wskazało ponadto, że decyzję o umorzeniu zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego podejmowane są w wyjątkowych sytuacjach np., gdy niemożność płacenia alimentów wynika z ciężkiej choroby lub innych niezależnych od osoby zobowiązanej czynników i nie ma szans i perspektyw na poprawę obecnej sytuacji. Trudna sytuacja, w której obecnie znajduje się Skarżący nie stanowi jednak podstawy do umorzenia ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Sytuacja braku dostatecznych środków na spłatę zadłużenia nie stanowi automatycznie przesłanki do zastosowania ulgi. Ustawodawca nie przewidział ulg, a w tym odstąpienia od żądania zwrotu należności z powołaniem się na brak dochodów dłużnika alimentacyjnego, jak i niewielkich dochodów. Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów opiera się na założeniu, że wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Przyznawanie i wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz podejmowanie działań wobec dłużnika alimentacyjnego jest zadaniem zleconym gminie z zakresu administracji rządowej ?nansowanym W formie dotacji celowej z budżetu państwa. Tylko w wyjątkowych przypadkach można uwzględnić wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych.
Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowym przypadku nie zachodzą także przesłanki wynikające z art. 30 ust. 2 p.o.u.a. Umorzenie zadłużenia na podstawie tego przepisu powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnym. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadnić powyższą prośbę. Okolicznością taką nie jest stan zdrowia (brak w aktach orzeczenia o niepełnosprawności) jak i niewielkie dochody, gdyż stanowi ona efekt działań zobowiązanego. Zdaniem Kolegium nie może być uznana za wyjątkową sytuacja będąca skutkiem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Wobec tego w przedmiotowej sprawie nie istnieją podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Kolegium podkreśliło także że decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. organ I instancji umorzył Skarżącemu na jego wniosek kwotę [...]zł tj. 30% zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz jego córek.
W skardze do sądu J. M. zarzucił decyzji Kolegium naruszenie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a.") w związku z art. 30 ust. 2 p.o.u.a. poprzez ich błędne zastosowanie skutkiem czego nie umorzono w całości lub części pozostałej do zapłaty przez fundusz alimentacyjny świadczeń, pomimo tragicznej sytuacji materialnej Skarżącego i bardzo trudnej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej, która uniemożliwia podjęcie dodatkowej pracy i poniesienie kosztów jakiegokolwiek leczenia.
Skarżący zakwestionował wysokość ciążącego na nim zadłużenia: podniósł, że zgodnie z pismem z [...] października 2015 r. do Prezydenta M. I. zostały zakończone wypłaty z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki Kamili. W związku z tym fundusz od tej chwili wypłacał środki tylko na drugą córkę [...] w kwocie [...]zł. W piśmie od Prezydenta M. I. z [...] września 2015 r. wskazano zadłużenie Skarżącego [...] zł. Natomiast w piśmie komornika sądowego z [...] lutego 2018 r. wskazano zadłużenie [...] zł. Różnica więc wynosi [...] zł.
Skarżący wskazując ponownie na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną zwrócił także uwagę, że w okresie od 2006 do 2022 r. dokonał częściowej spłaty zadłużenia w wysokości [...] zł. Skarżący podniósł także, że w okresie od 2006 r. do 2022 r. spełniony był warunek egzekucji należności z tytułu funduszu alimentacyjnego w wysokości nie mniejszej niż wysokość zasądzonych alimentów tj. [...] zł.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Trafnie organy obydwu instancji wskazały, że decyzja wydawana na tej podstawie ma charakter uznaniowy. Implikuje to po stronie organu obowiązki związane z koniecznością wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy oraz uzasadnienia zajętego stanowiska odnoszącego się do stanu faktycznego tego konkretnego przypadku. Uznaniowość decyzji nie oznacza dowolności, nakłada bowiem na organ obowiązek dokładnego zbadania sytuacji dłużnika, a następnie szczegółowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. W szczególności dotyczy to przyczyn powstania zaległości alimentacyjnych, sytuacji materialnej i osobistej dłużnika, a także prognozy na przyszłość, to jest ustalenia, czy zła sytuacja ma charakter trwały, czy przejściowy. Przyjmuje się, że okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. wyroki NSA z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 721/19, WSA w Kielcach z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 762/21).
W przedmiotowej sprawie – co nie jest kwestionowane – organ w sposób zgodny z prawem tj. nie uchybiając obowiązkowi wynikającemu z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy konieczny do załatwienia sprawy tj. pozwalający na ocenę sytuacji, w jakiej znajduje się Skarżący. Nie jest więc sporne, że Skarżący zamieszkuje z matką i siostrami ale prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe partycypując w kosztach utrzymania mieszkania (150 zł), jest częściowo niezdolny do pracy (jest osobą chorą) i w związku z tym utrzymuje się z renty (renta podlega zajęciu komorniczemu). Ponosi także koszty leczenia miesięcznego w wysokości ok. [...] zł.
Słusznie jednak podnosi organy, że ani Skarżący we wniosku ani zgromadzony materiał dowodowy nie wskazują, że zaistniały jakieś okoliczności mające charakter wyjątkowy, będące okolicznościami niezależnymi od Skarżącego, będące następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których Skarżący nie miał wpływu. Z akt sprawy wynika w szczególności, że stan zdrowia Skarżącego skutkujący jego częściową niezdolnością do pracy i pobieraniem renty z tego tytułu trwa od kilku lat, a jego sytuacja mieszkaniowa, rodzinna i dochodowa nie zmienia się (por. wywiad środowiskowy z [...] sierpnia 2019 r. przy k. 131 akt administracyjnych). Słusznie wskazują organy, że w tej sytuacji wciąż istnieje możliwość chociażby częściowej spłaty zadłużenia.
Niezasadny jest przy tym zarzut błędnego ustalenia przez organ wysokości zadłużenia. Skarżący nie dostrzegł, że w poszczególnych informacjach (jak wynika z akt sprawy – wielokrotnie mu przekazywanych) są wykazywane kwoty przekazywane organowi przez komornika jednakże bez opłat pobieranych przez komornika w związku z realizowaną egzekucją. Opłaty te wskazuje natomiast komornik w pismach kierowanych do Skarżącego wskazując np. w piśmie z [...] lutego 2018 r. oddzielnie na alimenty w wysokości [...] zł oraz opłatę w wysokości [...] zł – łącznie [...] zł. Pobierane przez komornika koszty egzekucji nie pomniejszają zaś wysokości zadłużenia.
Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329), Sąd oddalił skargę.