II SA/LU 3/25

II SA/Lu 3/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-04-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jerzy Parchomiuk
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący sprawozdawca/
Maciej Gapski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1952
art. 30 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Maciej Gapski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 kwietnia 2025r. sprawy ze skargi G. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 22 października 2024r., znak: SKO.41/3764/OS/2024 w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 17 lipca 2024r., nr MOPR.D-OZ.460.5211.1.1.2024.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do sądu decyzją z 22 października 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej jako: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania G. F. (dalej jako: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z 17 lipca 2024 r. (dalej jako: organ I instancji), w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
Decyzją z 16 lutego 2016 r. organ I instancji przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad córką K. F., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 4 lutego 2016 r., do dnia 31 grudnia 2025 r. Decyzja była następnie zmieniana kolejnymi decyzjami w zakresie wysokości świadczenia i okresów, na które zostało przyznane.
Decyzją z 6 kwietnia 2023 r., wydaną na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), organ I instancji uchylił decyzję z 16 lutego 2016 r. Powodem wydania decyzji uchylającej było podjęcie przez córkę skarżącej od dnia 1 stycznia 2020 r. zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy w podstawowym systemie czasu, obniżonym do 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez skarżącą, decyzją z 19 czerwca 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Skarga G. F. na decyzję Kolegium została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 21 grudnia 2023 r. (II SA/Lu 702/23).
W tej sytuacji organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a następnie wskazaną na wstępie decyzją z 17 lipca 2024 r., na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r., ustalił nienależnie pobrane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne w łącznej wysokości 75.956 zł oraz zobowiązał skarżącą do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od poszczególnych wymienionych w decyzji kwot w określonych okresach. W uzasadnieniu organ stwierdził, że skoro osoba wymagająca opieki tj. K. F. z dniem 1 stycznia 2020 r. podjęła zatrudnienie na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, świadczenie pielęgnacyjne przyznane skarżącej w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 28 lutego 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że córka wymagała i wymaga opieki z jej strony w takim samym zakresie, co przez ostatnie 17 lat. Przedstawiła zestawienie zawierające m.in. liczbę dni w poszczególnych miesiącach spornego okresu, w których córka wykonywała pracę zdalnie i okresy zwolnień lekarskich. Wskazała, że opieka nad córką miała charakter długoterminowy (większą część czasu córka spędzała w każdym roku w domu pod jej całodobową opieką), zwrot świadczenia niweczyłby skutki udzielonej pomocy, bo skarżąca nie ma możliwości spłaty należności, organ nie poinformował jej, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba niepełnosprawna podejmuje zatrudnienie, a w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma takiego zakazu.
Po rozpatrzeniu odwołania wskazaną na wstępie decyzją z 22 października 2024 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że w przypadku skarżącej zaistniała okoliczność powodująca ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z podjęciem pracy przez jej niepełnosprawną córkę, gdyż skarżąca zaprzestała sprawowania nad nią opieki w wymiarze uniemożliwiającym jej wykonywanie pracy zawodowej. Podjęcie przez córkę zatrudnienia w pełnym wymiarze w podstawowym systemie czasu, obniżonym do 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo, wpłynęło na zakres opieki, którą sprawowała nad nią skarżącą. Ze względu na rodzaj i wymiar zatrudnienia podjętego przez córkę, skarżąca nie musiała rezygnować z zatrudnienia, zaś bezspornie zostało jej wypłacone świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 stycznia 2020 r. do 28 lutego 2023 r. W ocenie Kolegium w sprawie został spełniony warunek świadomości skarżącej co do tego, że pobierała świadczenie nie mając do tego prawa. Skarżąca została właściwie pouczona o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia oraz o obowiązku poinformowania organu o wystąpieniu takich okoliczności. Pouczenie było zawarte we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia, a skarżąca złożyła pod nimi podpis. Pouczenia o konieczności powiadomienia organu zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zawarte były też w kierowanych do skarżącej decyzjach. W ocenie Kolegium podjęcie zatrudnienia przez niepełnosprawną córkę skarżącej stanowiło zmianę mającą wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o której skarżąca powinna była poinformować organ niezwłocznie tj. w styczniu 2020 r. Trwałe zaniechanie tego obowiązku (organ uzyskał sporną informację od pracodawcy K. F., a nie od skarżącej) doprowadziło do wydania decyzji z 6 kwietnia 2023 r. uchylającej decyzję z 16 lutego 2016 r. przyznającą świadczenie
W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium G. F. podniosła zarzut naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako: k.p.a.), polegającego na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i pominięciu jej argumentacji. Wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji.
W obszernym uzasadnieniu skarżąca podniosła, że prawidłowa analiza materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że pełniła stałą opiekę nad córką, która pomimo zatrudnienia faktycznie spędzała w domu ponad 200 dni rocznie, wymagała więc opieki w takim samym zakresie, co przez ostatnie 17 lat - córka legitymuje się bowiem orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji już od czerwca 2007 r. Wskazała, że nie ma możliwości zwrotu spornych należności, nie posiada żadnych oszczędności, ma tylko mieszkanie, aktualnie przebywa na emeryturze, cierpi na liczne schorzenia, opiekuje się 90-letnią matką. W przypadku egzekucji spornej należności będzie musiała zwrócić się o świadczenia z pomocy społecznej, więc dochodzenie tej należności niweczyłoby skutek udzielonej pomocy oraz naruszyłoby zasady współżycia społecznego. Skarżąca podniosła, że organ corocznie zmieniał decyzję przyznającą świadczenie pielęgnacyjne w związku z jego waloryzacją, jednak nie zweryfikował informacji o dochodach członków rodziny, w tym córki skarżącej. Stwierdziła, że wielokrotnie dopytywała pracowników organu, czy podjęcie zatrudnienia przez córkę nie ma wpływu na prawo do pobierania świadczenia i była informowana, że przyznane świadczenie pielęgnacyjne nie jest uzależnione od kryterium dochodowego i podjęcie pracy przez córkę nie wyklucza pobierania tego świadczenia, jeśli skarżąca dalej sprawuje opiekę nad córką i w dalszym ciągu nie pracuje. Skarżąca podniosła, że choć pobiera świadczenie 17 lat, to jednak organ nigdy nie przeprowadził wizyty domowej w celu ustalenia, jak wygląda jej sytuacja, w jakim stanie zdrowia jest jej córka i jakiej opieki wymaga i czy ta opieka jest faktycznie nad nią sprawowana.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej jako: p.p.s.a.; wniosek organu zawarty w odpowiedzi na skargę; skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem przepisów prawa, skutkującym koniecznością jej uchylenia. Ponieważ analogicznymi wadami obarczona jest również decyzja organu I instancji – decyzja Prezydenta Miasta Lublin z 17 lipca 2024 r., na podstawie art. 135 p.p.s.a., należało uchylić również tą decyzję.
Istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego, ma wydany uprzednio, wspomniany wyżej, prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 21 grudnia 2023 r. (II SA/Lu 702/23), którym oddalono skargę na decyzję Kolegium z 19 czerwca 2023 r. w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne (z 16 lutego 2016 r.). Jakkolwiek obydwie sprawy sądowoadministracyjne są odrębne, dotyczyły bowiem kontroli odrębnych decyzji administracyjnych (w sprawie nie ma zatem zastosowania art. 153 p.p.s.a.), to jednak ocena prawna wyrażona w prawomocnym wyroku sądu jest wiążąca i musi być brana pod uwagę również w rozpoznawanej sprawie na mocy art. 170 p.p.s.a. (orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby).
Z oceny prawnej wyrażonej w przywołanym wyroku wynikają dwie konkluzje szczególnie istotne dla rozpoznawanej sprawy. Po pierwsze, Sąd stwierdził, że "utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją decyzja organu pierwszej instancji z dnia 6 kwietnia 2023 r., nie wywołuje skutku wstecz, a zatem ocena zasadności tej decyzji winna odnosić się do stanu faktycznego istniejącego w dacie jej wydania, a nie do sytuacji skarżącej i jej córki w latach poprzednich". Wynika z tego, że prawomocne oddalenie skargi na decyzję uchylającą decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego odnosi skutki wyłącznie na przyszłość, tzn. nie skutkuje automatycznie uznaniem świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane już od 1 stycznia 2020 r., tj. od daty podjęcia przez córkę skarżącej zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy (z uwzględnieniem korekty wymiaru czasu pracy determinowanej niepełnosprawnością).
Po drugie, Sąd stwierdził, że "niezasadnym jest a priori przyjmowanie, że zatrudnienie osoby niepełnosprawnej powinno wykluczać dopuszczalność przyznania osobie sprawującej nad nią opiekę świadczenia pielęgnacyjnego. Aktywność zawodowa osoby niepełnosprawnej samoistnie nie przesądza o braku uprawnienia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania nad tą osobą opieki, albowiem okoliczność taka nie została wymieniona przez ustawodawcę wśród przesłanek negatywnych określonych w art. 17 ust. 5 u.ś.r.". Konieczne jest zawsze dokonywanie ocen odnoszących się do indywidualnych uwarunkowań konkretnej sprawy – czy aktywność zawodowa osoby nad którą sprawowana jest opieka na tyle wpływa na zakres tej opieki, że podważa istnienie zasadniczej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jakim jest związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a rezygnacją przez opiekuna (beneficjenta świadczenia pielęgnacyjnego) z zatrudnienia (innej aktywności zawodowej).
Podstawą prawną rozstrzygnięć organów w rozpoznawanej sprawie był art. 30 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z tymi przepisami, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Kolegium ma rację, że przytoczony przepis statuuje kilka przesłanek, kumulatywnych, determinujących uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Z jednej strony jest to wypłacenie świadczenia pomimo zaistnienia okoliczności powodujących (w rozpoznawanej sprawie) ustanie prawa do świadczeń. Z drugiej jednakże strony ustawodawca wprowadza w sposób ewidentny przesłankę odwołującą się do elementów subiektywnych – świadomości beneficjenta, że pobiera świadczenie nienależne (nie przysługujące mu).
Zgodnie z ugruntowanymi już poglądami orzecznictwa sądów administracyjnych, dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie i tylko w sytuacji, gdy świadczenie zostało wypłacone na skutek okoliczności leżących po stronie świadczeniobiorcy, świadczenie traktuje się jako nienależnie pobrane (zob. wyrok NSA z 1 kwietnia 2010 r., I OSK 1710/09, wyrok NSA z 4 października 2011 r., I OSK 762/11). Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga od organu wykazania negatywnego zachowania strony, ukierunkowanego na niezgodne z prawem administracyjnym korzystanie ze środków publicznych. Z kolei pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. nie może być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia. Pouczenie winno być jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Celem pouczenia jest wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej zainteresowanego, a jednocześnie pouczenie o konsekwencjach prawnych niezastosowania się świadczeniobiorcy do dyspozycji normy prawnej (zob. wyrok NSA z 1 kwietnia 2011 r., I OSK 2078/10). Ustawodawca, wprowadzając warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. Pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, by następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenie dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie; powinno być sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, że adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego; nie może ograniczać się do zacytowania przepisu prawnego; powinno jednoznacznie wyjaśniać, w jakich sytuacjach pobierane świadczenie staje się "nienależnie pobrane" w rozumieniu prawa, a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia. (zob. wyrok NSA z 27 lutego 2013 r., I OSK 1525/12; wyrok NSA z 10 września 2019 r.,
I OSK 1139/19; wyrok WSA w Kielcach z 6 marca 2025 r., II SA/Ke 56/25).
Z ugruntowanego orzecznictwa wynika więc, że do uznania świadczenia za nienależnie pobrane i w konsekwencji do orzeczenia jego zwrotu, nie jest wystarczające stwierdzenie, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustało, ale niezbędne jest ponadto ustalenie, że osoba, która to świadczenie pobierała wiedziała o tym, lub mogła zasadnie przypuszczać, że pobiera świadczenie, choć nie ma już do niego prawa.
Jakkolwiek w rozpoznawanej sprawie można zgodzić się z oceną organów co do zaistnienia pierwszej z przesłanek determinujących uznanie świadczenia za nienależnie pobrane (zaistniały okoliczności, skutkujące ustaniem prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego), to jednak dla wydania takiego rozstrzygnięcia bezwzględnie konieczne jest spełnienie również drugiej, kumulatywnej przesłanki, świadomości beneficjenta, że pobiera świadczenie nienależne, wyrażonej w ustawowym sformułowaniu, że "osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania". W tym drugim aspekcie stanowisko organów jest w ocenie Sądu błędne.
Charakter podjętego przez córkę skarżącej zatrudnienia (pełny wymiar czasu pracy, z uwzględnieniem korekty tego wymiaru determinowanego niepełnosprawnością zatrudnionej) wskazuje na to, że może ono stanowić przesłankę determinującą brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą (po 1 stycznia 2020 r.) a opieką sprawowaną nad pełnoletnią, pracującą, aczkolwiek niepełnosprawną córką. Oceny tej nie zmienia fakt, że w pewnych okresach czasu córka skarżącej wykonywała pracę w trybie zdalnym, czy też przebywała na zwolnieniach lekarskich. W tej kwestii wypowiadał się już Sąd w wyroku z 21 grudnia 2023 r., wskazując na ustalenia bazujące na zaświadczeniu od pracodawcy, że K. F. pracę w trybie zdalnym świadczyła "doraźnie i sporadycznie", że taka forma pracy została wprowadzona czasowo w 2020 r. w okresie maksymalnego nasilenia pandemii koronawirusa, że w całym 2022 r. córka skarżącej pracę zdalną wykonywała jedynie przez okres 5 dni. Oznacza to, jak wskazał Sąd już w poprzednim wyroku, że wykonywanie przez córkę skarżącej pracy w trybie zdalnym nie było związane z jej sytuacją zdrowotną, lecz wynikało z przyczyn natury siły wyższej (pandemii), ponadto – poza tym okresem czasu – miało miejsce na tyle sporadycznie, że nie rzutowało na możliwość wykonywania przez skarżącą pracy w czasie, kiedy w pracy przebywała jej córka. Jakkolwiek konkluzje Sądu odnoszą się do stanu miarodajnego na dzień wydania decyzji z 2023 r., to jednak ocena ta odwołuje się w istocie również do faktów, które miały miejsce wcześniej. Podobnie należy oceniać kwestię absencji w pracy K. F. spowodowane zwolnieniami lekarskimi. Trudno uznać chorobę podopiecznego (w dodatku aktywnego zawodowo) za wystarczającą przyczynę niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna, taka sytuacja (choroba osoby bliskiej) dotyka przecież wielu osób aktywnych zawodowo. Przebywanie dorosłego (aktywnego zawodowo) podopiecznego w domu na zwolnieniu lekarskim nie oznacza konieczności sprawowania nad nim w tym czasie całodobowej opieki wykluczającej aktywność zawodową opiekuna. Wbrew argumentom podniesionym w skardze, okresy zwolnień lekarskich obejmowały relatywnie niewielką część roku (łącznie 40 dni kalendarzowych w 2020 r. i 57 dni kalendarzowych w 2021 r.; zaświadczenie, k. 42 akt adm.). Ponadto, jak już wskazał Sąd w poprzednim wyroku, w 2022 r. absencja chorobowa córki w pracy miała już charakter epizodyczny (2-miesięczny okres), a ponadto osobie zatrudnionej przysługuje w takim przypadku urlop opiekuńczy celem zapewnianie opieki osobie będącej członkiem rodziny,
Jak już jednak wskazano wyżej, dla wydania rozstrzygnięcia o uznaniu świadczeń za nienależnie pobranych nie jest wystarczające spełnienie przesłanki zaistnienia okoliczności, skutkujących ustaniem prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu organy dokonały wadliwej oceny w kwestii drugiej, kumulatywnej przesłanki, odwołującej się do świadomości skarżącej jako beneficjenta świadczeń, że pobiera je nie mając do tego prawa.
Organy stawiają tezę, że skoro w treści wniosku o przyznanie świadczenia oraz w decyzjach o przyznaniu świadczenia i o zmianach jego wysokości zawarte były pouczenia, to skarżąca została właściwie pouczona o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia oraz o obowiązku poinformowania organu o wystąpieniu takich okoliczności.
Teza ta jest błędna, bowiem odrywa się od brzmienia ustawowej przesłanki
i ma charakter ogólnikowy, pomijający całkowicie ocenę indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy.
Przesłanka ustawowa odwołuje się nie do ogólnikowego pouczenia, ale do "pouczenia o braku prawa do pobierania świadczeń". Skoro przesłanką uznania świadczenia za nienależnie pobrane ma być podważenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną nad córką opieką, zdeterminowane okolicznością podjęcia przez córkę zatrudnienia, to trzeba wykazać, że skarżąca miała świadomość, że podjęcie przez córkę zatrudnienia podważa istnienie wspomnianego związku, jako jednej z przesłanek prawa skarżącej do dalszego otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej argumentacji organy nie przedstawiły – ogólnikowość argumentacji nie pozwala na postawienie takiej tezy.
Przede wszystkim, jak już wyżej wskazano, relacja między podjęciem zatrudnienia przez osobę niepełnosprawną a brakiem aktywności zawodowej opiekuna wcale nie jest oczywista. Wręcz przeciwnie, jest trudna do oceny, wymaga odniesienia do indywidualnych okoliczności konkretnego przypadku, budzi wątpliwości w orzecznictwie nawet sądów administracyjnych. Nie sposób zatem twierdzić, że opiekun osoby niepełnosprawnej musi wiedzieć z założenia, że podjęcie aktywności zawodowej przez podopiecznego stanowi okoliczność mającą wpływ na prawo opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego. Taką tezę można było stawiać tylko w przypadku, gdyby opiekun został o tym pouczony, tj. pouczenie wprost odnosiłoby się do tej okoliczności (podjęcie aktywności zawodowej przez podopiecznego może stanowić okoliczność mającą wpływ na prawo opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego).
W rozpoznawanej sprawie próżno szukać takiego pouczenia. Wbrew stanowisku organów - odpowiednich informacji nie zawierało pouczenie zawarte zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia (k. 5), jak i następnie w decyzji przyznającej świadczenie (k. 10), ani w kolejnych decyzjach waloryzujących wysokość świadczenia (k.12-18, 21, 28, 33). Pouczenia mają charakter standardowy, ogólnikowy, ograniczają się do przytoczenia przepisów, jest w nich informacja, że przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest podjęcie zatrudnienia przez opiekuna osoby niepełnosprawnej, co wprost wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie ma natomiast informacji o tym, że powodem utraty prawa do świadczenia może być podjęcie zatrudnienia przez osobę niepełnosprawną. Przytoczenie przepisów ustawy nie wpływa na stan świadomości opiekuna, skoro sama okoliczność podjęcia zatrudnienia przez osobę niepełnosprawną nie stanowiło (na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego) ustawowej przeszkody (przesłanki negatywnej) do przyznania takiego świadczenia.
W dalszej kolejności należy zwrócić uwagę na istotne okoliczności rozpoznawanej sprawy, mające zasadniczy wpływ na ocenę świadomości skarżącej co do tego, że podjęcie zatrudnienia przez córkę stanowi okoliczność mającą wpływ na prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.
W orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności z 4 lutego 2016 r. (k. 6) wyraźnie wskazano, że córka skarżącej może być zatrudniona "w warunkach pracy chronionej". W orzeczeniu nie wykluczono więc podjęcia przez nią pracy, pomimo tego, że jednocześnie jasno wskazano, że wymaga ona "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". W tej sytuacji skarżąca miała zatem uzasadnione powody, by podjęcia pracy przez córkę nie traktować jako powodu upadku podstaw swojego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto, skarżąca zasadnie zwraca uwagę, że sprawuje opiekę nad córką od czerwca 2007 r., od tej bowiem daty córka legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W międzyczasie córka osiągnęła pełnoletność (2010 r.), a już po osiągnięciu pełnoletności córki, w 2016 r. przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, na podstawie kolejnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanego w dniu 4 lutego 2016 r., zawierającego adnotację o możliwości podjęcia przez córkę zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Trwałość sytuacji opieki nad niepełnosprawną córką musi być brana pod uwagę przy ocenie przesłanki odwołującej się do świadomości skarżącej o zaistnieniu przesłanki skutkującej utratą prawa do świadczenia.
Nie można również pominąć faktu, że organ I instancji wydawał kilkukrotnie decyzje zmieniające wysokość świadczenia, a mając dokumenty wskazujące na to, że niepełnosprawna córka skarżącej jest pełnoletnia i może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej, nigdy nie podjął czynności zmierzających do weryfikacji, czy niepełnosprawna córka takie zatrudnienie podjęła. Z uwagi na dostępność danych w systemach ewidencjonujących obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym
i zdrowotnym, weryfikacja tego faktu nie nastręczała większych trudności. Z akt wynika, że organ I instancji zwracał się o taką informację do ZUS w trybie art. 23b u.ś.r. wyłącznie w odniesieniu do skarżącej, a nie do jej córki.
Biorąc pod uwagę ogólnikowość standardowych pouczeń, brak w nich informacji odnoszących się do podjęcia aktywności zawodowej przez podopiecznego, długotrwałość i ciągłość opieki sprawowanej przez skarżącą nad jej córką, wpływająca na świadomość zmian okoliczności stanowiących podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z 2016 r. (jednoznaczny sygnał o możliwości podjęcia zatrudnienia przez niepełnosprawną), brak weryfikacji przez organ ewentualnych zmian stanu faktycznego pomimo kilkukrotnego wydawania decyzji zmieniających wysokość przyznanych świadczeń, wszystkie te argumenty prowadzą do konkluzji, że chybiona jest teza organów, iż w odniesieniu do skarżącej została spełniona jedna z kumulatywnych przesłanek uznania świadczenia za nienależnie pobrane, tj. że skarżąca jako osoba pobierająca te świadczenia "była pouczona o braku prawa do ich pobierania".
Konkludując powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy obydwu instancji dokonały wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, naruszając tym samym podstawowe zasady postępowania administracyjnego (zasadę prawdy materialnej – art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., swobodnej oceny dowodów – art. 80 k.p.a.). Wadliwa ocena materiału dowodowego doprowadziła do wadliwego zastosowania przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 1 i oraz ust. 2 pkt 1 u.ś.r.
Powyższe uchybienia skutkują koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a.
Uchylenie decyzji wydanych przez organy obydwu instancji, po uprawomocnieniu się wyroku sądu, skutkować będzie koniecznością ponownego rozpoznania sprawy przez organ I instancji, z uwzględnieniem powyższych argumentów Sądu, stanowiących wyraz wiążącej w sprawie oceny prawnej (art. 153 p.p.s.a.)
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.