II SA/Bd 276/12

II SA/Bd 276/12 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2012-06-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-03-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski
Jarosław Wichrowski /przewodniczący/
Renata Owczarzak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Kombatanci
Sygn. powiązane
II OSK 2344/12 - Wyrok NSA z 2014-02-27
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
art. 1 ust. 2 pkt 3
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak(spr.) sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant Maciej Hoffman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi J.Z. na decyzję [...] Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu[...], na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dn. 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił przyznania J. Z. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ podniósł, że strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dn. 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, jednak po rozpatrzeniu akt sprawy Kierownik Urzędu nie dal wiary oświadczeniom świadków (Cz. G. oraz S. M.) potwierdzających działalność strony w "Gryfie Pomorskim" w latach 1943 - 1945, albowiem podczas wnioskowanej działalności strona miała zaledwie 9 -11 lat i ze względu na wiek nie mogła być zaprzysiężonym żołnierzem podziemnej organizacji wymienionej w art. 1 ust.2 pkt 3 cyt. ustawy.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. Z. nie zgodził się z argumentacją organu, podnosząc, że prowadził działalność w Gryfie Pomorskim, gdzie pełnił rolę łącznika, która to okoliczność potwierdzona została oświadczeniami świadków – Cz. G. oraz S. M.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Ponownie rozstrzygając sprawę organ potwierdził prawidłowość dokonanych uprzednio ustaleń faktycznych, stwierdzając, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do twierdzenia, iż strona pełniła służbę w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 -1945, gdyż przesłanką decydująca o tytule do przyznania uprawnień kombatanckiej jest "służba" nie zaś jakakolwiek współpraca. Organ wskazał, że z oświadczeń świadków wynika, iż zainteresowany mógł udzielać pomocy organizacji konspiracyjnej poprzez "zaopatrywanie grup leśnych w żywność oraz donoszenie o ruchach nieprzyjaciela", lecz wykonywanie tego rodzaju czynności na rzecz ugrupowań zbrojnych nie można traktować jako służby w tych ugrupowaniach, a tylko za nią przysługują w świetle ustawy uprawnienia kombatanckie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8.09.2004 r. sygn. akt OSK 557/04).
W pełni uzasadnione w ocenie organu jest przyjęcie, iż zainteresowany nie pełnił służby w Gryfie Pomorskim - ale co najwyżej mógł współpracować okresowo z wymienioną organizacją wykonując na jej rzecz czynności pomocnicze i działanie takie zasługuje na społeczny szacunek, jednak nie może stanowić podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich, ponieważ między uczestnikami ruchu oporu, a osobą działają na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica, bowiem w tym drugim przypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszana, ani rozliczana według zasad dyscypliny wojskowej obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych. Działalność ta jakkolwiek chwalebna, nie stanowi podstawy przyznania uprawnień kombatanckich.
W skardze do sądu J. Z. wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję dnia [...] jako naruszającej prawo. Skarżący podniósł, iż był za młody by zostać zaprzysiężonym i nie miało to zresztą znaczenia prawnego, gdyż posiadał przynależność organizacyjną do podziemnej formacji jaką był Gryf Pomorski, a służbowego stanowiska nie można było jemu wyznaczyć z uwagi na wiek - miał za to określony przydział zadań, które wykonywał, co zostało potwierdzone przez świadków,
W tej sytuacji twierdzenie, że był tylko osobą współpracująca jest w jego ocenie nadużyciem, gdyż odpowiadał przed okupantem w taki sam sposób, jak osoba która miała przynależność partyzancką. Jest zdziwiony stawianiem sprawy w ten sposób, ponieważ działając w ramach zorganizowanej grupy partyzanckiej od której otrzymywał określone zadania, które nie były do wykonania przez osoby dorosłe, został potraktowany jako osoba, która nie wykonywała służby.
Skarżący zauważył, że ustalone w tym względzie orzecznictwo wskazujące, że młody człowiek nie może pełnić służby i tym samym nie może być kombatantem, nie dotyczy jego osoby, ponieważ Gryf Pomorski działał w zupełnie innych warunkach, niż oddziały partyzanckie w głębi Polski.
W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego.
Wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Oznacza to między innymi, że sąd nie może w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się jedynie do zarzutów sformułowanych w skardze, ale także powinien wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu.
Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Kierownika Urzędu [...] odmawiająca przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich.
W ocenie Sądu organ administracji rozstrzygając sprawę dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, procedował w zgodzie z przepisami postępowania administracyjnego i prawidłowo zastosował przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.).
Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 tej ustawy źródłem uprawnień kombatanckich jest działalność kombatancka określona w art. 1 ust. 2 ustawy i równorzędna z nią działalność określona w art. 2 oraz represje wskazane w art. 4 ustawy. O spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21 ustawy, zgodnie z art. 22 ustawy, orzeka Kierownik Urzędu [...] na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju represji.
Zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i przed Sądem, skarżący swoje uprawnienia kombatanckie wywodził z pełnionej przez niego służby w "Gryfie Pomorskim" w latach 1943 – 1945. W szczególności zaś wskazywał, że pełnił rolę łącznika, która to okoliczność potwierdzona została oświadczeniami dwóch świadków.
Zdaniem Sądu prawidłowo stwierdził organ administracji, że oświadczenia te stwierdzają fakt udzielania pomocy ruchowi oporu przez skarżącego, ale nie dokumentują faktu pełnienia służby. Nie wynika z nich bowiem, że skarżący był zaprzysiężonym członkiem "Gryfa Pomorskiego". Co więcej, skarżący nie tylko nie twierdził, że był zaprzysiężony, ale wskazywał, że okoliczność, iż nie składał przysięgi nie może mieć znaczenia prawnego dla przyznania mu uprawnień kombatanckich.
Stosownie do treści art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach działalnością kombatancką, stanowiącą tytuł do uprawnień kombatanckich, jest pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 -1945.
Pojęcie "pełnienia służby" nie zostało w ustawie zdefiniowane. Odwołując się jednak do utrwalonego w tym zakresie orzecznictwa sądowego przyjąć należy, że pełnienie służby w rozumieniu wskazanego przepisu oznacza wykonywanie obowiązków w sposób zorganizowany, w ściśle określonej strukturze organizacyjnej ukształtowanej na sposób wojskowy, z zachowaniem wojskowej dyscypliny i takiego podporządkowania, przy założeniu pełnej tajemnicy działania organizacji. Przyjmowało ono postać systematycznej działalności skierowanej przeciwko okupantowi w ramach polskich podziemnych formacji i organizacji. W zasadniczej postaci działalność ta stanowiła zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową. Mogła ona sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzeniowych lub związanych ze zbieraniem informacji, zawsze jednak była uzależniona od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu określonych czynności. Samo natomiast pomaganie partyzantom, bez przynależności do określonej formacji, uznać należy za działanie, które wprawdzie zasługuje na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Między uczestnikiem ruchu oporu, a osobą działającą na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica. W tym drugim wypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszana ani rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2011 r., II OSK 776/10, z dnia 27 kwietnia 2011r., II OSK 662/10, z dnia 27 kwietnia 2009r., II OSK 1225/08 opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z powyższych względów Sąd uznał, że zasadnie organ odmówił przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich, gdyż brak jest podstaw do przyjęcia, że pełnił on służbę w "Gryfie Pomorskim" w latach 1943 – 1945. Konieczną przesłanką przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy jest faktyczna przynależność do określonej formacji. Wbrew twierdzeniom skarżącego, spełnienia tej przesłanki nie potwierdza niekwestionowany i wykazany zeznaniami świadków fakt dostarczania przez niego tajnych informacji żołnierzom ruchu oporu. Okoliczność pełnienia służby nie wynika również z pozostałego materiału dowodowego, zawartego w aktach sprawy.
Podkreślić należy, że fakt pomocy żołnierzom, będący formą współdziałania, zasługuje na społeczne uznanie, na co również wskazywał organ w zaskarżonej decyzji, jednakże nie stanowi on podstawy do przyznania uprawnień kombatanckiej, jako że do jej spełnienia wymagane jest potwierdzenie istnienia sformalizowanego stosunku łączącego osobę podejmującą te działania z podziemną formacją lub organizacją. Wymagane jest zatem złożenie przysięgi, uzyskania pseudonimu, stopnia i przydziału w ramach określonej formacji oraz poddanie się rozkazom i regułom przyjętej odpowiedzialności dyscyplinarnej ukształtowanej na wzór wojskowy, co winno zostać udowodnione przez stronę wnioskująca o przyznanie uprawnień kombatanckich z tego tytułu.
Nadto należy mieć na uwadze, że skarżący w latach 1943 -1945 miał 9 – 11 lat. Wprawdzie w ustawie nie została określona granicy wieku jako warunek przyznania uprawnień kombatanckich, jednakże konieczność wykazania, że osoba ubiegająca się o uprawnienia pełniła służbę w organizacji powoduje, że możliwość pełnienia takiej służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Tak młode osoby mogły pełnić funkcje pomocnicze, co niewątpliwe jest chwalebne, zasługuje na uznanie i szacunek, ale nie mogły być formalnymi członkami (żołnierzami), nie mogły składać przysięgi i uzyskiwać stopni wojskowych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2009 r., II OSK 1225/08 opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wprawdzie zdarzały się wyjątkowe przypadki pełnienia służby przez młodzież poniżej 16 roku życia, jednakże brak jest podstaw do uznania, że taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Skoro bowiem skarżący nie został zaprzysiężony, to nie można uznać, że był formalnym członkiem "Gryfa Pomorskiego", tym samym działalność skarżącego polegająca na współpracy z tą organizacją nie może stanowić podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie dopatrując się naruszeń prawa, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę jako bezzasadną.