II SA/BD 259/25

II SA/Bd 259/25 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-09-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /przewodniczący/
Katarzyna Korycka
Mariusz Pawełczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2328
art. 18 ust. 2 lit. b
Ustawa z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy  Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 września 2025 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz [...] kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia 28 października 2024 r. Starosta Ś. (dalej: "Starosta", "organ I instancji") cofnął D. L. (dalej "strona", "skarżący") uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie prawa jazdy kategorii B na okres jednego roku.
W uzasadnieniu Starosta wskazał, że w dniu 11 października 2024 r. do organu wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w Ś. z dnia 17 września 2024 r., sygn. akt II K 366/24 z adnotacją o prawomocności, w którym na podstawie art. 67 § 3 k.k. w związku z art. 39 pkt 33 k.k. orzekł wobec strony środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie prawa jazdy kategorii B na okres jednego roku.
2. Następnie wnioskiem z dnia 18 października 2024 r. (wpływ do Starosty 28 października 2024 r.) Komendant Wojewódzki Policji w B. na podstawie art. 18 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2328 oraz z 2022 r. poz. 1002 – dalej "ustawa zmieniająca") zwrócił się do Starosty o cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdem w stosunku do skarżącego posiadającego prawo jazdy kategorii AM+B+B1.
3. Decyzją z dnia 3 stycznia 2025 r. Starosta cofnął stronie uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kat. AM/B1/B nr [...]. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że skarżący uzyskał po raz pierwszy uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi w zakresie kat. AM/B1/B w dniu 30 sierpnia 2022 r. Na wniosek Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. wszczął postępowanie administracyjne, na co pełnomocnik strony zgłosił zastrzeżenie wnosząc o umorzenie postępowania. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika strony organ wskazał, że wedle obowiązujących przepisów prawa zobowiązany był do cofnięcia uprawnień stronie stosownie do regulacji zawartej w art. 18 ust. 2 lit. b ustawy zmieniającej.
4. Od powyższej decyzji organu I instancji skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wniósł odwołanie domagając się uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia i umorzenia postępowania, ewentualnie uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Strona podniosła, że orzeczenie Sądu Rejonowego w Ś. z dnia 17 września 2024 r. jest wyrokiem warunkowo umarzającym postępowanie, więc nie zachodzi przesłanka stwierdzenia, że kierujący pojazdem silnikowym w okresie 2 lat od dnia wydania mu po raz pierwszy prawa jazdy popełnił przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Ponadto skarżący wskazał, że organ cofnął już mu uprawnienia w związku z zastosowanym przez Sąd Rejonowy środkiem karnym, zatem organ nie miał podstaw do ponownego cofania skarżącemu uprawnień, a kolejne postępowanie dotyczące pozbawienia skarżącego ww. uprawnień jest oczywiście bezprzedmiotowe i winno zostać umorzone.
5. W wyniku rozpatrzenia ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z dnia 17 lutego 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Kolegium wyjaśniło, że użyty przez ustawodawcę w art. 18 pkt 2 lit. b ustawy zmieniającej zwrot, że "decyzja o cofnięciu uprawnienia jest wydawana na wniosek komendanta wojewódzkiego Policji" oznacza obowiązek wszczęcia postępowania administracyjnego i następnie wydania decyzji. Następnie powołując się na orzecznictwo NSA organ stwierdził, że w ww. przepisie ustawodawca posłużył się określeniem "prawomocnych rozstrzygnięć", co w jego ocenie oznacza, że również wyroki warunkowo umarzające postępowanie karne należy uznać za mieszczące się w tym pojęciu. Wskazał również, że w doktrynie prawa karnego warunkowe umorzenie postępowania oznacza przypisanie oskarżonemu popełnienia przestępstwa, gdyż podstawą zastosowania warunkowego umorzenia postępowania musi być stwierdzenie winy sprawcy i brak wątpliwości co do okoliczności popełnienia przestępstwa. Mając powyższe na uwadze, nie budziło wątpliwości Kolegium, że skarżący w okresie 2 lat od dnia wydania mu po raz pierwszy prawa jazdy popełnił przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Strona uzyskała bowiem uprawnienia w dniu 30 sierpnia 2022 r. w zakresie prawa jazdy kat. AM, B1 i B, z kolei przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. – w związku z którym Sąd Rejonowy wydał prawomocny wyrok – popełnione zostało w dniu 8 czerwca 2024 r. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że decyzja wydana w oparciu o art. 18 pkt 2 lit. b ustawy zmieniającej ma charakter decyzji związanej co oznacza, że organ ma obowiązek cofnąć uprawnienia do kierowania pojazdami w sytuacji ustalenia okoliczności, o których mowa w tym przepisie. Organ administracji nie ma w takiej sytuacji żadnej dowolności i uznaniowości.
6. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wniósł skargę do tut. Sądu, żądając uchylenia decyzji i umorzenia postępowania, ewentualnie uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący wniósł także o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. – dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. Uzasadniając powyższe zarzuty skarżący wskazał, że organ cofnął już mu uprawnienia w związku z zastosowanym przez Sąd Rejonowy środkiem karnym. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżący wskazał, że postępowanie dotyczące pozbawienia uprawnień, jeżeli kierowca został już wcześniej ich pozbawiony, jest oczywiście bezprzedmiotowe i winno być umorzone. W ocenie skarżącego wydane przez organ I instancji rozstrzygnięcie prowadzi do pozbawionego logiki wniosku, że organ cofa cofnięte uprawnienia. Skarżący podkreślił, że nie mówimy o zatrzymaniu, czy zawieszeniu uprawnień, a o ich cofnięciu, co ma charakter ostateczny, a nie czasowy. W jego ocenie organ odwoławczy powinien był uchylić zaskarżone decyzję i umorzyć postępowanie wskutek braku substratu postępowania, gdyż nie można pozbawić strony uprawnień, których nie posiada.
7. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentu skarżącego o bezprzedmiotowości postępowania ze względu na wcześniejsze cofniecie uprawnień wskazał, że do czynienia mamy z różnymi przyczynami pozbawienia strony uprawnień, w innym zakresie i zastosowaniem innej podstawy prawnej. Cofnięte uprawnienia na wniosek Komendanta Wojewódzkiego Policji skutkują nieodwracalną utratą uprawnień, tymczasem uprawnienie cofnięte na podstawie wyroku sądu można odzyskać po ustaniu przyczyny cofnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje:
8. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta dokonywana jest, co do zasady, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej" "p.p.s.a.") sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Stosownie zaś do art. 134 p.p.s.a., sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga jest zasadna. Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie przez Sąd kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do wyeliminowania z obrotu prawnego.
9. Przedmiot kontroli sądowej w niniejszej sprawie stanowi decyzja Kolegium z dnia 17 lutego 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty z dnia 28 października 2024 r., którą organ orzekł o cofnięciu skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii AM, B1, B, potwierdzone prawem jazdy nr [...] wydanym w dniu 30 sierpnia 2022 r.
Podstawę materialnoprawną zakwestionowanej decyzji stanowił art. 18 pkt 2 lit. b tiret pierwsze ustawy zmieniającą w myśl którego do dnia wdrożenia rozwiązań technicznych, o których mowa w komunikacie ministra właściwego do spraw informatyzacji wydanym na podstawie art. 14 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 14, starosta wydaje decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym w razie stwierdzenia, na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć, że kierujący pojazdem silnikowym w okresie 2 lat od dnia wydania mu po raz pierwszy prawa jazdy albo tymczasowego elektronicznego prawa jazdy popełnił przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji - przy czym decyzja o cofnięciu uprawnienia jest wydawana na wniosek komendanta wojewódzkiego policji. Przepis ten wszedł w życie z dniem 17 września 2022 r. (art. 23 pkt 3 tej ustawy).
10. Zdaniem Sądu rację ma organ, że kontrolowana decyzja ma charakter związany, co oznacza, że organ ma obowiązek cofnąć uprawnienia do kierowania pojazdami w sytuacji ustalenia okoliczności, o których mowa w art. 18 pkt 2 lit. b tiret pierwsze ustawy zmieniającej. Innymi słowy, treść tego przepisu nie pozostawia organowi swobody w rozstrzyganiu sprawy. Jednak organ otrzymując wniosek od komendanta wojewódzkiego Policji nie jest zwolniony z obowiązku zweryfikowania okoliczności, które warunkują cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdami, co będzie przedmiotem rozważań Sądu w dalszej części uzasadnienia.
Dodatkowo należy wskazać, że w poprzednio obowiązującym stanie prawnym, w analogicznej regulacji art. 140 ust. 1 pkt 3a ustawy prawo o ruchu drogowym, wprowadzonym do tej ustawy na mocy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 541) z dniem 18 maja 2015 r., decyzję o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdem silnikowym wydawał starosta w razie stwierdzenia, na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć, że kierujący pojazdem silnikowym w okresie 2 lat od dnia wydania mu po raz pierwszy prawa jazdy popełnił przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji - przy czym decyzja o cofnięciu uprawnienia była wydawana na wniosek komendanta wojewódzkiego policji. Art. 140 uchylony został z dniem 4 czerwca 2018 r. przez art. 125 pkt 16 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2011 r. Nr 30, poz. 151). Jednocześnie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 957) przewidywał, że do czasu wdrożenia rozwiązań technicznych umożliwiających przekazywanie danych na zasadach określonych w art. 100aa-100aq, art. 125 pkt 16 nie stosuje się.
Przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że skutek uchylenia art. 140 ustawy prawo o ruchu drogowym został wyłączony i nie nastąpił. Wyłączenie stosowania art. 125 pkt 16 o kierujących pojazdami nastąpiło z dniem 4 czerwca 2018 r., z tą datą przepis ten nie mógł wywrzeć przewidzianego w nim skutku pod postacią uchylenia art. 140 ustawy prawo o ruchu drogowym co oznacza, że utrata mocy obowiązującej przez te przepisy została przesunięta w czasie (zob. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. I OSK 16/20). Art. 14 ust. 1 wskazanej ustawy został następnie zmieniony ustawą z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2328) z dniem 17 września 2022 r., co skutkowało definitywną utratą mocy obowiązującej art. 140 ustawy prawo o ruchu drogowym. Jednocześnie ustawa zmieniająca w art. 18 pkt 2 lit. b tiret pierwsze wprowadziła uregulowanie zbieżne z uchylonym art. 140 ustawy prawo o ruchu drogowym.
Wprowadzenie rozwiązań prawnych przewidzianych w art. 140 ustawy Prawo o ruchu drogowym, jak również zastąpienie go art. 18 ustawy zmieniającej miało na celu poprawę bezpieczeństwa w ruchu drogowym. W omawianym przepisie ustawodawca posługuje się sformułowaniem: "stwierdza, na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć", a zatem nie ogranicza się jedynie do wyroków skazujących, lecz również wyroki warunkowo umarzające postępowanie karne należy uznać za mieszczące się w pojęciu "prawomocnych rozstrzygnięć". Tak jak ma to miejsce w przypadku umarzającego wyroku karnego zapadłego w stosunku do skarżącego w rozpoznawanej sprawie.
Podstawą zastosowania warunkowego umorzenia postępowania musi być poprzedzone stwierdzeniem winy sprawcy i brakiem wątpliwości co do okoliczności popełnienia przestępstwa; tym samym podstawą warunkowego umorzenia jest ustalenie wszystkich przesłanek odpowiedzialności (...) (W. Wróbel (red.), A. Zoll (red.), Kodeks karny. Część ogólna. Tom II. Część II. Komentarz do art. 53-116, wyd. V; P. Kozłowska-Kalisz (w:) Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, red. M. Mozgawa, LEX/el. 2024, art. 66).
11. Bezspornym w sprawie jest, że skarżący uzyskał po raz pierwszy prawo jazdy w dniu 30 sierpnia 2022 r., natomiast występek z art. 178a § 1 Kodeksu karnego popełnił w dniu 8 czerwca 2024 r., a zatem przed upływem dwóch lat od wydania po raz pierwszy prawa jazdy. Fakt popełnienia tego przestępstwa został potwierdzony prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Ś. z dnia 3 października 2024 r., sygn. akt II K 366/24. Skarżący, jak wskazano w punkcie pierwszym sentencji karnego rozstrzygnięcia, w dniu 8 czerwca 2024 r. w Ś. prowadził pojazd mechaniczny (samochód), znajdując się pod wpływem alkoholu. W niniejszej sprawie wskazując na powyższe, Komendant Wojewódzki Policji w B. wnioskiem z dnia 18 października 2024 r. wystąpił do Starosty o cofnięcie uprawnień skarżącemu do kierowania pojazdami. Przedmiotowy wniosek wpłynął do organu w dniu 28 października 2024 r. Co istotne w sprawie w tym samym dniu decyzją nr [...] Starosta cofnął skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie prawa jazdy kategorii B na okres jednego roku. Rozstrzygnięcie to zapadło z uwagi na orzeczony wobec skarżącego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie prawa jazdy kategorii B na okres jednego roku zawarty w punkcie drugim ww. wyroku Sądu Rejonowego w Ś. (art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami). Podkreślenia wymaga, że przedmiotowa decyzja jest ostateczna i pozostaje w obrocie prawnym, co jest okolicznością bezsporną. Zatem w dacie procedowania w niniejszej sprawie przez organ I instancji posiadane uprawnienia zostały skarżącemu skutecznie już cofnięte, czego miał również świadomość organ odwoławczy. Nastąpiła utrata uprawnień do kierowania pojazdami. W ocenie Sądu, skoro skarżącemu cofnięto uprawnienia do kierowania pojazdami i nie doszło w tym okresie do ich odzyskania, to brak było podstaw do procedowania w sprawie kolejnego cofnięcia tych uprawnień do kierowania pojazdami tej samej kategorii AM, B1, B i wydania decyzji.
Sąd dostrzega, że co prawda, mamy do czynienia z różnymi przyczynami pozbawienia skarżącego uprawnień, tj. popełnienie przez kierującego pojazdem silnikowym w okresie 2 lat od dnia wydania mu po raz pierwszy prawa jazdy przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, o którym mowa w art. 18 ustawy zmieniającej oraz orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów, o którym mowa w art. 103 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami. Niemniej jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa, niedopuszczalne jest ponowne zastosowanie instytucji cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie tej samej kategorii prawa jazdy (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 1 grudnia 2011 r., sygn. akt III SA/Wr 392/11; wyrok WSA w Warszawie z 23 października 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 885/19; wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 października 2022 r., sygn. VIII SA/Wa 560/22 i wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2023 r., II GSK 127/23).
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że posiadanie przez skarżącego tych uprawnień oznacza tym samym - na gruncie art. 6 ust. 1 pkt 1, pkt 5, pkt 6 ustawy o kierujących pojazdami - równoczesne posiadanie przez niego uprawnień do kierowania pojazdami kategorii AM oaz B1. Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 pkt 6 ustawy o kierujących pojazdami prawo jazdy stwierdza posiadanie uprawnienia do kierowania kategorii B:
a) pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 t, z wyjątkiem autobusu i motocykla,
b) zespołem pojazdów złożonych z pojazdu, o którym mowa w lit. a, oraz z przyczepy lekkiej,
c) zespołem pojazdów złożonym z pojazdu, o którym mowa w lit. a, oraz z przyczepy innej niż lekka, o ile łączna dopuszczalna masa całkowita zespołu tych pojazdów nie przekracza 4250 kg, z zastrzeżeniem ust. 2,
d) pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM.
Przepis regulujący uprawnienia kategorii B wprost w konsekwencji potwierdza, że obejmuje on jednocześnie uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii AM (por. art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o kierujących), a ponadto swym zakresem zastosowania obejmuje uprawnienia kategorii B1, które w świetle art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących dotyczą czterokołowców, stanowiących pojazdy samochodowe, o których mowa w art. 2 pkt 42b ustawy Prawo o ruchu drogowym.
W zaistniałej w niniejszej sprawie sytuacji organ I instancji nie miał więc podstaw do ponownego cofania skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami kategorii AM, B1, B, skoro miał on już je cofnięte. Zatem kolejne postępowanie dotyczące pozbawienia skarżącego uprawnień, których jako kierowca został już wcześniej pozbawiony na podstawie obowiązujących przepisów prawa było nieuprawnione. Organ odwoławczy nie dostrzegł jednak tej istotnej wadliwości zaskarżonej decyzji Starosty. W konsekwencji, decyzje organów obu instancji podlegały uchyleniu, choć nie tylko z tych względów.
12. Niezależnie od poczynionych uwag wskazania w tym miejscu wymaga, że mimo iż treść art. 18 ustawy zmieniającej nie pozostawia organowi swobody w rozstrzyganiu sprawy, tym niemniej starosta rozpoznając wniosek wojewódzkiego komendanta policji o cofnięcie uprawnień, nie jest zwolniony z obowiązku zbadania skutków prawnych wynikających z warunkowego umorzenia postępowania karnego, a w szczególności upływu zakończenia okresu próby, jaki został orzeczony w prawomocnym wyroku.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i w doktrynie wskazuje się, że po upływie okresu próby, określonego na podstawie art. 68 § 4 Kodeksu karnego i dalszych 6 miesięcy nie jest dopuszczalne podjęcie postępowania warunkowo umorzonego. Oznacza to, że umorzenie postępowania karnego przestaje być warunkowe, a ex lege staje się ostateczne, definitywne. Z upływem tego terminu dochodzi co do zasady do pełnej rehabilitacji sprawcy. Odżywa zatem domniemanie niewinności, a sprawca może uchodzić za osobę, która przestępstwa nigdy nie popełniła (por. wyrok SN z dnia 11 stycznia 2023 r., III KK 585/22, M. Królikowski, R. Zawłocki, Komentarz do Kodeksu karnego, część ogólna, Warszawa 2017, s. 979). Po upływie tego okresu oskarżony nie może ponosić żadnych negatywnych skutków popełnienia przestępstwa (por. postanowienie SN z 29 października 2020 r., IV KK 262/19).
Ponadto, w doktrynie i orzecznictwie skutki prawne ostatecznego warunkowego umorzenia postępowania karnego zostały zrównane z tymi, jakie wywołuje zakończenie okresu próby wyznaczone w wyroku warunkowo zawieszającym wykonanie kary pozbawienia wolności. Po upływie okresu próby osoba korzysta z dobrodziejstwa domniemania niewinności, co czyni niemożliwym wystąpienie z wnioskiem o cofnięcie uprawnień do kierowania pojazdami. Rozróżnienie pozycji prawnej osób, którym minął okres próby w przypadku skazania na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary i osób, w stosunku do których warunkowo umorzono postępowanie karne i postawienie tych ostatnich w zdecydowanie gorszej sytuacji prawnej, nie znajduje prawnego uzasadnienia.
Jak wynika z pkt I wyroku Sądu Rejonowego w Ś. z dnia 17 września 2024 r., sygn. akt II K 366/24 skarżącego uznano za winnego dokonania występku z art. 178a § 1 Kodeksu karnego, warunkowo umorzono postępowania karne na okres 2 lat tytułem próby (art. 66 § 1 i 2 Kodeksu karnego w zw. z art. 67 § 1 Kodeksu karnego). Warunkowo umarzający postępowanie karne wyrok uprawomocnił się z dniem 22 września 2024 r. Zatem w stosunku do skarżącego dwuletni okres próby biegł od tego momentu, a po upływie dalszych sześciu miesięcy możliwość podjęcia postępowania warunkowo umorzonego mogła wygasnąć. Jeśli w powyższym terminie nie podjęto warunkowo umorzonego postępowania (brak jest w aktach administracyjnych informacji w tym zakresie), to z mocy samego prawa unicestwione zostałyby skutki wynikające ze stwierdzenia, że skarżący dopuścił się popełnienia przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Nie można wtedy skutecznie domagać się cofnięcia skarżącemu uprawnień. W takiej sytuacji skarżący nie mógłby być bowiem traktowany jako ten, który - "na podstawie prawomocnych rozstrzygnięć (...) popełnił przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji". Brak ustaleń w tym zakresie narusza niewątpliwie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Jak podniósł NSA w wyroku z dnia 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt II GSK 427/24 - wydanie przez organ zaskarżonej decyzji o cofnięciu skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami spalinowymi, odwołującej się do faktu umorzenia postępowania karnego i ignorującej fakt upływu okresu próby wskazanego w wyroku karnym orzekającym ww. środek probacyjny, skutkujący definitywnym umorzeniem postępowania, w dacie wydawania tego rodzaju decyzji, narusza konstytucyjną zasadę domniemania niewinności. Zasada ta stanowi jedną z fundamentalnych i powszechnie uznawanych zasad państwa prawnego. NSA uznał ww. wyroku, że fakt definitywnego umorzenia postępowania karnego wywołuje skutki również w sferze stosunków administracyjnoprawnych.
Skoro cofnięcie uprawnienia do kierowania pojazdami spalinowymi, a zatem instytucja prawa administracyjnego, została bezpośrednio powiązana z faktem stwierdzenia popełnienia przestępstwa (jak już wcześniej wskazano wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne potwierdza zaistnienie danego czynu), to należy łączyć to z wszystkimi konsekwencjami prawnymi oddziałującymi na sytuację prawną osoby, która dopuściła się przestępstwa. Nie można zatem wykluczyć instytucji prawnych prawa karnego wynikających z definitywnego warunkowego umorzenia postępowania karnego i uznać, że instytucja ta pozostaje bez znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami spalinowymi. Inna interpretacja art. 18 pkt 2 lit. b ustawy zmieniającej mogłaby doprowadzić do nieakceptowalnej z gruntu rzeczy sytuacji, w której organ mógłby bez żadnych ograniczeń czasowych inicjować postępowanie w sprawie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami spalinowymi. W takiej sytuacji takie wartości jak obliczalność i przewidywalność skutków prawnych własnych działań i działań organów państwa zostałyby przekreślone. Obywatel chce przede wszystkim wiedzieć, co jest mu dozwolone, a co nakazane czy zakazane. Działając, przewiduje on i bierze pod uwagę przyszłe skutki prawne swych zachowań (tak zgodnych z prawem, jak i z prawem niezgodnych). Omawiane uprawnienie organu do stosowania sankcji administracyjnej, o której mowa w art. 18 pkt 2 lit. b tiret pierwsze ustawy zmieniającej, musi być ograniczone barierą czasową, którą w sposób jasny i precyzyjny wyznaczają wskazane wyżej przepisy Kodeksu karnego regulujące zarówno instytucje warunkowego umorzenia postępowania karnego, jak również warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności. Powyższy pogląd należy zaaprobować.
13. Reasumując, wskazane powyżej uchybienia przepisom postępowania mogły mieć w ocenie Sądu istotny wpływ na wynik rozpatrywanej sprawy, co uzasadniało wyeliminowanie wydanych rozstrzygnięć z obrotu prawnego.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z poczynionych rozważań. Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Dlatego mając na względzie przywołane okoliczności sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania obejmujących wpis od skargi (200 zł), wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej (480 zł) będącego adwokatem, uiszczoną opłatę od pełnomocnictwa (17 zł), orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).
G. Saniewski J. Bortkiewicz M. Pawełczak