II SA/Bd 256/25

II SA/Bd 256/25 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-10-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /przewodniczący/
Joanna Brzezińska
Mariusz Pawełczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2025 r. sprawy ze skargi B. G., M. M.-G., A. G., M. T. oraz W. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej podziału nieruchomości 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących kwotę [...](siedemset czterdzieści osiem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 lutego 2025 r. nr SKO-4213/64/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy (SKO), po ponownym rozpatrzeniu - w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy (WSA) z dnia 27 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 509/24 - wniosku B. G., M. M.-G., A. G., M. T. oraz W. B. (dalej powoływanych jako "skarżący") o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Bydgoszczy z dnia 16 sierpnia 2022 r. znak: WMG-I.6831.232.2018 nr WMG-I.84/2022 w zakresie podziału działki nr [...], odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji.
W uzasadnieniu postanowienia SKO opisało dotychczasowy przebieg postępowania, wskazując że pismem z dnia 18 października 2023 r. skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydenta Miasta z dnia 16 sierpnia 2022 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.. Decyzją z dnia 11 marca 2024 r. Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności ww. decyzji, jednak na skutek wniesionej skargi, WSA wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2024 r. uchylił zaskarżoną decyzję. Wobec tego Kolegium ponownie rozpoznając sprawę zwróciło się w pierwszej kolejności do skarżących pismem z dnia 9 maja 2025 r. o przedstawienie okoliczności prawnych i faktycznych uzasadniających stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Bydgoszczy. W odpowiedzi strona skarżąca nadesłała pismo z dnia 9 stycznia 2025 r., w którym to – jak wskazało Kolegium – udzieliła odpowiedzi na wezwanie, wniosła o przeprowadzenie rozprawy oraz o przeprowadzenie dowodów z dokumentów oraz z przesłuchania strony B. G.. Rozstrzygając ponownie wniosek o stwierdzenie nieważności Kolegium stwierdziło, że wnioskodawcy nie byli stronami postępowania w momencie wydawania decyzji Prezydenta Miasta Bydgoszczy w postępowaniu podziałowym, co – jak podkreśliło – potwierdził również WSA w wyroku z dnia 27 sierpnia 2024 r. W ocenie SKO strona skarżąca w odpowiedzi na wezwanie organu nie przedstawiła żadnych nowych argumentów w przedmiotowej sprawie i powieliła jedynie zarzuty wynikające z wniosku z dnia 18 października 2023 r. Jak stwierdził organ, z dokładnej analizy zgromadzonych akt nie wynika natomiast jednoznacznie, by skarżący mieli interes prawny w przedmiotowej sprawie. Decyzja podziałowa dotyczyła bowiem działki nr [...] stanowiącej własność gminy Bydgoszcz, a z akt sprawy nie wynika, że skarżący byli informowani o tym fakcie przez Prezydenta, co świadczy w sposób oczywisty, zdaniem SKO, że nie zostali uznani za strony przedmiotowego postępowania.
Na powyższe postanowienie skarżący wnieśli skargę do WSA, wnioskując o jego uchylenie i stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Bydgoszczy z dnia 16 sierpnia 2022 r. oraz zarzucając naruszenie:
- art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej k.p.a.) w zw. z art. 97 ust. 1 i art. 209a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1145 ze zm., dalej u.g.n.) poprzez błędne uznanie, że skarżący nie posiadają interesu prawnego w sprawie o zatwierdzenie podziału geodezyjnego działki, która toczyła się przed Prezydentem Miasta Bydgoszczy, w związku z czym nie byli stronami w powyższym postępowaniu, a co za tym idzie obecnie nie są legitymowani do złożenia skargi o stwierdzenie nieważności, co skutkowało odmową wszczęcia postępowania;
- art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na nierozpoznaniu po raz kolejny istoty sprawy i na całkowitym pominięciu zarzutów i argumentacji skarżących zawartych we wniosku z dnia 18 października 2023 r. i odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta pomimo istnienia ku temu oczywistych przesłanek w postaci rażącego naruszenia prawa;
- art. 93 ust. 3 zd. 3 w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że dopuszczalny jest podział nieruchomości, w sytuacji gdy projektowane do wydzielenia działki gruntu nie mają dostępu do drogi publicznej, a jednocześnie jedna z nich (działka nr [...]) ma być zbyta w drodze przetargu ustnego ograniczonego, co skutkowało błędnym uznaniem, że podział działki nr [...] był dopuszczalny i zgodny z prawem, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów prowadzi do wniosku, że podział nieruchomości niemającej dostępu do drogi publicznej jest dopuszczalny jedynie wyjątkowo, tj. w odniesieniu do projektowanych do wydzielenia działek gruntu stanowiących części nieruchomości, o których mowa w art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n., stosownie do którego nieruchomość jest zbywana w drodze bezprzetargowej, jeżeli przedmiotem zbycia jest nieruchomość lub jej części, jeśli mogą poprawić warunki zagospodarowania nieruchomości przyległej, stanowiącej własność lub oddanie w użytkowanie wieczyste osobie, która zamierza tę nieruchomość lub jej część nabyć, jeżeli nie mogą być zagospodarowane jako odrębne nieruchomości – co winno skutkować uznaniem, że podział nastąpił z oczywistym i rażącym naruszeniem prawa, a to zaś winno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji Prezydenta.
W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnili w szczególności, że mają status strony w postępowaniu podziałowym, ponieważ przed wydaniem kwestionowanej decyzji Prezydenta, przysługiwało im roszczenie o nabycie działki nr [...] na podstawie art. 209a u.g.n. – co zostało potwierdzone m.in. decyzją z dnia 14 maja 2012 r., w której wprost wskazano, że projektowana do wydzielenia (cała) działka nr [...] ma zabezpieczyć właściwe funkcjonowanie budynku mieszkalnego wielorodzinnego położonego przy ul. [...]. Jak wskazali, roszczenie to nadal im przysługuje i to nie tylko do działki nr [...], ale również do działki [...] Dowodem powyższego są m.in. uchwały Wspólnoty Mieszkaniowej P. [...] w sprawie wyrażenia zgody (z wyjątkiem jednego właściciela) na nabycie ww. nieruchomości gruntowej w trybie art. 209a u.g.n., pismo Wspólnoty do Urzędu Miasta Bydgoszczy wyrażające wolę zamiaru skorzystania z roszczenia o nabycie od Miasta prawa wieczystego użytkowania całej sąsiedniej nieruchomości – nr [...]; postanowienie Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 10 kwietnia 2019 r. zezwalające skarżącym na wystąpienie do Miasta Bydgoszczy z roszczeniem o zawarcie umowy o oddanie w wieczyste użytkowanie przyległej nieruchomości gruntowej, stanowiącej działkę nr [...] oraz postanowienie Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 3 grudnia 2019 r., wydane na skutek wniesionej apelacji, którym to sąd II instancji wzmocnił jeszcze zakres udzielonego zezwolenia, obejmując nim silniejsze prawo rzeczowe, a mianowicie prawo własności w miejsce użytkowania wieczystego. Powołali się również na periodyczne zawieranie umowy najmu działki nr [...] w celu umożliwienia Wspólnocie Mieszkaniowej racjonalnego korzystania i gospodarowania nieruchomością budynkową. O powyższych okolicznościach, jak wskazali, wspomnieli również w piśmie z dnia 9 stycznia 2025 r., tj. na gruncie przedmiotowego postępowania. Potwierdzają one w ocenie skarżących ich interes prawny oraz to, że dokonany w 2022 r. podział działki nr [...] pogorszył sytuację prawną skarżących pozbawiając ich swego rodzaju ekspektatywy, jaką nabyli na podstawie decyzji podziałowej z 14 maja 2012 r. Podsumowując skarżący wskazali, że organ winien szukać nie tylko przepisów wprost wskazujących strony, lecz niekiedy musi dostrzec także pewne związki zachodzące między określonym przepisem prawnym a sytuacją danego podmiotu. W dalszej części uzasadnienia skarżący podnieśli argumentację na poparcie zarzutu wydania decyzji Prezydenta Miasta z rażącym naruszeniem prawa podkreślając w szczególności, że zwolnienie z warunku dostępności do drogi publicznej na mocy art. 93 ust. 3 zd. 3 w zw. z art. 37 ust. 2 pkt 6 u.g.n., na które powołał się Prezydent nie było dostępne dla działki nr [...], w związku z czym podział nieruchomości zatwierdzony decyzją Prezydenta jest niedopuszczalny, a decyzja ta jest sprzeczna z prawem i winna być wycofana z obrotu prawnego.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowiło postanowienie SKO z dnia 6 lutego 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Bydgoszczy z dnia 16 sierpnia 2022 r. w zakresie podziału działki nr [...].
Na wstępie wskazać należy, że zaskarżone postanowienie wydane zostało w następstwie wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 27 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 509/24, którym to uchylono decyzję SKO z dnia 11 marca 2024 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydenta Miasta Bydgoszczy. Uwzględniając skargę WSA w Bydgoszczy, stwierdził w szczególności, że SKO przedwcześnie i dowolnie stwierdziło, iż zachodzą podstawy do odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, a stanowisko organu nie zostało należycie umotywowane zarówno w sferze faktycznej, jak i w sferze prawnej. Pośród zaleceń dla organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd wskazał na konieczność odniesienia się merytorycznie do stanowiska sformułowanego we wniosku w zakresie przyczyn nieważności decyzji, na jakie wskazali wnioskodawcy i ustosunkowanie się do tego na gruncie uzasadnienia w sposób spełniający wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto Sąd zwrócił również uwagę na konieczność zbadania formalnej dopuszczalności wniosku poprzez ustalenie istnienia po stronie wnioskodawców przymiotu strony, podkreślając, że jest to o tyle istotne, że skarżący nie byli stroną postępowania podziałowego. Przy czym, jak podkreślił Sąd, Kolegium nie poczyniło żadnych ustaleń faktycznych w zakresie tego czy skarżący mają interes prawny w kwestionowaniu decyzji podziałowej w trybie nadzwyczajnym
Jak stanowi art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W świetle powołanego przepisu organ administracji jest zatem obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej i wskazań zawartych w zapadłym wcześniej wyroku bez względu na własne poglądy prawne, jak i poglądy wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych przez organ oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.
Wskazać należy ponadto, że zgodnie z treścią art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Żądanie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przysługuje zatem tylko stronie, wynika to wprost z art. 157 § 2 k.p.a.. Stroną natomiast jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 k.p.a.). Wymaganą przesłanką do uzyskania przymiotu strony postępowania administracyjnego jest więc posiadanie interesu prawnego. Interes prawny musi wynikać z konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę do sformułowania uprawnienia lub obowiązku. W swej istocie przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. ma podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego wynikają określone uprawnienia bądź obowiązki, a więc podmiot posiadający interes prawny o charakterze materialnoprawnym. W sytuacji zatem, gdy żądanie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie pochodzi od strony postępowania w ww. rozumieniu, a więc podmiotu posiadającego interes prawny o charakterze materialnoprawnym. organ zobowiązany jest zareagować na żądanie (wniosek) albo postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie ww. art. 61a § 1 k.p.a., albo decyzją o umorzeniu postępowania, w sytuacji ustalenia dopiero w toku postępowania, w tym w następstwie przeprowadzenia czynności wyjaśniających, że żądanie (wniosek) nie pochodzi od strony postępowania. Przepis art. 61a § 1 k.p.a. stanowi bowiem, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. (odpowiednio w art. 157 § 2 k.p.a.), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na tle przytoczonej regulacji nie budzi wątpliwości, że ustawodawca rozróżnił dwa etapy postępowania tj. postępowanie wstępne, polegające na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, oraz postępowanie właściwe, w ramach którego następuje merytoryczne badanie sprawy i rozpatrywanie wniosku, które co do zasady kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej.
Z treści art. 61a § 1 w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. wynika, że samo złożenie żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie powoduje automatyczne skutku jego wszczęcia. Organ bowiem zobowiązany jest przeprowadzić wstępną analizę wniosku pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie wniosku, a więc okoliczność określonych w art. 61 a k.p.a.. W ramach unormowania art. 61a § 1 k.p.a. ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, tj. (tzw. przesłankę podmiotową i przesłankę przedmiotową). Pierwsza z tych przesłanek ma miejsce w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną postępowania, tj. od osoby, która nie ma legitymacji materialnej w rozumieniu art. 28 k.p.a. do złożenia wniosku (przesłanka podmiotowa). Druga z przesłanek natomiast dotyczy sytuacji, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z "innych uzasadnionych przyczyn" (przesłanka przedmiotowa), np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo zapadło już rozstrzygnięcie, gdy sprawa w ogóle nie podlega załatwieniu przez organ drodze decyzji administracyjnej - ma charakter cywilnoprawny, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. W wyroku WSA w Białymstoku z dnia 11 października 2011 r. (sygn. akt II SA/Bk 303/11 – dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Przez wymienione w art. 61a § 1 k.p.a. przeszkody uniemożliwiające wszczęcie postępowania, zarówno o charakterze podmiotowym jak i przedmiotowym, należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty, jednoznaczny i niewątpliwy uniemożliwiają wszczęcie postępowania.
Mając powyższe na uwadze i przechodząc do oceny rozstrzygnięcia wydanego w następstwie ponownego rozpatrzenia wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta, wskazać należy, że SKO – zobligowane przez WSA wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2024 r. do tego by w pierwszej kolejności zweryfikować interes prawny skarżących - odniosło się co prawda do tej kwestii, wydając postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z uwagi na brak interesu prawnego strony. Oceniając jednak wydane rozstrzygnięcie pod kątem prawidłowości oraz wszechstronności rozważenia interesu prawnego skarżących do wzruszenia decyzji Prezydenta Miasta - w tym w szczególności w kontekście okoliczności podnoszonych przez skarżących we wniosku o stwierdzenie nieważności oraz w piśmie z dnia 9 stycznia 2025 r. - Sąd uznał, że organ dopuścił się w tym zakresie istotnego uchybienia. Kolegium poprzestało bowiem na stwierdzeniu, że skoro skarżący nie byli stronami postępowania podziałowego to tym samym nie mają interesu prawnego w przedmiotowym postępowaniu. Podkreślił przy tym, że w toku postępowania podziałowego skarżący nie byli informowani o tym fakcie, co w sposób oczywisty świadczy o tym, że nie zostali uznani za strony postępowania. To zaś w ocenie Kolegium świadczy o braku interesu prawnego we wzruszeniu decyzji podziałowej.
Powyższe stanowisko, uznać należy jednak za niezasadne. Po pierwsze organ nieprawidłowo utożsamił brak udziału w postępowaniu podziałowym przez skarżących z brakiem interesu prawnego do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji podziałowej, całkowicie pomijając to, że interes prawny wynika z konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę do sformułowania uprawnienia lub obowiązku i nie jest zdeterminowany udziałem strony w postępowaniu administracyjnym. Dostrzec należy przy tym, że już na gruncie wydanego przez WSA wyroku z dnia 27 sierpnia 2024 r. Sąd stwierdził przecież, że skarżący nie byli stronami postępowania podziałowego, co w ocenie Sądu tym bardziej obligowało organ do poczynienia wnikliwych ustaleń faktycznych w zakresie tego czy skarżący mają interes prawny w kwestionowaniu decyzji podziałowej w trybie nadzwyczajnym. Po drugie zaś, organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie odniósł się w żaden sposób do argumentacji skarżących, którą podnieśli oni w celu wykazania swojego interesu prawnego. Nie rozważył więc w ogóle kwestii przysługującego im roszczenia o nabycie działki nr [...] na podstawie art. 209a u.g.n. – na co powołali się oni zarówno we wniosku z dnia 18 października 2023 r., jak i w piśmie z dnia 9 stycznia 2025 r., przedkładając przy tym liczne dowody na poparcie swojej argumentacji, w tym m. in. postanowienie Sądu Rejonowego zezwalające skarżącym na wystąpienie do Miasta Bydgoszczy z roszczeniem zawarcia umowy o oddanie w użytkowanie wieczyste przyległej nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę nr [...]; postanowienie Sądu Okręgowego zezwalające skarżącym na wystąpienie do Miasta Bydgoszczy z roszczeniem zawarcia umowy przeniesienia własności ww. działki; uchwały Wspólnoty Mieszkaniowej P. [...] w sprawie wyrażenia zgody na nabycie działki nr [...] w trybie art. 209a u.g.n.; a także umowy najmu zawierane pomiędzy Wspólnotą a Miastem Bydgoszcz, świadczące o tym, że skarżący korzystali z działki nr [...], w celu racjonalnego korzystania i gospodarowania nieruchomością budynkową. Argumentacja skarżących w tym zakresie była obszerna, w związku z czym wymagała odpowiedniej oceny i weryfikacji w kontekście powołanego przepisu prawa materialnego oraz ustosunkowania się organu do tego na gruncie uzasadnienia. Dopiero odniesienie się do podniesionej przez skarżących argumentacji, stanowiłoby zatem należyte zastosowanie się do zaleceń WSA z wyroku z dnia 27 sierpnia 2024 r., tj. należytego zbadania formalnej dopuszczalności wniosku poprzez ustalenie istnienia po stronie wnioskodawców przymiotu strony. Jeśli jednak, jak już wykazano powyżej, organ w niniejszej sprawie nie odniósł się do obszernej argumentacji skarżących, w zakresie ich interesu prawnego, to uznać należy, że Kolegium nie zastosowało się tym samym należycie do zaleceń Sądu z ww. wyroku, wydając przedwczesne i powierzchowne rozstrzygnięcie, bez odpowiedniego i wszechstronnego przeanalizowania interesu prawnego skarżących.
Powyższa, pozorna ocena interesu prawnego skarżących w efekcie skutkowała tym, że SKO wydało postanowienie, którym odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji podziałowej. Mimo, że w podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ nie wskazał art. 61a § 1 k.p.a. (co stanowi uchybienie), to jednak analiza treści rozstrzygnięcia prowadzi do wniosku, że działał w oparciu o ten przepis.
Przy czym, co istotne, odmowa wszczęcia postępowania z powodu wniesienia żądania przez osobę nie będącą stroną może nastąpić jedynie wówczas, gdy brak interesu prawnego wnioskodawcy jest oczywisty, a oczywistość ta (co do osoby niebędącej stroną) albo wynika już z podania zawierającego żądanie wszczęcia postępowania, albo została stwierdzona w wyniku jednostkowych i prostych czynności organu administracji publicznej. Chodzi tu zatem o przypadek niewątpliwego i nieskomplikowanego ustalenia, że żądanie osoby dotyczy cudzej sprawy. Odmowa wszczęcia postępowania powinna mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, gdy nie ma wątpliwości co do przyczyn podmiotowych takiego rozstrzygnięcia. Zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. powinno być zatem ograniczone do sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania zgłoszone zostało przez podmiot oczywiście nieuprawniony, a stwierdzenie tego nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Ma to miejsce np. w sytuacji gdy dana osoba w żądaniu wszczęcia postępowania powołuje się nie na własny interes prawny, lecz żądanie swoje opiera na ogólnych wartościach (patrz wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 2802/16 i przywołane w nim orzeczenia oraz stanowiska doktryny – dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). W sytuacji natomiast, gdy w żądaniu wszczęcia postępowania jednostka powołuje się na własny interes prawny, oparty na przepisie prawa materialnego, którego brak nie jest oczywisty, nie wynika z samego żądania wszczęcia postępowania, i nie można go wykluczyć w ramach jednostkowych prostych czynności, to tym samym organ ustalając zasadność tego żądania, musi wszcząć postępowanie administracyjne celem przeprowadzenia określonych czynności wyjaśniających, które organ obowiązany jest prowadzić zgodnie z przepisami postępowania i przy zapewnieniu osobie wnoszącej żądanie prawa do czynnego w nim udziału. Wówczas negatywny dla tej osoby wynik przeprowadzonych czynności wyjaśniających, nie pozwalający uznać ją za stronę postępowania, powinien znaleźć odzwierciedlenie w formie decyzji o umorzeniu postępowania, wydawanej na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.. Tym samym w zależności od tego, czy ustalenie braku przymiotu strony jest oczywiste, czy też wymaga przeprowadzenia ustaleń w tym zakresie, jego załatwienie może zapaść albo na podstawie art. 61a k.p.a., tj. poprzez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania albo na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., tj. poprzez wydanie decyzji o umorzeniu postępowania.
Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że skoro strona skarżąca w sprawie powołała się na interes prawny, oparty na przepisie prawa materialnego (art. 209a u.g.n.), którego brak nie jest oczywisty i nie można go wykluczyć w ramach jednostkowych prostych czynności – to bez wątpienia wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, na gruncie którego organ nie przeanalizował nawet podniesionych przez stronę okoliczności, stanowi o istotnym naruszeniu prawa oraz o nienależytym wykonaniu zaleceń wyroku z dnia 27 sierpnia 2024 r., którymi organ związany był na podstawie art. 153 p.p.s.a.. To zaś obligowało Sąd do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.
W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania w postaci uiszczonego wpisu (200 zł), wynagrodzenia pełnomocnika skarżących (480 zł) oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (68 zł) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności prawnych (Dz. U z 2023 r. poz. 1964 ze zm.).
Ponownie rozpoznając sprawę organ winien mieć na uwadze ocenę prawną wyrażoną na gruncie niniejszego uzasadnienia, jak i treść wyroku WSA z dnia 27 sierpnia 2024 r., którymi jest związany na mocy art. 153 p.p.s.a.