II SA/Bd 25/24

II SA/Bd 25/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /sprawozdawca/
Jerzy Bortkiewicz
Katarzyna Korycka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 61 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Korycka Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi E. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania dotyczącego opłaty za przechowywanie pojazdu 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Prezydent M. B., działając na podstawie art. 61a §1 oraz art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku E. M. (tj. Skarżącej) z [...] sierpnia 2023 r., postanowieniem z [...] sierpnia 2023 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie obciążenia Skarżącej opłatą za usunięcie i przechowywanie pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] usuniętego z drogi [...] maja 2023 r. na podstawie art. 130a ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym Dz. U. z 2023 r., poz. 1047 z późn. zm., dalej: u.p.r.d.) tj. pozostawienia pojazdu nieoznakowanego kartą parkingową, w miejscu przeznaczonym dla pojazdu kierowanego przez osoby wymienione w art. 8 ust. 1 i 2 tej ustawy.
Prezydent ustalił, że [...] maja 2023 r. pojazd marki [...], nr rejestracyjny [...] został usunięty z ul. [...] w B. na podstawie dyspozycji usunięcia pojazdu wydanej przez funkcjonariusza Straży Miejskiej w B. w związku z zaistnieniem przesłanki określonej w art. 130a ust. 1 pkt. 4 u.p.r.d. tj. pozostawieniem pojazdu nieoznakowanego kartą parkingową, w miejscu przeznaczonym dla pojazdu kierowanego przez osoby wymienione w art. 8 ust. 1 i 2 przywołanej ustawy. Organ ustalił także, że właścicielem pojazdu jest B. P. L. S. S.. z o. o. W dniu powstania ww. naruszenia pojazd użytkowany był na podstawie umowy nr: LOO/2021/30605292 przez użytkownika - agenta ubezpieczeniowego E. M. (Skarżącą). Pojazd został odebrany przez Skarżącą [...] maja 2023 r.
Prezydent zauważył, że Skarżąca oprócz pisma z [...] sierpnia 2023 r. (stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia), uprzednio złożyła dwa pisma: z [...] maja 2023 r. oraz z [...] lipca 2023 r. Mimo, że pismo z [...] maja 2023 r. zostało opatrzone tytułem "Prośba o anulowanie kary [...] złotych", to z jego treści wynikało, że wnioskodawczyni poddawała w wątpliwość zastosowanie usunięcia pojazdu jako środka adekwatnego do sytuacji.
W związku z powyższym, organ podjął z urzędu działania mające na celu zbadanie zasadności wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. W tym celu wystąpił do komendanta Straży Miejskiej w B. z prośbą o ustosunkowanie się do podniesionej przez stronę kwestii oraz przesłania kopii dokumentacji zdjęciowej wykonanej w miejscu zdarzenia. Z otrzymanych materiałów jednoznacznie wynika, że pojazd został pozostawiony w miejscu przeznaczonym dla pojazdu kierowanego przez osoby wymienione w art. 8 ust. 1 i 2 u.p.r.d., a za szybą pojazdu nie znajdowała się karta parkingowa uprawniająca do parkowania w tym obszarze.
Ponadto Komendant Straży Miejskiej wskazał, że wobec sprawcy wykroczenia, tj. wnioskodawczyni, odstąpiono od postępowania mandatowego za wykroczenie poprzestając na zastosowaniu środka oddziaływania wychowawczego w postaci pouczenia. W związku z powyższym [...] czerwca 2023 r. została skierowana odpowiedź do Skarżącej wskazująca, że weryfikacja zgromadzonej dokumentacji potwierdza zasadność wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. Ponadto wskazano, że zgodnie z przepisami regulującymi omawianą kwestię, postępowanie w sprawie opłaty za usunięcie i przechowywanie pojazdu będzie prowadzone wobec jego właściciela. P. zostało doręczone Skarżącej [...] czerwca 2023 r.
Natomiast w piśmie z [...] lipca 2023 r. Skarżąca zarzuciła organowi I instancji brak odpowiedzi na jej pismo złożone w dniu [...] maja 2023 r. oraz ponowiła prośbę o anulowanie kary za usunięcie i przechowywanie pojazdu w kwocie [...]zł. W odpowiedzi została powiadomiona, że odpowiedź na pismo została udzielona [...] czerwca 2023 r. i doręczona [...] czerwca 2023 r. Ponadto w piśmie wskazano, że Skarżąca jako użytkownik przedmiotowego pojazdu nie jest stroną prowadzonego postępowania w sprawie opłaty za jego usunięcie i przechowywanie, a M. B. nie jest wobec niej wierzycielem w zakresie tej opłaty.
Prezydent wskazał, że [...] lipca 2023 r. z urzędu wszczął postępowanie w sprawie obciążenia opłatą za usunięcie i przechowywanie ww. pojazdu wobec właściciela pojazdu. W ocenie organu Skarżąca posiada interes faktyczny udziału w postępowaniu w sprawie opłaty za usunięcie i przechowywanie przedmiotowego pojazdu, jednakże nie posiada interesu prawnego do udziału w tym postępowaniu.
W zażaleniu od powyższego postanowienia Skarżąca nie zgodziła się z odmową wszczęcia postępowania w sprawie obciążenia kwotą [...]zł za usunięcie i przechowywanie pojazdu którego jest leasingobiorcą. Stwierdzenie przez organ że nie może dopuścić w charakterze strony innej osoby, niż właściciela pojazdu, w ocenie odwołującej jest sprzeczne z prawem, gdyż jako leasingobiorca pojazdu osobiście odebrała odholowany pojazd z parkingu miejskiego i osobiście pokwitowała blankiet obciążający kwotą [...]zł, mimo, że nie jest właścicielem.
Zdaniem Skarżącej, wszczęcie [...] lipca 2023 r. postępowania z urzędu wobec B. P. L. S. S.. z o. o. w sprawie uiszczenia opłaty w wysokości [...] zł związanej z usunięciem i przechowywaniem pojazdu jest bezzasadne, ponieważ w dniu zdarzenia tj. [...] maja 2023 r. w Straży Miejskiej przedłożyła dokumenty leasingowe, a pojazd osobiście odebrała z parkingu miejskiego i osobiście pokwitowała blankiet obciążający kwotą opłaty.
Skarżąca podniosła, że jej interes prawny polega na tym, że w trudnej sytuacji zdrowotnej nie wyłożyła karty parkingowej, która uprawnia ją do korzystania z miejsc oznaczonych dla inwalidy. Decyzja Straży Miejskiej jej zdaniem była bezrefleksyjna, gdyż była inna możliwość zabezpieczenia samochodu do czasu wyjaśnienia uprawnień do korzystania z miejsca dla inwalidy, a ponadto opłata za odholowanie w kwocie [...]zł, jest niewspółmiernie wysoka do jej emerytury.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z [...] października 2023 r. znak [...] utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta.
Kolegium podniosło, że podstawą prawną zaskarżonego postanowienia stanowi art. 61 a § 1 i 2 k.p.a., który to przepis wyznacza dwie przesłanki uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy do organu administracji publicznej wpłynie wniosek o wszczęcie postępowania. Pierwsza z tych przesłanek ma miejsce w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną postępowania. Druga dotyczy sytuacji, gdy postępowanie administracyjne nie może zostać wszczęte przez organ z innych uzasadnionych przyczyn. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że jako "uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania należy traktować takie sytuacje, które w sposób oczywisty, proceduralno - prawny stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania. Winny to być takie okoliczności, które już na wstępnym etapie przesądzają, że postępowanie nie mogłoby zakończyć się wydaniem decyzji merytorycznej. Takimi uzasadnionymi przyczynami są sytuacje, np. gdy bez głębszych dociekań widoczne jest, że wniosek nie pochodzi od strony, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo zapadło już rozstrzygnięcie, gdy sprawa w ogóle nie podlega załatwieniu przez organ w drodze decyzji administracyjnej - ma charakter cywilnoprawny, czy też gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym.
Kolegium podniosło, że Prezydent M. B. decyzją z [...] września 2023r., znak: [...] obciążył B. P. L. S. S.. z o.o. opłatą w wysokości [...] zł powstałą w wyniku usunięcia przedmiotowego pojazdu na parking strzeżony. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem [...] września 2023 r., a zatem zapadło już rozstrzygnięcie w tej samej sprawie.
Kolegium zauważyło na marginesie, że zgodnie z art. 140n ust. 6 u.p.r.d. do kar pieniężnych, o których mowa w art. 140ma i art. 140mb, w zakresie nieuregulowanym w ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy działu IVa Kodeksu postępowania administracyjnego. Z kolei art. 189f k.p.a. reguluje kwestie związane z odstąpieniem od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Przesłanki umorzenia kary pieniężnej nie mogą być badane na etapie wymierzania tej kary, zatem ewentualne umorzenie kary pieniężnej może nastąpić dopiero po jej wymierzeniu. Wniosek o umorzenie kary pieniężnej będzie mógł być złożony do organu pierwszej instancji, do którego kompetencji należy rozpatrywanie podania w przedmiocie przyznania ulgi.
W skardze do Sądu E. M. wniosła o uchylenie postanowienia organu odwoławczego, podnosząc, iż jej zdaniem uszło uwadze Kolegium, że w tej sprawie działała na mocy upoważnienia właściciela auta z [...] sierpnia 2023 r. Upoważnienie to dostarczyła przy swoim piśmie do Urzędu M. B. z dnia [...] września 2023 r. Kolegium błędnie zatem oceniło, że Skarżąca nie jest uprawniona do składania wniosków do Urzędu M. B. i działania w imieniu B. P. S. sp. z o. o. Bez uwzględnienia tego upoważnienia, pozbawiono Skarżącą obrony własnego interesu prawnego i zmuszono do zapłaty kwoty [...]zł, chociaż nie było jej winy w zaistniałej sytuacji. Skarżąca wskazała, że posiada upoważnienie do parkowania jako osoba niepełnosprawna; w sprawie zamiast zastosować inne środki do wyjaśnienia uprawnień Skarżącej, zastosowano drastyczny, najgorszy środek nieadekwatny do zdarzenia, gdyż auto nie utrudniało ruchu, było zaparkowane prawidłowo.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Jednocześnie, stosownie do treści przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli w powyższy sposób Sąd uznał skargę za zasadną, aczkolwiek z innych powodów niż wskazuje Skarżąca.
Istotną kwestią w sprawie jest okoliczność, że zaskarżone postanowienie zostało wydane wskutek odniesienia się organu do wniosku Skarżącej z [...] sierpnia 2023 r. Złożenie wniosku jest jedną z dwu możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego wskazaną w art. 61 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi mianowicie, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, tylko ta strona określa przedmiot swego żądania, a tym samym i przedmiot postępowania, przy czym w razie wątpliwości jego uszczegółowienie należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji. To strona, a nie organ administracji decyduje o treści żądania, natomiast do organu należy ocena, czy obowiązujące przepisy pozwalają na wydanie decyzji zgodnie z wnioskiem strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego 17 maja 2022 r., sygn.. III OW 113/21 i przywołane tam orzecznictwo, publ. LEX nr 3345411 oraz w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (w skrócie "CBOSA") dostępnej poprzez stronę internetową http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
W znajdującym się w aktach sprawy piśmie Skarżącej z [...] sierpnia 2023 r. Skarżąca nie formułuje żądania wszczęcia postępowania w sprawie obciążenia jej opłatą za usunięcie i przechowywanie pojazdu. Skarżąca opisuje wprawdzie okoliczności, w których doszło do usunięcia pojazdu i wskazuje, że doszło do "ukarania" jej "karą za odholowanie" oraz wskazuje, że jest użytkownikiem pojazdu spłacającym raty leasingowe, jednakże jej żądaniem (w rozumieniu art. 63 § 2 k.p.a.), które wyraźnie formułuje w tym piśmie jest zawarta w ostatnim zdaniu prośba "o anulowanie kary [...] złotych". Z tak sformułowanego pisma trudno wywieść, że Skarżąca domagała się wszczęcia postępowania w celu określenia jej wysokości "kary" czyli opłaty za usunięcie i przechowywanie pojazdu, jak to określił Prezydent w sentencji swojego postanowienia.
Organ nie może nadawać wnioskowi innego sensu niż sformułowany przez wnioskodawcę (patrz: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2021 r., sygn. akt II OSK 3335/18, LEX nr 3349988 oraz z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 3026/18, LEX nr 3206353). W razie gdy wniosek budzi wątpliwości organu administracji publicznej co do treści zawartego w nim żądania, organ ten jest obowiązany ustalić rzeczywistą treść tego żądania, należycie i wyczerpująco informując wnoszącego podanie o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Jeżeli zatem, jak wskazał organ pierwszej instancji, z treści wcześniejszych pism Skarżącej wynikało, że w istocie poddawała w wątpliwość zastosowanie usunięcia pojazdu jako środka adekwatnego do sytuacji – organ winien zwrócić się do Skarżącej z wezwaniem o sprecyzowanie żądania. Rozpatrzenie wniosku wbrew woli strony stanowi bowiem istotne naruszenie art. 61 § 1 k.p.a.
Konieczność zwrócenia się do Skarżącej o sprecyzowanie żądania jest tym bardziej istotne w sprawie, że wbrew twierdzeniu organu ma ona interes prawny w postępowaniu dotyczącym ustalenia kosztów związanych z usunięciem i przechowaniem pojazdu w sytuacji wskazanej w art. 130a ust. 1 pkt 4 u.p.r.d. Przepis ten stanowi, że pojazd jest usuwany z drogi na koszt właściciela w przypadku pozostawienia pojazdu nieoznakowanego kartą parkingową, w miejscu przeznaczonym dla pojazdu kierowanego przez osoby wymienione w art. 8 ust. 1 i 2 (tj. pojazdu kierowanego przez osobę niepełnosprawną lub osobę przewożącą osobę niepełnosprawną). Stosownie do art. 8 ust. 10h u.p.r.d. koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Wskazany ustęp 10i stanowi natomiast, że jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h.
Analizując art. 130a u.p.r.d. przyjąć zatem należy, że to właściciel pojazdu jest tą osobą, na którą został nałożony obowiązek związany z ponoszeniem kosztów w związku z usunięciem pojazdu z drogi, natomiast w ust. 10i art. 130a u.p.r.d. pojawia się solidarna odpowiedzialność władającego pojazdem w chwili zatrzymania. Odpowiedzialność osoby określonej w ust. 10i ma charakter akcesoryjny i następczy – co powoduje, że nie może powstać bez uprzedniego powstania odpowiedzialności właściciela pojazdu. Tym niemniej oznacza to również, że jeżeli zostaje ustalona odpowiedzialność właściciela – automatycznie pojawia się odpowiedzialność za uiszczenie ww. kosztów także osoby wskazanej w ust. 10i tj. osoby dysponującej pojazdem na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, która władała pojazdem w chwili jego usunięcia. Nie jest sporne w sprawie, że Skarżąca dysponowała przedmiotowym pojazdem w chwili jego usunięcia oraz że jako leasingobiorca dysponowała tym pojazdem na podstawie innego niż własność tytułu prawnego. Jako osoba, która może być obciążona kosztami usunięcia i przechowywania pojazdu solidarnie z właścicielem pojazdu ma zatem interes prawny w postępowaniu dotyczącym ustalenia ww. kosztów (por. wyrok NSA z 16 listopada 2021 r., II GSK 1990/21, CBOSA oraz LEX nr 3259183). W konsekwencji powyższego, skoro - jak spostrzegł organ pierwszej instancji, ustalenie rzeczywistego zamiaru (żądania) Skarżącego wymaga odwołania się do jej wcześniejszych wypowiedzi tj. wniosek budził wątpliwości organu administracji (w szczególności co do tego, czy Skarżąca w istocie kwestionuje samą zasadność "ukarania" czyli zasadność obciążenia kosztami usunięcia i przechowywania pojazdu), a jednocześnie Skarżącej co do zasady przysługiwało prawo do uczestniczenia jako strona w takim postępowaniu - to tym bardziej organ winien był ustalić rzeczywistą treść żądania Skarżącej wyrażonego w piśmie z [...] sierpnia 2023 r., należycie i wyczerpująco informując Skarżącą o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, w tym wskazując, że toczy się już postępowanie dotyczące ustalenia kosztów usunięcia i przechowywania pojazdu, w którym przysługują jej prawa strony. Brak takiego powiadomienia mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jako że Skarżąca, należycie poinformowana o swojej sytuacji prawnej, mogła zamiast podtrzymywać wniosek o umorzenie "kary" (tj. wniosek o umorzenie jeszcze nieustalonych kosztów za usunięcie i przechowywanie pojazdu), żądać uwzględnienia jej pisma jako stanowiska w toczącym się postępowania o ustalenie ww. kosztów.
Ze względu na powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.
W ponownym postępowaniu organ winien wydać rozstrzygnięcie po zwróceniu się do Skarżącej o sprecyzowanie żądania. Mając na względzie stan sprawy tj. że tak jak wskazało Kolegium - Prezydent [...] września 2023 r. wydał decyzję w przedmiocie ustalenia opłaty w związku z usunięciem pojazdu – organ winien rozważyć, czy sprecyzowane stanowisko Skarżącej w obecnym stanie sprawy nie jest równoznaczne z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją z [...] września 2023r.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. uwzględniając wysokość uiszczonego wpisu od skargi.