II SA/Bd 1498/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2022-01-19
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjnerenta rolniczapomoc społecznaopieka nad niepełnosprawnymustawa o świadczeniach rodzinnychwykładnia prawazbieg uprawnieńKPATrybunał KonstytucyjnyNaczelny Sąd Administracyjny

WSA uchylił decyzję odmawiającą świadczenia pielęgnacyjnego osobie pobierającej rentę rolniczą, wskazując na potrzebę wykładni celowościowej przepisów i możliwość wyboru świadczenia.

Skarżąca A. G. domagała się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, jednak organy odmówiły, powołując się na posiadanie przez nią prawa do renty rolniczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił obie decyzje, uznając, że organy błędnie zinterpretowały przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd podkreślił, że prawo do renty nie powinno automatycznie wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza gdy renta jest niższa, i wskazał na potrzebę poinformowania strony o możliwości zawieszenia renty w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego A. G., która zrezygnowała z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organy administracji obu instancji (Wójt Gminy i Samorządowe Kolegium Odwoławcze) odmówiły przyznania świadczenia, opierając się na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku posiadania prawa do emerytury lub renty. Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia przepisów poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a także naruszenie przepisów KPA dotyczących ustalania stanu faktycznego i informowania strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powinna być uzupełniona wykładnią celowościową, funkcjonalną i systemową. Wskazał, że w obecnych realiach prawnych i społecznych, literalne stosowanie przepisu, które prowadzi do całkowitego pozbawienia świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna pobierającego rentę (zwłaszcza niższą), jest sprzeczne z zasadami konstytucyjnymi, w tym zasadą równości. Sąd zwrócił uwagę na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, które dopuszcza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu uprawnień, jeśli świadczenie rentowe jest niższe. Kluczowe było wskazanie, że organ powinien poinformować stronę o możliwości zawieszenia prawa do renty w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 9 i 79a KPA. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, zasądzając jednocześnie koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, prawo do renty rolniczej nie wyklucza automatycznie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli renta jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego, a opiekun chce dokonać wyboru świadczenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, która prowadzi do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku posiadania prawa do renty, jest sprzeczna z celami ustawy, zasadą równości i orzecznictwem TK oraz NSA. Podkreślono, że organ powinien poinformować stronę o możliwości zawieszenia renty i wyboru świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 5 pkt 1 lit. a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Przepis ten, w obecnym stanie prawnym i faktycznym, nie może być interpretowany jako bezwzględnie wykluczający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby pobierającej rentę, jeśli świadczenie pielęgnacyjne jest wyższe lub osoba chce dokonać wyboru.

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Określa krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Pomocnicze

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organów do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych.

k.p.a. art. 79a

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania strony o przesłankach zależnych od niej, które nie zostały spełnione, a mogą skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem.

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych art. 95 § 1

Reguluje zbieg prawa do świadczeń z FUS, wskazując na możliwość wyboru wyższego świadczenia.

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników art. 33 § 1 i 2

Reguluje zbieg prawa do emerytury lub renty rolniczej z innymi świadczeniami, wskazując na możliwość wyboru.

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników art. 34 § 1

Prawo do renty rolniczej ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych.

u.ś.r. art. 24 § 2

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z dokumentami, w tym od miesiąca przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty renty.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewłaściwa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez organy obu instancji, które zastosowały wykładnię wyłącznie językową, pomijając wykładnię celowościową i systemową. Naruszenie przez organy przepisów KPA dotyczących obowiązku informowania stron (art. 9, 79a KPA) oraz obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7, 77 KPA). Argumentacja oparta na orzecznictwie TK i NSA wskazującym na potrzebę uwzględnienia różnicy wysokości świadczeń i możliwości wyboru.

Odrzucone argumenty

Stanowisko organów administracji o bezwzględnym wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na posiadanie prawa do renty rolniczej.

Godne uwagi sformułowania

proces wykładni prawa nie może ograniczać się wyłącznie do dyrektyw językowych odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w obecnych realiach, jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej prawo do renty, niezależnie od organu, który ustalił prawo do tego świadczenia, nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia.

Skład orzekający

Elżbieta Piechowiak

przewodniczący sprawozdawca

Joanna Brzezińska

sędzia

Mariusz Pawełczak

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty rolniczej, a także stosowanie przepisów KPA dotyczących obowiązku informowania stron."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu prawa do renty rolniczej i świadczenia pielęgnacyjnego. Może wymagać analizy w kontekście innych rodzajów rent i świadczeń.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń dla opiekunów osób niepełnosprawnych i pokazuje, jak wykładnia prawa może wpływać na życie obywateli. Pokazuje też, jak ważne jest prawidłowe stosowanie procedur administracyjnych.

Czy Twoja renta rolnicza pozbawia Cię świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd administracyjny wyjaśnia!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bd 1498/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-01-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Elżbieta Piechowiak /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Brzezińska
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1263/22 - Wyrok NSA z 2023-03-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. G. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Wójta Gminy [...] z dnia [...] 2021r. nr [...], którą to organ I instancji odmówił przyznania A. G. (dalej jako: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką G. L..
Organy obu instancji powołały się na przepis art. 17 ust.5 pkt 1 a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r. poz. 111 ze zm.)w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Na podstawie akt sprawy ustalono, że A. G. ma ustalone prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a świadczenie to jest realizowane do chwili obecnej przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło motywy, jakimi kierował się organ pierwszej instancji rozważając możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Uznano mianowicie, że z uwagi na przysługujące skarżącej prawo do emerytury rolniczej, w aktualnym stanie faktycznym i prawnym zachodzi negatywna przesłanka wykluczająca możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, skarżąca wniosła: o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach, o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
- art. 17 ust. 5 pkt. 1 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącą emerytury pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Nadto z ostrożności procesowej skarżąca zarzuciła organowi w kontekście ww. zarzutu naruszenie:
- art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w związku z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a emeryturą uzyskiwaną przez skarżącą, mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia;
- art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. brak ustalenia różnicy wysokości świadczeń, tj. emerytury w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń, tj. emerytury skarżącej w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadnia przyznanie tego świadczenia chociażby w części stanowiącej tę różnicę oraz naruszenie tego przepisu poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego;
- art. 9 k.p.a. w zw. z art. 79a k.p.a. oraz art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie poinformowania skarżącej o uznaniu okoliczności pobierania przez skarżącą emerytury za negatywną przesłankę ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązania skarżącej do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie w toku postępowania dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do emerytury, tym samym nie wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez osobę pobierającą emeryturę skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Przeprowadzona przez Sąd, w trybie uproszczonym, kontrola zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako: "p.p.s.a.") - decyzji organu pierwszej instancji, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem. Okoliczność, że skarżąca ma przyznane prawo do renty rolniczej, w ocenie organu odwoławczego, stanowi negatywną przesłankę określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., uzasadniającą odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.
Należy zatem wskazać, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i ograniczoną współudziału edukacji.
Jednocześnie w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Przy czym, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, orzekł w części I, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
W ocenie organów obydwu instancji, ww. przepis należy odczytywać literalnie, co skutkowało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia skarżącej. Sąd nie podziela tego stanowiska.
W judykaturze wielokrotnie była podkreślana potrzeba uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, ponieważ proces wykładni prawa nie może ograniczać się wyłącznie do dyrektyw językowych. Istotne jest również, że orzecznictwo dopuszcza możliwość, że zastosowanie dyrektyw wykładni funkcjonalnej czy systemowej może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet wtedy, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (zob. uchwała NSA składu 7 sędziów z 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09 oraz m.in. wyrok NSA z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; wyrok NSA z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19 czy wyrok NSA z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, CBOSA). Co więcej, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. powinna uwzględniać również kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa, który przesądza o konieczności zastosowania reguł wykładni systemowej i funkcjonalnej. Należy zauważyć, że w dacie uchwalenia u.ś.r., wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego była niższa, niż najniższe ówczesne wysokości świadczeń wyłączających prawo do tego świadczenia. Tym samym, wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia, a intencją ustawodawcy było to, aby uprawniony opiekun osoby niepełnosprawnej nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Należy jednak podkreślić, że odczytanie znaczenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w obecnych realiach, jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe, pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej oraz funkcjonalnej (zob. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19, dostępne jw.).
W ocenie składu orzekającego tutejszego Sądu, prawo do renty, niezależnie od organu, który ustalił prawo do tego świadczenia, nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie, nie można znaleźć przekonujących argumentów, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe, niż świadczenie pielęgnacyjne (por. wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; wyrok NSA z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, CBOSA oraz wyrok NSA z 14 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 702/21, LEX nr 3197189). Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2511/20 istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest "sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (...). Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że podmioty, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., zostały pozbawione świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie tym podmiotom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r., umożliwiono wybór świadczenia pielęgnacyjnego. Z kolei podmiotom, które otrzymują inne dochody niż wymienione w przywołanych przepisach, przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń. W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach".
W kontekście powyższych uwag wyjaśnić zatem należy, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 291), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym w razie zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty na podstawie ustawy, uprawnionemu przyznaje się jedno świadczenie - wyższe lub wybrane przez uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 22 ust. 3 i 4. W razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przysługującej na podstawie ustawy z prawem do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia społecznego, uprawnionemu wypłaca się jedno wybrane przez niego świadczenie, z zastrzeżeniem ust. 4. (art. 33 ust. 2 tej ustawy). Przepisy każdej z ustaw regulują przy tym zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 33 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i renty, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia ulega zawieszeniu na zasadach określonych w przepisach emerytalnych. Zawieszenie prawa do renty, zgodnie z art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników skutkować będzie natomiast zawieszeniem jej wypłaty. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty.
Zatem organ, rozpatrujący wniosek winien poinformować stronę o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty rolniczej i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.
Zaznaczenia jednocześnie wymaga, że taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie renty. Wówczas, gdy strona doprowadzi do zawieszenia prawa do renty, możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalno-rentowych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest zatem taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. W niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia. Skutkowało to przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia. Organ winien zastosować przedstawioną przez Sąd ocenę prawną i wykładnię prawa materialnego, prowadzić postępowanie zgodnie z zasadą przewidzianą w art. 9 k.p.a. oraz podjąć działanie, o którym jest mowa w art. 79a k.p.a.
Mając na uwadze zasygnalizowane powyżej naruszenia przez organy w niniejszej sprawie prawa materialnego oraz przepisów postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Na wysokość zasądzonej od organu odwoławczego kwoty złożyło się wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 złotych.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI