II SA/Bd 219/09

II SA/Bd 219/09 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2009-04-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2009-03-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /sprawozdawca/
Krzysztof Gruszecki
Małgorzata Włodarska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne
Żołnierze zawodowi
Sygn. powiązane
I OSK 1019/09 - Wyrok NSA z 2010-01-29
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
art. 75  ust. 3. art. 103
Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych
Sentencja
Dnia 28 kwietnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) sędzia WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2009 roku sprawy ze skargi M. S. na decyzję Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wypłaty części uposażenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa [...] z dnia [...] r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego w [...] na rzecz skarżącego kwotę 2.400,00 zł (dwa tysiące czterysta złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Nr [...] Dowódca [...] (w skrócie: Dowódca POW) utrzymał w mocy decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego (w skrócie: Szefa WSzW) w Sz. z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...] orzekającą brak obowiązku wyrównania skarżącemu M. S. uposażenia za okres od [...] kwietnia 2003 r. do [...] marca 2006 r. o zaliczone na poczet tego uposażenia kwoty odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w łącznej wysokości [...] zł, wypłacone w związku z nieskutecznym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej.
Z akt sprawy wynika, że zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:
Decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. (nr ...) Dowódca POW wypowiedział skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, wskutek czego skarżący został zwolniony ze służby w dniu [...] marca 2003 r.
W dniu [...] stycznia 2006 r. Dowódca W. L. decyzją Nr [...]. stwierdził nieważność decyzji Dowódcy POW z dnia [...] grudnia 2002 r.
W następstwie tej decyzji Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień Ś. rozkazem dziennym z dnia [...] lutego 2006 r. polecił ująć skarżącego w ewidencji i wszelkiego rodzaju zaopatrzeniu finansowym z dniem [...] kwietnia 2003 r. (k. 14 akt administracyjnych).
Pismem z dnia [...] maja 2006 r. (k. 15 akt administracyjnych) Wojewódzki Sztab Wojskowy w Sz. poinformował skarżącego o należnościach wypłaconych w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2002 r. oraz że przy wypłacie potrącono skarżącemu:
- kwotę odprawy z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej,
- ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy,
- jednorazowe odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia,
tj. łącznie kwotę [...] zł.
Skarżący zakwestionował zasadność potrącenia jednorazowego odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia i zażądał zwrotu kwoty [...] zł wraz z należnymi odsetkami. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. Szef WSzW w Sz. odmówił skarżącemu zwrotu żądanej kwoty (k. 17 akt administracyjnych). W wyniku odwołania Dowódca POW decyzją z dnia [...] września 2006 r. Nr [...] (k. 22 akt administracyjnych) uchylił decyzję z dnia [....] czerwca 2006 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji wskazując, iż brak jest podstawy prawnej do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie.
W dniu [...] marca 2007 r. skarżący złożył w Sądzie Rejonowym w Sz., (Wydział X Pracy i Ubezpieczeń Społecznych) pozew, w którym wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Sz. kwot potrąconych z jego uposażenia, a stanowiących wypłaconą mu wcześniej odprawę, ekwiwalent za urlop wypoczynkowy oraz jednorazowe odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł powództwo wzajemne domagając się od skarżącego zapłaty kwoty wypłaconej mu tytułem uposażenia przez okres roku po zwolnieniu ze służby, tj. w okresie od [...] kwietnia 2003 r. do [...] marca 2004 r.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 r. (sygn. akt [...]) Sąd Rejonowy przekazał sprawę w części dotyczącej zapłaty kwot potrąconej odprawy i ekwiwalentu za urlop, a nadto w zakresie powództwa wzajemnego Szefowi WSzW w Sz. Zdaniem Sądu zawisła przed nim sprawa, mimo cywilnoprawnego charakteru, nie należy do właściwości sądów powszechnych, ale na mocy przepisów szczególnych - do organów wskazanych w art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892; zwanej dalej także "ustawą pragmatyczną"). Mając na względzie, iż w kwestii zwrotu skarżącemu kwoty wypłaconej mu wcześniej jako odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia wypowiadał się w drodze decyzji Szef WSzW w Sz. oraz Dowódca POW – Sąd Rejonowy uznał, że stosownie do art. 1991 Kodeksu postępowania cywilnego w tym zakresie konieczne jest rozpoznanie sprawy przez sąd powszechny. Natomiast w pozostałym zakresie sprawa powinna być rozstrzygnięta w drodze postępowania administracyjnego.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 r. (sygn. akt [...]) Sąd Okręgowy w S. (VI Wydział Pracy) oddalił zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Szef WSzW w Sz. po rozpatrzeniu sprawy przekazanej przez Sąd Rejonowy, orzekł o braku obowiązku wyrównania skarżącemu uposażenia za okres od [...] kwietnia 2003 r. do [...] marca 2006 r. o zaliczone na poczet tego uposażenia kwoty odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w łącznej wysokości [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej nienależne stały się świadczenia wypłacone w związku z wypowiedzeniem i skarżący powinien je zwrócić. Wyrównanie uposażenia należnego za okres od [...] kwietnia 2003 r. do [...] marca 2006r. odbyło się z uwzględnieniem tych nienależnych świadczeń.
W wyniku odwołania Dowódca POW decyzją z [...] września 2008 r. Nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji – Szefowi WSzW w Sz. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż zasady i granice potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego określa art. 103 ustawy pragmatycznej, który w tym przedmiocie odsyła do przepisów Kodeksu pracy. Stosownie zaś do art. 87 § 1 pkt 2 k.p. potrącenie należności innych niż świadczenia alimentacyjne wymaga posiadania tytułu wykonawczego lub zgody pracownika wyrażonej na piśmie. Organ pierwszej instancji powinien zatem zbadać czy zachodzą podstawy do potrąceń.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Szef WSzW w Sz. orzekł o braku obowiązku wyrównania skarżącemu uposażenia za okres od [...] kwietnia 2003 r. do [...] marca 2006 r. o zaliczone na poczet tego uposażenia kwoty odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w łącznej wysokości [...] zł, wypłacone w związku z nieskutecznym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej.
Organ zwrócił uwagę, iż Sąd Okręgowy w Sz. w swoim postanowieniu wskazał na możliwość dokonania przez organ uprawniony do działania w imieniu wierzyciela potrącenia wierzytelności dochodzonych pozwem i pozwem wzajemnym. Ponadto organ podkreślił, że nie orzekł o zwrocie uprzednio wypłaconych skarżącemu w 2003 r. świadczeń, lecz dokonał ich zaliczenia na poczet należności wypłaconych za okres od [...] kwietnia 2003 r. do [...] marca 2006 r. Za taką możliwością opowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r. (sygn. akt II SA/Wa 780/06, opubl. w Systemie Informacji Prawnej LEX pod nr 303205).
Zdaniem organu, ze względu na skutek ex tunc decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji wypowiadającej skarżącemu stosunek służbowy, wypłacone w związku ze zwolnieniem należności były nienależne już w chwili ich spełnienia. Oznacza to, że nie znajduje zastosowania art. 77 ustawy pragmatycznej, stanowiący, że nie podlegają zwrotowi uposażenie i inne należności pieniężne pobrane przez żołnierza, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty. Świadczenia te bezpodstawnie wzbogaciły skarżącego i podlegają zwrotowi. Organ zwrócił uwagę, iż wprawdzie w ustawie pragmatycznej brak jest przepisu przewidującego bezpośrednio lub pośrednio stosowanie zasad określonych w art. 405 Kodeksu cywilnego, jednakże Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 kwietnia 1995 r. (sygn. akt II CZP 46/05, opubl. OSNC z 1995 r., Nr 7 – 8, poz. 114) wskazał, iż przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu należy stosować m.in. wtedy, gdy nie ma innego środka prawnego przy wykorzystaniu którego możliwe byłoby przywrócenie równowagi majątkowej naruszonej bez prawnego uzasadnienia.
W wyniku odwołania skarżącego Dowódca POW wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. utrzymał w mocy decyzję Szefa WSzW w Sz., w uzasadnieniu podtrzymując stanowisko organu pierwszej instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący wniósł o uchylenie decyzji Dowódcy [...] w B. z dnia [...] stycznia 2009 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa WSzW w Sz, zarzucając im naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie art. 75 ust. 3, art. 103 oraz art. 104 ustawy pragmatycznej.
Skarżący podkreślił, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji organ nie uwzględnił treści art. 103 ustawy pragmatycznej, zgodnie z którym potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Przepis art. 87 § 1 pkt 2 K.p. w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne wymaga posiadania tytułu wykonawczego, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody (art. 91 § 1 K.p.). Dokonane potrącenie nie miało jakiejkolwiek podstawy prawnej.
Zdaniem skarżącego organ błędnie wskazał, jakoby w sprawie nie miał zastosowania art. 77 ustawy pragmatycznej. Ustawa ta nie zawiera ponadto jakichkolwiek dodatkowych uregulowań przewidujących obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych w związku ze zwolnieniem ze służby, a następnie stwierdzeniem nieważności decyzji dotyczącej tego zwolnienia. W dniu wypłacenia świadczenia związanego ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej było ono należne.
Skarżący zwrócił uwagę, że pomimo przyjęcia cywilnoprawnego charakteru roszczenia o zwrot świadczenia związanego z wypowiedzeniem stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, nie można uznać, iż w tym przypadku mają zastosowanie przepisy ogólne prawa cywilnego. Przepisy ustawy pragmatycznej mają bowiem charakter norm lex specialis w stosunku do uregulowań prawa cywilnego dotyczących potrąceń. Dokonana przez organ wojskowy, w oparciu o art. 498 § 1 k.c. czynność potrącenia, należałoby wobec tego traktować jako bezwględnie nieważną (art. 58 § 1 k.c.).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zdaniem Sądu przy rozstrzyganiu zaistniałego sporu co do zgodności z prawem zaskarżonych decyzji należy przede wszystkim mieć na uwadze, że stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej jest stosunkiem administracyjno - prawnym. Oznacza to, że organy administracji (tj. organy wojskowe) podejmując działania w ramach tego stosunku prawnego zobowiązane są do przestrzegania obowiązującej w stosunkach administracyjnych zasady, że organ może czynić tylko to, co jest dozwolone wyraźnym przepisem prawa.
Powyższe spostrzeżenie ma znaczenie dla oceny istoty zaskarżonego rozstrzygnięcia. Orzeczenie o braku prawa skarżącego do części uposażenia za okres od [...] kwietnia 2003 r. do [...] marca 2006 r. było skutkiem uznania przez organ, iż na poczet ww. uposażenia podlegają "zaliczeniu" kwoty odprawy i ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, bezpodstawnie wypłacone w związku z wcześniejszym nieskutecznym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Przepisy ustawy z dnia [...] września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w ogóle nie przewidują możliwości takiego "zaliczania", i to niezależnie od tego, czy poprzednia wypłata była dokonana zgodnie z prawem. Należy zatem uznać, iż dokonując powyższego zmniejszenia kwoty należnego żołnierzowi uposażenia o kwoty, które zdaniem organu żołnierz powinien zwrócić - organ w istocie dokonał potrącenia, o którym mowa w art. 103 ustawy pragmatycznej.
Potrącenie jest instytucją uregulowaną w art. 498 - 500 Kodeksu cywilnego i w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności. Jednakże jak wyżej wskazano, przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne, która wprawdzie przewiduje instytucję potrącenia, jednakże uregulowała ją w odmienny sposób, niż to ma miejsce w Kodeksie cywilnym. W tym zakresie przepisy ustawy pragmatycznej w stosunku do przepisów Kodeksu cywilnego mają charakter lex specialis.
Słusznie zatem wskazuje skarżący, iż stosownie do art. 103 ustawy pragmatycznej potrąceń z uposażenia żołnierza zawodowego dokonuje się w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, czyli w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r,. Nr 21, poz. 94 ze zm.), zaś przepis art. 87 § 1 pkt 2 tego Kodeksu wymaga posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne, o ile pracownik nie wyrazi pisemnej zgody na potrącenie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). Jedynie tytuł wykonawczy mógł stanowić przy braku zgody skarżącego podstawę do dokonania odpowiedniego potrącenia z jego uposażenia. Abstrahując od kwestii, czy taki tytuł wykonawczy organ powinien uzyskać w drodze postępowania cywilnoprawnego czy administracyjnoprawnego – bezsprzecznym jest, iż w przedmiotowej sprawie organ takim tytułem nie dysponuje. Brak także w aktach zgody skarżącego na dokonanie potrącenia.
Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego tj. 103 ustawy pragmatycznej, mającym wpływ na wynik sprawy - Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270; z późn. zm.; zwanej w skrócie "p.p.s.a.") orzekł jak w pkt 1 sentencji.
W ponownym postępowaniu organ administracji powinien wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie zgłoszonego przez skarżącego żądania wypłaty części uposażenia, stosując się do wyżej dokonanej wykładni przepisów ustawy pragmatycznej.
Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku podjęto zgodnie z treścią art. 152 p.p.s.a.
O zwrocie kosztów Sąd orzekł stosownie do art. 200 p.p.s.a. oraz § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349; z późn. zm.), biorąc pod uwagę wysokość wartości przedmiotu sporu.