II SA/Bd 206/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzję Prezesa ZUS, która utrzymała w mocy decyzję ZUS o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego dla skarżącej E. S. na dziecko A. W. na okres 2022/2023. Organy uznały, że skarżąca, mimo sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem na mocy postanowienia sądu, nie jest uprawniona do świadczenia, ponieważ nie wystąpiła z wnioskiem o przysposobienie dziecka, co jest warunkiem dla opiekuna faktycznego zgodnie z art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (uppwd). Sąd uznał, że taka literalna wykładnia przepisów jest niezgodna z Konstytucją RP (zasada równości, ochrona praw dziecka) i Konwencją o Prawach Dziecka, ponieważ nierówne traktowanie opiekunów faktycznych sprawujących faktyczną opiekę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu, w zależności od tego, czy wystąpili o przysposobienie, narusza dobro dziecka i cel świadczenia. Sąd podkreślił, że państwo ma obowiązek zapewnić opiekę i pomoc dziecku pozbawionemu opieki rodzicielskiej, a świadczenie wychowawcze ma na celu wsparcie w pokryciu wydatków związanych z wychowaniem dziecka. Dodatkowo, Sąd wskazał na naruszenie proceduralne polegające na nieprawidłowym zastosowaniu art. 27 i art. 25 uppwd przy uchylaniu prawa do świadczenia, które zostało już skonsumowane.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących świadczenia wychowawczego w kontekście konstytucyjnym i konwencyjnym, status opiekuna faktycznego sprawującego opiekę na mocy orzeczenia sądu, zasada równości i ochrona dobra dziecka.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej opiekuna faktycznego sprawującego opiekę na mocy orzeczenia sądu, który nie wystąpił o przysposobienie dziecka. Może wymagać analizy w kontekście innych przepisów dotyczących pieczy zastępczej.
Zagadnienia prawne (2)
Czy osobie sprawującej faktyczną opiekę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu, która nie wystąpiła z wnioskiem o przysposobienie dziecka, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd uznał, że taka osoba powinna być uprawniona do świadczenia wychowawczego, ponieważ literalna wykładnia przepisów wykluczająca ją jest niezgodna z Konstytucją RP i Konwencją o Prawach Dziecka.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że wykluczenie opiekuna faktycznego sprawującego opiekę na mocy orzeczenia sądu, tylko z powodu braku wniosku o przysposobienie, narusza zasadę równości i obowiązek ochrony dobra dziecka, a także cel świadczenia wychowawczego.
Czy decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego może być wydana ze skutkiem wstecznym (ex tunc) w stosunku do świadczenia już skonsumowanego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego na podstawie art. 27 uppwd ma skutek na przyszłość (ex nunc) i nie może dotyczyć świadczenia już wypłaconego i skonsumowanego. W takim przypadku stosuje się instytucję nienależnie pobranego świadczenia (art. 25 uppwd).
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego działa na przyszłość, a świadczenie już skonsumowane może być dochodzone jedynie jako nienależnie pobrane na podstawie art. 25 uppwd. Organy nie powołały właściwej podstawy prawnej.
Przepisy (6)
Główne
uppwd art. 4 § ust. 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Sąd dokonał prokonstytucyjnej wykładni przepisu, uznając, że opiekun faktyczny sprawujący faktyczną opiekę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu powinien być uprawniony do świadczenia wychowawczego, nawet jeśli nie wystąpił o przysposobienie dziecka.
uppwd art. 2 § pkt 10
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Definicja opiekuna faktycznego została zinterpretowana przez sąd w kontekście konstytucyjnym i celowościowym, rozszerzając jej zastosowanie.
uppwd art. 27 § ust. 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Sąd wskazał, że przepis ten ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, a nie ex tunc.
Pomocnicze
uppwd art. 25 § ust. 1 i 2 pkt 6
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Przepis ten dotyczy nienależnie pobranego świadczenia i powinien być stosowany w przypadku świadczeń skonsumowanych.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Literalna wykładnia przepisów uppwd prowadzi do nierównego traktowania opiekunów faktycznych sprawujących opiekę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu, co narusza zasadę równości (art. 32 Konstytucji RP). • Wykluczenie opiekuna faktycznego z prawa do świadczenia wychowawczego z powodu braku wniosku o przysposobienie dziecka jest niezgodne z obowiązkiem ochrony dobra dziecka (art. 72 Konstytucji RP) i celem świadczenia wychowawczego. • Decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego została wydana z naruszeniem art. 27 i art. 25 uppwd, gdyż dotyczyła świadczenia już skonsumowanego i powinna być wydana w trybie dotyczącym nienależnie pobranego świadczenia.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów oparta na literalnej wykładni art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 uppwd, zgodnie z którą skarżąca nie jest uprawniona do świadczenia wychowawczego, ponieważ nie wystąpiła z wnioskiem o przysposobienie dziecka.
Godne uwagi sformułowania
literalna wykładnia regulacji art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 uppwd prowadzi do rezultatu nierealizującego konstytucyjnej zasady równości • niezapewniającego ochrony praw i interesów dziecka oraz jego dobra zgodnie z wymogami Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka • nie realizuje celu świadczenia wychowawczego, jakim jest udzielenie wsparcia na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka • nie można poprzestać jedynie na wykładni literalnej [...] lecz należało dokonać prokonstytucyjnej wykładni tych przepisów i uwzględnić cel przedmiotowego świadczenia • konflikt kontekstu językowego [...] z kontekstem systemowym wykładni wskazanych przepisów wynika z niegodności rezultatu wykładni językowej z omówionymi powyższej zasadami i normami ujętymi w aktach hierarchicznie wyższych • nie można zakończyć procesu wykładni na rezultacie wykładni językowej pomimo, iż w praktyce rozumienie językowe jest preferowane, ale powinno się przeprowadzić również wykładnię w kontekście systemowym i funkcjonalnym
Skład orzekający
Katarzyna Korycka
przewodniczący sprawozdawca
Joanna Janiszewska-Ziołek
sędzia
Mariusz Pawełczak
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia wychowawczego w kontekście konstytucyjnym i konwencyjnym, status opiekuna faktycznego sprawującego opiekę na mocy orzeczenia sądu, zasada równości i ochrona dobra dziecka."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej opiekuna faktycznego sprawującego opiekę na mocy orzeczenia sądu, który nie wystąpił o przysposobienie dziecka. Może wymagać analizy w kontekście innych przepisów dotyczących pieczy zastępczej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa porusza ważny problem społeczny i prawny dotyczący ochrony praw dziecka i wsparcia dla opiekunów faktycznych, którzy nie są rodzicami biologicznymi, a których sytuacja nie jest jednoznacznie uregulowana w przepisach. Wykładnia prokonstytucyjna przepisów jest kluczowa.
“Czy babcia sprawująca opiekę nad wnuczką może dostać świadczenie wychowawcze? Sąd administracyjny odpowiada: tak, jeśli prawo nie dyskryminuje!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.