II SA/Bd 195/16

II SA/Bd 195/16 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2016-05-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-02-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Anna Klotz
Elżbieta Piechowiak
Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2628/16 - Wyrok NSA z 2018-09-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 859
art. 2 pkt 7 lit. d, art. 19, art. 23 ust. 1, ust. 5 i ust. 7
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Anna Klotz Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2016 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
II SA/Bd 195/16
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...] 2015 r., [...] Wójt Gminy [...] orzekł, że świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej A. B. na mocy decyzji Nr [...] z dnia [...] 2014 r. w miesiącu [...] 2014 r. w wysokości [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że decyzją z dnia [...] 2014 r., nr [...] Wójt Gminy [...] przyznał M. B. świadczenie w formie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną tj. A. B. w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od [...].2014 r. do [...].2014 r. Decyzja ta zawierała pouczenie o obowiązku powiadamiania organu o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W dniu [...] 2015 r. do organu wpłynęły przekazy pieniężne dłużnika alimentacyjnego K. B. adresowane na M. B., a dotyczące alimentów na córkę A. B.. Z przedłożonych przekazów wynika, że M. B. otrzymała alimenty na rzecz córki A. B. w miesiącu [...] 2014 r. w wysokości [...] zł. Jednocześnie w powyższym miesiącu pobrała ona [...] zł z funduszu alimentacyjnego. Z wyjaśnień pełnomocnika M. B. wynika, że pieniądze te zostały wyżej wymienionej przesłane bez informacji o tytule płatności, dlatego też zaliczyła je, zgodnie z art. 451 k.c. na odsetki za zwłokę i na alimenty zasądzone w wysokości [...] zł na jej rzecz, nie zaś na rzecz jej córki A. B.. Organ nie dał wiary tym wyjaśnieniom. Wskazał, że przekazy środków pieniężnych następował w dniach: [...].01.2013 r., [...].03.2013 r., [...].04.2013 r., [...].05.2013 r., [...].06.2013 r., [...].08.2013 r., [...].09.2013 r., [...].01.2013 r., [...].11.2013 r., [...].12.2013 r., [...].01.2014 r., [...].02.2014 r., [...].04.2014 r., [...].08.2014r., [...].04.2015 r., [...].05.2015 r., [...].05.2015 r., [...].06.2015 r., [...].07.2015r., [...].07.2015r. Wnioskodawczyni w oświadczeniu złożonym w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] w dniu [...] 2014 r. oświadczyła, że otrzymała żadnych alimentów, zaś w oświadczeniu złożonym w dniu [...] 2014 r. oświadczyła, że nie otrzymuje alimentów na dziecko. Przy ubieganiu się o świadczenie z pomocy społecznej nie wykazała swojego dochodu z tytułu otrzymanych na siebie alimentów. Ponadto w oświadczeniu z dnia [...] 2014 r. M. B. oświadczyła, że w miesiącu [...] 2014 r. otrzymała [...] zł alimentów od ojca dziecka. Potwierdza to przekaz środków pieniężnych od dłużnika K. B. z dnia [...].2014. Jednakże kwota była wyższa niż wskazała na to wnioskodawczyni, bo opiewała na [...] Euro t.j. [...] PLN. Poza tym również w odpowiedzi na pozew z dnia [...].2013 r. w sprawie o sygn. Akt X C 2270/13 pełnomocnik M. B. oświadczył, że "powód przesyłał na rzecz dziecka [...] zł miesięcznie" oraz, że "powód łoży jedynie na rzecz córki [...] zł". Zatem w ocenie organu powyższe świadczy, że wnioskodawczyni była świadoma tego, że środki pieniężne przesłane jej przez dłużnika alimentacyjnego są alimentami na rzecz córki. Taka informacja jest również zawarta na przekazach pieniężnych. K. B. także potwierdził, że pieniądze przesłane wyżej wskazanymi przekazami przeznaczone były na alimenty na rzecz córki.
Organ zwrócił uwagę, że w świetle treści art. 2 pkt 7 lit d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Z 2015 r. poz. 859; ze zm.) nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego jest świadczenie wypłacone, gdy osoba uprawniona w okresie pobierania świadczeń otrzymała niezgodnie z określoną w art. 28 (w pierwszej kolejności zaspokajane są należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy) zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Taka sytuacja w ocenie organu miała miejsce w niniejszej sprawie. M. B. otrzymała bowiem w miesiącu [...] 2014 r. alimenty na rzecz córki, jednocześnie pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. B. działając w imieniu małoletniej córki A. B. zarzuciła organowi wydanie decyzji z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie art. 2 pkt 7 lit d, art. 19, art. 23 ust. 1, ust. 5 i ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W jej ocenie doszło również do naruszenia zasad postępowania wyrażonych w art. 7, 8 i 11 k.p.a poprzez niewyjaśnienie, dlaczego urzędniczki bezwolnie przyjęły za udowodnione oświadczenie dłużnika o tym, że przekazane przez niego kwoty były przeznaczone na małoletnią uprawnioną, mimo że organ posiadał dowody jego przelewów bez oznaczenia tytułu ich przeznaczenia i tym samym bezpodstawnie odmówił wiary twierdzeniom matki skarżącej, co do rzeczywistej podstawy tych przelewów (były to alimenty na rzecz M. B., a nie jej córki). W ocenie odwołującej się materiał dowodowy nie został właściwie przeanalizowany. Pominięto fakt późniejszego dopisania długopisem na formularzach przelewów, dla kogo te przelewy były przeznaczone. Odwołująca zarzuciła urzędnikom brak wiedzy niezbędnej do ustalenia wysokości zasądzonego zobowiązania i obliczenia zaległości w spłacie zobowiązań przez dłużnika alimentacyjnego, a także niezwrócenie się do osoby posiadającej taką wiedzę – radczyni prawnej obsługującą Urząd Gminy w [...]. Zdaniem strony kwestionowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa wynikającym z niespełnienia wymogów określonych w art. 107 k.p.a. przez pominięcie wyjaśnień i wniosków dowodowych M. B. i jej pełnomocnika.
Decyzją z dnia [...] 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołało się na definicję nienależnie pobranego świadczenia. Następnie wskazało, że z dokonanych przez niego ustaleń wynika, że K. B. w okresie od stycznia 2013 r. do lipca 2015 r. przekazywał alimenty na rzecz A. B., co udokumentował przekazami pieniężnymi.
Kolegium odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu wskazało, że M. B. nie przedłożyła żadnego dowodu świadczącego o tym, że słowa "alimenty na A. B. zostały dopisane na potrzeby postępowania. Kolegium powołując się na ustalenia organu I instancji wskazało, że z przedłożonych przekazów wynika, ze matka skarżącej otrzymała alimenty na rzecz córki od jej ojca w [...] 2014 r. w wysokości [...] zł. Jednocześnie w tym samy okresie, tj. w [...], skarżąca pobierała [...] zł z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy uznał za niewiarygodne oświadczenia skarżącej dotyczące braku świadomości o tytule dokonanych przez dłużnika alimentacyjnego przelewów. Zwrócił uwagę, że matka skarżącej, składając w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] oświadczenia, wskazała, że w miesiącu [...] 2014 r. otrzymała [...] zł alimentów od ojca dziecka (oświadczenie z [...] 2014 r.), a następnie, że nie otrzymuje alimentów na dziecko (oświadczenie z dnia [...] 2014 r.). Kolegium powołało się także na odwołanie od kwestionowanej decyzji organu I instancji, w którym wskazano, że należne alimenty dla M. B. od [...] 2012 do [...] 2014 r. wynoszą [...] zł z ustawowymi odsetkami od 11 każdego miesiąca, a którego to dłużnik nie zrealizował jeszcze w całości.
Kolegium zwróciło także uwagę, że z odpowiedź na pozew sporządzony przez pełnomocnika M. B., wynika, że K. B. przesyłał na rzecz córki [...] zł miesięcznie. Z treści odpowiedzi wynika również, że powód (K. B.) łoży jedynie [...] zł na rzecz córki.
Kolegium wskazało ponadto, że z uwagi na to, że K. B. przebywa od [...] 2012 r. w [...] egzekucja przez komornika sądowego na terenie [...] pozostaje bezskuteczna, a M. B. nie starała się o wszczęcie postępowania egzekucyjnego na terenie [...] za pośrednictwem Sądu Okręgowego w B..
Zdaniem Kolegium zebrany materiał dowodowy wskazuje na to, że twierdzenia K. B. zawarte w piśmie z dnia [...] 2015 r., że przekazy dotyczyły alimentów na rzecz jego córki, a nie jak podnosiła matka skarżącej - na jej rzecz, są spójne i logiczne, tym bardziej, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń dotyczących dopisania w przekazach ich tytułu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję M. B., działająca w imieniu małoletniej A. B., zarzuciła organom obu instancji wydanie decyzji z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie art. 2 pkt 7 lit d, art. 19, art. 23 ust. 1, ust. 5 i ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W jej ocenie doszło również do naruszenia zasad postępowania określonych w art. 7, 8 i 11 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie dlaczego bezkrytycznie zostało przyjęte za udowodnione oświadczenie dłużnika o tym, że przekazywane przez niego kwoty były przeznaczone na małoletnią uprawnioną. Organ pominął też, widoczny gołym okiem, fakt dopisania długopisem na formularzu przelewu – dla kogo przeznaczone były pieniądze. Matka skarżącej ponowiła zawarte w odwołaniu zarzuty dotyczące braku odpowiednich kompetencji u urzędników zajmujących się sprawą. Zarzuciła też decyzji rażące naruszenie prawa poprzez wydanie jej bez ustawowych wymogów ważności decyzji określonych w art. 107 k.p.a. – tj. bez odniesienia się do jej i jej pełnomocnika wyjaśnień i wniosków dowodowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą.
Stosownie do art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Definicję nienależnie pobranego świadczenia zawiera art. 2 pkt 7 ustawy, zgodnie z którym oznacza ono świadczenie z funduszu alimentacyjnego:
a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,
b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,
c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,
d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,
e) (uchylono),
f)) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.
Ponieważ w niniejszej sprawie spór sprowadza się do zastosowania przez organ art. 2 pkt 7 lit d) ww. przepisu wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 28 ust. 1 w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:
1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,
2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia,
3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,
4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia
- po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Z ustalonego przez organ stanu faktycznego sprawy, znajdującego oparcie w zebranym materiale dowodowym, wynika, że na podstawie decyzji Wójta Gminy [...] w okresie od [...] 2014 r. do [...] 2014 r. skarżąca była uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego i świadczenia te pobierała.
Nie kwestionowaną w niniejszej sprawie okolicznością jest to, że w dniach: [...].01.2013 r., [...].03.2013 r., [...].04.2013 r., [...].05.2013 r., [...].06.2013 r., [...].08.2013 r., [...].09.2013 r., [...].01.2013 r., [...].11.2013 r., [...].12.2013 r., [...].01.2014 r., [...].02.2014 r., [...].04.2014 r., [...].08.2014r., [...].04.2015 r., [...].05.2015 r., [...].05.2015 r., [...].06.2015 r., [...].07.2015r., [...].07.2015r. dłużnik alimentacyjny dokonał na rzecz matki skarżącej przelewów środków pieniężnych. Spornym jest natomiast to czy kwoty te zostały uiszczone tytułem alimentów na córkę dłużnika alimentacyjnego – skarżącą, czy też dłużnik nie określi, na jaki cel przeznacza te środki i matka skarżącej mogła je, zgodnie z treścią art. 451 Kodeksu cywilnego, zaliczyć na poczet wybranego przez siebie długu – tj. odsetek za zwłokę i zasądzonych na matkę skarżącej alimentów).
Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że w ocenie Sądu wyjaśnienia organów obu instancji, wskazujące na to, dlaczego uznały, że dokonane przez dłużnika przelewy dotyczyły świadczenia alimentacyjnego na jego córkę, są przekonujące i nie budzą zastrzeżeń. Organy dysponowały bowiem formularzami nadania przelewów i oświadczeniem dłużnika alimentacyjnego, z których wynikało, że wyżej wymieniony dokonywał przelewów tytułem alimentów na córkę A. B.. Wbrew przy tym twierdzeniom zawartym w skardze nie można uznać, że na wspomnianych formularzach przelewu dopisano, już po ich zrealizowaniu, tytuł przelewu. Nic bowiem na to nie wskazuje. Dokumenty są wypełnione w całości tym samym charakterem pisma, w ten sam sposób, trudno więc podważać ich wiarygodność, nie dysponując jakimkolwiek dowodem na to, że pierwotnie ich treść była inna. To zaś, że skarżąca nie otrzymała przy przelewie dokumentu wskazującego na tytuł płatności nie przesądza o tym, że dłużnik alimentacyjny takiego tytułu nie wskazał - dłużnik alimentacyjny zamieścił bowiem określenie tytułu płatności ("alimenty na A. B.) w rubryce, której treść nie jest widoczna dla odbiorcy przelewu. Nie oznacza to także, jak trafnie wskazały organy obu instancji, że matka skarżącej nie miała świadomości, na co przeznaczone są środki pieniężne przekazane jej przez dłużnika alimentacyjnego, bowiem jak wynika z akt administracyjnych M. B. w piśmie z dnia [...].2013 r., stanowiący odpowiedź na pozew, otrzymane dokładnie w ten sam sposób środki pieniężne od K. B., zakwalifikowała jako alimenty na rzecz dziecka.
W świetle powyższego nie można uznać, że matka skarżącej mogła dokonać swobodnego wyboru na poczet, którego z wymagalnych długów zalicza przyjęte świadczenie (z tytułu alimentów na córkę czy na nią). Uznając bowiem, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, że środki pieniężne przekazywane były wyżej wymienionej
na alimenty na jej córkę, stwierdzić należało, że zgodnie z art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w pierwszej kolejności środki te powinny być przeznaczone na należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Nie ulega przy tym wątpliwości, ze otrzymane przez matkę skarżącej od ojca dziecka alimenty nie zostały przekazane przez nią właściwemu organowi egzekucyjnemu celem zaliczenia na poczet długu, podlegającego, zgodnie z art. 28 ustawy, zaspokojeniu w pierwszej kolejności. Wypełniona została tym samym przesłanka niezbędna do uznania, że pobrane w miesiącu [...] 2014 r. przez matkę skarżącej świadczenie ma charakter nienależny w rozumieniu art. 2 pkt 7d ustawy.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów, ale tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny nie wywiązuje się z tego obowiązku. W sytuacji zaś, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to czy są to bieżące alimenty, czy tez zaległe, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Obowiązujące w tym zakresie regulacje prawne nie dopuszczają, aby jednocześnie wpływały alimenty od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
Dodać należy także, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest to czy wpłaty alimentów dokonane przez dłużnika alimentacyjnego wyczerpały kwoty zaległych alimentów od zobowiązanego.
Sąd stwierdził, że wbrew zarzutom oraz argumentacji skargi z analizy akt sprawy wynika, że organy w toczącym się postępowaniu realizowały zasadę prawdy obiektywnej, podejmując wszelkie działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ich aktywność wyrażała się w zebraniu i wyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, z uwzględnieniem swobodnej oceny dowodów. Ocena stopnia zaangażowania organów w dążeniu do ustalenia prawdy materialnej prowadzi do wniosku, że postępowanie w sprawie prowadzone było z zachowaniem standardów określonych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze organ II instancji odniósł się do argumentacji zawartej w odwołaniu, uznając jednakże twierdzenia M. B. za nieuzasadnione i nie poparte dowodami.
W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który mógłby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; ze zm.) oddalił skargę jako nieuzasadnioną.