II SA/Bd 19/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje o cofnięciu świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego cudzoziemce, uznając, że nie można było tego zrobić ze skutkiem wstecznym.
Skarżąca, cudzoziemka, pobierała świadczenie pielęgnacyjne na syna. Po utracie ważności karty pobytu, organ uchylił świadczenie z mocą wsteczną, uznając je za nienależnie pobrane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił obie decyzje, stwierdzając, że cofnięcie świadczenia może nastąpić jedynie ze skutkiem na przyszłość (ex nunc), a nie wstecz (ex tunc).
Sprawa dotyczyła decyzji o uchyleniu świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego N. Z., cudzoziemce, na jej niepełnosprawnego syna. Świadczenie zostało przyznane decyzją Wójta Gminy, jednak po utracie ważności karty pobytu skarżącej, organ uchylił decyzję z mocą wsteczną od dnia utraty ważności karty, uznając świadczenie za nienależnie pobrane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, argumentując, że uchylenie świadczenia nie może nastąpić ze skutkiem wstecznym. Sąd podzielił stanowisko skarżącej, uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd podkreślił, że decyzja o uchyleniu świadczenia rodzinnego ma charakter konstytutywny i może wywoływać skutki jedynie na przyszłość (ex nunc). Nie ma podstaw prawnych do wstecznego uchylania lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie, zwłaszcza gdy okres, na który zostało przyznane, już upłynął. W takich sytuacjach, jeśli świadczenie zostało nienależnie pobrane, należy stosować inne przepisy dotyczące zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Sąd wskazał również na potrzebę szerszej analizy statusu prawnego cudzoziemca po złożeniu wniosku o nowy pobyt.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ administracji publicznej nie może uchylić decyzji przyznającej świadczenie rodzinne ze skutkiem wstecznym (ex tunc) na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzja ta ma charakter konstytutywny i może wywoływać skutki jedynie na przyszłość (ex nunc).
Uzasadnienie
Sąd oparł się na ugruntowanym orzecznictwie, zgodnie z którym decyzja uchylająca świadczenie rodzinne jest decyzją konstytutywną, kształtującą sytuację strony na przyszłość. Brak jest przepisów prawa, które wyraźnie zezwalałyby na wsteczne uchylanie lub zmianę decyzji przyznającej świadczenie. W przypadku nienależnie pobranego świadczenia za miniony okres, należy stosować inne instytucje prawne.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (17)
Główne
u.ś.r. art. 1 § ust. 2 pkt 2 lit. d
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Określa krąg cudzoziemców uprawnionych do świadczeń rodzinnych, w tym posiadających kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy".
u.ś.r. art. 32 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Umożliwia zmianę lub uchylenie ostatecznej decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, ale tylko ze skutkiem na przyszłość (ex nunc).
Pomocnicze
u.ś.r. art. 30
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Definiuje przesłanki materialnoprawne uznania świadczenia za nienależnie pobrane.
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Określa zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.
p.p.s.a. art. 134
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wyznacza zakres kontroli sądu administracyjnego.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa podstawy uchylenia decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa obowiązek sądu do stosowania przewidzianych prawem środków w celu usunięcia naruszenia prawa.
ustawa o cudzoziemcach art. 127
Ustawa o cudzoziemcach
Dotyczy zezwolenia na pobyt czasowy.
ustawa o cudzoziemcach art. 186 § ust. 1 pkt 3
Ustawa o cudzoziemcach
Dotyczy zezwolenia na pobyt czasowy.
ustawa o cudzoziemcach art. 139a § ust. 1
Ustawa o cudzoziemcach
Dotyczy zezwolenia na pobyt czasowy.
ustawa o cudzoziemcach art. 139o § ust. 1
Ustawa o cudzoziemcach
Dotyczy zezwolenia na pobyt czasowy.
ustawa o cudzoziemcach art. 139n § ust. 1
Ustawa o cudzoziemcach
Dotyczy mobilności krótkoterminowej pracownika.
ustawa o cudzoziemcach art. 151
Ustawa o cudzoziemcach
Dotyczy zezwolenia na pobyt czasowy.
ustawa o cudzoziemcach art. 151b
Ustawa o cudzoziemcach
Dotyczy zezwolenia na pobyt czasowy.
ustawa o cudzoziemcach art. 156b § ust. 1
Ustawa o cudzoziemcach
Dotyczy mobilności krótkoterminowej naukowca.
ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy art. 87 § ust. 1 pkt 12 lit. b
Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
Dotyczy uprawnienia do legalnego wykonywania pracy.
ustawa o cudzoziemcach art. 108 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o cudzoziemcach
Dotyczy ochrony cudzoziemca.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Decyzja o uchyleniu świadczenia rodzinnego może być wydana jedynie ze skutkiem na przyszłość (ex nunc), a nie wstecz (ex tunc). Przepis art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie daje podstaw do wstecznego uchylania lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie.
Godne uwagi sformułowania
decyzja w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne jest decyzją konstytutywną, kształtującą sytuację strony wyłącznie na przyszłość (ex nunc - od chwili obecnej) brak jest podstaw by w trybie tego przepisu uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną ex tunc organy swe rozstrzygnięcia oparły na prostym rozumowaniu przyjmując, że cudzoziemiec, którego w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego karta pobytu utraciła ważność nie jest od tego momentu uprawniony do pobierania świadczenia.
Skład orzekający
Katarzyna Korycka
przewodniczący
Anna Klotz
członek
Mariusz Pawełczak
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wsteczne uchylanie decyzji przyznających świadczenia rodzinne i świadczenia z pomocy społecznej."
Ograniczenia: Dotyczy głównie świadczeń rodzinnych i sytuacji cudzoziemców, ale zasada skutku ex nunc decyzji konstytutywnych jest szersza.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego dotyczącego skutków wstecznych decyzji administracyjnych, co ma znaczenie praktyczne dla wielu świadczeniobiorców, zwłaszcza cudzoziemców.
“Czy można cofnąć świadczenie pielęgnacyjne z mocą wsteczną? Sąd Administracyjny odpowiada.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Bd 19/25 - Wyrok WSA w Bydgoszczy Data orzeczenia 2025-03-18 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-01-14 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy Sędziowie Anna Klotz Katarzyna Korycka /przewodniczący/ Mariusz Pawełczak /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 323 art. 32 ust. 1 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Korycka Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Dominika Matuszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2025 r. sprawy ze skargi N. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta [...] z dnia [...] września 2024 r. nr [...]. Uzasadnienie 1. Decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. Wójt Gminy [...] przyznał N. Z. (dalej strona, skarżąca) świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawnego syna H. W. na okres od [...] marca 2023 r. do [...] kwietnia 2026 r. Skarżąca pobierała powyższe świadczenie jako cudzoziemka na podstawie karty pobytu z dostępem do rynku pracy. 2. Decyzją z dnia [...] września 2024 r. Wójt Gminy [...] uchylił z dniem [...] września 2024 r. decyzję własną z dnia [...] czerwca 2023 r. w części dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na H. W. z uwagi na brak tytułu prawnego do dalszego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] sierpnia 2024 r. utraciła ważność Karta pobytu skarżącej, która jest jednym z dokumentów potwierdzających legalność pobytu obcokrajowca na terytorium RP. Dodatkowo Karta pobytu winna zawierać adnotację organu "dostęp do rynku pracy". Jednocześnie organ podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne za okres od [...] sierpnia 2024 r. do [...] sierpnia 2024 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Kolejną decyzją z dnia [...] października 2024 r. Wójt Gminy [...] wniósł zmianę do ww. decyzji z dnia [...] września 2024 r. w ten sposób, że zmienił datę od której uchyla decyzję własną z dnia [...] czerwca 2023 r. w części dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na H. W. z uwagi na brak tytułu prawnego do dalszego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując jako prawidłową datę [...] sierpnia 2024 r. 3. W odwołaniu od decyzji z dnia [...] września 2024 r. skarżąca wskazała, że w dniu [...] sierpnia 2024 r. złożyła wniosek o udzielenie jej karty pobytu czasowego. Podkreśliła, że aktualnie nie dysponuje kartą pobytu gdyż jest ona w trakcie rozpatrywania wniosku. Zaznaczyła także, że nie rozumie dlaczego zostało jej zabrane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W jej ocenie powinno zostać wstrzymane do rozpatrzenia wniosku o wydanie nowej karty pobytu. Wyjaśniła, że w dniu [...] sierpnia 2024 r. przedstawiła w urzędzie gminy [...] wniosek o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy z pieczątką z [...] sierpnia 2024 r. Podkreśliła także, że decyzja z dnia [...] września 2024 r. uchylająca przyznane świadczenie z mocą wsteczną jest nieprawidłowa. 4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2024 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium w pierwszej kolejności opisało przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło treść mających w niniejszej sprawie zastosowanie przepisów, a w tym art. 1 ust. 2 pkt 2, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.– dalej "u.ś.r."). Organ wyjaśnił, że strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne na syna, jako cudzoziemka posiadająca kartę pobytu z zezwoleniem na pobyt czasowy do [...] sierpnia 2024 r. Skoro termin ważności karty pobytu upłynął, to strona przestała spełniać jeden z koniecznych warunków do otrzymywania przedmiotowego świadczenia. Dalej organ wskazał, że samo złożenie wniosku o nową kartę pobytu, ani stempel w paszporcie nie są wystarczające do otrzymywania świadczeń rodzinnych. 5. W skardze do tut. Sądu skarżąca zarzucając naruszenie art. 32 ust. 1 u.ś.r. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Powołując się na orzecznictwo wskazała, że uchylenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie ww. regulacji może nastąpić jedynie ze skutkiem na przyszłość, gdyż ze względu na konstytutywny charakter tej decyzji może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc – z mocą jej wydania. W związku z tym nie jest prawidłowa decyzja uchylająca lub zmieniająca decyzję z mocą wsteczną. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: 7. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – dalej "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl natomiast art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Rozpoznając wniesioną skargę w tak wyznaczonych granicach Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu, który uzasadnia wyeliminowanie tych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. 8. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] listopada 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] września 2024 r. zmienioną decyzją z dnia [...] października 2024 r., którą organ uchylił z dniem [...] sierpnia 2024 r. decyzję własną z dnia [...] czerwca 2023 r. w części dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna skarżącej. Lektura akt sprawy dowodzi, że zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie czy organ prawidłowo uchylił przyznane N. Z. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na syna od [...] sierpnia 2024 r. i orzekł, że pobrane świadczenie za okres od dnia [...].08.2024 r. do [...].08.2024 r. jest świadczeniem nienależnym podlegającym zwrotowi. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych na gruncie rozpatrywanej sprawy rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 1 ust. 2 u.ś.r., świadczenia rodzinne przysługują: 1) obywatelom polskim; 2) cudzoziemcom: a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym, c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 lub art. 186 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354, z późn. zm.), lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, d) posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający 6 miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy, e) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: - na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub - w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa na warunkach określonych w art. 139n ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z członkami rodzin, z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt i pracę na okres nieprzekraczający 9 miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej, f) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: - na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 151 lub art. 151b ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, - na podstawie wizy krajowej w celu prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych, - w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej naukowca na warunkach określonych w art. 156b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres nieprzekraczający 6 miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Wskazania w tym miejscu należy, że przepis art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d u.ś.r. został dodany do art. 1 w ust. 2 w pkt 2 przepisem art. 486 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2013 r., poz.1650). W uzasadnieniu projektu wskazano przy tym: "W ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wprowadzona zmiana, polegająca na dodaniu w art. 1 w ust. 2 w pkt 2 lit. d ma na celu rozszerzenie kręgu osób uprawnionych do świadczeń rodzinnych o cudzoziemców posiadających kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Zmiana ta służy wdrożeniu do polskiego porządku prawnego art. 12 ust. 1 lit. e dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/98/UE w sprawie procedury jednego wniosku o jedno zezwolenie dla obywateli państw trzecich na pobyt i pracę na terytorium państwa członkowskiego oraz w sprawie wspólnego zbioru praw dla pracowników z państw trzecich przebywających legalnie w państwie członkowskim". Z powołanej regulacji wynika, że dla ustalenia wobec cudzoziemca prawa do świadczeń rodzinnych wymagane jest spełnienie łącznie dwóch warunków. Po pierwsze, pobyt tego cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej musi być legalny. Po drugie, cudzoziemiec ten musi posiadać uprawnienie do wykonywania na terytorium Rzeczypospolitej pracy, w oparciu o stosowne zezwolenie na pracę lub wskutek zwolnienia ex lege cudzoziemca z obowiązku legitymowania się takim zezwoleniem (por. wyrok NSA z 14 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1164/16, wyrok w WSA w Gliwicach z 17 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1380/20). Nadto Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w wyroku z 1 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2337/17 - że przypadki, w których nie jest konieczne uzyskanie zezwolenia dla powierzenia cudzoziemcowi pracy są wyjątkami i jako takie muszą być interpretowane w sposób ścisły (zgodnie z regułą exceptiones non sunt extendendae). Oznacza to, że cudzoziemiec jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli jest to legalna praca. Jak przy tym wynika z ww. wyroku NSA - jeżeli cudzoziemcowi przysługuje z mocy prawa uprawnienie do wykonywania pracy w Polsce, to adnotacja na karcie pobytu jako potwierdzająca to uprawnienie, ma charakter jedynie informacyjny. Ponadto w myśl art. 32 ust. 1 u.ś.r., który to przepis stanowił podstawę prawną do uchylenia skarżącej przyznanego wcześniej świadczenia pielęgnacyjnego organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. 9. W kontrolowanej sprawie niespornym jest, że skarżąca, będąca cudzoziemcem, złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji pozytywnie rozpatrzył wniosek, przyznając świadczenie pielęgnacyjne. W trakcie późniejszej weryfikacji świadczeniobiorców organ administracji stwierdził, że w pewnym momencie okresu świadczeniowego skarżąca nie posiadała ważnej karty pobytu, ponieważ poprzednia wygasła z dniem [...] sierpnia 2024 r., a nowa była dopiero w trakcie rozpatrywania. W związku z tym organ uznał, że od momentu utarty ważności dotychczasowej karty pobytu skarżąca nie spełnia już warunków uprawniających ją do pobierania świadczenia i wydał decyzję uchylającą przyznane wcześniej świadczenie z mocą wsteczną, czyli z dniem [...] sierpnia 2024 r. Powyższe okoliczności są bezsporne pomiędzy stronami postępowania. Co do zasady zgodzić się więc należy z Kolegium, że utrata ważności karty pobytu świadczy o zaistnieniu negatywnej przesłanki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, co wynika jednoznacznie u.ś.r. Wskazać jednocześnie należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 32 ust. 1 u.ś.r. utrwalił się pogląd, według którego decyzja w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie rodzinne jest decyzją konstytutywną, kształtującą sytuację strony wyłącznie na przyszłość (ex nunc - od chwili obecnej). Wpływa ona bowiem na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Brak jest więc podstaw by w trybie tego przepisu uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną ex tunc. Wobec tego przepis ten nie daje podstaw do wstecznego określenia okresu, na który przyznano świadczenie, to jest do ponownego orzeczenia określającego inny (krótszy) okres uprawniający do pobierania świadczenia, niż wynikający z decyzji pierwotnej w sytuacji, gdy okres ten upłynął. Ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, po to, aby możliwe było wydanie w danej, konkretnej sytuacji decyzji, która by regulowała na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałby takie upoważnienie przepis prawa wyraźnie przewidywać. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych takiego uregulowania nie zawierają. Nie jest nim art. 32 ust. 1 u.ś.r. ani działający w powiązaniu z art. 163 k.p.a. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r., decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 19 stycznia 2009 r., I OSK 535/08; 3 listopada 2011 r., I OSK 1035/11; 20 marca 2012 r., I OSK 1919/11; 29 listopada 2012 r., I OSK 945/12; 14 grudnia 2012 r., I OSK 1099/12; 16 stycznia 2013 r., I OSK 1280/12; 16 czerwca 2016 r., I OSK 15/15; 29 kwietnia 2020 r., I OSK 54/20; wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Lublinie z 9 listopada 2010 r., II SA/Lu 500/10; w Gdańsku z 26 listopada 2008 r., I SA/Gd 711/08; w Łodzi z 20 września 2011 r., II SA/Łd 616/11; 14 lutego 2012 r., II SA/Łd 1360/11; 7 października 2014 r., II SA/Łd 543/14; 29 stycznia 2019 r., II SA/Łd 1033/18; 25 maja 2018 r., II SA/Łd 209/18; 22 maja 2018 r., II SA/Łd 134/18; 23 marca 2023 r.; 19 grudnia 2023 r., II SA/Łd 816/23; 24 września 2024 r., II SA/Łd 392/24, 28 sierpnia 2024 r., II SA/Łd 409/24). Jak podkreślił również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 lipca 2022 r., I OSK 1728/21 co do zasady decyzje uchylające decyzje w trybie art. 32 u.ś.r. wydawane są z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego. Sąd podziela powyższe ugruntowane poglądy judykatury i stwierdza, że w trybie art. 32 u.ś.r. organ I instancji decyzją z [...] września 2024 r., zmienioną [...] października 2024 r., a następnie utrzymaną w mocy decyzją Kolegium z [...] listopada 2024 r. nie był uprawniony do zmiany decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z mocą wsteczną, za okres już miniony, za który świadczenie zostało wypłacone. Modyfikacja okresu, na który uprzednio przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne poprzez jego skrócenie i jednoczesne orzeczenie, że wypłacone świadczenie za okres od [...] sierpnia 2024 r. do [...] sierpnia 2024 r. jest świadczeniem nienależnym, jest niedopuszczalna na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. We wskazanym trybie organ mógł uchylić decyzję przyznającą stronie świadczenie pielęgnacyjne z mocą od daty wydania decyzji. Natomiast okres od [...] sierpnia 2024 r. do [...] sierpnia 2024 r., w którym - zdaniem organu - skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, należało rozpatrywać w kategoriach art. 30 u.ś.r., który definiuje przesłanki materialnoprawne uznania świadczenia za nienależnie pobrane. W sprawie niniejszej organy obu instancji naruszyły art. 32 ust. 1 u.ś.r. w zakresie w jakim decyzją orzeczono o zmianie decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze skutkiem wstecznym. Stwierdzone uchybienie rzutowało w istotnym stopniu na wynik sprawy. Przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r., co wyraźnie umknęło organom obu instancji, umożliwia zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem ex nunc, to jest na przyszłość. Powyższe uchybienie było wystarczające do uchylenia decyzji organów obu instancji. 10. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Prowadząc ponownie postępowanie administracyjne organ uwzględni zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną w zakresie art. 32 ust. 1 u.ś.r. i wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu. Na marginesie wskazać również należy, że organy swe rozstrzygnięcia oparły na prostym rozumowaniu przyjmując, że cudzoziemiec, którego w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego karta pobytu utraciła ważność nie jest od tego momentu uprawniony do pobierania świadczenia. W ocenie Sądu organ winien rozważyć szerszy kontekst regulacji prawnych, które kreują status legalnie przebywającego cudzoziemca w Polsce i udzielić odpowiedzi na pytanie, czy od dnia złożenia wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy do dnia, w którym decyzja w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na kolejny pobyt stanie się ostateczna, cudzoziemiec ten podlegający ochronie wynikającej z art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach w powiązaniu z art. 87 ust. 1 pkt 12 lit. b ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, ze względu na legalność jego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz przysługujące mu uprawnienie do legalnego wykonywania pracy, powinien być traktowany tak samo jak osoba posiadająca kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy" i czy w takim przypadku spełnia przesłankę określoną w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d u.ś.r., czy też nie.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI