II SA/Bd 1087/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Bydgoszczy oddalił skargę wnuczki na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz babci, uznając, że dzieci babci nie zostały zwolnione z obowiązku opieki.
Skarżąca, wnuczka, domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz swojej babci. Organy administracji odmówiły, wskazując, że dzieci babci (synowie i córka) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem to na nich ciąży obowiązek opieki. WSA w Bydgoszczy oddalił skargę, podkreślając, że zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych i uchwałą NSA, świadczenie pielęgnacyjne dla dalszych krewnych przysługuje tylko wtedy, gdy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności (dzieci) nie mogą sprawować opieki z powodu orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, czego w tej sprawie nie wykazano.
Sprawa dotyczyła wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz niepełnosprawnej babci, złożonego przez jej wnuczkę. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, opierając się na art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który uzależnia przyznanie świadczenia dalszym krewnym od braku osób zobowiązanych w pierwszej kolejności (dzieci) lub ich niezdolności do sprawowania opieki z powodu znacznego stopnia niepełnosprawności. W tej sprawie dzieci babci nie posiadały takiego orzeczenia. Skarżąca wnuczka argumentowała, że dzieci babci nie są w stanie sprawować opieki z przyczyn osobistych, a ona sama faktycznie się nią zajmuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę. Sąd, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego (I OPS 2/22), stwierdził, że ustawa o świadczeniach rodzinnych ma autonomiczny charakter w kwestii przyznawania świadczeń i nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie kolejności obowiązku alimentacyjnego. Kluczowym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dalszemu krewnemu jest brak możliwości sprawowania opieki przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności z powodu posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponieważ dzieci babci nie legitymowały się takim orzeczeniem, a skarżąca nie wykazała ich niezdolności do opieki w sposób zgodny z ustawą, skarga została oddalona.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dalszym krewnym (wnuczce) tylko wtedy, gdy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności (dzieci) nie mogą sprawować opieki z powodu posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ta okoliczność nie została wykazana.
Uzasadnienie
Ustawa o świadczeniach rodzinnych ma autonomiczny charakter w zakresie przyznawania świadczeń. Kluczowym warunkiem dla dalszych krewnych jest brak możliwości sprawowania opieki przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności z powodu posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak takiego orzeczenia u dzieci babci wyklucza przyznanie świadczenia wnuczce, nawet jeśli faktycznie sprawuje ona opiekę.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (17)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
u.ś.r. art. 17 § 1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, oraz nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Przepis ten, dotyczący daty powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP wyrokiem TK z 21.10.2014 r., sygn. K 38/13, i nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.r.o. art. 132
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepis ten określa kolejność obowiązku alimentacyjnego, jednak ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i nie odsyła do tego przepisu przy przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
p.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 225
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 239 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 269 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis ten wiąże składy orzekające sądów administracyjnych ze stanowiskiem zawartym w uchwale NSA.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy, przyjęciu, że faktyczne sprawowanie opieki przez stronę nie jest wystarczające z uwagi na istnienie dzieci osoby niepełnosprawnej, uznaniu potencjalnego obowiązku alimentacyjnego dzieci za wyprzedzający obowiązek alimentacyjny wnuczki, oraz wkroczeniu w kompetencje sądu powszechnego. Zarzut naruszenia art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez stronę i realnych możliwości sprawowania opieki przez dzieci. Zarzut naruszenia art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji.
Godne uwagi sformułowania
ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest faktem instytucjonalnym nie ma podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinien być interpretowany z uwzględnieniem art. 132 k.r.o.
Skład orzekający
Renata Owczarzak
przewodniczący
Joanna Janiszewska-Ziołek
członek
Mariusz Pawełczak
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego dla dalszych krewnych, w szczególności w kontekście obowiązku alimentacyjnego dzieci osoby niepełnosprawnej oraz autonomii przepisów ustawy świadczeniowej."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na uchwale NSA, która wiąże sądy administracyjne. Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie jest wnuczką, a dzieci osoby niepełnosprawnej nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia pielęgnacyjnego i pokazuje, jak ściśle sądy administracyjne interpretują przepisy, nawet w sytuacjach, gdy wydaje się to krzywdzące dla faktycznego opiekuna. Wyjaśnia złożone relacje między ustawą o świadczeniach rodzinnych a Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym.
“Czy wnuczka może dostać świadczenie pielęgnacyjne na babcię, gdy dzieci żyją? Sąd wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Bd 1087/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy Data orzeczenia 2023-12-19 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-09-14 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy Sędziowie Joanna Janiszewska - Ziołek Mariusz Pawełczak /sprawozdawca/ Renata Owczarzak /przewodniczący/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 390 art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) Protokolant referent stażysta Dominika Matuszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę, 2. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz skarżącej M. J. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem nienależnie uiszczonego wpisu sądowego od skargi. Uzasadnienie 1. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2023 r. M. J. (dalej: skarżąca, strona) zwróciła się do Burmistrza S. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią – I. B.. 2. Decyzją z dnia [...] maja 2023 r. Burmistrz S. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, iż w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z treści art. 17 ust. 1b ustawy z dnia [...] listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2023, poz. 390 - dalej "u.ś.r."). Ponadto w ocenie organu, skoro istnieją inne osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji względem osoby wymagającej opieki i nie legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. 2. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Strona zarzuciła niezgodność powyższego rozstrzygnięcia z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie różnicowania wieku powstania niepełnosprawności. Ponadto strona podniosła, że dzieci I. B. (dwóch synów i córka) nie są w stanie zając się matką z uwagi na wiek oraz stan zdrowia. 3. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności odniósł się do przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazanej w zaskarżonej decyzji. W jego ocenie przepis ten nie mógł mieć zastosowania w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, o czym orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Jednocześnie, zdaniem Kolegium w sprawie wystąpiły podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1a u.ś.r., który to przepis uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od przesłanki braku osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności lub legitymowania się tych osób orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ wyjaśnił, że są inne osoby spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki tj. dwóch synów i córka, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 4. W skardze do tut. Sądu skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zwrot kosztów postępowania. Zaskrzonej decyzji zarzuciła naruszenie: - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na: pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy; przyjęciu, że faktycznie sprawowanie przez stronę opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż niepełnosprawna posiada dzieci, które są spokrewnione w pierwszym stopniu i na których to spoczywa obowiązek opieki nad matką; uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającej opieki matki bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego wniosku, iż w sytuacji strony nie zmaterializował się obowiązek wynikający z przepisów ustawy Kodeks rodziny i opiekuńczy; nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy u.ś.r. pozwalają organowi na ustalenie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego; - art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 7758 – dalej "k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez stronę i realnych możliwości sprawowania przez dzieci I. B. opieki nad niepełnosprawną matką; - art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia, w szczególności nieuzasadnienie swojego stanowiska wobec wywiadu środowiskowego sporządzonego przez MGOPS S. na okoliczność braku możliwości osobistej opieki przez dzieci I. B. oraz jej stanu zdrowotnego i zakresu wymaganej opieki. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację wspierającą podniesione zarzuty. 5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: 6. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023r. poz. 1634 - dalej "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. 7. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do oceny, czy skarżąca spełniała przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią w sytuacji, gdy dzieci osoby niepełnosprawnej nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy czym stosownie do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wskazano zaś w art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. 8. Odnosząc się do zawisłego w przedmiotowej sprawie sporu w pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nie może być przesłanka wyrażona art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zgodność z Konstytucją RP tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (Dz. U. 2014, poz. 1443). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od czasu powstania niepełnosprawności. Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. m. in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. I OSK 786/21, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19; wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie m. in.: z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 682/22, z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 603/22, z dnia 5 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 329/22). 9. Przechodząc zatem do głównej osi sporu wskazania wymaga, że bezspornym w sprawie jest, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła wnuczka, natomiast dzieci (dwóch synów i córka) osoby wymagającej opieki nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stwierdzić zatem należy, że w niniejszej sprawie zostały spełnione dwie pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie z wnioskiem wystąpiła wnuczka osoby wymagającej opieki, stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a osoba, nad którą ma być sprawowana opieka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co jest w sprawie bezsporne. Zaakcentowania jednak wymaga, że skarżąca pomimo bycia krewnym I. B. w linii prostej nie jest spokrewniona z nią w stopniu pierwszym, a więc jest objęta dyspozycją art. 17 ust. 1a u.ś.r. Tym samym do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią, konieczne jest łączne spełnienie warunków wymienionych w tym przepisie. Z tego względu, w ocenie Sądu, na aprobatę zasługuje stanowisko organu II instancji, że zaistniała negatywna przesłanka wykluczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie okoliczność, wedle której osoba wymagająca opieki posiada krewnego spokrewnionego z nią w pierwszym stopniu, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W skardze strona podniosła, że jeśli osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad daną osobą sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić z przyczyn osobistych w tym zdrowotnych, a zrealizować tę pomoc jest w stanie osoba zobowiązana do alimentacji wobec osoby wymagającej opieki w dalszej kolejności, to istnieje podstawa do przyznania świadczenia takiemu faktycznemu opiekunowi. Odnosząc się do stanowiska skarżącej wyjaśnić należy, iż tego rodzaju pogląd był prezentowany w orzecznictwie sądowym, w którym przyjmowano, że wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie tych wskazanych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. i uniemożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji może - w okolicznościach konkretnej sprawy - prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzić w konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 i art.17 ust. 1a u.ś.r. nie prowadzi więc do całkowitego odrzucenia wynikających z tych przepisów warunków, a jedynie wskazuje, że w okolicznościach konkretnej sprawy należy przyznać pierwszeństwo wynikom wykładni systemowej i celowościowej nad wykładnią językową, skoro ta prowadzi do skutków niemożliwych do zaakceptowania na gruncie konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej gwarantowanej przez państwo prawa (art. 2 Konstytucji RP) i nakazu ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Z taką sytuacją mamy do czynienia chociażby wówczas, gdy osoba, którą ustawodawca preferuje jako uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem jest spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, nie jest małoletnia lub nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a mimo to nie jest w stanie opieki tej sprawować. Wówczas proces wykładni prawa, który odbywa się zawsze w okolicznościach konkretnej sprawy, prowadzi do uwzględnienia regulacji tyczącej warunków określających kolejność wykonywania obowiązku alimentacyjnego. Przepis art. 132 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), określanej w dalszej części jako "K.r.i.o." stanowi w tym zakresie, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2022 r. I OSK 1261/21). W związku z tym, że przedstawiony wyżej sposób rozumienia istotnych w sprawie przepisów nie był powszechny i prezentowane było także stanowisko przeciwne, Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 na skutek wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, uchwałę w świetle której: 1) Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2) Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). W uzasadnieniu wskazanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości. Ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle za zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, iż w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie świadczy to bynajmniej o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki, ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione również od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. Kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o., regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinien być interpretowany z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek, odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że stanowisko zajęte w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych, co wynika z treści art. 269 § 1 p.p.s.a., który to przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. 10. Reasumując stwierdzić należy, jakkolwiek celem unormowań art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, to jednak dalszym krewnym świadczenie to przysługuje wyłącznie wówczas, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z powodu legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uczynić zadość swojemu obowiązkowi opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca nie wykazała, aby dzieci I. B. legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a dopiero taka okoliczność w świetle przesłanek ustawowych oraz stanowiska przedstawionego w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowiłaby obiektywną przeszkodę w sprawowaniu opieki nad babcią wnioskodawczyni przez jej dzieci. Sąd nie kwestionuje faktycznego sprawowania przez skarżącą opieki nad babcią, jednak to dzieci osoby wymagającej opieki są w pierwszej kolejności zobowiązane do pomocy matce. W takim zaś przypadku Sąd nie znalazł podstaw do uznania, że zaistniały okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny wnuczki względem babci z pominięciem krewnych osoby wymagającej opieki, spokrewnionych w pierwszym stopniu w linii prostej. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. O zwrocie wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 225 p.p.s.a., bowiem w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej – stosownie do art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. – strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI