II SA/Bd 17/23

II SA/Bd 17/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-07-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /przewodniczący/
Jerzy Bortkiewicz
Joanna Brzezińska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 583
art. 26 ust. 1 i 3
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 lipca 2023 r. sprawy ze skargi N. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...]
Uzasadnienie
Decyzją z 2 listopada 2022 r. nr ŚR.8250.1.SR.233.2021.JC Wójt Gminy Płużnica, po rozpoznaniu wniosku N. S. (skarżącej) z 5 października 2022 r., odmówił ustalenia jej prawa do świadczenia rodzicielskiego w zw. z wychowywaniem dziecka, ponieważ dziecko nie jest obywatelem Ukrainy i nie jest wpisane do prowadzonego przez Straż Graniczną rejestru obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi na terytorium tego kraju. W uzasadnieniu, po przywołaniu art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r., poz. 583 ze zm. – dalej "u.p.U."), organ wskazał, że skarżąca ma status cudzoziemca (status UKR) któremu nadano numer PESEL w zw. z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy (zgodnie z zaświadczeniem z rejestru PESEL z 25 kwietnia 2022 r.), natomiast dziecko skarżącej, urodzone 25 września 2022 r. ma obywatelstwo polskie i nie posiada ww. statusu.
Decyzją z 24 listopada 2022 r. znak SKO-82-891/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie I instancji. W uzasadnieniu, po przywołaniu stanu faktycznego sprawy, organ odwoławczy stwierdził, że o ile skarżąca jest wpisana do rejestru obywateli Ukrainy, który przybyli na terytorium RP w zw. z działaniami wojennymi na terytorium Ukrain, to skrócony akt dziecka potwierdza, że jest ono obywatelem Polski i nie posiada statusu UKR. W ocenie SKO z art. 26 ust. 3 u.p.U. wynika, że dziecko musi być wpisane do ww. rejestru dla uzyskania świadczenia rodzicielskiego.
N. S. w skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz przyznanie pełnomocnika z urzędu (wniosek rozpoznany w sprawie sygn. II SPP/Bd 12/23). Zarzuciła naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez "nierówne traktowanie" skarżącej oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji I instancji. W uzasadnieniu skargi podniosła, że decyzje obu instancji naruszają generalne zasady postępowania administracyjnego, a nadto stanowiące ich podstawę zasady konstytucyjne, przede wszystkim zasadę równości wobec prawa. W ocenie skarżącej rozstrzygnięcia uzależniające przyznanie wnioskowanej pomocy od tego, czy dziecko obywatelki Ukrainy jest obywatelem polskim lub ukraińskim, jest dla tej obywatelki dyskryminujące. Wskazała, że dziecko, którego matka jest Ukrainką a ojciec Polakiem, sytuowane jest w gorszej sytuacji niż dziecko, którego oboje rodzice są Ukraińcami.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę rozstrzygnięć obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia [...] marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (publ. jak wcześniej wskazano). Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, w brzemieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, odpowiednio na zasadach i w trybie określonym w tych przepisach tej ustawy, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy".
Skarżąca – obywatelka Ukrainy 5 października 2022 r. złożyła w GOPS w Płużnicy wniosek o ustalenie świadczenia rodzicielskiego na dziecko D. C. ur. 25 września 2022 r. Do wniosku dołączyła zaświadczenie z 25 kwietnia 2022 r. wydane przez Prezydenta Grudziądza o nadaniu jej numeru PESEL i statusie UKR – Cudzoziemiec, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy (data zmiany 25.04.2022) oraz powiadomienie USC w Grudziądzu z 29 września 2022 r. (znak USC.5341.560.2022) o nadaniu dziecku urodzonemu w Grudziądzu numeru PESEL, z którego wynika, że dziecko ma obywatelstwo polskie,
W myśl art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze u.p.U. jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1 (tj. który przybył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa – przyp. Sądu) przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny w okresie 18 miesięcy licząc od dnia 24 lutego 2022 r. Ci istotne, w zdaniu trzecim ustawodawca zastrzegł, że za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki.
Organy obu instancji wywiodły, że przeszkodą dla przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia jest niewpisanie dziecka skarżącej do rejestru obywateli Ukrainy, o którym mowa w art. 3 ust. 3 u.p.U. ("Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1"). Powołały na poparcie powyższego treść art. 26 ust. 3 u.p.U., zgodnie z którym obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1, ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym obywatel ten został wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - również dziecko zostało wpisane do tego rejestru. Wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w ust. 1, zawiera numer PESEL wnioskodawcy oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - numer PESEL dziecka oraz, jeżeli występuje, rodzaj, serię i numer dokumentu stanowiącego podstawę przekroczenia granicy.
Sąd zważył, że organy obu instancji w okolicznościach rozpoznawanej sprawy dokonały błędnej wykładni normy prawnej zakodowanej w przepisach art. 26 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 u.p.U. W sprawie skarżącej nie wystąpiła bowiem sytuacja, w której obywatelka Ukrainy przybywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (w związku z wybuchem konfliktu, po 24 lutego 2022 r.) z dzieckiem będącym obywatelem Ukrainy. W niniejszej sprawie osobą wpisaną do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 u.p.U., jest tylko skarżąca, bowiem jej przybycie na terytorium Ukrainy dokonało się przed urodzeniem dziecka, na które teraz skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia rodzicielskiego. Dziecko urodzone już po przybyciu skarżącej na teren RP jest obywatelem polskim, którego ojciec jest Polakiem, zatem nie mogło zostać ujęte w przedmiotowym rejestrze.
Podkreślenia jednak wymaga, że zarówno skarżąca, jak i jej dziecko są niespornie osobami przebywającymi legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.p.U. Zgodnie zatem z art. 26 ust. 1 pkt 1 u.p.U. przysługuje im prawo do ubiegania się o świadczenie rodzinne na zasadach określonych w u.ś.r., niezależnie od tego, że dziecko skarżącej (cudzoziemca) nie zostało wpisane do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 u.p.U. Organ nie ustalił, aby skarżąca nie zamieszkiwała wraz z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Rację ma skarżąca, że zaprezentowana przez organy obu instancji wykładnia art. 26 ust. 3 u.p.U. doprowadziła do nieuzasadnionego z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) ograniczenia uprawnienia podmiotu podlegającego reżimowi przepisów prawa krajowego, a które to przepisy danemu podmiotowi uprawnienie to gwarantują. Interpretacja art. 26 ust. 1 i 3 u.p.U. dokonana przez organy obu instancji prowadzi do nieuzasadnionego uprzywilejowania obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium RP wraz z dziećmi, względem obywateli (obywatelek) Ukrainy, których dzieci urodziły się po tym przybyciu, i których dziecko – z racji na polskie obywatelstwo ojca – posiada obywatelstwo polskie.
Negatywna przesłanka dla przyznania świadczenia rodzicielskiego, wynikająca rzekomo z art. 26 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 3 u.p.U., została zatem zidentyfikowana błędnie. Skutkowało to zaniechaniem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. Kwestią otwartą, wymagającą dalszych ustaleń organu, pozostaje bowiem to, czy skarżąca spełnia pozostałe ustawowe warunki dla przyznania wnioskowanego świadczenia (art. 17c u.ś.r.).
Rolą organu w ponownie przeprowadzonym postępowaniu będzie poczynienie koniecznych ustaleń w kierunku spełnienia przez skarżącą przesłanek uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia rodzinnego określonych w przepisach rozdziału 3a u.ś.r., z uwzględnieniem oceny prawnej i wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 – "p.p.s.a."). W sprawie organy obu instancji nieprawidłowo zastosowały art. 26 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 u.p.U. w sposób nieuprawniony odmawiając skarżącej spornego świadczenia.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.