II SA/Gd 604/04

II SA/Gd 604/04 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2006-11-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-09-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Andrzej Przybielski
Tamara Dziełakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Przybielski Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędzia WSA Tamara Dziełakowska ( spr. ) Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. W. na decyzję Wojewody z dnia 10 grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 17 maja 2002r. nr [...]. 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego S. W. kwotę 200 zł ( dwieście złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
S. W., M. W., Z. K., T. K. i M. C. pismem z dnia 23 czerwca 2000 r. zwrócili się do Prezydenta Miasta z wnioskiem o zwrot działki nr [...] o powierzchni 688 m², położonej w G. przy ul. [...]. W uzasadnieniu wnioskodawcy wskazali, iż przedmiotowa działka została przejęta bez wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa w 1974 r. oraz, że była wydzielona jako działka zastrzeżona i nie podlegała wywłaszczeniu.
Z akt sprawy wynika, iż powyższy wniosek złożony został w następujących bezspornych okolicznościach:
Decyzją z dnia 27 czerwca 1974 r., ([...]) Kierownik Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego na podstawie art. 3 ust.1, art.12 ust.1 i 2, art.15 ust.1 i art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 10, poz. 64 ze zm.) i art. 97 k.p.a. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości należącej do A. W., położonej w G. przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej kw [...], oznaczonej jako działki nr [...] i [...] o powierzchni 44 300 m2. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż nieruchomość zgodnie z decyzją lokalizacyjną inwestycji wchodzi w skład terenu przeznaczonego pod budowę bazy Przedsiębiorstwa A w G. oraz że cały teren nieruchomości jest niezbędny pod budowę bazy konserwacyjno – remontowej R.
Na podstawie tej decyzji w księdze wieczystej kw nr [...] w miejsce A. W. wpisano jako właściciela Skarb Państwa.
Przedstawienie dalszych rozstrzygnięć organów odnośnie wywłaszczonej nieruchomości wymaga wskazania późniejszych podziałów działek nr [...] i [...] i ich nowych oznaczeń geodezyjnych. W 1987 roku działka nr [...] uległa podziałowi na działki [...] i [...], a następnie działka [...] dalszemu podziałowi na działki [...], [...] i [...]. Z kolei działki [...], [...], [...] uległy podziałowi na działki nr [...], [...], [...] ( pismo Prezesa Sądu Rejonowego skierowane do S. W. z dnia 31.10.2001 r. k. 120 – 121 akt administracyjnych ). Natomiast działka [...] uległa podziałowi na działki [...] i [...], a następnie w 1997 r. działka [...] została podzielona na działki [...], [...] i [...] ( decyzja o podziale i wykaz zmian gruntowych k. 87 – 90 akt administracyjnych )
Ostateczną decyzją z dnia 5 lutego 1986 r. wydaną w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 74 ust. 1 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( wg tekstu pierwotnego – Dz. U. Nr 22, poz. 99 ) Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego uwzględnił wniosek A. W. o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości w postaci działki nr [...] o powierzchni 1000 m2 wydzielonej z działki nr [...] i zabudowanej domem jednorodzinnym.
Wnioskodawcy są następcami prawnymi zmarłego w dniu 3 sierpnia 1986 r. A. W. Na ich żądanie decyzją Geodety Miejskiego z dnia 4 października 1988 r. ([...]) orzeczono na podstawie art. 74 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości o zwrocie działki nr [...] o powierzchni 6236 m2 ( powstałej z wydzielenia z działki [...]). Decyzja ta na skutek uwzględnienia odwołania
B została uchylona decyzją Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego z dnia 3 stycznia 1989 r. ( Nr [...]). W toku prowadzonego ponownie postępowania wnioskodawcy zmienili swój pierwotny wniosek i domagali się zwrotu całości wywłaszczonej nieruchomości. Prezydent Miasta po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 2 kwietnia 1991 r. ( Nr [...]) odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a organ odwoławczy Wojewoda decyzją z dnia 20 czerwca 1991 r. ( Nr [...]) utrzymał ją w mocy. Powyższe rozstrzygnięcia organów zostały następnie poddane kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 6 lutego 1992 r. w sprawie SA/Gd 793/91 oddalił skargę wnioskodawców. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, iż w toku prowadzonego wówczas postępowania administracyjnego organy ustaliły, iż zgodnie z obowiązującym w tym czasie planem szczegółowym zagospodarowania terenu sporny teren przeznaczony był na cele przemysłowo – składowe i cele te wyczerpywała baza dla zaplecza pomocniczego B. Żądanie zwrotu wszystkich nie zwróconych gruntów, jakie uległy wywłaszczeniu obejmowało m. in. działkę o oznaczeniu nr , która użytkowana była wówczas przez Przedsiębiorstwo C w K. na podstawie umowy dzierżawy zawartej z B. Ustalono wówczas, iż na działce [...] zbudowane zostały hale warsztatowe, wiaty magazynowe, studnie przepompowe ścieków, a także budynek hotelowy wynajęty Przedsiębiorstwu D w G. Z kolei na części działki nr [...] noszącej w dacie rozstrzygania oznaczenie nr [...] znajdowały się czynne rurociągi podziemne. Co istotne, ustalono również wówczas, iż pozostała część wywłaszczonej nieruchomości nie była wykorzystywana zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu tj. pod budowę bazy konserwacyjno – remontowej A w G. W świetle tych ustaleń, odwołując się do treści art. 74 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami uznano, iż brak podstaw do uwzględnienia wniosku jest skutkiem dwu zasadniczych przesłanek. Jednej, że w części wywłaszczona nieruchomość jest wykorzystywana zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu, a zatem nie można przyjąć aby stała się zbędna na ten cel w całości. I drugiej, że organ administracyjny wobec ostatecznej treści żądania nie mógł orzekać o zwrocie tej części nieruchomości jaka stała się zbędna, związany był bowiem treścią wniosku. Jak wynika z uzasadnienia wyroku NSA podzielił te ustalenia i rozważania organów administracji stwierdzając, że ze względu na zakres żądania skarżących, to znaczy zwrotu całej wywłaszczonej nieruchomości organy administracji nie mogły orzec zwrotu części nieruchomości, tym bardziej, że wnioskodawcy w wyraźny sposób wskazali, iż nie są zainteresowani częściowym uwzględnieniem ich żądania. Nie można było natomiast dokonać zwrotu całej wywłaszczonej nieruchomości, gdyż nie spełniona została przesłanka niewykorzystania całej nieruchomości na cele wywłaszczenia.
Następnie w latach 1998 – 2000 organy administracji prowadziły kolejne postępowanie w przedmiocie zwrotu następcom prawnym A. W. wywłaszczonej nieruchomości. Decyzją z dnia 2 lutego 2000 r. ( nr [...] ) Prezydent Miasta orzekł o umorzeniu postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości stanowiącej dawniej wydzielone geodezyjnie działki nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 44 300 m2, oznaczone w dacie orzekania numerami [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody z dnia 17 marca 2000 r. ( nr [...] ). W uzasadnieniu tych rozstrzygnięć stwierdzono, że o kwestii zwrotu działek [...] – [...] o łącznej powierzchni 623 m2 dawniej oznaczone jako działki [...] i [...], dla których prowadzona jest księga wieczysta kw nr [...] orzekł już sąd administracyjny wyrokiem w sprawie SA/Gd 793/91 i skargę o zwrot nieruchomości oddalił. Jeśli chodzi o nieruchomość stanowiącą działki [...] – [...] o łącznej powierzchni 37704 m2 dawniej oznaczone jako działka nr [...] to jest ona własnością Skarbu Państwa i w zapisie w księdze wieczystej kw [...] figuruje jako grunty w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa C – Spółki Akcyjnej z siedzibą w K. Ze względu zatem na ustanowienie na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego roszczenie o jej zwrot nie przysługuje ( art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm. ).
Po złożeniu przez następców prawnych A. W. wniosku z dnia 23 czerwca 2000 r. opisanego na wstępie wnioskodawcy wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność organu w jego rozpoznaniu. W uzasadnieniu wskazali, iż przedmiotem postępowania jest działka oznaczona dawniej nr [...], a obecnie [...] położona przy ulicy [...] przeznaczona przed wywłaszczeniem na poszerzenie ulicy [...] w G. "W czasie wywłaszczenia ujęto numer działki, lecz nie dokonano wyceny i odszkodowania za wywłaszczoną działkę. Obecnie jest wolna, gdyż nie wykorzystano jej powierzchni do poszerzenia ulicy". Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2002 r. w sprawie II SAB/Gd 99/01 Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Prezydenta Miasta do wydania w terminie 30 dni od daty doręczenia wyroku orzeczenia rozstrzygającego wniosek skarżących o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości – działki nr [...] położonej w G. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż skarga na bezczynność dotyczy zwrotu działki nr [...]. Z dostępnych w aktach sprawy dokumentów nie wynika, aby działka ta była w wieczystym użytkowaniu C lub innego podmiotu. Gdyby tak było to skarżącym przysługiwałoby roszczenie o jej zwrot, gdyż nie byłaby ona objęta przepisem art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przeszkodą do dochodzenia zwrotu działki nie mogłaby być ostateczna decyzja Wojewody z dnia 20 czerwca 1991 r. o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości skontrolowana przez sąd administracyjny w sprawie SA/Gd 793/91. W tym zakresie Sąd rozpoznający skargę na bezczynność podzielił pogląd Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 6 lipca 2001 r., sygn. akt III RN 116/00 ( OSNAP 2001/22/656 ) zajął stanowisko, że "nie zachodzi stan rzeczy osądzonej, gdy właściciel wystąpił o zwrot wywłaszczonej nieruchomości opierając żądanie na podstawie art. 216 w związku z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm.; jednolity tekst – Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ), jeśli wcześniej wystąpił z żądaniem zwrotu tej samej nieruchomości, ale na innej podstawie ( art. 69 ust. 1 i 3 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm. )". Sąd wskazał, iż w niniejszej sprawie organ ma obowiązek wyjaśnić stan prawny działki [...] której zwrotu domagają się skarżący ( nie mógł tego uczynić Sąd ze względu na brak pełnego materiału dowodowego do poczynienia prawidłowego ustalenia ) i w zależności od przyjętych ustaleń zakończyć sprawę w sposób określony w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego.
Po rozpatrzeniu wniosku z dnia 23 czerwca 2000 r. Prezydent Miasta decyzją z dnia 17 maja 2002 r. ( Nr [...] ) na podstawie art. 142 w związku z art. 136 ust. 1-5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2000 r., nr 46, poz. 543 ze zm.) odmówił zwrotu nieruchomości płożonej w G. przy ul. [...], stanowiącej obecnie działkę [...] o powierzchni 685 m² (dawniej działka [...]), zapisanej w księdze wieczystej kw nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż z akt sprawy oraz z załącznika do wcześniej złożonego wniosku zakończonego decyzją z 2 lutego 2000 r. wynika, że nieruchomość położona przy ul. [...], stanowiąca wydzieloną geodezyjnie działkę nr [...] o pow. 688 m2 objęta była postępowaniem wywłaszczeniowym. Była to decyzja administracyjna z dnia 27 czerwca 1974 r. opisana na wstępie. Wywłaszczona nieruchomość zgodnie z decyzją lokalizacyjną inwestycji wchodziła w skład terenu przeznaczonego pod budowę bazy Przedsiębiorstwa A w G. Jeżeli zatem przymusowe przejęcie nieruchomości nastąpiło przez wydanie decyzji wywłaszczeniowej, to wniosek skarżących powinien być rozstrzygnięty z uwzględnieniem przepisów rozdziału 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Nie znajduje zatem potwierdzenia w aktach sprawy twierdzenie, że przedmiotowa nieruchomość, stanowiąca dawniej wydzielona geodezyjnie działkę nr [...] została przejęta bez wywłaszczenia. Organ wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 3 w/w ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, gdy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zatem istota postępowania administracyjnego wszczętego w wyniku złożenia wniosku o zwrot nieruchomości przez osoby uprawnione sprowadza się do zbadania czy określony cel został zrealizowany. W wyniku wizji lokalnych przeprowadzonych w dniach 19 kwietnia 2002 r. oraz 7 maja 2002 r. dokonano następujących ustaleń: Działka nr [...], będąca własnością Skarbu Państwa stanowi wąski pas gruntu, przylegający bezpośrednio do ulicy [...]. Przez część przedmiotowej działki, od strony nieruchomości stanowiącej wydzielone geodezyjnie działki nr [...], [...], [...] przechodzi sześć nadziemnych rurociągów (około 35 m), pozostała część działki nr [...] stanowi grunt przez który przechodzi pojedynczy rurociąg (około 70 m). Rurociąg o długości około 70 m położony jest na granicy działki stanowiącej własność Skarbu Państwa oraz działki pozostającej w użytkowaniu wieczystym Przedsiębiorstwa C w K. W większości betonowe wsporniki podtrzymujące rurociąg położone są na gruncie Skarbu Państwa. Uwzględniając zatem powyższe ustalenia oraz cały zebrany materiał dowodowy należało przyjąć, że nieruchomość Skarbu Państwa, stanowiąca wydzieloną geodezyjnie działkę nr [...] o pow. 685 m2 / dawniej działka nr [...] / wykorzystywana jest na cel będący podstawą jej przejęcia, budowle i urządzenia zostały wzniesione na znacznej części wywłaszczonej nieruchomości. W tej sytuacji brak jest podstaw do zwrotu nieruchomości przejętej w trybie wywłaszczenia.
W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawcy wnieśli o stwierdzenie jej nieważności i jednocześnie rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 136 § 1 i art. 137 § 1 i § 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak wynika z treści odwołania skarżący z jednej strony wskazują, iż od 10 lat nie realizuje się ich prawa do wywłaszczonej decyzją z 27 czerwca 1974 r. nieruchomości, a z drugiej strony podnoszą, iż działka nr [...] nie była objęta wywłaszczeniem. Twierdzą, iż z dokumentów wywłaszczeniowych wynika, iż decyzja z dnia 27 czerwca 1974 r. została wydana z naruszeniem prawa, gdyż "teren nie wchodził do terenów które były przeznaczone dla R. w 1974 r." W odwołaniu zarzucono, iż organ I instancji nie uwzględnił wniosków i dokumentów przedstawionych w toku postępowania.
Wojewoda decyzją z dnia 10 grudnia 2003 r. ( Nr [...]) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na wyżej opisane decyzje i wyroki sądu administracyjnego w sprawach SA/Gd 793/91 i II SAB/Gd 99/01 oraz na ustalenia organu I instancji dokonane na podstawie oględzin przeprowadzonych w dniach 19 kwietnia 2002 r. i 7 maja 2002 r. Ponadto organ wskazał na znajdujące się w aktach sprawy pismo Głównego inżyniera rozbudowy R. SA G. N. ( k. 56-57 ) wyjaśniające, iż przez działkę o numerze ewidencyjnym nr [...] przebiega estakada rurociągów nadziemnych z takimi mediami jak: woda CO, para, kondensat, ścieki kwaśne oraz slopy. Media te zasilają E, F, C, budynek pana W. ( woda CO ), Hotel, G, H i kilka budynków mieszkalnych przy ul. [...] i ul. [...]. Na podstawie znajdującego się w aktach sprawy wykazu zmian gruntowych ( k. 89-90 ) oraz decyzji o podziale działki [...] ( k. 87 ) organ ustalił, iż działka nr [...] objęta była wywłaszczeniem na podstawie decyzji z 1974 r. z przeznaczeniem na budowę bazy konserwacyjno – remontowej R. W trakcie oględzin nieruchomości ustalono bezsprzecznie, iż nieruchomość jest wykorzystywana na potrzeby R. ( przeprowadzone są na niej rurociągi ), a więc nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Zarzuty odwołujących o nieuwzględnianiu ich wniosków i nieprzeprowadzeniu postępowania administracyjnego nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skutecznie wniósł S. W. Skarga pozostałych uczestników postępowania administracyjnego została prawomocnie odrzucona. Skarżący S. W. wniósł o stwierdzenie nieważności wydanych w sprawie decyzji. Jak wynika z treści skargi skarżący domaga się wydania wyroku orzekającego zwrot nieruchomości. Twierdzi, iż organy administracji nie ustaliły prawidłowo stanu faktycznego i prawnego działki nr [...], bowiem jej teren nie był przeznaczony pod budowę R. i do chwili obecnej nie wchodzi w granice tego Przedsiębiorstwa. Decyzja wywłaszczeniowa dotyczyła nieruchomości o obszarze 44.300 m2. i nie dotyczyła działki [...] o obszarze 688 m2. W ten sposób organy naruszyły przepisy art. 7 i 77 kpa. Ponadto w sprawie nie przeprowadzono rozprawy administracyjnej i uniemożliwiono przedstawienie istotnych dla załatwienia sprawy dokumentów. Skarżący załączył do skargi ich kserokopie tj. kserokopię decyzji z dnia 21 września 1974 r. o zatwierdzeniu planu ogólnego zagospodarowania terenu inwestycji A, wyciąg z wykazu zmian gruntowych z Kw [...] z dnia 25.10.1982 r., opis i mapę z rejestru gruntów według stanu z dnia 25.10.1982 r., odpis z księgi wieczystej kw nr [...] z daty nieczytelnej, pismo Prokuratora Prokuratury Wojewódzkiej skierowane w dniu 3 marca 1994 r. do skarżącego i pozostałych wnioskodawców, odpis z księgi wieczystej kw nr [...] dotyczący działki nr [...] z dnia 05.06.2002 r. , wypis z rejestru gruntów z kopią mapy dotyczący działek nr [...] i [...] według stanu na dzień 02.10.2001 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję i nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi ( por. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) Sąd uznał, iż decyzja ta narusza przepisy prawa.
Art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( DZ. U. z 2000, Nr 46, poz. 543 ze zm. ) stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1/ pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2/ utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany.
Z powyższego przepisu wynika, iż nieruchomość wywłaszczona może być zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w sensie wyłącznie faktycznym, co ma miejsce wówczas, gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (art. 137 ust. 1 pkt 1) albo także prawnym, to znaczy wówczas, gdy utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 pkt 2). W świetle wyżej wskazanych przepisów należy stwierdzić, iż odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości musi być poprzedzona ustaleniem, iż w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Wystąpienie jednej z nich nakazuje organowi administracji uznać nieruchomość za zbędną, co w konsekwencji oznacza możliwość jej zwrotu. W związku z tym na organie administracji, rozpatrującym wniosek o zwrot nieruchomości ciąży obowiązek ustalenia, czy występują przesłanki określone w art. 137 ust. 1 pkt 1 albo 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odnośnie przesłanki zbędności określonej w punkcie 1 wskazanego przepisu rozstrzygnięcie o odmowie zwrotu nieruchomości powinno być poprzedzone ustaleniem, iż na wywłaszczonej (przejętej ) nieruchomości w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia. Dopiero takie stwierdzenie uprawnia organ orzekający do podjęcia decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości ( por. wyrok SN z 6 marca 2002 r., III RN 11/01, OSNP 2002/21/513; wyrok NSA z 22 czerwca 2002 r., I SA 241/00, Lex nr 54436 ).
Podstawą odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w niniejszej sprawie było ustalenie, że: 1/ działka [...] ( stanowiąca dawniej działkę [...] ) została przejęta przez Skarb Państwa na podstawie decyzji wywłaszczeniowej z 1974 r. pod budowę bazy konserwacyjno – remontowej R., 2/ działka jest wykorzystywana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, albowiem jest wykorzystywana "na potrzeby R." ( przebiega przez nią estakada rurociągów nadziemnych ).
W niniejszej sprawie organy administracji pojęcie zbędności odnoszą do "osiągnięcia" celu, bez koniecznego w obowiązującym stanie prawnym wykazania, iż prace związane z realizacją celu rozpoczęto w ustawowym terminie. Przy czym za "osiągnięcie" celu wywłaszczenia nieruchomości organy przyjęły istnienie na terenie działki sześciu rurociągów nadziemnych. Fakt ich istnienia w ocenie organu I instancji świadczy, iż "działka [...] wykorzystywana jest na cel będący podstawą jej przejęcia, budowle i urządzenia zostały wzniesione na znacznej części wywłaszczonej nieruchomości". Organ odwoławczy dodatkowo wyjaśnił, iż istniejące na działce rurociągi doprowadzają takie media jak: woda CO, para, kondensat, ścieki kwaśne oraz slopy i zasilają wskazane przez organ obiekty różnych osób i przedsiębiorstw. Stwierdził, ż w ten sposób działka jest wykorzystywana na potrzeby R., a więc nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Powyższe ustalenie jest w ocenie Sądu błędne, a okoliczność, iż "osiągnięto" cel wywłaszczenia nie znajduje potwierdzenia w materiale sprawy. Z ustaleń zawartych w uzasadnieniu decyzji nie wynika nawet, iż istniejące rurociągi są lub kiedykolwiek były wykorzystywane na potrzeby R. Ponadto ogólnikowe "potrzeby R." nie stanowiły celu wywłaszczenia. Jak wynika z treści decyzji wywłaszczeniowej celem tym była "budowa bazy Przedsiębiorstwa A". W innym miejscu uzasadnienia tej decyzji jest mowa o "budowie bazy konserwacyjno – remontowej R.". Z akt sprawy, a zwłaszcza z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, że budowa rurociągów nadziemnych związana była z budową lub tworzeniem wskazanej bazy. Organy obu instancji nie ustaliły sposobu zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości, w tym terenu działki nr [...], w okresie po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej z 1974 r. Nie ustaliły również innych istotnych okoliczności dla oceny przesłanek zbędności nieruchomości. Nie ustaliły mianowicie czy i kiedy na wywłaszczonej nieruchomości zostały rozpoczęte prace związane z realizacją celu tj. budową bazy konserwacyjno – remontowej A, na jakim obszarze wywłaszczonej nieruchomości była ta baza faktycznie realizowana, przez kogo i w jaki sposób, jakie wzniesiono budowle czy jakie urządzono place w ramach tworzenia bazy. W konsekwencji przy braku powyższych ustaleń nie można było również prawidłowo ustalić czy istniejące obecnie rurociągi nadziemne stanowią realizację celu wywłaszczenia lub jego dopuszczalną modyfikację, czy też nie. W niniejszej sprawie w uzasadnieniu decyzji brak jest jakichkolwiek ustaleń w przedmiocie tego co miało wchodzić w skład bazy konserwacyjno – remontowej R. i jakie były plany wykorzystania terenu stanowiącego obecnie działkę [...]. Stwierdzenie, iż przez działkę nr [...] przebiegają nadziemne rurociągi R. nie jest równoznaczne z ustaleniem, iż ich budowa dotyczyła budowy bazy konserwacyjno – remontowej R. tj. celu wywłaszczenia. Z akt sprawy nie wynika także kto był inwestorem budowy sześciu nadziemnych rurociągów, kiedy i w ramach jakich zadań i celów zostały one zbudowane. Brak tych ustaleń powoduje, że na tym etapie postępowania nie sposób przesądzić czy budowa rurociągów nastąpiła w związku z realizacją celu wywłaszczenia czy też nie. Powyższe wskazuje, iż postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 kpa, które obligują organy do wszechstronnego i należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Należy zauważyć, iż w toku poprzednio prowadzonej sprawy administracyjnej o zwrot nieruchomości zakończonej ostateczną decyzją z dnia 20 czerwca 1991 r., opisaną na stronach 2-3 niniejszego uzasadnienia, organy ustaliły, iż cel wywłaszczenia jest realizowany wyłącznie na części nieruchomości tj. na działce o oznaczeniu nr [...] ( dawna [...] ) będącej wówczas w użytkowaniu Przedsiębiorstwa C w K. oraz na działce [...] ( również dawna [...], a oznaczona w dacie orzekania jako [...] ) na której znajdowały się czynne rurociągi podziemne. Odnośnie pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości, a więc również w odniesieniu do przedmiotowej działki [...] ( część dawnej działki [...] ) bezspornie ustalono, iż nie była wykorzystywana zgodnie z celem określonym w decyzji o wywłaszczeniu. Z uzasadnienia wyroku NSA z dnia 6 lutego 1992 r. ( SA/Gd 793/91 ), w którym przytoczono treść kontrolowanych rozstrzygnięć organów administracji, a także prezentowanego w owym czasie stanowiska stron wynika, iż cel określony w decyzji wywłaszczeniowej realizowało wyłącznie przedsiębiorstwo C, będące następcą prawnym podobnego przedsiębiorstwa z siedzibą w P. Powyższe wskazuje, iż cel wywłaszczenia ( budowa bazy ) realizowany był na tej części nieruchomości , którą od R. dzierżawiło Przedsiębiorstwo C w K. Jak wynika z akt sprawy oraz innych postępowań administracyjnych przedsiębiorstwo C w późniejszym okresie uzyskało decyzję Wojewody stwierdzającą nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez to przedsiębiorstwo prawa użytkowania wieczystego tej części wywłaszczonej nieruchomości, którą wcześniej dzierżawiło od R. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego z dnia 21 grudnia 1994 r. wskazano, iż po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej A protokołem z dnia 10 sierpnia 1974 r. przekazała dz. nr [...] i [...] o pow. 44300 m2 właśnie przedsiębiorstwu I. Powyższe wskazuje, iż po pierwsze cel wywłaszczenia nieruchomości A. W. od początku wywłaszczenia realizowało przedsiębiorstwo I, a po drugie cel ten co najmniej do 1992 roku realizowany był jedynie na części wywłaszczonej nieruchomości tj. na części w odniesieniu do której w późniejszym okresie ustanowiono prawo użytkowania wieczystego i której zwrotu odmówiono skarżącym ostateczną decyzją Wojewody z dnia 17 marca 2000 r. Naświetlone wyżej okoliczności sprawy zdają się wskazywać, iż teren na którym faktycznie realizowany był cel wywłaszczenia ograniczony był do części wywłaszczonej nieruchomości. Co istotne teren ten nie obejmował działki [...], której dotyczy przedmiotowe postępowanie. Okoliczność ta może w dalszej kolejności świadczyć, iż bazy konserwacyjno – remontowej nie usytuowano na terenie działki [...], a istniejące rurociągi nie powstały w wyniku realizacji celu wywłaszczenia. Reasumując, ustalenia organów, iż istniejący stan zagospodarowania działki [...] świadczy o realizacji celu wywłaszczenia zostały dokonane z naruszeniem przepisów art. 7 i 77. Organy nie uwzględniły wskazanych wyżej okoliczności wynikających z wcześniejszych postępowań administracyjnych dotyczących wywłaszczonej nieruchomości i nie ustaliły prawidłowo przesłanki zbędności nieruchomości. To naruszenie przepisów postępowania niewątpliwie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Ustalenie bowiem, iż budowa przedmiotowych rurociągów nie była związana z realizacją bazy konserwacyjno – remontowej R. mogłoby świadczyć o nie rozpoczęciu prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia i w świetle art. 137 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 136 ust. 3 ustawy skutkować koniecznością zwrotu nieruchomości.
Powyższe okoliczności uzasadniają uchylenie wydanych w sprawie decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. )
W odniesieniu do wniosków skargi należy wyjaśnić skarżącym, iż sąd administracyjny nie jest władny do orzeczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sąd administracyjny nie rozstrzyga bowiem spraw administracyjnych zastrzeżonych do kompetencji organów administracji publicznej, lecz stosownie do przepisów przytoczonych na wstępie kontroluje działalność administracji pod względem zgodności z prawem. Po uprawomocnieniu się wyroku wydanego w niniejszej sprawie sprawa zwrotu nieruchomości tj. działki [...] będzie przedmiotem ponownego postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy administracji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji stosownie do wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu dokona pełnego zebrania i rzetelnego rozpatrzenia materiału dowodowego w celu ustalenia, czy spełnione zostały przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organ z uwagi na sprzeczne interesy stron postępowania rozważy możliwość przeprowadzenia rozprawy administracyjnej ( art. 89 kpa ). Ustalając cel wywłaszczenia organ uwzględni wykładnię tego celu zaprezentowaną w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 6 lutego 1992 r. W celu pełnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy organ przeprowadzi dowód z akt innych zakończonych postępowań administracyjnych związanych z wywłaszczoną nieruchomością. Przed wydaniem decyzji załatwiającej sprawę organ umożliwi stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów stosownie do przepisu art. 10 kpa.
Na zakończenie wyjaśnienia wymaga również kwestia stanu prawnego działki nr [...]. Załączone do skargi dokumenty nie podważają ustalenia organów, iż działka numer [...] została wyodrębniona z działki oznaczonej pierwotnie jako działka [...] i została przejęta przez Skarb Państwa na mocy decyzji wywłaszczeniowej. Wynika to jednoznacznie z treści decyzji z dnia 27 czerwca 1974r. Argumenty skarżących dotyczące uchybień związanych z naliczeniem wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie mają znaczenia w niniejszej sprawie. Przedmiotem niniejszego postępowania nie jest ani ocena prawidłowości decyzji o wywłaszczeniu, ani ocena prowadzonego wówczas postępowania administracyjnego. Z kolei twierdzenie skarżących, iż działka nr [...] została przejęta na poszerzenie ulicy [...] nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Skarżący nie wskazują w jakim trybie i na mocy jakich rozstrzygnięć organów miało takie przejęcie nastąpić. W prowadzonym ponownie postępowaniu skarżący powinni jednoznacznie wyjaśnić organom na czym opierają swoje twierdzenie, że "działka [...] została przejęta bez wywłaszczenia na poszerzenie ulicy [...]".
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym