II SA/Bd 155/23

II SA/Bd 155/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-09-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Elżbieta Piechowiak /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Bortkiewicz
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 581
art. 2 pkt 7, pkt 17, art. 23 ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz asesor WSA Mariusz Pawełczak Protokolant starszy sekretarz sądowy Marlena Krzyżaniak po rozpoznaniu na rozprawie zdalnej w dniu 5 września 2023 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
II SA/Bd 155/23
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 23 września 2022 r., znak: [...], Kierownik Działu Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. działający z upoważnienia Prezydenta G. w punkcie pierwszym ustalił, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz J. P. za okres od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. w wysokości 2.500 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz w punkcie drugim zobowiązał M. G. (dalej: skarżąca) do zwrotu należności, o której mowa w punkcie pierwszym, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie należnymi do czasu całkowitej spłaty zadłużenia, które za okres od 1 czerwca 2021 r. do 23 września 2022 r. wyniosły 251,20 zł.
W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że decyzją Kierownika Działu Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. działającego z upoważnienia Prezydenta G. z dnia 21 sierpnia 2020 r. przyznano skarżącej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. P. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r.
Dalej organ wskazał, że skarżąca podjęła zatrudnienie od 1 marca 2021 r., wobec czego dokonano ponownie przeliczenia dochodu rodziny z uwzględnieniem:
- dochodu skarżącej zgodnie z zaświadczeniem pracodawcy za kwiecień 2021 r. w wysokości 3.000,03 zł netto miesięcznie,
- alimentów w wysokości 8.020,20 zł (dzielone na 12 miesięcy),
- zwrotu z niewykorzystanej ulgi na dziecko w wysokości 1.112,04 zł (dzielone na 12 miesięcy),
- diety komisji wyborczej w wysokości 500 zł (dzielona na 12 miesięcy).
Z wyliczeń organu wynika, że miesięczny dochód rodziny od maja 2021 r. wyniósł 3.802,72 zł, a w przeliczeniu na osobę 1.901,36 zł, co oznacza, że skarżąca przekroczyła kryterium dochodowe na osobę o kwotę 1001,36 zł. Zdaniem organu kwota przekroczenia kryterium dochodowego na osobę jest wyższa od kwoty przysługującego na osobę uprawnioną świadczenia z funduszu alimentacyjnego, co oznacza, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługiwało we wskazanym okresie.
Od powyższej decyzji organu I instancji skarżąca wniosła odwołanie zarzucając błędne ustalenia stanu faktycznego. Skarżąca wskazała, że nie osiągała przez cały okres zatrudnienia dochodów we wskazanej przez pracodawcę wysokości. Skarżąca wyjaśniła, że w sierpniu przebywała na bezpłatnym urlopie, zaś we wrześniu na zwolnieniu lekarskim. Ponadto w ocenie skarżącej błędna jest również wysokość alimentów i diety z komisji wyborczej wskazana przez organ w uzasadnieniu decyzji.
W wyniku rozpatrzenia ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 listopada 2022 r., znak: [...], utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.
Uzasadniając swoje orzeczenie organ odwoławczy wskazał w pierwszej kolejności, że w art. 2 pkt 17 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 581 z późn. zm.) określono czym jest dochód utracony i w ocenie organu nie jest to ani urlop bezpłatny, ani zasiłek chorobowy. Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że wysokość alimentów oraz diety z komisji wyborczej ustalona została na podstawie oświadczenia skarżącej dołączonego do wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia 13 sierpnia 2020 r. W ocenie organu II instancji wysokość dochodu skarżącej została ustalona prawidłowo w zaskarżonej decyzji.
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o jego uchylenie. Skarżąca zarzuciła organowi niedołożenie należytej staranności rozpatrując jej odwołanie, podkreślając, że nie ustalono jej prawdziwego dochodu w objętym decyzją okresie. Ponadto w ocenie skarżącej decyzja organu odwoławczego nie została prawidłowo podpisana, ponieważ członkowie składu organu złożyli pod decyzją parafki zamiast podpisów imiennych, co uniemożliwia rozpoznanie ich autorów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia i dodając, że skład organu został wymieniony z imienia i nazwiska w sentencji decyzji, wobec czego parafki stanowią wystarczający podpis.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje:
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z przepisami prawa.
Kontrolując zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zgodnie z wyżej wskazanymi kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu.
Przedmiotem postępowania w sprawie jest ocena prawidłowości ww. decyzji z dnia 24 listopada 2022 r. utrzymującego w mocy decyzję Kierownika Działu Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. działającego z upoważnienia Prezydenta G. z dnia 23 września 2022 r., w zakresie w jakim organy ustaliły, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz J. P. za okres od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. w wysokości 2.500 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz zobowiązały skarżącą do zwrotu należności, o której mowa powyżej, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie należnymi do czasu całkowitej spłaty zadłużenia.
Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. W przepisie art. 2 pkt 7 ww. ustawy zdefiniowane zostało nienależnie pobrane świadczenie, które oznacza:
a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,
b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,
c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,
d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,
e) (uchylona)
f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję,
g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b.
W niniejszej sprawie, jako podstawę uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane, organy wskazały art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, co oznacza, że są to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części.
W tym miejscu wskazania wymaga, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). W orzecznictwie sądowym przyjęte zostało stanowisko, że nie można uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. Przyjmuje się zatem, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Zatem dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie (vide: wyroki NSA z dnia 9 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1065/18; z dnia 8 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 688/21).
Biorąc pod uwagę powyższe należy wskazać, że na mocy decyzji Kierownika Działu Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. działającego z upoważnienia Prezydenta G. z dnia 21 sierpnia 2020 r. przyznano skarżącej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. P. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r. Co warto zaznaczyć, skarżąca w związku z powyższą decyzją została pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o uzyskaniu dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, a także o tym, że przez uzyskanie dochodu rozumie się m.in. uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W związku z tym nie ulega wątpliwości, że skarżąca powinna być świadoma, iż uzyskanie przez nią zatrudnienia mogło mieć wpływ na przyznane jej prawo do przedmiotowego świadczenia, a co za tym idzie spełniona została przesłanka "świadomości" skutkująca tym, że świadczenie pobierane przez nią po podjęciu zatrudnienia można było uznać za świadczenie nienależnie pobrane.
Wyjaśnienia wymaga dalej, że zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 900 zł, zwaloryzowanej zgodnie z ust. 2c-2f. Natomiast w myśl art. 9 ust. 2a ww. ustawy w przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę, o której mowa w ust. 2, o kwotę nie wyższą niż kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym, na który jest ustalane prawo do tego świadczenia, świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługującego danej osobie uprawnionej a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie.
Sposoby uzyskania dochodu zostały wskazane w art. 2 pkt 18 ww. ustawy i jest to m.in. uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zaś dochód członka rodziny zgodnie z art. 2 pkt 5a tej ustawy to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy.
Przedmiotowe świadczenie zostało przyznane skarżącej na okres od 1 października 2020 r. do 30 września 2021 r., zatem okres świadczeniowy w niniejszej sprawie oznacza lata 2020-2021. Zgodnie z dokumentacją znajdującą się w aktach sprawy organy ustaliły, że miesięczny dochód dwuosobowej rodziny skarżącej w 2019 r. (tj. roku poprzedzającym okres rozliczeniowy) wynosił 802,69 zł. Dochód ten został prawidłowo ustalony m.in. na podstawie oświadczenia skarżącej z dnia 13 sierpnia 2020 r. znajdującego się w aktach sprawy, które złożyła celem uzyskania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Na podstawie zaświadczenia pracodawcy skarżącej ustalono, że podjęła ona zatrudnienie od dnia 1 marca 2021 r., a jej dochód netto wyniósł od 1 marca 2021 r. 3.000,03 zł. Prawidłowo zatem organy obliczyły, że miesięczny dochód rodziny skarżącej po zsumowaniu dochodu za 2019 r. i dochodu osiąganego z zatrudnienia wyniósł 3.802,72 zł, co po przeliczeniu na osobę równa się kwocie 1.901,36 zł, która przekracza kryterium dochodowe o kwotę 1001,36 zł. Co należy podkreślić, jako że świadczenie miesięczne skarżącej wynosiło 500 zł, to kwota przekraczająca kryterium dochodowe przekracza również przyznane świadczenie, a więc w niniejszym stanie faktycznym nie ma zastosowania art. 9 ust. 2a ustawy. Stwierdzić zatem należy, że organy obu instancji właściwie uznały, że skarżąca utraciła prawo do przyznanego jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
Wyjaśnienia wymaga także, że zgodnie z art. 18 ust. 5 ustawy w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Dochód odbierający skarżącej uprawnienie do przedmiotowego świadczenia uzyskała w marcu 2021 r., co oznacza, że świadczenie nie przysługiwało od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od marca, tj. od maja 2021 r.
Pomimo że skarżąca podniosła, iż w sierpniu 2021 r. utraciła dochód z uwagi na urlop bezpłatny, natomiast we wrześniu 2021 r. dochód uległ pomniejszeniu z uwagi na pobieranie zasiłku chorobowego, to przyznać należy, że organ odwoławczy właściwie zastosował art. 2 pkt 17 ustawy, w którym to ustawodawca wyróżnił katalog zamknięty sytuacji stanowiących utratę dochodu i nie ma wśród nich bezpłatnego urlopu ani pobierania zasiłku chorobowego.
Reasumując, prawidłowo organy oceniły stan faktyczny w niniejszej sprawie uznając, że skarżąca nienależnie pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 maja 2021 r. do 30 września 2021 r. Ponadto stosownie do art. 23 ust. 1a ustawy od kwot nienależnie pobranego świadczenia naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, co też organ I instancji uwzględnił w zaskarżonej decyzji.
Na marginesie odnieść należy się do wskazanej przez skarżącą kwestii braku podpisu pod decyzją organu odwoławczego. Nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem skarżącej, że zaskarżona decyzja nie została właściwie podpisana. Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. decyzja zawiera m.in. podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Pod pojęciem podpisu należy rozumieć znak ręczny określonej osoby, pozwalający dzięki jego indywidualnym cechom na identyfikację tej osoby. Nie musi przy tym obejmować pełnego nazwiska. Podpis pod decyzją musi być własnoręczny, lecz nie musi być czytelny. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem na końcu treści decyzji znajdują się nieczytelne własnoręczne podpisy członków organu kolegialnego (parafki), jednak szczegółowe dane w zakresie imienia i nazwiska autorów wynikają z sentencji decyzji, wobec czego nie ma wątpliwości kto wydał zaskarżone orzeczenie oraz że zostało ono przez właściwe osoby podpisane.
Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.