II SA/Bd 1411/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2024-05-07
NSAAdministracyjneŚredniawsa
zasiłek pielęgnacyjnydodatek pielęgnacyjnyświadczenia rodzinnenienależnie pobrane świadczeniadobra wiarazła wiarapouczenieschizofrenianiepełnosprawnośćzwrot świadczeń

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę M. D. w sprawie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, uznając, że skarżący był prawidłowo pouczony o obowiązku zgłoszenia przyznania dodatku pielęgnacyjnego i pobierał świadczenie w złej wierze.

Skarżący M. D. domagał się uchylenia decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, argumentując, że nie był świadomy niezgodności z prawem pobierania go wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym z powodu choroby psychicznej. Organy administracji oraz WSA uznały jednak, że skarżący był prawidłowo pouczony o obowiązku zgłoszenia przyznania dodatku pielęgnacyjnego i pobierał zasiłek w złej wierze, co uzasadnia jego zwrot.

Sprawa dotyczyła decyzji nakazującej M. D. zwrot nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 9.897,22 zł za okres od października 2019 r. do lipca 2023 r. Skarżący, który pobierał również dodatek pielęgnacyjny, twierdził, że nie został wystarczająco poinformowany o konieczności zgłoszenia tego faktu i że jego choroba psychiczna (schizofrenia) uniemożliwiała mu zrozumienie sytuacji. Organy administracji obu instancji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznały jednak, że skarżący był prawidłowo pouczony o tym, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Sąd podkreślił, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża osobę działającą w złej wierze, która wiedziała, że świadczenie jej się nie należy. W ocenie Sądu, choroba psychiczna skarżącego nie wyłączała jego zdolności do zrozumienia pouczeń i podjęcia stosownych czynności, a brak winy nie został wystarczająco udowodniony. W związku z tym skarga została oddalona.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, osoba taka jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku, jeśli była prawidłowo pouczona o braku prawa do jego pobierania, nawet jeśli argumentuje, że jej stan zdrowia psychicznego uniemożliwił jej zrozumienie pouczenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że skarżący był prawidłowo pouczony o tym, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Brak winy w niepoinformowaniu organu o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego nie został wystarczająco udowodniony dokumentacją medyczną, a choroba psychiczna nie wyłączała automatycznie zdolności do zrozumienia pouczeń.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.ś.r. art. 30 § ust. 2 pkt 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń lub zmniejszenie ich wysokości, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 16 § ust. 6

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.

k.p.a. art. 8 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada zaufania do organu władzy publicznej.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada informowania.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

p.p.s.a. art. 145 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Granice kontroli sądu administracyjnego.

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

Zakres kontroli sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Skarżący argumentował, że nie został wystarczająco poinformowany o konieczności zgłoszenia pobierania dodatku pielęgnacyjnego i że jego choroba psychiczna uniemożliwiała mu zrozumienie sytuacji oraz działanie w złej wierze. Skarżący podniósł zarzuty naruszenia art. 7, 8 i 77 k.p.a. (zasada prawdy obiektywnej, zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, zasada przekonywania).

Godne uwagi sformułowania

obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy nie da się przewidzieć ani tego, kiedy objawy choroby się nasilą, ani tego, w jakim rozmiarze te nasilenia wystąpią nie sposób przyjąć, że skarżący był w stanie prowadzić samodzielne gospodarstwo domowe oraz należycie prowadzić swoje sprawy administracyjne, a nie zrozumiał pouczenia o braku możliwości pobierania jednoczesnego zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego

Skład orzekający

Grzegorz Saniewski

przewodniczący

Katarzyna Korycka

członek

Mariusz Pawełczak

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w szczególności wymogu dobrej wiary i wpływu stanu zdrowia psychicznego na możliwość zrozumienia pouczeń przez świadczeniobiorcę."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącego i jego stanu zdrowia, a ocena jego wpływu na zdolność rozumienia pouczeń jest indywidualna. Kluczowe jest udowodnienie braku winy przez stronę.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa porusza ważny społecznie temat pomocy osobom niepełnosprawnym i ich praw do świadczeń, a także kwestię odpowiedzialności za błędy wynikające z niedostatecznego zrozumienia przepisów, zwłaszcza w kontekście chorób psychicznych.

Czy choroba psychiczna zwalnia z obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku? Sąd wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 9897,22 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bd 1411/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-05-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /przewodniczący/
Katarzyna Korycka
Mariusz Pawełczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 30 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia 12 grudnia 2018 r. Burmistrz Miasta i Gminy M. przyznał M. D. (dalej: skarżący, strona) zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 184,42 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. oraz w kwocie 215,84 zł na okres od 1 listopada 2019 do 30 listopada 2021 r. Powyższa decyzja została zmieniona decyzją z dnia 15 listopada 2021 r., którą wydłużono okres prawa do wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego do 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2023 r. skarżący wniósł o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny od dnia 1 sierpnia 2023 r. W odpowiedzi Burmistrz Miasta i Gminy M. decyzją z dnia 22 sierpnia 2023 r. uchylił decyzję z dnia 12 grudnia 2018 r., zmienioną następnie decyzją organu z dnia 15 listopada 2021 r.
Ponadto, organ na podstawie pisma ZUS Oddział w Szczecinie z dnia 22 sierpnia 2023 r. ustalił, że skarżący od dnia 1 października 2019 r. pobiera dodatek pielęgnacyjny. Wobec powyższego decyzją z dnia 23 sierpnia 2023 r. Burmistrz Miasta i Gminy M. orzekł, że prawo do pobierania przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego wygasło w dniu 1 października 2019 r., w związku z czym zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez stronę za okres od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 lipca 2023 r. w łącznej kwocie 9.897,22 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie rodzinne, podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, na podstawie art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. – dalej "u.ś.r.").
2. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący reprezentowany przez brata - M. D. podniósł, że ww. decyzja jest dla niego krzywdząca, ponieważ nie został wystarczająco poinformowany przez pracowników MGOPS w M. o konieczności zgłoszenia organowi pobierania dodatku pielęgnacyjnego z ZUS. Skarżący podkreślił, że nie był świadomy, iż pobieranie obu tych świadczeń jest niezgodne z prawem. Ponadto skarżący wskazał na to, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i choruje na schizofrenię rezydualną od dzieciństwa. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
3. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy decyzją z dnia 24 października 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W motywach rozstrzygnięcia organ powołał treść art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wskazując, że w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, w myśl którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.
Dalej Kolegium wskazało że z sentencji oraz z uzasadnienia decyzji Burmistrza Miasta i Gminy M. z dnia 12 grudnia 2018 r. oraz decyzji z dnia 15 listopada 2021 r. jednoznacznie wynika, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Organ I instancji podkreślił, że w przypadku nabycia uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego przy emeryturze lub rencie należy niezwłocznie poinformować o tym fakcie organ wypłacający zasiłek pielęgnacyjny w celu zaprzestania realizacji zasiłku, pod rygorem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W powyższych decyzjach pouczono także stronę o tym, że jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie m.in. "o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych", w przeciwnym razie "nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi, na podstawie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych".
Wobec powyższego Kolegium uznało, że skarżący został w sposób jasny i zrozumiały pouczony o obowiązku poinformowania organu wypłacającego świadczenie o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Co więcej, obowiązany nie zgłosił organowi przyznającemu świadczenie o ustaleniu przez Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w Bydgoszczy orzeczeniem z dnia 20 grudnia 2019 r., iż jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, przy czym data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała od dnia 1 października 2019 r.
W ocenie Kolegium skarżący już w październiku 2019 r. miał świadomość wystąpienia okoliczności, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego zasiłku pielęgnacyjnego (przyznanie dodatku pielęgnacyjnego przez ZUS), a zatem pobierał to świadczenie w złej wierze, wiedząc, że faktycznie się ono nie należy. Z tego wynika, że nieuprawnione pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego nastąpiło z "winy" strony, która nie poinformowała organu wypłacającego świadczenie o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i w konsekwencji świadczenie to miało charakter nienależnie pobranego. Ponadto Kolegium nie stwierdziło, aby naruszona została przez organ I instancji zasada zaufania do organu władzy publicznej unormowana w art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. – dalej "k.p.a.") lub zasada informowania unormowana w art. 9 k.p.a.
4. W skardze skierowanej do Sądu skarżący reprezentowany przez pełnomocnika (brat) zarzucając naruszenie art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Rozwijając podniesione zarzuty skarżący wskazał, że cierpi na schizofrenię paranoidalną, której cechą charakterystyczną są najczęściej urojenia i omamy wzrokowo-słuchowe. Rozmawiając z chorym można zauważyć, że interpretuje on rzeczywistość w niezrozumiały dla innych sposób. Może być przekonany, że inni snują przeciwko niemu spisek i nikt nie jest z nim szczery oraz, że grozi mu poważne niebezpieczeństwo. W ocenie skarżącego przyjęcie przez organy, że działał on w złej wierze i z pełną świadomością jest kuriozalne. Skarżący nie zna znaczenia określenia zła czy dobra wiara. Strona nie wiedziała, że świadczenie wypłacane jest bezprawnie. Mając zaufanie do organów państwowych wierzył, że wszystko jest wydawane zgodnie z prawem. W jego ocenie niesprawiedliwe jest to, że po tylu latach ma oddać tak wielką kwotę.
5. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
6. W piśmie procesowym z dnia 29 marca 2024 r. ustanowiony przez skarżącego profesjonalny pełnomocnik wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Ponadto podniósł, że uznanie przez organy, iż skarżący w 2019 r. miał pełną świadomość wystąpienia okoliczności, które powodują ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przeczy zasadom logicznego rozumowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
7. Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym został zgłoszony przez organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę. Natomiast pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 29 marca 2024 r. wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczony
W myśl art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 p.p.s.a. wykazała, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
8. Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 24 października 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy M. z dnia 6 września 2023 r., którą organ uznał za nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny za okres od 1 października 2019 r. do 31 lipca 2023 r. i zobowiązał do jego zwrotu w łącznej kwocie 9.897,22 zł wraz z ustawowymi odsetkami.
Przystępując do rozważań należy wskazać, że kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji jest ustalenie, czy organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo uznały, że kwota opisana w sentencji decyzji organu I instancji stanowi nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowił przede wszystkim art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z nim za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. podstawa uznania świadczenia za nienależnie pobrane wymaga łącznego wystąpienia następujących przesłanek:
1) zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części;
2) mimo wystąpienia tych okoliczności świadczenie rodzinne zostało wypłacone;
3) osoba pobierająca świadczenie rodzinne była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Ustawodawca wymaga, by osoba pobierająca świadczenie miała świadomość, że czyni to w sposób nieuprawniony, a więc ma świadomość obowiązku powstrzymania się od odebrania nienależnie wypłaconego świadczenia. Przywołana regulacja ma zastosowanie wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, co w doktrynie, jak i orzecznictwie odróżnia się od świadczeń nienależnych. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża zatem tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Z tego względu istotne pozostaje dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (zob. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1392/21, Lex nr 33422757).
9. Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt przedmiotowej sprawy wskazania wymaga, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostało skarżącemu przyznane decyzją organu I instancji z dnia 12 grudnia 2018 r. na okres od 1 listopada 2018 r. do 30 listopada 2021 r., zaś decyzją z dnia 15 listopada 2021 r. zostało przedłużone do końca miesiąca kalendarzowego, w którym upłynie wydłużony termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, tj. do upływu 60 dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Następnie w związku z oświadczeniem skarżącego z dnia 21 sierpnia 2023 r. organ I instancji decyzją z dnia 22 sierpnia 2023 r. uchylił przyznane świadczenie z mocą od dnia 1 sierpnia 2023 r.
Bezspornym jest, że skarżącemu został przyznany dodatek pielęgnacyjny od dnia 1 października 2019 r., co ustalono na podstawie pisma ZUS Oddział w Szczecinie z dnia 22 sierpnia 2023 r. Natomiast zgodnie z art. 16 ust. 6 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.
Ponadto nie ulega wątpliwości, że w dniu 23 listopada 2018 r. orzeczeniem nr [...] Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. zakwalifikował skarżącego do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym do dnia 30 listopada 2021 r., a następnie orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 20 grudnia 2019 r. uznany został on za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Co więcej, jak wynika z zaświadczeń medycznych przedłożonych do niniejszej sprawy, skarżący choruje na schizofrenię paranoidalną.
Uwzględniając poczynione wyżej uwagi w zakresie konieczności ustalenia, w toku postępowania w sprawie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, czy skarżący w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji pobierał zasiłek pielęgnacyjny w sposób świadomy w tym znaczeniu, że zdawał sobie sprawę, iż świadczenie to nie przysługiwało mu, a co z tym związane, czy pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. było sformułowane i przedstawione w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego zasiłku pielęgnacyjnego, konieczna stała się szczegółowa analiza zastosowanych w sprawie pouczeń. Jak wynika z treści przywołanych wyżej decyzji, organ zarówno w decyzji z dnia 12 grudnia 2018 r., jak i w decyzji z dnia 15 listopada 2021 r. dokonał następujących pouczeń: "Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W przypadku nabycia uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego przy emeryturze lub rencie należy niezwłocznie poinformować o tym fakcie organ wypłacający zasiłek pielęgnacyjny w celu zaprzestania realizacji zasiłku, pod rygorem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń".
Z powyższego pouczenia wynika zatem jasno, że skarżący zobowiązany był w momencie nabycia uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego do poinformowania o tym fakcie organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny, zaś konsekwencją zaniechania temu obowiązkowi jest zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Natomiast jak już wskazano powyżej, w przypadku pobierania dodatku pielęgnacyjnego tej samej osobie nie przysługuje zasiłek pielęgnacyjny. Zatem skarżący nienależnie pobierał zasiłek pielęgnacyjny w okresie, w którym pobierał już dodatek pielęgnacyjny.
W ocenie Sądu wpływu na rozpoznanie znaczenia powyższych pouczeń nie miała także choroba psychiczna, na którą choruje skarżący. Schizofrenia jest przewlekłą chorobą psychiczną cechującą się zaburzeniem w sposobie myślenia, postrzegania, porozumiewania się, a także spłyconym i niedostosowanym afektem (ekspresją emocjonalną). Choroba ta charakteryzuje się znacznym upośledzeniem w postrzeganiu rzeczywistości oraz zmianami w sposobie zachowania pacjenta. W literaturze fachowej wskazuje się, że choć leczenie schizofrenii przebiega najczęściej farmakologicznie, to wymaga również ukształtowania podtrzymującego środowiska rodzinnego i społecznego jako istotnego czynnika modyfikującego przebieg choroby (vide wyrok WSA w Poznaniu z 31 marca 2022 r., II SA/Po 646/21). Przebieg schizofrenii może być jednak ciągły i postępujący lub epizodyczny, wówczas występują okresy nasilenia objawów choroby i powrotów do częściowego zdrowia. Nie da się zatem przewidzieć ani tego, kiedy objawy choroby się nasilą, ani tego, w jakim rozmiarze te nasilenia wystąpią. Innymi słowy, wpływ schizofrenii paranoidalnej na zdolność zrozumienia przez skarżącego pouczeń i podjęcia stosownych do nich czynności może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją "uprawdopodobni brak swojej winy" w niepoinformowaniu odpowiedniego organu o pobieraniu dodatku pielęgnacyjnego, a przy tym wykaże, że niezależna od skarżącego przyczyna istniała w momencie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, jak i przez cały okres jego pobierania. Podkreślić należy, że to na stronie, która uchybiła obowiązkowi wynikającemu z pouczenia spoczywa obowiązek wykazania "braku winy". Zdaniem Sądu w aktach sprawy brak jest w powyższym zakresie dowodu w postaci dokumentacji medycznej potwierdzającej okresowe nasilenia się objawów w znacznym stopniu, wyłączającym możliwość pokierowania swoim postępowaniem w okresie otrzymania i probiernia przez skarżącego także dodatku pielęgnacyjnego. Dokumentacja medyczna, na którą powołuje się strona skarżąca, świadczy o chorobie psychiczne skarżącego, jednakże ze znajdujących się w aktach sprawy zaświadczeń lekarskich z dnia 1 października 2018 r., 6 listopada 2023 r. oraz 10 listopada 2023 r. nie wynika, aby w szczególności w dacie przyznania skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego oraz w dacie przyznania skarżącemu dodatku pielęgnacyjnego przez ZUS jak i w okresie ich łącznego pobierania stan chorobowy skarżącego uniemożliwiał zrozumienie udzielonych mu pouczeń w zakresie obowiązujących przepisów prawa. Podkreślenia przy tym wymaga, że okoliczności dotyczące choroby psychicznej skarżącego jako okoliczności odpowiadającej za "brak zawinienia" w zakresie poinformowania organu o pobieraniu dodatku pielęgnacyjnego należy oceniać w oparciu o dokumenty, jakimi Sąd dysponuje. Jak już wskazano powyżej, przebieg schizofrenii może być epizodyczny i na podstawie dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy nie da się stwierdzić, czy w dacie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, następnie w dacie przyznania dodatku pielęgnacyjnego i w okresie ich łącznego wypłacania objawy choroby skarżącego się nasiliły, a jeśli w tak to w jakim stopniu. Zatem wobec prawidłowego pouczenia skarżącego o skutkach pobierania dodatku pielęgnacyjnego i jego obowiązkach z tym związanych nie sposób zanegować stanowiska organów, aby skarżący nie był świadomy konsekwencji niepoinformowania organu wypłacającego zasiłek pielęgnacyjny o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego. Zaakcentowania w tym miejscu również wymaga, że wieloletnie leczenie psychiatryczne nie świadczy o braku możliwości samodzielnej egzystencji, ani o niemożności samodzielnego prowadzenia spraw administracyjnych, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Skarżący sam zainicjował postępowanie o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, o czym stanowi znajdujący się w aktach podpisany przez skarżącego wniosek oraz złożył w trybie art. 75 § 2 k.p.a. oświadczenie o nieposiadaniu uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS, ani z KRUS. Ponadto z akt sprawy nie wynik, aby inicjując postepowanie przed ZUS w wyniku którego orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia 20 grudnia 2019 r. został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji skarżący korzystał z pomocy np. brata jako swojego pełnomocnika. Zatem na gruncie niniejszej sprawy nie sposób przyjąć, że skarżący był w stanie prowadzić samodzielne gospodarstwo domowe oraz należycie prowadzić swoje sprawy administracyjne, a nie zrozumiał pouczenia o braku możliwości pobierania jednoczesnego zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego, skoro powyższa okoliczność została w sposób jednoznaczny wskazana przez organ zarówno w treści uzasadnienia decyzji z dnia 12 grudnia 2018 r. i z dnia 15 listopada 2021 r., a także pogrubioną czcionką w pouczeniach tych decyzji.
10. Reasumując, w ocenie Sądu przedstawione przez skarżącego okoliczności nie pozwalają uznać, że nie był on zdolny do rozpoznania znaczenia pouczeń i podejmowania stosownych czynności w związku z przyznaniem mu dodatku pielęgnacyjnego. Jednocześnie należy podkreślić, że skarżący został prawidłowo pouczony o okolicznościach i obowiązkach wynikających z przyznania dodatku pielęgnacyjnego w sytuacji gdy skarżącemu przysługiwał przyznany wcześniej zasiłek pielęgnacyjny. Wobec zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i dalszego pobierania tego świadczenia przez skarżącego Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzją organu I instancji zostały wydane z prawidłowym zastosowaniem przepisów postępowania, w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym oraz prawidłowo zastosowaną normą prawa materialnego.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI