II SA/Po 756/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2023-01-27
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad osobą niepełnosprawnąznaczny stopień niepełnosprawnościrezygnacja z zatrudnieniaustawa o świadczeniach rodzinnychKodeks postępowania administracyjnegoprawo do zasiłkuobowiązek alimentacyjnyopieka ustawiczna

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że opieka nad matką ze znacznym stopniem niepełnosprawności stanowiła przeszkodę w podjęciu zatrudnienia.

Skarżąca K. H. ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką M. D., posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że zakres opieki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez K. H. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że organy błędnie oceniły charakter opieki i nie uwzględniły, że osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności wymaga stałej pomocy, co uzasadnia rezygnację z pracy zarobkowej.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego K. H. z tytułu opieki nad matką M. D., która posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Burmistrz Gminy odmówił przyznania świadczenia, argumentując, że czynności opiekuńcze wykonywane przez K. H. są zwykłymi czynnościami dnia codziennego i nie wykluczają możliwości podjęcia zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało tę decyzję, wskazując na brak bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. K. H. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organy błędnie zinterpretowały przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub go nie podejmują z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Sąd uznał, że czynności takie jak codzienna higiena, pomoc w poruszaniu się, podawanie leków, czy czuwanie nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, stanowią ustawiczną opiekę, która obiektywnie uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej. Sąd zwrócił uwagę, że organy administracji nie mają uprawnień do kwestionowania ustaleń o stopniu niepełnosprawności ani do ingerowania w rodzinne decyzje dotyczące organizacji opieki i łączenia jej z pracą zawodową.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, zakres opieki nad osobą ze znacznym stopniem niepełnosprawności, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej pomocy, stanowi przeszkodę uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia, co uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że czynności opiekuńcze, takie jak pomoc w higienie, karmieniu, poruszaniu się i stałe czuwanie nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, stanowią ustawiczną opiekę, która obiektywnie uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej, a organy administracji błędnie oceniły te czynności jako zwykłe i nie wykluczające zatrudnienia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby oraz konieczności stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji.

u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 4

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Dotyczy innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności).

Pomocnicze

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 119 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

P.p.s.a. art. 120

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Określa obowiązek alimentacyjny.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Definiuje rodzinę zastępczą spokrewnioną.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zakres opieki nad matką ze znacznym stopniem niepełnosprawności, obejmujący czynności takie jak pomoc w higienie, karmieniu, poruszaniu się i stałe czuwanie, stanowi ustawiczną opiekę uniemożliwiającą podjęcie pracy zarobkowej. Osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej pomocy, co zostało potwierdzone orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Organy administracji nie mają uprawnień do kwestionowania ustaleń o stopniu niepełnosprawności ani do ingerowania w rodzinne decyzje dotyczące organizacji opieki i łączenia jej z pracą zawodową. Rezygnacja z zatrudnienia przez K. H. nastąpiła w marcu 2022 r., a wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono w kwietniu 2022 r., co potwierdza związek między niepodejmowaniem pracy a opieką nad matką.

Odrzucone argumenty

Czynności wykonywane przez K. H. są zwykłymi czynnościami dnia codziennego i nie wykluczają możliwości podjęcia zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Możliwe jest takie zorganizowanie opieki (przy wsparciu pozostałych członków rodziny), aby K. H. mogła podjąć zatrudnienie. Brak jest bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez K. H. a sprawowaną przez nią opieką nad matką.

Godne uwagi sformułowania

Opieka taka musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, co oznacza konieczność istnienia ścisłego i bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie osobom, które w ogóle nie mogą pracować ze względu na opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Nie jest to świadczenie przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ani "sprawowanie opieki". Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Trudno uznać takie czynności jak chociażby wymiana pieluchomajtek czy smarowanie kremami przeciw odparzeniom za "zwykłe czynności dnia codziennego". Organy administracyjne nie są uprawnione do tego, aby decydować o organizacji opieki w ramach rodziny. Nie mogą także "nakłaniać" skarżącej do podjęcia zatrudnienia, jeśli ta – mając w tym zakresie ustawowo przyznany wybór – zdecydowała się nie podejmować dalszej pracy i poświęcić opiece nad matką.

Skład orzekający

Edyta Podrazik

przewodniczący sprawozdawca

Wiesława Batorowicz

sędzia

Paweł Daniel

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w kontekście oceny charakteru opieki nad osobą niepełnosprawną i jej wpływu na możliwość podjęcia zatrudnienia."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o świadczeniach rodzinnych i może wymagać uwzględnienia indywidualnych okoliczności każdej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia, jakim jest świadczenie pielęgnacyjne, i pokazuje, jak sądy interpretują przepisy w kontekście realnych potrzeb osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny.

Czy opieka nad matką ze znacznym stopniem niepełnosprawności uniemożliwia pracę? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Po 756/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-01-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Daniel
Wiesława Batorowicz
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 119 pkt 3, art. 120, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi K. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 lipca 2022r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 26 lipca 2022 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania K. H., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] (zwanego dalej "Burmistrzem") z dnia 1 czerwca 2022 r., [...], w sprawie odmowy przyznania odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M. D..
Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.
Wnioskiem z dnia 26 kwietnia 2022 r. K. H. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. D.. Do wniosku zostało dołączone między innymi orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia 12 kwietnia 2012 r., nr [...], w którym M. D. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2011 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od 2010 r. Ponadto dołączono świadectwo pracy z dnia 28 lutego 2022 r., z którego wynika, że K. H. była zatrudniona w H. sp. z o.o. z siedzibą w P. od 1 kwietnia 2019 r. do 28 lutego 2022 r. w wymiarze ľ etatu.
Decyzją z dnia 1 czerwca 2022 r., [...], Burmistrz Gminy [...] odmówił przyznania K. H. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką M. D..
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że na podstawie zgromadzonych dokumentów oraz przeprowadzonego w dniu 11 maja 2022 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, iż M. D. (75 lat, wdowa) od 12 lat choruje przewlekle i nie porusza się samodzielnie. Mieszka na parterze domu jednorodzinnego wraz z synem P. D., natomiast na piętrze domu mieszka córka K. H. z rodziną. W przeszłości P. D. korzystał ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, sprawując opiekę nad matką. Obecnie pracuje zawodowo. K. H. była zatrudniona jako pracownik magazynu w firmie H. sp. z o.o. od 1 kwietnia 2019 r. do 28 lutego 2022 r. Po tym okresie nie podjęła dalszego zatrudnienia. Ustalono również, że K. H. w ramach opieki sprawowanej nad matką pomaga jej w takich czynnościach jak: higiena codzienna (prowadzenie do toalety, wymiana pieluchomajtek, smarowanie kremami przeciw odparzeniom), przygotowanie ubrań i ubieranie, podawanie leków, przygotowanie posiłków, robienie zakupów, realizowanie recept, wizyty lekarskie, układanie do snu i czuwanie podczas snu. Organ wskazał, że pomoc K. H. sprowadza się wyłącznie do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, a w opiece pomaga mieszkający razem z matką brat wnioskującej. Czynności wykonywane przez K. H. są świadczone również przez inne osoby pracujące zawodowo, a ich charakter i zakres w żaden sposób nie wyklucza zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy (np. na pół etatu). Burmistrz zaznaczył, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie osobom, które w ogóle nie mogą pracować ze względu na opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Nie jest to świadczenie przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, co oznacza konieczność istnienia ścisłego i bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką. Burmistrz wskazał, że trudno ustalić, czy opieka nad matką stanowi rzeczywistą przeszkodę w niepodejmowaniu przez K. H. zatrudnienia i na tej podstawie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskującej.
Pismem z dnia 10 czerwca 2022 r. K. H., reprezentowana przez radcę prawnego J. B., odwołała się od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnosząc o jej uchylenie oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm., dalej "u.ś.r.") w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.) polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.
W uzasadnieniu wskazano, że z załączonego do akt orzeczenia o ustaleniu stopnia niepełnosprawności wyraźnie wynika, iż M. D. został zaliczona do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, czyli potrzebuje pomocy drugiej osoby w czynnościach życiowych. O niezdolności do samodzielnej egzystencji mówimy wtedy, gdy potrzebna jest pomoc w codziennej higienie, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, w procesie leczenia, rehabilitacji, kontaktach z otoczeniem zewnętrznym. Osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji jest zależna od osób, które się nią opiekują. Jak podaje skarżąca w chwili obecnej wykonuje przy matce codzienną higienę, czynności pielęgnacyjne, zmienia pampersa, podaje leki, karmi, mierzy ciśnienie, sprzątania, pierze, prasuje, sporządzania posiłki, opłacania rachunki, robi zakupy oraz załatwia sprawy urzędowe. K. H. nie może pozostawić matki chociażby na chwilę, ponieważ ta może się przewrócić (w dniu [...] czerwca 2022 r. K. H. musiała udać się z matką do szpitala na szycie, gdyż M. D. próbowała samodzielnie się przemieścić i się przewróciła). Wskazano również, że Burmistrz wyszedł poza zakres swoich kompetencji i – wbrew orzeczeniu specjalistów, którzy posiadając fachową wiedzę – uznał, że niepełnosprawna M. D. nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki swojej córki. Takie ustalenia bez wątpienia wykraczają poza kompetencje tego organu i są sprzeczne z zasadami dobrej administracji i swobodnej oceny dowodów. Ponadto zapoznając się z zakresem obowiązków K. H., które szczegółowo opisuje organ trudno się z nim zgodzić, aby można było pogodzić opiekę nad schorowaną matką – wymagającą stałego nadzoru, dawkowania leków i pomocy przy poruszaniu się po domu – z pracą zawodową. Burmistrz naruszył art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędne uznanie, że skarżąca nie musi sprawować stałej opieki nad matką, co umożliwia jej podjęcie pracy zawodowej. Konsekwencją błędnych ustaleń faktycznych i błędnej oceny materiału dowodowego było bez wątpienia błędne ustalenie, że skarżąca nie spełnia podstawowych przesłanek ustawowych, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne.
Decyzją z dnia 26 lipca 2022 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...].
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zatem art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Ustalono, że K. H. wykonuje wszystkie czynności związane z funkcjonowaniem matki. Ponadto stwierdzono, że K. H. sprawuje opiekę z pomocą brata P. D., który pracuje zawodowo, a w przeszłości korzystał ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, sprawując opiekę nad matką. Kolegium wskazało, że wszystkie okoliczności pozwalają stwierdzić, iż w tak ustalonym stanie faktycznym brak jest bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez K. H. a sprawowaną przez nią opieką nad matką. Treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie pozostawia wątpliwości, że pomoc w tej formie służy opiekunom osób niepełnosprawnych, którzy sprawowanie opieki przedkładają nad aktywność zawodową. Kolegium podzieliło stanowisko Burmistrza, że możliwe jest takie zorganizowanie wymaganej opieki (przy wsparciu pozostałych członków rodziny), aby odwołująca dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W skardze z dnia 14 września 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. H., reprezentowana przez radcę prawnego B. S., wniosła o uchylenie opisanej wyżej decyzji Kolegium, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym (k. [...]-[...] akt sądowych).
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej M. D. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.
W uzasadnieniu wskazano, że za niezasadne należy uznać stanowisko organu wyrażone w kwestii niespełnienia przez K. H. określonej w art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na charakter, częstotliwość czy czasochłonność czynności podejmowanych w ramach opieki nad matką z punktu widzenia oceny możliwości podjęcia zatrudnienia. Podkreślono, że w rozpoznawanej sprawie okoliczność, że matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej opieki drugiej osoby, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ. Organ administracyjny nie ma uprawnień, aby te ustalenia kwestionować. Ponadto Kolegium naruszyło art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznając, że K. H. nie spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką. Wskazać należy, że jedną z przesłanką do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. K. H. w marcu 2022 r. zaprzestała wykonywania czynności zawodowych, a następnie w kwietniu 2022 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że skarżąca przed złożeniem wniosku była osobą czynną zawodowo, a od 1 marca 2022 r. nie podjęła pracy, gdyż przejęła na siebie opiekę nad niepełnosprawną matką. Po drugie, skarżąca jako osoba zdrowa nie podejmuje obecnie dalszego zatrudnienia, aby zajmować się mamą. Związek między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką jest więc oczywisty.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy K. H. spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. D..
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie (tak też: B. Chludziński, Komentarz do art. 17, [w:] P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Warszawa 2021, LEX/el.).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana podjęciem się sprawowania opieki. Organ jest zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy, zaś opieka nad osobą niepełnosprawną musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy należy zauważyć, że organy stwierdziły, iż rezygnacja z zatrudnienia przez K. H. nie spełnia powyższych przesłanek. Wskazywano, że czynności wykonywane przez K. H. są "świadczone również przez inne osoby pracujące zawodowo, a ich charakter i zakres w żaden sposób nie wyklucza zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy (np. na pół etatu)". Przywołane stanowisko Burmistrza w pełni podzieliło Kolegium wskazując, że "możliwe jest takie zorganizowanie wymaganej opieki (przy wsparciu pozostałych członków rodziny), aby odwołująca dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy".
W tym zakresie Sąd pragnie zauważyć, co następuje. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji legalnej pojęć "opieki" ani "sprawowanie opieki". Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Nie chodzi przy tym o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy, przez 24 godziny na dobę (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2020 r., I OSK 371/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2022 r., I OSK 1867/21, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy przypomnieć, że ustalony zakres czynności podejmowanych przez K. H. w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. D. obejmuje takie czynności jak: higiena codzienna (prowadzenie do toalety, wymiana pieluchomajtek, smarowanie kremami przeciw odparzeniom), przygotowanie ubrań i ubieranie, podawanie leków, przygotowanie posiłków, robienie zakupów, realizowanie recept, wizyty lekarskie, układanie do snu i czuwanie podczas snu. Powyższe zostało uznane za "zwykłe czynności dnia codziennego", które nie wykluczają zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Nie można podzielić powyższego stanowiska organu. Powyższy zakres czynności, ustalony m.in. w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, prowadzi do przeciwnych wniosków. K. H. sprawuje ustawiczną opiekę nad matką, która bez jej pomocy jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Trudno uznać takie czynności jak chociażby wymiana pieluchomajtek czy smarowanie kremami przeciw odparzeniom za "zwykłe czynności dnia codziennego". To oznaczałoby, że każdy przeciętny obywatel wykonuje je każdego dnia. W istocie jest przeciwnie – czynności te są ściśle związane z opieką nad osobą niepełnosprawną. Jednocześnie należy podkreślić, że w zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego (znacząca pomoc w prowadzeniu tego gospodarstwa). Osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności ma co najmniej znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, stąd wykonywanie przez nią zwykłych czynności wchodzących w zakres prowadzenia gospodarstwa domowego może być istotnie utrudnione, a czynności te są niezbędne do codziennego funkcjonowania w środowisku.
Należy także podkreślić, że znacznie ograniczona możliwość samodzielnej egzystencji nie tylko została formalnie stwierdzona orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 12 kwietnia 2012 r., nr [...], w którym M. D. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe, ale także wynika z opisanych w aktach sprawy okoliczności. Z treści odwołania wynika, że w dniu [...] czerwca 2022 r. K. H. musiała udać się z matką do szpitala, gdyż M. D. próbowała samodzielnie się przemieścić i przewróciła się, doznając urazu wymagającego szycia. Zatem bez wątpienia M. D. jest osobą ze znacznie ograniczona samodzielnością i wymagającą stałej opieki.
Na marginesie należy odnotować, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie znajduje się przepis, który umożliwiałby organom administracji publicznej rozstrzygającym w sprawach świadczeń pielęgnacyjnych ocenę stanu zdrowia osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Końcowo należy odnieść się do argumentacji podniesionej przez Kolegium dotyczącej możliwości takiego zorganizowania wymaganej opieki (przy wsparciu pozostałych członków rodziny), aby K. H. dalej ją sprawując, mogła podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy podkreślić, że organy administracyjne nie są uprawnione do tego, aby decydować o organizacji opieki w ramach rodziny. To członkowie rodziny samodzielnie podejmują w tym zakresie decyzję. Nie mogą także "nakłaniać" skarżącej do podjęcia zatrudnienia, jeśli ta – mając w tym zakresie ustawowo przyznany wybór – zdecydowała się nie podejmować dalszej pracy i poświęcić opiece nad matką (zamiast np. zatrudnić całodobowego opiekuna). Organy nie powinny ingerować w decyzje podejmowane przez opiekunów osób niepełnosprawnych co do możliwości sprawowania osobistej opieki nad najbliższymi, a w szczególności tego, czy opiekunowie będą łączyć pracę zawodową z opieką nad najbliższymi, czy rezygnują albo nie podejmują dalszej pracy decydując się wyłącznie na sprawowanie opieki.
W tym stanie rzeczy, z powodów opisanych wyżej, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.").
Ponownie rozpatrując sprawę Kolegium uwzględni przedstawione w niniejszym wyroku stanowisko Sądu w zakresie stosowania i wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na mocy art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI