II SA/BD 1309/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę spółki Jeronimo M. P. S.A. na zarządzenie pokontrolne Inspektora Ochrony Środowiska, uznając, że wycofanie z dystrybucji żywności przeterminowanej lub niespełniającej norm jakościowych stanowi marnowanie żywności w rozumieniu ustawy.
Spółka Jeronimo M. P. S.A. zaskarżyła zarządzenie Inspektora Ochrony Środowiska nakazujące korektę sprawozdania o marnowaniu żywności i opłaty za 2021 r. Spółka argumentowała, że żywność niespełniająca wymogów prawa żywnościowego nie jest "marnowaną żywnością". Sąd administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę, przyjmując, że definicja marnowania żywności obejmuje również wycofywanie z dystrybucji produktów, które przestały spełniać wymogi żywnościowe, niezależnie od tego, czy spełniały je w momencie wprowadzenia na rynek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznał skargę spółki Jeronimo M. P. S.A. na zarządzenie pokontrolne Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (WIOŚ). Zarządzenie nakazywało spółce skorygowanie sprawozdania o marnowaniu żywności za 2021 r. oraz opłaty z tym związanej, uwzględniając całą żywność wycofywaną z dystrybucji, w tym odpady o kodzie 16 03 80 (produkty przeterminowane) i produkty uboczne kategorii III. WIOŚ ustalił, że spółka wycofała z obrotu 38,272 Mg żywności z powodu upływu terminu przydatności do spożycia lub niewłaściwej jakości, co nie zostało uwzględnione w sprawozdaniu. Skarżąca spółka twierdziła, że marnowaniem żywności jest jedynie wycofywanie z dystrybucji produktów, które w momencie wycofania spełniają wymogi prawa żywnościowego. Sąd oddalił skargę, podzielając stanowisko WIOŚ. Sąd uznał, że definicja marnowania żywności zawarta w ustawie o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności (art. 2 pkt 1) obejmuje również sytuacje, gdy podmiot doprowadza do sytuacji, w której produkt przestaje spełniać wymogi prawa żywnościowego. Podkreślono, że celem ustawy jest redukcja marnowania żywności, a wycofywanie z obrotu produktów, które już nie nadają się do spożycia i są przeznaczane do unieszkodliwienia jako odpady, kwalifikuje się jako marnowanie. Sąd odwołał się do wykładni celowościowej przepisu oraz uzasadnienia projektu ustawy, wskazując na obowiązek racjonalnego planowania działalności przez przedsiębiorców w celu minimalizacji marnowania żywności. Sąd uznał również, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego są niezasadne, gdyż zarządzenie pokontrolne nie podlega przepisom k.p.a.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, wycofanie z dystrybucji żywności, która przestała spełniać wymogi prawa żywnościowego, stanowi marnowanie żywności, nawet jeśli spełniała je w momencie wprowadzenia na rynek.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że definicja marnowania żywności nie jest ograniczona czasowo co do spełniania wymogów prawa żywnościowego. Celem ustawy jest minimalizacja marnowania żywności, a przeznaczanie produktów do unieszkodliwienia jako odpady, gdy przestały być zdatne do spożycia, wpisuje się w tę definicję.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (12)
Główne
u.p.m.ż. art. 2 § ust. 1
Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności
Marnowanie żywności to wycofywanie z etapu dystrybucji żywności, która spełnia wymogi prawa żywnościowego, w szczególności ze względu na zbliżający się upływ terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości lub ze względu na wady wyglądu tych środków spożywczych albo ich opakowań i przeznaczanie ich do unieszkodliwiania jako odpady. Sąd interpretuje ten przepis szeroko, obejmując również żywność, która przestała spełniać wymogi.
u.p.m.ż. art. 8 § ust. 1
Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności
Przepis dotyczący obowiązku uwzględniania faktycznie wytworzonych odpadów spożywczych w sprawozdaniu o marnowaniu żywności.
P.u.s.a. art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kontroli sądów administracyjnych.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi.
Pomocnicze
u.p.m.ż. art. 5 § ust. 2
Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności
Dotyczy opłaty za marnowanie żywności, która nie obejmuje 10% masy marnowanej żywności.
u.p.m.ż. art. 5 § ust. 9
Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności
Dopuszcza zwolnienie z opłaty za marnowanie żywności, gdy jej masa nie przekracza określonego progu.
u.b.ż.ż. art. 52
Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia
Środki spożywcze oznakowane datą minimalnej trwałości lub terminem przydatności do spożycia mogą znajdować się w obrocie do tej daty lub terminu.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (zarzut naruszenia).
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek dokonania swobodnej oceny dowodów (zarzut naruszenia).
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada praworządności (zarzut naruszenia).
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębiania zaufania do organów administracji (zarzut naruszenia).
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada przekonywania (zarzut naruszenia).
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wycofanie z dystrybucji żywności przeterminowanej lub niespełniającej norm jakościowych stanowi marnowanie żywności w rozumieniu ustawy. Definicja marnowania żywności nie jest ograniczona czasowo co do spełniania wymogów prawa żywnościowego. Celem ustawy jest minimalizacja marnowania żywności. Zarządzenia pokontrolne nie podlegają przepisom k.p.a.
Odrzucone argumenty
Żywność niespełniająca wymogów prawa żywnościowego nie jest "marnowaną żywnością". Definicja marnowania żywności dotyczy tylko produktów, które w momencie wycofania spełniają wymogi prawa żywnościowego. Naruszenie przepisów k.p.a. przez organ.
Godne uwagi sformułowania
"nie jest jednoznaczna na gruncie dyrektyw językowych wykładni" "poprawny wynik wykładni danego przepisu prawnego nie jest równoznaczny z tym że dyrektywy wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej muszą zawsze dawać zgodny wynik" "nie tylko podlega interpretacji, ale dopuszczalne jest zastosowanie wszystkich dyrektyw interpretacyjnych pozwalających na prawidłowe dekodowanie normy prawnej" "nie ma sprzeczności pomiędzy art. 2 pkt 1 upmż a art. 52 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia" "zarządzenie pokontrolne jest szczególnego rodzaju aktem administracyjnym, do którego nie znajdują zastosowania przepisy kpa"
Skład orzekający
Joanna Janiszewska - Ziołek
przewodniczący
Katarzyna Korycka
sprawozdawca
Jerzy Bortkiewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja definicji \"marnowania żywności\" w kontekście produktów przeterminowanych lub niespełniających norm jakościowych, a także stosowanie przepisów ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności wobec przedsiębiorców."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji przepisów ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności i może być mniej bezpośrednio stosowalne w sprawach niezwiązanych z tą ustawą.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu marnowania żywności i jego prawnej kwalifikacji, co jest istotne zarówno dla przedsiębiorców, jak i konsumentów. Interpretacja sądu ma praktyczne znaczenie dla firm z branży spożywczej.
“Czy wyrzucenie przeterminowanej żywności to "marnowanie"? Sąd administracyjny wyjaśnia.”
Sektor
handel detaliczny (żywność)
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Bd 1309/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-07-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-12-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jerzy Bortkiewicz
Joanna Janiszewska - Ziołek /przewodniczący/
Katarzyna Korycka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Sygn. powiązane
III OSK 91/24 - Wyrok NSA z 2025-06-17
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1645
art. 2 ust. 1
Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Janiszewska – Ziołek Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lipca 2023 r. sprawy ze skargi Jeronimo M. P. S.A. z/s w K. na zarządzenie pokontrolne [...] Wojewódzkiego Inspektora [...] w B. z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...].JKw w przedmiocie nałożenia obowiązków z tytułu przeciwdziałania marnowaniu żywności oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym zarządzeniem pokontrolnym z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] [...] Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w B. (dalej: WIOŚ) - na podstawie ustaleń kontroli przeprowadzonej w dniach [...].07.2022 r. – [...].10.2022 r. w J. M. P. S.A. (dalej również jako: skarżąca) dotyczącej sklepu we [...] ul. [...], udokumentowanych protokołem kontroli nr [...] – zarządził dokonać korekty sprawozdania o marnowaniu żywności za 2021 r. złożonego do WFOŚiGW w T., uwzględniając całą żywność wycofywaną z etapu dystrybucji w 2021 r. w tym odpady o kodzie 16 03 80 (produkty przeterminowane i nieprzydatne do spożycia) oraz produkty uboczne kat. III (pkt 1) oraz dokonać korekty opłaty wskazanej w sprawozdaniu o marnowaniu żywności za 2021 r. uwzględniając całą żywność wycofywaną z etapu dystrybucji w 2021 r., w tym odpady o kodzie 16 03 80 oraz produkty uboczne kat. III (pkt 2). Termin realizacji ww. działań organ wyznaczył do [...] grudnia 2022 r. W uzasadnieniu WIOŚ wskazał, że obowiązki te nałożono z uwagi na stwierdzone podczas ww. kontroli nieprawidłowości w zakresie przestrzegania wymagań ochrony środowiska. Skarżąca w sprawozdaniu o marnowanej żywności w rubryce dotyczącej całkowitej masy marnowanej żywności wskazała bowiem wartość [...], jako wartość przedstawiającą masę dla sklepów J. M. P. S.A. znajdujących się w województwie [...], oświadczając podczas kontroli, ze w ilości zmarnowanej żywności wskazanej w tym sprawozdaniu nie ujęto żywności wycofanej ze sprzedaży ze względu na złą jakość oraz żywności przeterminowanej. WIOŚ na podstawie danych zawartych w Bazie Danych o Odpadach oraz informacji uzyskanych podczas kontroli ustalił jednak, że w 2021 r. z terenu kontrolowanego sklepu przy ul. [...] wycofano z obrotu 24,072 Mg artykułów żywnościowych, które były przekazane uprawnionym odbiorcom jako odpady o kodzie 16 03 80, a ilość odebranych produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia dla ludzi lub produktów pochodnych kat. III wyniosła 14,2 Mg. Wobec tego, w kontrolowanej placówce wycofano ze sprzedaży 38,272 Mg żywności z uwagi na upływ terminu przydatności do spożycia lub niewłaściwą jakość. W związku z tym WIOŚ wskazał, ze sprawozdanie z 2021 r. w części dotyczącej wskazania całkowitej masy marnowanej żywności zostało sporządzone z naruszeniem przepisu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności (Dz.U. z 2020 r. poz. 1645 ze zm., dalej jako "upmż"), ponieważ w danych dotyczących całkowitej masy marnowanej żywności nie uwzględniono wielkości faktycznie wytworzonych odpadów spożywczych, tj. odpadów o kodzie 16 03 80 oraz produktów ubocznych – kat. III, wykazanych w rocznym sprawozdaniu o wytwarzanych odpadach za 2021 r. Powyższe uchybienie dotyczące nieprawidłowego wykazania całkowitej masy zmarnowanej żywności skutkowało ponadto błędnym wyliczeniem opłaty za marnowanie żywności, w związku z czym organ nałożył obowiązek określony w pkt 2 sentencji decyzji.
Na powyższe zarządzenie pokontrolne skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o jego uchylenie w całości i zarzucając naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 2 pkt 1 upmż przez wadliwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie definicji marnowania żywności i przyjęcie, że marnowaniem żywności jest również wycofanie z etapu dystrybucji żywności niespełniających wymagań prawa żywnościowego;
- art. 8 pkt 1 upmż przez niewłaściwe zastosowanie i zobowiązanie skarżącej do dokonania korekty sprawozdania o marnowaniu żywności za 2021 r. poprzez uwzględnienie także żywności niespełniającej wymagań prawa żywnościowego;
- art. 5 ust. 2 i ust. 7 upmż poprzez niewłaściwe zastosowanie i zobowiązanie skarżącej do dokonania korekty opłaty wskazanej w sprawozdaniu za 2021 r. poprzez uwzględnienie w niej także żywności niespełniającej wymagań prawa żywnościowego;
- art. 52 upmż poprzez niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie obowiązku wycofania z obrotu każdego produktu niespełniającego wymagań prawa żywnościowego;
2) przepisów postępowania, tj.:
- art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa) poprzez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego;
- art. 80 kpa poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów;
- art. 6, art. 8, art. 11 kpa poprzez naruszenie zasad praworządności, pogłębiania zaufania do organów administracji oraz zasady przekonywania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że nie zaliczyła żywności przeterminowanej i wycofanej ze względu na jakość, ponieważ żywność ta nie spełnia wymogów prawa żywnościowego, a zatem nie można powiedzieć, że została zmarnowana. Podkreśliła, że wykładnia językowa art. 2 pkt 1 upmż prowadzi do wniosku, że marnowaniem jest wycofywanie z etapu dystrybucji tylko i wyłącznie takiej żywności, która w tym momencie czasowym (w momencie wycofania z dystrybucji) spełnia wymogi prawa żywnościowego. Wobec tego zdaniem skarżącej organ niezasadnie rozszerza zakres zastosowania definicji marnowania żywności na żywność, która wprawdzie w momencie wycofywania z etapu dystrybucji nie spełnia wymogów prawa, ale np. spełniała je wcześniej. Podkreśliła również, że zgodnie z obowiązującymi przepisami kiedy żywność przestaje spełniać wymogi prawa żywnościowego musi zostać wycofana z dystrybucji, ale działanie takie nie może być w żaden sposób zakwalifikowane jako marnowanie żywności, skoro jest nim tylko i wyłącznie wycofywanie z etapu dystrybucji żywności, która jeszcze w dystrybucji może pozostawać. Powołała się również na stanowisko sądu administracyjnego wyrażone w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 71/22.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wyjaśnił przy tym, że wbrew stanowisku skarżącej, doprowadzenie do sytuacji, w której upłynął termin przydatności do spożycia lub data minimalnej trwałości żywności – co skutkuje przekazaniem jej do unieszkodliwiania jako odpady – kwalifikuje się jako marnowanie żywności. Żywność, która została bowiem wprowadzona na rynek, a następnie wycofana z etapu dystrybucji i nieprzekazana organizacji pozarządowej jest zmarnowana. Wskazany w przepisie atrybut "spełnienia wymogów prawa żywnościowego" nie jest ograniczony w czasie, zatem każde doprowadzenie do sytuacji, w której produkt żywnościowy który spełniał wymogi prawa żywnościowego i został dopuszczony do obrotu, a następnie przekazany jako odpad lub produkt kat. III do unieszkodliwienia – kwalifikuje się jako marnowanie żywności. WIOŚ podkreślił również, że skarżąca pomija zawarty w przepisie art. 2 ust. 1 upmż zwrot "w szczególności", sugerujący że wymienione w nim przykłady nie wyczerpują listy zachowań, które będą mieścić się w pojęciu marnowania żywności. Za niezasadne organ uznał także stanowisko wyrażone w wyroku sądu administracyjnego na które powołała się skarżąca. Wskazał również, że niezasadne są zarzuty naruszenia przepisów kpa, które nie mają zastosowania w niniejszym postępowaniu. Organ, jak wskazał, nie odniósł się ponadto do zarzutu naruszenia art. 52 upmż, gdyż przepis taki nie istnieje i podkreślił że wszystkie naruszenia na podstawie których wydano zaskarżone zarządzenie pokontrolne opisane były w protokole kontroli podpisanym przez skarżącą bez wnoszenia uwag.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Dokonując kontroli zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa"), Sąd stwierdził, iż wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że w sprawie poza sporem pozostają wynikające z akt administracyjnych okoliczności faktyczne, gdyż w wyniku przeprowadzonej kontroli organ zakwestionował jedynie dokonaną przez skarżącą kwalifikację określonych artykułów (produktów/odpadów) i tym samym prawidłowość sprawozdania o marnowanej żywności za 2021 r. oraz wyliczenia związanej z tym opłaty za marnowanie żywności. Główną oś sporu w niniejszej sprawie stanowi zatem kwestia interpretacji terminu "marnowanie żywności" zawartego w art. 2 pkt 1 upmż i w konsekwencji legalności nałożenia na skarżącą obowiązków dokonania korekty sprawozdania o marnowaniu żywności za 2021 r. oraz dokonania korekty opłaty wskazanej w tym sprawozdaniu.
W związku z charakterem analizowanego problemu w pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 2 pkt 1 upmż marnowanie żywności to wycofywanie z etapu dystrybucji żywności, która spełnia wymogi prawa żywnościowego, w tym określone w rozporządzeniu (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającym ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującym Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającym procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. WE L 31 z 01.02.2002, str. 1, ze zm.) w szczególności ze względu na zbliżający się upływ terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości lub ze względu na wady wyglądu tych środków spożywczych albo ich opakowań i przeznaczanie ich do unieszkodliwiania jako odpady.
Kwestia interpretacji przytoczonej definicji "marnowania żywności" stanowiła przedmiotu rozważań WSA w Warszawie, zawartych w wyroku z dnia 12 lipca 2022 r. o sygn. akt IV SA/Wa 905/22 (dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Sąd w całości podziela wyrażone w nim stanowisko o braku ograniczenia czasowego atrybutu "spełnienia" wymogów prawa żywnościowego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 upmż, i przyjmuje to stanowisko wraz z argumentacją jako swoje.
Podnieść należy zatem, że definicja legalna "marnowania żywności" zawarta w art. 2 pkt 1 upmż nie jest jednoznaczna na gruncie dyrektyw językowych wykładni, a co za tym idzie nie tylko podlega interpretacji, ale dopuszczalne jest zastosowanie wszystkich dyrektyw interpretacyjnych pozwalających na prawidłowe dekodowanie normy prawnej z przepisu art. 2 pkt 1 upmż. Należy przy tym już w tym miejscu zaznaczyć, że poprawny wynik wykładni danego przepisu prawnego nie jest równoznaczny z tym że dyrektywy wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej muszą zawsze dawać zgodny wynik. Niejednokrotnie interpretator tekstu prawnego musi dokonywać na poszczególnych etapach interpretacji cząstkowe decyzje interpretacyjne czy ważyć racje przemawiające za przyjęciem takiego a nie innego znaczenia. Należy dalej zauważyć, że definicja zawarta w art. 2 pkt 1 upmż jest definicją zakresową niepełną, która to z założenia nie wymienia wszystkich elementów zakresu, lecz jedynie wyróżnia niektóre z nich. Takie definicje stosuje się do wzmocnienia definicji klasycznej w sytuacji, gdy była ona nie dość diagnostyczna (M. Zieliński, op.cit., s. 215). Pierwszy człon zwrotu definiującego ma postać definicji klasycznej nie dość diagnostyczne ("wycofywanie z etapu dystrybucji żywności, która spełnia wymogi prawa żywnościowego"), natomiast drugi zwrot definiujący jest definicją nieklasyczną, niepełną, która w pewnym stopniu uściśla informacje zawarte w pierwszym zdaniu ("w szczególności ze względu na zbliżający się upływ terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości lub ze względu na wady wyglądu tych środków spożywczych albo ich opakowań i przeznaczanie ich do unieszkodliwiania jako odpady."). Zauważyć należy zatem, że już samo zastosowanie przez prawodawcę definicji zakresowej niepełnej powoduje konieczność pełnej interpretacji pierwszego członu wyrażenia definiującego, przy czym drugi człon ma być w tym pomocny.
Z kolei legalna definicja prawa żywnościowego została zawarta w art. 3 ust. 3 pkt 23 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, przez odesłanie do art. 3 pkt 1 rozporządzenia nr 178/2002. W świetle tej definicji prawo żywnościowe oznacza przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne regulujące sprawy żywności w ogólności, a ich bezpieczeństwo w szczególności, zarówno na poziomie Wspólnoty, jak i na poziomie krajowym; definicja ta obejmuje wszystkie etapy produkcji, przetwarzania i dystrybucji żywności oraz paszy produkowanej dla zwierząt hodowlanych lub używanej do żywienia zwierząt hodowlanych. W świetle art. 2 pkt 4 upmż, przez żywność należy rozumieć żywność w rozumieniu art. 2 rozporządzenia 178/2002 (substancje i produkty przeznaczone do spożycia i których spożycia przez ludzi można się spodziewać). Zgodnie zaś z art. 52 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, środki spożywcze mogą znajdować się w obrocie do daty minimalnej trwałości lub terminu przydatności do spożycia. Jednocześnie zgodnie z art. 100 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, kto używa do produkcji lub wprowadza do obrotu środek spożywczy po upływie terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości, podlega karze grzywny, a jeżeli sprawca dopuszcza się czynu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, w stosunku do środków spożywczych po upływie ich terminu przydatności do spożycia, o znacznej wartości, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny (art. 100 ust. 2). Przez wprowadzanie do obrotu, zgodnie z art. 3 ust. 3 pkt 52, należy rozumieć wprowadzanie na rynek w rozumieniu art. 3 pkt 8 rozporządzenia nr 178/2002 – czyli posiadanie żywności lub pasz w celu sprzedaży, z uwzględnieniem oferowania do sprzedaży lub innej formy dysponowania, bezpłatnego lub nie oraz sprzedaż, dystrybucję i inne formy dysponowania. Ponadto, zgodnie z art. 10 lit. f rozporządzenia 1069/2009 produkty pochodzenia zwierzęcego lub środki spożywcze zawierające produkty pochodzenia zwierzęcego, które już nie nadają się do spożycia przez ludzi z powodów handlowych lub w wyniku problemów powstałych podczas produkcji lub wad w pakowaniu lub innych wad, które nie stanowią żadnego zagrożenia dla zdrowia ludzi i zwierząt stanowią materiał kategorii 3 (czyli produkty których m.in. dotyczy spór w sprawie) – również nie mogą być wprowadzane na rynek, o czym mowa w art. 14 ust. 1 w zw. z ust. 2 lit. b rozporządzenia 178/2002.
W realiach rozpoznawanej sprawy po dokonanej u skarżącej kontroli organ uznał, że wycofane z obrotu, z uwagi na upływ terminu ważności lub niewłaściwą jakość, odpady o kodzie 16 03 80 oraz produkty uboczne kat. III., o łącznej wadze [...] Mg, a więc faktycznie wytworzone odpady spożywcze, powinny być uwzględnione w sprawozdaniu o marnowaniu żywności za 2021 r. Natomiast w ocenie skarżącej niezasadnym jest nałożenie na nią obowiązku skorygowania w tym zakresie sprawozdania o marnowaniu żywności oraz dokonania korekty opłaty wskazanej w tym sprawozdaniu, ponieważ jak wskazała, art. 2 pkt 1 upmż dotyczy jedynie wycofywania z etapu dystrybucji żywności, która spełnia wymogi prawa żywnościowego, a zatem przeznaczanie tych produktów do unieszkodliwiania jako odpady np. po upływie ich daty przydatności do spożycia, nie powinno kwalifikować się jako marnowanie żywności.
Zdaniem Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę to WIOŚ w sposób prawidłowy interpretuje przepis art. 2 ust. 1 upmż, obejmując nim także sytuację, w której podmiot handlujący żywnością doprowadza do sytuacji, w której dany produkt przestał spełniać wymogi prawa żywnościowego. Należy zgodzić się z przedstawioną przez organ tezą o braku ograniczenia czasowego atrybutu spełnienia tychże wymogów, na jaki powołuje się skarżąca. Przepis ustawy nie zawiera bowiem w swojej treści jakiegokolwiek zastrzeżenia wskazującego na takie ograniczenie. Należy zgodzić się z organem, że raz dopuszczona do obrotu żywność jest nią stale, a jedyne co ulega zmianie, to jej stan wpływający na możliwość jej spożycia przez ludzi. Jednakże stan ten i ewentualne doprowadzenie do sytuacji, w której produkt nie jest już możliwy do spożycia przez ludzi, jest zależny m.in. – jak w tym przypadku – od przedsiębiorcy prowadzącego handel żywnością. Ponadto – jak słusznie zauważa organ – w przepisie wskazana jest inna cezura, mianowicie przeznaczenie żywności do unieszkodliwiania jako odpady, które może następować przeważnie, choć nie tylko, gdy upłynął jej termin przydatności do spożycia lub data minimalnej trwałości lub ze względu na jej jakość.
Powyższą interpretację wspiera – a nie rozszerza zakres normowania, jak wskazano w wyroku WSA w Lublinie z 31 maja 2022 r. o sygn. akt II SA/Lu 71/22, na który powołała się skarżąca – wykładnia celowościowa przedmiotowego przepisu. Bez wątpienia celem całej ustawy jest doprowadzenie do sytuacji, w której żywność będzie marnowana w jak najmniejszym stopniu. Wynika to już z samego tytułu ustawy. Warto także odwołać się do uzasadniania projektu ustawy, w którym podkreślono, że wprowadza ona regulacje określające obowiązki sprzedawców żywności w zakresie przeciwdziałania marnowaniu żywności, których celem jest redukcja negatywnych skutków społecznych, środowiskowych i gospodarczych wynikających z marnowania żywności. Zaznaczono, że sektor dystrybucji – a szczególnie duże sklepy (o powierzchni handlowej powyżej 250 m2) – cechuje znaczący potencjał do ograniczenia zjawiska marnowania żywności, gdyż: 1) duża skala ułatwia logistykę przewozu żywności do banków żywności; 2) zaawansowana infrastruktura techniczna (centralne magazyny, systemy komputerowe śledzące towar) pozwala na sprawną identyfikację żywności, dla której zbliża się termin przydatności do spożycia przy zachowaniu ciągłości łańcucha chłodniczego; 3) scentralizowana struktura decyzyjna pozwala na sprawne wdrażanie procedur ograniczających marnowanie żywności.
Powyższe uwarunkowania wskazują w dużym stopniu na możliwości organizacyjnie podmiotów takich jak skarżąca, które mogą posłużyć nie tylko do zapobiegania utraty żywności już posiadanej, ale także do racjonalnego planowania swojej działalności w taki sposób, aby żywności nie marnować lub żeby działo się to w możliwie najmniejszej skali – zresztą brak możliwości całkowitego wyeliminowania tego zjawiska został zauważony przez ustawodawcę, skoro z art. 5 ust. 2 upmż wynika, że opłata za marnowanie żywności nie obejmuje 10% masy marnowanej żywności. Również regulacja zawarta w art. 5 ust. 9 upmż dopuszcza zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za marnowanie żywności w sytuacji, gdy nie przekracza ona 300 zł. Do działań takich należy w ocenie Sądu zamawianie odpowiedniej ilości produktów, dostosowanej skalą do ilości, jakie jest on w stanie sprzedać, natomiast gdy zbliża się upływ terminu spełnienia wymogów prawa żywnościowego – obniżanie jego ceny tak, aby zachęcić do jego nabycia, albo przekazanie odpowiednim podmiotom wskazanym w ustawie.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że skarżąca stosowała część z tych zabiegów, co wynika z akt sprawy. Jednakże absolutnie nie do pogodzenia z celem ustawy jest sytuacja, w której dochodzi do przeterminowania żywności – czy to z uwagi na nadmiar przechowywanego towaru czy też nieskuteczność sprzedaży – i następnie przeznaczanie jej do unieszkodliwiania jako odpady. Przy czym oczywistym jest, że przekazywanie żywności nadającej się do spożycia w celu jej utylizacji byłoby zachowaniem nieracjonalnym i wskazanym wprost w omawianym przepisie. Ponadto – skoro zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 upmż marnowaniem żywności jest wycofywanie z etapu dystrybucji żywności, która spełnia wymogi prawa żywnościowego, w szczególności ze względu na zbliżający się upływ terminu przydatności do spożycia lub daty minimalnej trwałości lub ze względu na wady wyglądu tych środków spożywczych albo ich opakowań, to tym bardziej w ocenie Sądu mieści się w tej definicji postępowanie zmierzające do zaistnienia takiej sytuacji. Nie mieściłby się w żaden sposób w założeniu o racjonalności prawodawcy taki sposób interpretacji, w myśl którego nie byłoby marnowaniem żywności celowe doprowadzenie do utraty przydatności do spożycia produktów żywnościowych (przeczekiwanie aż produkty będą przeterminowane) tylko po to, aby uniknąć zastosowanie sankcji przewidzianych za zmarnowanie żywności (a w przypadku przyjęcia sposobu interpretacji wskazanej przez skarżącą byłoby to dopuszczalne). Jest rzeczą oczywistą, że podmiot zajmujący się sprzedażą żywności taki jak skarżąca jest uprawniony do sprzedawania jej do momentu upływu terminu ważności, co nie zwalnia jej jednak do odpowiedniego zorganizowania procesu, który zapobiegnie marnowaniu żywności, w szczególności poprzez odpowiednią ilość zamawianej czy kupowanej żywności dostosowanej do możliwości jej późniejszej sprzedaży (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 lipca 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 905/22 – dostępny jw.)
Wyjaśnić należy również, że nie ma sprzeczności pomiędzy art. 2 pkt 1 upmż a art. 52 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (t.j. Dz. U. z 2022. poz. 2132) – którego zarzut naruszenia był zapewne intencją skarżącej, która omyłkowo wskazała jednak na nieistniejący art. 52 upmż. Przepis ten stanowi jednak jedynie o tym, że środki spożywcze oznakowane datą minimalnej trwałości lub terminem przydatności do spożycia mogą znajdować się w obrocie do tej daty lub terminu. Wobec tego skarżąca jest uprawniona do sprzedaży produktów żywnościowych aż do daty minimalnej trwałości lub terminu przydatności. W świetle upmż jest jednak odpowiedzialna za pożądany przez ustawodawcę efekt polegający na takim zorganizowaniu procesu zakupu i sprzedaży produktów żywnościowych, aby dochodziło do jej marnowania w jak najmniejszym stopniu.
Niezasadne okazały się ponadto zarzuty naruszenia prawa procesowego, bowiem zgodnie z tym co wskazał organ - zarządzenie pokontrolne jest szczególnego rodzaju aktem administracyjnym, do którego nie znajdują zastosowania przepisy kpa, gdyż są one wydawane w trybie odrębnych przepisów i odrębnych postępowań (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 723/12 – dostępny jw.).
Z uwagi na powyższe na podstawie art. 151 ppsa skarga podlegała oddaleniu.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI