II SA/Bd 1308/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2023-03-14
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymustawa o świadczeniach rodzinnychprawo rodzinneniepełnosprawnośćobowiązek alimentacyjnyNSAorzecznictwo

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że mimo faktycznej opieki córki, warunek posiadania przez męża osoby niepełnosprawnej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie został spełniony.

Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Organy odmówiły, wskazując na brak spełnienia przesłanek wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności na fakt, że mąż osoby niepełnosprawnej nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd administracyjny, powołując się na uchwałę NSA, uznał, że ten warunek jest kluczowy i oddalił skargę, mimo faktycznej opieki sprawowanej przez córkę.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego D. G. z tytułu opieki nad jej niepełnosprawną matką, A. R. Organy administracji obu instancji odmówiły przyznania świadczenia, opierając się na dwóch przesłankach negatywnych wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po pierwsze, wskazywano na niekonstytucyjność części przepisu dotyczącej daty powstania niepełnosprawności, co zostało już wyeliminowane przez Trybunał Konstytucyjny. Po drugie, i co okazało się kluczowe, organ powołał się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sprawie mąż osoby niepełnosprawnej, L. R., był emerytem, osobą schorowaną, ale nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca argumentowała, że wykładnia tego przepisu jest błędna i pomija cel świadczenia oraz zasady konstytucyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, powołując się na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22), uznał, że warunek posiadania przez współmałżonka orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jest bezwzględny i jego niespełnienie uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę, nawet jeśli jest to córka. Sąd podkreślił, że ustawa o świadczeniach rodzinnych ma autonomiczny charakter w zakresie przyznawania świadczeń i nie należy jej interpretować z uwzględnieniem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących obowiązku alimentacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w takiej sytuacji, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na uchwale NSA, która jednoznacznie interpretuje przepis wskazujący na konieczność posiadania przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jako warunek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę (innej niż współmałżonek). Ustawa o świadczeniach rodzinnych ma autonomiczny charakter w tym zakresie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Określa krąg osób, którym może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne (np. zstępni).

u.ś.r. art. 17 § ust. 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Dotyczy kryterium wieku powstania niepełnosprawności, którego niekonstytucyjność częściowo stwierdził TK.

k.r.o. art. 132

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Reguluje kolejność realizowania obowiązku alimentacyjnego, ale nie ma zastosowania do interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.r.z.s. art. 3

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

u.r.z.s. art. 4

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

u.r.z.s. art. 5 § pkt 1 i 1a

Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

p.p.s.a. art. 269 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niespełnienie przez męża osoby wymagającej opieki warunku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego córce. Autonomiczny charakter ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przyznawania świadczeń, niezależny od przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Odrzucone argumenty

Argumentacja skarżącej oparta na błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i odwołująca się do celów świadczenia oraz zasad konstytucyjnych, które nie mogły być uwzględnione wbrew jednoznacznemu brzmieniu przepisu. Argumentacja organu I instancji dotycząca niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. została uznana za wadliwą przez organ II instancji i sąd, jednak nie miała wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie.

Godne uwagi sformułowania

z literalnego brzmienia powołanego unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a ustawy powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 K.r.o. podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że wiąże ona sądy administracyjne

Skład orzekający

Anna Klotz

przewodniczący sprawozdawca

Joanna Janiszewska - Ziołek

sędzia

Mariusz Pawełczak

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż współmałżonek, gdy osoba wymagająca opieki jest w związku małżeńskim. Potwierdzenie wiążącej mocy uchwał NSA dla sądów administracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej wynikającej z ustawy o świadczeniach rodzinnych i jej interpretacji przez NSA. Nie obejmuje ogólnych zasad opieki nad osobami niepełnosprawnymi.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak literalna wykładnia przepisów, nawet wbrew intuicji społecznej i faktycznej sytuacji opiekuna, może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Podkreśla znaczenie uchwał NSA dla orzecznictwa sądów niższych instancji.

Córka opiekuje się matką 24/7, ale świadczenia nie dostanie. Kluczowy jest status męża.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bd 1308/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Anna Klotz /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Janiszewska - Ziołek
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 marca 2023 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2022 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta W. Nr [...] znak: [...] z dnia [...] września 2022 r. o odmowie przyznania D. G. świadczenia pielęgnacyjnego.
Do wydania powyższych decyzji doszło w następujących okolicznościach sprawy.
D. G., dalej jako Skarżąca, działająca przez pełnomocnika, złożyła wniosek w dniu [...] sierpnia 2022 r. (wpływ do organu I instancji) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – A. R. Z akt sprawy wynika, że osoba wymagająca opieki, A. R. urodzona [...] marca 1936 r. zgodnie z orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. z [...] czerwca 2022 r. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od [...] maja 2022 r. na stałe, przy czym nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. A. R. - osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek L. R. - nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego z [...] sierpnia 2022 r. Z wywiadu wynika ponadto, że D. G. mieszka wspólnie z matką A. R., ojcem (mężem A. R.) oraz z mężem. Mąż A. R. – L. R. jest osobą schorowaną i w niektórych czynnościach wymaga pomocy osób drugich. L. R. jest emerytem i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z wywiadem środowiskowym D. G. sprawuje faktyczną i stałą opiekę nad matką. A. R. jest osobą leżącą i tylko sporadycznie porusza się za pomocą wózka. Osoba niepełnosprawna samodzielnie spożywa posiłki przygotowane przez córkę. Córka D. G. sprawuje opiekę nad matką w zakresie: utrzymania higieny osobistej, przygotowywania posiłków, podawaniu leków, robienia zakupów, realizowaniu recept, etc. Z materiału dowodowego wynika, że D. G. świadczy pomoc całodobowo. A. R. oprócz D. G. posiada jeszcze jedną córkę – W. K., która mieszka poza W. oraz jest osobą aktywną zawodowo i nie jest w stanie wspomóc matki również finansowo. Z akt sprawy wynika, że D. G. nie pracuję i ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Organ podał, że z akt sprawy wynika, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim oraz, że mąż A. R. (osoby niepełnosprawnej) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ uznał, że wobec treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można przyznać D. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ z literalnego brzmienia powołanego unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.
Organ rozpatrujący sprawę ocenił również spełnienie innych przesłanek m.in. kryterium wieku powstania niepełnosprawności wynikającego z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W ocenie organu, nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem orzeczenie, które określa znaczny stopień niepełnosprawności A. R. (orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia z dnia [...].06.2022 r. nr [...]) nie wskazuje, że niezdolność ta powstała w okresie nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Drugą przesłanką negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pozostawania w związku małżeńskim A. R. oraz że małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Od decyzji odwołała się D. G. zarzucając skarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b uśr bez uwzględnienia okoliczności, ze na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawiających opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 109 ust. 1 Konstytucji RP oraz błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym o braku uprawnienia do świadczeni pielęgnacyjnego jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności podczas, gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego. Ze względu na wskazane zarzuty wniesiono o uwzględnienie odwołania i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie D. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną, powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I Instancji.
Organ wskazał , że strona (córka osoby wymagającej opieki) w dniu [...] sierpnia 2022 r. (data wpływu do organu) złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Bezspornym w sprawie pozostaje, iż osoba wymagająca opieki, A. R., zgodnie z orzeczeniem [...] z [...] sierpnia 2022 r. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od [...] maja 2022r. na stałe przy czym nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.
Organ, odnosząc się do pierwszej z przesłanek negatywnego rozstrzygnięcia zwrócił uwagę, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdzono, iż art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ wskazał, że organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Tym samym argument organu I instancji pomijający utratę konstytucyjności przepisu, jest wadliwy i nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ, odnosząc się do drugiej z przesłanek stanowiącej podstawę odmowy wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przedłożonych akt sprawy wynika, zaś że A. R. - osoba wymagająca opieki, pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec przedstawionej treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, stronie nie można przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wskazuje, że z literalnego brzmienia przywołanego unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało.
Ostatecznie Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie wystąpienie negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, uniemożliwia przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła D. G. wnosząc o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] października 2022 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] września 2022 r w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie D. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Skarżąca, zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- rażącą obrazę art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.
W ocenie skarżącej, wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez organ prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Wykładnia celowościowa i systemowa uwzględnia konstytucyjne zasady równości wobec prawa i ochrony rodziny, a także nakazy zapewnienia rodzinie prawa do pomocy ze strony władz publicznych oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu egzystencji.
W udzielonej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi. Zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Powodem wydania negatywnej decyzji przez organ I instancji było to, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przez podopieczną oraz fakt, że mąż podopiecznej nie posiadał orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, zatem to on a nie wnioskodawczyni ma obowiązek zapewnienia żonie opieki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. rozpoznając sprawę w pełnym zakresie na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. zajęło stanowisko, że nie jest dopuszczalna odmowa przyznania świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w części, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r.
Organ ustalił, że mąż A. R. – L. R. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest emerytem oraz osobą schorowaną i w niektórych czynnościach wymaga pomocy osób drugich. Zgodnie z wywiadem środowiskowym, to D. G. sprawuje faktyczną opiekę nad matką.
Przy tak ukształtowanym stanie faktycznym sprawy, miał rację organ, że nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia, ponieważ to po stronie męża leżał obowiązek zapewnienia opieki małżonce, stosownie do art. 132 k.r.o.
W oparciu o ustalenia stanu faktycznego i dowody dostarczone przez pełnomocnika w sprawie zachodziła negatywna przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Stosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wywołało zatem rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych. Została ona rozstrzygnięta w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, w której zajęto stanowisko, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy). W uzasadnieniu powyższej uchwały, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szczególności, że z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej. Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia. Ponadto, w uzasadnieniu uchwały wskazano, że w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 K.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a ustawy powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 K.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale podkreślił również, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle za zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W konsekwencji należy przyjąć, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności. Należy w tym miejscu wyjaśnić, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec tego należy stwierdzić, że podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że wiąże ona sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.
W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela pogląd zaprezentowany w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r.
Jak wynika z akt sprawy, osoba wymagająca opieki – A. R. urodzona dnia [...] marca 1936 r., zgodnie z orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia [...] czerwca 2022 r. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od dnia [...] maja 2022 r. na stałe, przy czym nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. A. R. - osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek L. R. - nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego z dnia [...] sierpnia 2022 r.). W tej sytuacji zachodzi negatywna przesłanka przyznania skarżącej, będącej córką A. R., świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przypadku bowiem sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 powoływanej ustawy, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w sprawie tej nie zostało spełnione.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI