II SA/Bd 1304/23

II SA/Bd 1304/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski /sprawozdawca/
Joanna Brzezińska /przewodniczący/
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Inne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 622
art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 marca 2024 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie wydania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2023 r., [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. znak [...] na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej powoływana jako kpa) oraz art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 622 ze zm., dalej powoływana jako ukp) oraz § 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r. poz. 231 ze zm.) - odmówił wydania K. W. (dalej określany jako Skarżący) prawa jazdy kategorii B
W uzasadnieniu organ wskazał, że [...].08.2023 r. wpłynął wniosek Skarżącego o wydanie prawa jazdy kat. B. W wyniku weryfikacji akt sprawy ustalono, że [...].09.2022 r. wpłynęło postanowienie Prokuratury Rejonowej B. w B. z dnia [...].08.2022 r. o zatrzymaniu Skarżącemu prawa jazdy. Ponadto wpłynął prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w B. sygn. akt [...] z dnia [...] .11.2022 r., mocą którego orzeczono wobec Skarżącego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów, do prowadzenia których uprawnia prawo jazdy kategorii "B" na okres 3 lat i na poczet orzeczonego zakazu zaliczono okres zatrzymania prawa jazdy od dnia [...].08.2022 r. Zapis art. 182 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 127, dalej powoływana jako kkw) nałożył na organ obowiązek cofnięcia uprawnień do ich prowadzenia w orzeczonym wyrokiem zakresie.
Następnie Prezydent Miasta B. decyzją nr [...] z dnia [...].02.2023 r. cofnął Skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kat. A1, A2, A na okres 3 lat, licząc okres cofnięcia od dnia [...].08.2022 r. do dnia [...].08.2025 r.
Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp, prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Natomiast stosownie do zapisu art. 12 ust. 2 pkt 1, przepis ust 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnień do kierowania pojazdami kategorii B1, B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, lub A.
Treść ww. przepisów jest bezwzględna i nie daje organowi uprawnień do dowolnej ich interpretacji. Zatem nie ma podstaw prawnych do wydania Skarżącemu prawa jazdy kategorii B ze względu na orzeczony wyrokiem Sądu Rejonowego w B. zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów, do prowadzenia których uprawnia prawo jazdy kategorii "B", bowiem jest to zakazane zakazem wprowadzonym przez ustawodawcę w art. 12 ust. 2 pkt 1 ukp, a więc wynika bezpośrednio z ustawy o kierujących pojazdami. Organ nie modyfikuje w żaden sposób orzeczonego wobec Skarżącego środka karnego, uwzględnia jedynie treść ustawy o kierujących pojazdami.
Mając na uwadze powyższe i w świetle obowiązujących przepisów prawa, należało orzec jak w sentencji.
Odwołanie od ww. decyzji złożył Skarżący, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu odwołania powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.07.2023 r., wskazując, że orzeczono w nim, iż "Art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r. poz. 622) w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.".
Wskazał, że Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia [...].11.2022 r. orzekł wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów, do prowadzenia których uprawnia prawo jazdy kat. "B" na okres 3 lat. W tym stanie faktycznym nie orzeczono wobec niego bezwzględnego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, dla których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kat. "B" i wniósł o zastosowanie zasady podobieństwa do przypadku wskazanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego i uwzględnienie nadrzędności tego wyroku nad zaskarżoną decyzją.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] października 2023 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 6 kpa oraz art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem postępowania nie jest wydana na podstawie art. 103 ust. 1 pkt 4 ukp w zw. z art. 182 § 2 kkw decyzja Prezydenta Miasta B. z dnia [...].02.2023 r. o cofnięciu Skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kat. A1, A2, A na okres 3 lat, licząc od dnia [...] sierpnia 2022 r. do dnia [...] sierpnia 2025 r. włącznie. Jak również nie jest przedmiotem niniejszego postępowania wydana na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 3 lit. a i b oraz art. 102 ust. 1 pkt 2 lit. c ukp decyzja Prezydenta Miasta B. z dnia [...] kwietnia 2023 r. o zatrzymaniu Skarżącemu prawa jazdy kat. AM, A, A1, A2, B1, B. Sprawa będąca przedmiotem rozpoznania przez Kolegium w niniejszym postępowaniu odwoławczym dotyczy decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] .08.2023 r. - odmawiającej Skarżącemu wydania prawa jazdy kategorii B na skutek złożonego przez niego wniosku z dnia [...].08.2023 r.
Powyższe wymaga odwołania się do podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, a mianowicie do przepisu art. 12 ust. 1 pkt 2 i art. 12 ust. 2 pkt 1 ukp. W myśl art. 12 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy, prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei w art. 12 ust. 2 pkt 1 ukp ustawodawca przesądził, że przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A.
Skarżący posiadał prawo jazdy kat. AM, A1, A2, A, B1, B. Ww. dokument zatrzymany został przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej B. w B. postanowieniem z dnia [...].08.2022 r. W dniu [...].01.2023 r. nadesłany został odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia [...].11.2022 r., na mocy którego Sąd na podstawie art. 42 § 2 kk orzekł wobec Skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów, do prowadzenia których uprawnia prawo jazdy kategorii "B", na okres 3 lat.
W ocenie Kolegium, po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 4.07.2023 r., sygn. akt SK 23/21, sytuacja prawna Skarżącego nie uległa żadnej zmianie, wyrok ten nie ma wpływu na jego sytuację prawną, jako że nie znajduje się w tej samej sytuacji, w której ów wyrok został wydany. Wobec tego złożony przez niego wniosek, mając na uwadze regulację prawną zawartą w art. 12 ust. 1 pkt 2 i art. 12 ust. 2 pkt 1 ukp, słusznie spotkał się z odmową Prezydenta Miasta B. Podkreślenia wymaga, że przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego była norma prawna dekodowana z art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp (vide pkt 2.4. tego wyroku). Tymczasem podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp. Art. 12 ust. 2 pkt 1 ukp nie był przedmiotem kontroli w postępowaniu, w którym Trybunał Konstytucyjny wydał ww. wyrok. Wobec tego przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 ukp korzysta z domniemania konstytucyjności i nie jest (nie może być) rolą Kolegium ocena jego zgodności z ustawą zasadniczą. Kolegium, rozpatrując odwołanie, zobligowane było zatem, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 6 kpa, zastosować regulację art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp. W przeciwnym razie Kolegium w istocie wykroczyłoby poza swoje kompetencje, gdyż ocena zgodności ustawy z Konstytucją nie należy do kompetencji organów administracji.
Skarżący posiadał prawo jazdy kat. AM, A1, A2, A, B1, B, a orzeczony wobec niego prawomocny zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów, do prowadzenia których uprawnia prawo jazdy kat. "B", obejmuje także prawo jazdy kategorii AM, A1, A2, A. Oznacza to, że w okresie obowiązywania zakazu w zakresie kategorii AM, A1, A2, A z uwagi na treść art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 1 pkt 2 ukp nie można wydać mu ani zwrócić zatrzymanego prawa jazdy, a także przywrócić uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B1 lub B. Treść przywołanych przepisów jest jasna i nie budzi żadnych wątpliwości, a przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczył treści normatywnej zawartej w art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp.
Kolegium zauważyło również, że wydana w okolicznościach sprawy na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp zaskarżona decyzja w szczególności nie pozbawia Skarżącego uprawnień w zakresie prawa jazdy kategorii B, a więc w ocenie Kolegium nie jest sprzeczna z prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...].11.2022 r., sygn. akt [...].
Mając powyższe na uwadze, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. orzekło jak w sentencji.
Skargę na ww. decyzję złożył Skarżący, powołując się w niej na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4.07.2023 r., sygn. akt SK 23/21.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga była zasadna.
Wskazać należy, że stan faktyczny sprawy nie był kwestionowany. Skarżący wyrokiem skazującym został ukarany zakazem prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów, do prowadzenia których uprawnia prawo jazdy kategorii "B", na okres 3 lat.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp.
Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp, prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu.
Zgodnie z treścią art. 12 ust. 2 pkt 1-3 ukp, przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:
1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A;
2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;
3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.
Na mocy wyroku z dnia 4.07.2023 r. wydanego w sprawie SK 23/21 Trybunał Konstytucyjny uznał przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp za niezgodne z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pozbawiano osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Odnosząc się do zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp z art. 2 Konstytucji i wynikającą z niej zasadą ne bis in idem, Trybunał wskazał, że zasada ta jest fundamentalną zasadą prawa karnego i elementem zasady państwa prawnego, stanowiąc jednocześnie jeden z elementów prawa do sądu przejawiający się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej. Trybunał stwierdził, że zasada ne bis in idem ma dwa aspekty. Pierwszy - proceduralny, który wyraża się w zakazie wszczynania i prowadzenia postępowań w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Drugi aspekt polega na zakazie podwójnego (wielokrotnego) karania w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie stanowi bowiem naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego. Funkcją zasady ne bis in idem jest z jednej strony ochrona praw osoby przed nadużywaniem przez państwo ius puniendi, tj. ochrona osoby prawomocnie osądzonej w postępowaniu karnym przed ponownym postawieniem jej w stan oskarżenia w sprawie o ten sam czyn, z drugiej zaś ochrona powagi i trwałości prawomocnych orzeczeń sądowych. Z reguły zasada ne bis in idem ma zastosowanie wtedy, gdy w stosunku do osoby uprzednio ukaranej za popełnienie czynu zabronionego przez prawo karne wszczyna się postępowanie dotyczące tego samego czynu.
Zauważono, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego funkcjonuje szerokie rozumienie zasady ne bis in idem obejmujące zakaz podwójnego karania tej samej osoby za ten sam czyn nie tylko w odniesieniu do wymierzania kar za przestępstwo, lecz także w związku ze stosowaniem innych środków represyjnych, w tym sankcji administracyjnych, przy czym ocena, czy dany instrument prawny ma charakter sankcji, należy do Trybunału. W ocenie Trybunału procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter sankcji. Po drugie, jeżeli dwa środki lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji winna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem wynikającej z art. 2 Konstytucji. Zauważono też, że podstawowym kryterium odróżniania sankcji karnych i sankcji administracyjnych jest zasadnicza (główna) funkcja, przesądzająca o istocie sankcji, która może oprócz tego realizować inne funkcje i cele. Trybunał za główną funkcję sankcji karnej uznaje represję, czyli odpłatę za popełniony czyn, natomiast w przypadku sankcji administracyjnej jako główną funkcję wskazuje szeroko rozumianą prewencję. Trybunał wskazał, że stwierdzenie naruszenia zasady ne bis in idem wymaga zatem ustalenia, czy za ten sam czyn dwukrotnie nakładana jest sankcja będąca w istocie sankcją karną.
Trybunał zauważył, że orzekanie kary pozbawienia prawa do prowadzenia pojazdów określonej kategorii oraz sankcja administracyjna braku możliwości zwrotu zatrzymanego prawa jazdy co do innych kategorii formalnie przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. Ponadto sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania określonymi pojazdami.
Konkludując, Trybunał uznał, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z zasadą ne bis in idem, wynikającą z art. 2 Konstytucji.
Odnosząc się do zgodności kontrolowanych przepisów z art. 45 Konstytucji RP, który stanowi, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, Trybunał Konstytucyjny zauważył, że z mocy zaskarżonych przepisów osoba, wobec której sąd powszechny zawęził środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych do kategorii B, nie będzie mogła zatem prowadzić w okresie obowiązywania tego zakazu nie tylko pojazdów objętych tą kategorią, lecz także innych w zakresie kategorii wskazanych w zaskarżonych przepisach. Brak prawa jazdy stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania określonym pojazdem oznacza w praktyce niemożność legalnego kierowania nim (por. art. 3 ust. 1 ukp). Przewidziany w zaskarżonych przepisach zakaz wydania, zwrotu lub przywrócenia prawa jazdy osobie, wobec której orzeczony został prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonych kategorii, w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D, następuje na podstawie decyzji administracyjnej i ma charakter obligatoryjny. Organ administracji wydający decyzję na podstawie zaskarżonych przepisów nie ma możliwości brania pod uwagę różnych okoliczności mogących wpływać na jej zakres. Wykluczone jest zatem uznanie administracyjne, a organ administracji po stwierdzeniu orzeczenia przez sąd powszechny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, dla których wymagane jest prawo jazdy określonych kategorii, stosuje sankcję administracyjną wyznaczoną w art. 12 ust. 2 ukp.
Jednocześnie zauważono, że zarówno w art. 42 kk, jak i w art. 29 Kodeksu wykroczeń ustawodawca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy, w konkretnym stanie faktycznym, należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów, czy też z uwagi na stwierdzone w konkretnej sprawie okoliczności ograniczyć zakres tego zakazu. Sądy powszechne z takiej możliwości korzystają, wskazując, że z uwagi na ratio legis art. 42 § 2 kk w powiązaniu z okolicznościami sprawy nie w każdej sprawie jest konieczne orzekanie zakazu w pełnym zakresie. W konkretnej zatem sprawie karnej to sąd powszechny dokonuje oceny, w jakim zakresie należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego obligatoryjny albo fakultatywny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Orzekając środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, sąd powszechny ma zatem obowiązek brać pod uwagę również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zakaz prowadzenia pojazdu pełni zarówno funkcję prewencyjną, jak i represyjną. W ramach tej pierwszej chodzi o wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają jego bezpieczeństwu. Jednocześnie orzeczony środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, zgodnie z zasadami wymiaru kary i środków karnych, nie może być nadmiernie dolegliwy dla sprawcy przestępstwa czy wykroczenia, a także dla jego rodziny.
Trybunał zaznaczył, że ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ukp, ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów, których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów. Zaskarżone przepisy prowadzą zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami.
Na zakończenie Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału Konstytucyjnego jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp, ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne - art. 190 ust. 1 Konstytucji. Ponadto zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
W uchwale składu siedmiu sędziów NSA w sprawie I OPS 9/09 zauważono, że z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji wynika norma prawna, zgodnie z którą w toku postępowania sądy związane są powszechną mocą obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które są elementem kształtującym stan prawny oceniany przez sąd.
Sąd dostrzega jednocześnie, na co zwrócił również uwagę organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się do niezgodności z Konstytucją art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp. Tymczasem w przedmiotowej sprawie podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp. Niemniej jednak w ocenie Sądu należy mieć na względzie to, że wyrok Trybunału dotyczy takiej samej sytuacji prawnej, w której organ administracji rozszerza orzeczony przez sąd powszechny środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii na inne kategorie. Należy bowiem zauważyć, że wprawdzie formalnie kontroli Trybunału Konstytucyjnego podlega akt prawny lub jego część, tj. konkretny przepis, to faktycznie jednak przedmiotem kontroli są określone w danym akcie normy prawne zawarte w poszczególnych jednostkach redakcyjnych takiego aktu. Wprawdzie formalnie przepis tożsamy treściowo nie został uznany przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją, to jednak należy zauważyć, że powstały uzasadnione wątpliwości co do zgodności z Konstytucją normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp. Powyższe natomiast nie jest bez znaczenia dla Sądu kontrolującego daną sprawę. W takiej sytuacji zachodzi przypadek tzw. "oczywistej niekonstytucyjności", co oznacza, że porównywane przepisy będące podstawą wydania zaskarżonej decyzji - art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp dotyczą tej samej materii, co przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp, w zakresie których Trybunał stwierdził ich niekonstytucyjność (por. R. Hauser, J. Trzciński, "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego", Warszawa 2010 r., s. 266-268; M. Wiącek, "Pytanie prawne do sądu do Trybunału Konstytucyjnego" Warszawa 2011 r.s. 266-268). W takim przypadku oczywistość niezgodności przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ukp z Konstytucją (oraz z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego) stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy zastosowania tego przepisu. W tak bowiem oczywistej sytuacji trudno oczekiwać, żeby sąd uruchamiał procedurę kolejnych pytań prawnych (por. R. Hauser, A. Kabat, Glosa do wyroku NSA z 14 lutego 2002 r. I SA/Po 461/01, OSP 2003/2 s. 73-75, M. Wiącek, "Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego", Warszawa 2011 r., s. 269, uchwała NSA z 16.10.2006 r. I FPS 2/06, wyroki NSA z 24.09.2008 r. I OSK 1369/07, z 10.03.2010 r. I OSK 1447/09, z 15.02.2018 r. I FSK 1523/17, z 6.06.2018 r. II FSK 1454/16).
W związku z powyższym Sąd stwierdził, że organ administracji nie mógł pozbawić Skarżącego posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kat. B prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnienia odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec niego środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.
Mając na względzie powyższe, Sąd w pkt 1 wyroku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a z zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej powoływana jako ppsa).
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 ppsa.
Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.
Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta B., będącego siedzibą tutejszego Sądu, oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. W konsekwencji w sprawie wydane zostało zarządzenie z dnia 22.02.2024 r. o skierowaniu sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Podkreślić należy, że zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 ppsa, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd rozpoznaje zatem sprawę całościowo badając w sposób zupełny legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, orzekając przy tym w składzie trzech sędziów podobnie jak na posiedzeniu jawnym.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 ppsa