II SA/Po 1062/12

II SA/Po 1062/12 - Postanowienie WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2013-03-28
Data wpływu
2012-12-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Danuta Rzyminiak-Owczarczak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6157 Opłaty związane ze wzrostem wartości nieruchomości
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II OZ 463/13 - Postanowienie NSA z 2013-06-18
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 199, art. 246 § 1 pkt 2, art. 255, art. 258 § 1 i 2, art. 260 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] października 2012 r., Nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak
Uzasadnienie
Wnioskodawca J. G. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od trzech skarg, połączonych na mocy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 27 grudnia 2012 r. w łącznej wysokości 1.352 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych.
Argumentował, że znajduje się w złym stanie majątkowym, a prowadzone przez niego gospodarstwo rolne nie przynosi zysków i jest nierentowne. Wskazał, że ma na utrzymaniu dwoje dorosłych dzieci po studiach, które są bezrobotne bez prawa do zasiłku. Powołał się także na swój zły stan zdrowia. Oświadczył, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz dwójką dzieci. Rodzina uzyskuje dochody z: gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie oraz wynagrodzenia za pracę żony wnioskodawcy w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto) miesięcznie. J. G. oświadczył, że jest ławnikiem w sądzie rejonowym, ale nie podał wysokości wynagrodzenia, jakie uzyskuje z tego tytułu.
Oświadczył, że posiada dom o powierzchni [...] m², nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha, samochód osobowy marki [...] z [...] r. oraz nie ma żadnych oszczędności. Nadto posiada kredyt zaciągnięty w A w wysokości [...] zł.
Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, odnośnie do sytuacji finansowej i majątkowej, wnioskodawca został wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie J. G. oświadczył, że całkowity koszt miesięcznego utrzymania domu i rodziny wynosi około [...] zł. Uzyskiwane dochody są niższe niż ponoszone koszty, więc zaciąga pożyczki bankowe. Wskazał, że w gospodarstwie rolnym zajmuje się uprawą zbóż, ziemniaków, ma także łąki. Statystyczny przychód z tego gospodarstwa w 2011 r. wyniósł [...] zł, na dowód czego przedłożył zaświadczenie z Urzędu Gminy w G. Koszty prowadzenia gospodarstwa obejmują koszty:
- nawozów sztucznych – [...] zł rocznie,
- oprysków – [...] zł rocznie,
- kombajnu zbożowego – [...] zł,
- prasy – [...] zł,
- paliwa rolniczego – [...] zł,
- zboża siewnego – [...] zł,
- orki, agregatu uprawowego, siewu nawozów i zbóż i innych kosztów uprawy – [...] zł,
- podatku rolnego – [...] zł.
Ponadto wnioskodawca wskazał, że w ostatnich czterech latach miały miejsce klęski żywiołowe – mrozy, susze i podtopienia, powodujące szkody w uprawach. Z tytułu dopłat za 2012 r. wnioskodawca szacuje, że otrzyma około [...] zł.
Oświadczył, że środki ze sprzedaży działek przeznaczył na:
- ocieplenie domu – [...] zł,
- położenie blachy na budynku gospodarczym – [...] zł,
- remont wewnętrzny domu – malowanie, nowe podłogi, płytki, okna plastikowe, wymiana mebli,
- zakup samochodu [...]z [...] r.,
- bieżące utrzymanie domu i gospodarstwa,
- zabezpieczenie przyszłości dzieci i na starość poprzez zakup numizmatów,
- nakłady na przestawienie kolizyjnych słupów energetycznych.
Następnie wskazał, jakie prace remontowe i modernizacyjne musi jeszcze wykonać (wymiana azbestu, nowy dach, podłączenie do kanalizacji). Wskazał również na swoje dolegliwości zdrowotne i konieczność prywatnego leczenia. Podał że ponosi duże koszty leków, ale nie określił ich wysokości.
Oświadczył, że w 2009 r. sprzedał cztery działki za kwotę [...] zł. Ponosił koszty modernizacyjne i przygotowawcze do sprzedaży kolejnych działek. Dodał, że ma obciążenie z tytułu kredytów, ale nie podał jakie i ile. Wskazał, że należności te płaci terminowo. Oprócz samochodu [...] z [...] r., posiada jeszcze dwa inne samochody: [...] z [...],[...] z [...] r. oraz ciągnik [...] z [...] r.
Następnie wyliczył miesięczne koszty utrzymania domu, samochodów i rodziny na kwotę [...] zł, co potwierdził rachunkami i fakturami.
Wnioskodawca przedłożył wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez C SA za okres od lipca 2012 r. do stycznia 2013 r. z saldem w wysokości:
- [...] zł w sierpniu,
- [...] zł we wrześniu,
- [...] zł w październiku,
- [...] zł w listopadzie,
- [...] zł w grudniu,
- [...] zł w styczniu 2013 r.
Z wyciągów tych wynika, że wnioskodawca:
- dwa, trzy razy w miesiącu zasila konto wpłatami rzędu [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł;
- sprzedał jednostki uczestnictwa w funduszu B na kwotę [...] zł we wrześniu 2012 r., [...] zł w listopadzie 2012 r. oraz [...] zł w styczniu 2013 r.;
- uzyskuje stałe comiesięczne wpłaty z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w wysokości około [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł.
Wnioskodawca przedłożył kopię zeznania podatkowego PIT-37 za 2011 r., z którego wynika, że jego żona z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskała dochód w wysokości [...] zł brutto.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że z tytułu sprzedaży działek uzyskał on następujące wpływy: w dniu [...] listopada 2011 r. [...] zł (jedna działka), [...] zł (dwie działki), [...] zł (jedna działka).
Postanowieniem Referendarza sądowego w tut. Sądzie z dnia 28 lutego 2013 r. odmówiono przyznania prawa pomocy argumentując, iż w świetle treści wniosku o prawo pomocy oraz jego obszernego uzupełnienia wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych zainicjowanych postępowań. Uznano, że zadeklarowane rzeczywiście przychody z gospodarstwa rolnego oraz z pracy żony wnioskodawcy w całości pokrywają jedynie podstawowe konieczne koszty miesięcznego bieżącego utrzymania rodziny ([...] zł). Uwzględnić przy tym należy, że przychód wskazany w zaświadczeniu ma charakter statystyczny i nie odzwierciedla przychodów gospodarstwa, jakie realnie uzyskuje wnioskodawca. Zaznaczono, że pozostałe koszty, które wnioskodawca ponosi z tytułu gruntownych remontów domu, wymiany mebli, zakupu samochodu, modernizacji i nakładów na uzbrojenie nieruchomości przeznaczonych na sprzedaż pokrywa natomiast z dochodu ze sprzedaży działek w 2009 r. i 2011 r. na kwotę około [...] zł. Z tego dodatkowego dochodu okazjonalnie uzupełnia on środki potrzebne na prowadzenie gospodarstwa rolnego, zwłaszcza w sytuacji klęski żywiołowej, czy na potrzeby rodziny. Wskazano, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie wydał on wszystkich uzyskanych z tego tytułu środków - zadeklarował, że poniósł konkretne wydatki w wysokości [...] zł (ocieplenie domu, dach budynku gospodarczego), zakupił samochód, zmodernizował dom i dokonał oszczędności. Podkreślono również, że prawo pomocy przyznawane jest stronie, gdy po uiszczeniu jedynie niezbędnych wydatków utrzymania rodziny nie pozostają już żadne wolne środki, przy czym do koniecznych kosztów utrzymania nie zalicza się wszystkich kosztów jakie strona ponosi, a tylko te które służą zapewnieniu niezbędnej egzystencji rodziny. Dla uzyskania prawa pomocy od Skarbu Państwa jest bowiem niewystarczające powoływanie się tylko na koszty własnego utrzymania i inne zobowiązania, które się ponosi. Uznano, że nawet wysokie wydatki wnioskodawcy nie uzasadniają skorzystania z prawa pomocy w sytuacji posiadania możliwości uzyskiwania dodatkowych dochodów, zwłaszcza ze sprzedaży nieruchomości. Wskazano, że ze środków uzyskanych ze sprzedaży działek wnioskodawca zakupił numizmaty i poczynił oszczędności na przyszłość dzieci i swoją. Okoliczność tą potwierdzają wyciągi z rachunku bankowego, na który wpływały znaczne środki ze sprzedaży jednostek uczestnictwa w komercyjnym funduszu. Z wyciągów tych wynika także, że miesięczne saldo w okresie ostatnich 6 miesięcy było dodatnie i przekraczało wysokość łącznych wpisów od zainicjowanych skarg. W tych okolicznościach uznano, że wnioskodawca aktualnie dysponuje wolnymi środkami, które powinien przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych oraz postanowieniem Referendarza sądowego w tut. Sądzie z dnia 28 lutego 2013 r., na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmówiono przyznania prawa pomocy.
J. G. wniósł w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, iż bank zbyt późno przysłał mu dokumenty kredytowe, które jednocześnie zostały dołączone do sprzeciwu. Z dokumentów wynika, że wnioskodawca posiada następujące zobowiązania wynikające z zaciągniętych pożyczek gotówkowych oraz posiadanych kart kredytowych:
- bank A, udzielona kwota pożyczki: [...] zł, kwota pożyczki pozostała do spłaty na dzień [...] marca 2013 r.: [...], wysokość raty miesięcznej: [...] zł,
- bank C, udzielona kwota pożyczki: [...] zł, kwota pożyczki pozostała do spłaty: [...] zł, wysokość raty miesięcznej: [...] zł,
- bank A, saldo zadłużenia karty kredytowej: [...] zł,
- bank D, całkowite zadłużenie karty kredytowej: [...] zł.
Zaznaczył, że obecne zasoby pieniężne w całości muszą być przeznaczane na spłatę kredytów, a bieżące dochody trzeba przeznaczyć na życie, opłaty, paliwo, nawozy i opryski. Wskazał, że przeprowadził kapitalny remont trzydziestoletniego ciągnika [...], który kosztował [...] zł. Podniósł również, że z uwagi na liczne schorzenia musi kupować leki oraz zasięgać konsultacji lekarskich. Zaznaczył, że nieuwzględniono także konieczności utwardzenia drogi dojazdowej do działek na długości [...] m i szerokości [...] m, tj. na powierzchni [...] m2 – co wiąże się z kosztem około [...] zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z dyspozycją art. 260 § 1 p.p.s.a. skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J.P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119).
Zgodnie z dyspozycją art. 199 p.p.s.a. strony postępowania ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczegółowy stanowi inaczej. Jako odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony ustawodawca stworzył instytucję pomocy prawnej, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 Nr 78, poz. 483 ze zm.). Instytucja ta – uregulowana w oddziale 2 rozdziału 3 p.p.s.a. - stanowi lex specialis względem normy wynikającej z art. 199 p.p.s.a.
Stosownie do treści art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo, oceniając sytuację materialną strony należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania.
W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że J. G. jest właścicielem gospodarstwa rolnego, przynoszącego wg jego oświadczenia roczny dochód w wysokości około [...] zł. Statystyczny przychód z tego gospodarstwa w 2011 r. wyniósł [...] zł. Ponadto uzyskuje on dodatkowe środki finansowe w postaci dopłat z funduszy Unii Europejskiej. Z tytułu dopłat za 2012 r. wnioskodawca szacuje, że otrzyma około [...] zł. Poza tym jego żona M. G. posiada stałe źródło dochodów w postaci pensji w kwocie [...] zł brutto ([...] zł netto) Wnioskodawca na wezwanie Sądu przedłożył kopię zeznania podatkowego PIT-37 za 2011 r., z którego wynika, że jego żona z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskała dochód w wysokości [...] zł brutto. Z przedłożonych na wezwanie Sądu wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego przez C za okres od lipca 2012 r. do stycznia 2013 r. wynika, że saldo konta kształtowało się na poziomie od [...] zł do [...] zł, a więc było przez cały okres dodatnie. Z powyższych wyciągów bankowych wynika również, że wnioskodawca dwa, trzy razy w miesiącu zasila konto wpłatami rzędu [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, sprzedał jednostki uczestnictwa w funduszu B (na kwotę [...] zł we wrześniu 2012 r., [...] zł w listopadzie 2012 r., [...] zł w styczniu 2013 r.) oraz uzyskuje stałe comiesięczne wpłaty z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w wysokości około [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł.
W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo, w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i nast. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca. Wnioskodawca bowiem, wraz z osobami z nim wspólnie zamieszkującymi, uzyskują stały dochód miesięczny w łącznej kwocie około [...] zł. Ponadto, jak wynika z akt sprawy – J. G. uzyskał w 2009 r. i 2011 r. znaczne dochody z tytułu sprzedaży działek na kwotę około [...] zł.
W ocenie Sądu nie można uznać, iż sytuacja wnioskodawcy jest tego rodzaju, że posiadane przez niego środki, nie pozwalają na ponoszenie przez niego pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. W związku z powyższym złożony przez J. G. wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Dodatkowo podkreślić należy, iż nawet uwzględniając wykazane przez niego koszty utrzymania, trudno uznać, aby uzyskując wskazane wyżej dochody, nie był on w stanie pokryć kosztów uiszczenia wpisu w łącznej wysokości 1.352 zł. Miesięczne saldo bankowe wnioskodawcy w przedstawionym przez niego okresie 6 miesięcy było dodatnie i przekraczao wysokość łącznych wpisów od zainicjowanych skarg – było to odpowiednio [...] zł w sierpniu, [...] zł we wrześniu, [...] zł w październiku, [...] zł w listopadzie, [...] zł w grudniu oraz [...] zł w styczniu 2013 r.
Wskazać należy, iż wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości mają charakter prywatnoprawny i w ocenie Sądu nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a w szczególności z wydatkami, które związane są z zabezpieczeniem stanu posiadanego majątku.
Przedstawione przez wnioskodawcę zobowiązania, wynikające z zaciągniętych pożyczek gotówkowych oraz posiadanych kart kredytowych, zostały przez Sąd również wzięte pod uwagę. Z dokumentów wynika, że J. G. spłaca raty pożyczek gotówkowych w terminie, a na kartach kredytowych nie posiada kwot zaległych do natychmiastowej spłaty. Powyższe świadczy o tym, że wnioskodawca posiada płynność finansową i nie zalega bankom z należnymi opłatami. Podkreślenia wymaga, że sam fakt wzięcia pożyczki bankowej nie może samoistnie stanowić dowodu, jakoby sytuacja finansowa wnioskodawcy była bardzo zła i automatycznie zwalniała go od ponoszenia kosztów sądowych. O stabilnej sytuacji finansowej w rodzinie wnioskodawcy może świadczyć również liczba posiadanych przez nich pojazdów mechanicznych (3 auta osobowe oraz jeden ciągnik).
Okoliczność, że J. G. ma kłopoty zdrowotne oraz ponosi koszty prywatnego leczenia oraz drogich leków wymaga, aby przedstawiono Sądowi stosowne dokumenty potwierdzające tą okoliczność. To na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Tożsamy pogląd wyrażony został w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. akt: I GZ 147/08), w którym stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy".
Wskazana przez wnioskodawcę okoliczność zniszczenia części plonów rolnych na skutek mrozów, suszy i podtopień nie pozwala, w świetle ogólnej sytuacji materialnej wnioskodawcy, na uznanie jego za osobę ubogą, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a tylko taka sytuacja uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W opinii Sądu rozpoznającego przedmiotowy wniosek J. G. nie wykazał w sposób dostateczny, tak w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w jego uzupełnieniu oraz we wniesionym sprzeciwie, niemożności poniesienia kosztów postępowania.
Reasumując Sąd uznał, iż w przedstawionych okolicznościach J. G. nie może skorzystać z dobrodziejstwa prawa pomocy, tak w zakresie całkowitym, jak i częściowym.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak