II SA/Bd 1275/22

II SA/Bd 1275/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-02-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski
Jarosław Wichrowski /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Korycka
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2369/23 - Wyrok NSA z 2024-08-02
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Korycka sędzia WSA Elżbieta Piechowiak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 25 października 2022 r. nr KO.411.1265.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] października 2022 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania A. P. (dalej określana jako Skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] czerwca 2022 r., znak [...], na podstawie art. 17 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej powoływana jako uśr) - uchyliło zaskarżoną decyzję i przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką na czas nieokreślony:
1) od 23 września 2022 r. do 30 września 2022 r. w wysokości [...] zł,
2) od 1 października 2022 r. w wysokości - [...] zł miesięcznie.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. Z decyzji wynika, że powodem odmowy było niespełnienie kryterium wieku powstania niepełnosprawności określone w art. 17 ust 1b uśr. Ponadto przeszkodą było przysługujące Skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna.
Odwołanie od ww. decyzji wniosła Skarżąca, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynika sprawy przez:
- błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b uśr z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., sygn. K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;
- błędne zastosowanie art. 17 ust. 1 lit. b uśr polegające na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez Skarżącą zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia;
- niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr i przez to nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.
Wskazując na powyższe zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium wyjaśniło, że umożliwiło Skarżącej dokonanie wyboru świadczenia i postanowieniem z 6.09.2022 r. zawiesiło postępowanie do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia przez Prezydenta Miasta W. o uchyleniu decyzji tego organu z [...] czerwca 2014 r. przyznającej Skarżącej zasiłek dla opiekuna. Decyzją z [...] września 2022 r., znak [...], Prezydent Miasta W. uchylił ww. decyzję z [...] czerwca 2014 r. i w związku z tym postanowieniem z [...] października 2022 r. Kolegium podjęło zawieszone postępowanie w sprawie.
Rozpoznając odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
matce albo ojcu,
opiekunowi faktycznemu dziecka,
osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Nadto, po myśli art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Poza sporem w sprawie pozostaje to, że matka Skarżącej na podstawie orzeczenia PZdsOoN z [...] kwietnia 2007 r. legitymuje się znacznym stopniu niepełnosprawności od 13 marca 2007 r., przy czym nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikała z ustalenia przez organ I instancji, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresach określonych w art. 17 ust 1b uśr, a ponadto istnieje przeszkoda wynikająca z przysługującego jej prawa do zasiłku dla opiekuna.
Organ odwoławczy wskazał w związku z tym, że powołany art. 17 ust. 1b uśr w istotnym dla tej sprawy zakresie został uznany za niekonstytucyjny. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21.10.2014 r., sygn. K 38/13, stwierdził bowiem, że art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok wydany przez Trybunał jest wyrokiem zakresowym i nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej jednostki aktu normatywnego, natomiast wywołuje skutek w odniesieniu do wywodzonej z tego przepisu określonej normy prawnej. Wprawdzie art. 17 ust. 1b uśr w literalnym brzmieniu nadal istnieje, jednak w świetle cyt. orzeczenia Trybunału wymaga interpretacji wykraczającej poza zakres wykładni językowej. We wskazanym wyżej zakresie Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, a jego dalsze stosowanie wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1b uśr odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma (nie jednostka redakcyjna przepisu) została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego (zob. np. wyrok WSA w Poznaniu z 19.11.2021 r., IV SA/Po 685/21). Zatem zaskarżoną decyzję należało ocenić przy uwzględnieniu reprezentowanego przez sądy stanowiska, z którego jednoznacznie wynika, że, orzekając w kwestii przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie uwzględnia się przepisu art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawiających opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez osobę wymagającą opieki wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Normy prawne zawarte w art. 17 ust. 1b ustawy nie mogą więc stanowić przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Argumenty organu I instancji pomijające opisaną wyżej utratę konstytucyjności przepisu są więc wadliwe.
Ponadto, zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że Skarżąca na mocy decyzji z [...] .06.2014 r., była uprawniona do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką. Jednak decyzją z [...] .09.2022 r. Prezydent Miasta W. uchylił ww. decyzję przyznającą prawo do zasiłku dla opiekuna. Oznacza to, że z dniem wydania ww. decyzji odpadła negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr.
W związku z powyższym i po analizie zgromadzonego materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie (córka, osoba zobowiązana do alimentacji - art. 17 ust 1 pkt 4 uśr). Matka Skarżącej jest wdową. Jest ponadto osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co wynika z przedłożonego orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Fakt zaś sprawowania stałej i bezpośredniej opieki nad matką przez Skarżącą został potwierdzony w wywiadzie środowiskowym oraz złożonych na tę okoliczność oświadczeniach. Skarżąca nie podejmuje pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem bezpośredniej opieki nad niepełnosprawną matką.
W przedstawionym stanie faktycznym i prawnym sprawy zaskarżone orzeczenie o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało zatem uchylić i przyznać Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Prawo to zostało przyznane od [...].09.2022 r. z tego względu, że uchylenie stronie prawa do zasiłku dla opiekuna nastąpiło w podanej dacie, a więc dopiero od tej daty odpadła przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Świadczenie pielęgnacyjne przyznano zgodnie z art. 24 ust 4 uśr na czas nieokreślony, co jest związane z treścią orzeczenia o niepełnosprawności. Wysokość świadczenia wynika natomiast z art. 17 ust. 3 uśr.
Z tych względów Kolegium orzekło jak w sentencji decyzji.
Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, zarzucając jej:
- naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna;
- naruszenie art. 27 ust. 5 uśr poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.
Mając powyższe na uwadze, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2020 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że nie sposób zgodzić się z zapatrywaniami organu II instancji co do ustalenia okresu, za jaki przyznano jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. We wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym skoro dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 uśr, to nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Zgodnie z dyspozycją zawartą w treści art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy nie uwzględnił przy tym okoliczności, że nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo że mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.
Istotę sporu w niniejszej sprawie, w następstwie decyzji reformatoryjnej SKO, stanowiła wyłącznie kwestia daty początkowej, od której należało przyznać Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca zakwestionowała bowiem legalność przyznania jej przez SKO wnioskowanego świadczenia od daty odpadnięcia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr w związku z uchyleniem decyzji ustalającej dla strony prawo do zasiłku dla opiekuna, tj. od [...] .09.2022 r., domagając się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął do organu wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 maja 2022 r.
Odnośnie natomiast wskazanej przez organ I instancji przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opartej na treści art. 17 ust. 1b uśr, SKO stwierdziło - tak jak wskazywała na to w odwołaniu Skarżąca - że w sprawie nie było podstaw do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia na podstawie tego przepisu. Stanowisko to Sąd uznał za prawidłowe i przyjął wraz z argumentacją jako swoje.
Jednocześnie w sprawie nie budziło wątpliwości spełnienie warunków koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 uśr, a z akt sprawy wynika, że Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad matką, która posiada znaczny stopień niepełnosprawności.
Wobec powyższego, odnosząc się do wskazanej spornej w sprawie kwestii, tj. możliwości przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożony został wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, a więc za okres, w którym obowiązywała decyzja z [...] .06.2014 r. ustalająca na rzecz Skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna, podnieść należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wymienione w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosowanie zaś do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast w myśl art. 27 ust. 5 uśr, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:
1) świadczenia rodzicielskiego lub
2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub
3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub
4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub
5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r.
o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest to, że w dacie złożenia przez Skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pobierała ona zasiłek dla opiekuna. Nie ulega również wątpliwości to, że przepis art. 24 ust. 2 uśr stanowi, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Co do zasady więc wniosek Skarżącej złożony 17.05.2022 r. powinien skutkować przyznaniem świadczenia począwszy od miesiąca złożenia wniosku, tj. od 1.05.2022 r., na co powołuje się Skarżąca w złożonej skardze. Stan taki nie mógł mieć jednak miejsca w okolicznościach przedmiotowej sprawy. Nie można bowiem pominąć tego, że okoliczności faktyczne i prawne niniejszej sprawy wymusiły zastosowanie przez SKO w pierwszej kolejności ograniczenia ustawowego wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne istniała bowiem negatywna przesłanka do jego przyznania spowodowana ustalonym dla Skarżącej prawem do zasiłku dla opiekuna. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje bowiem, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stanowi o tym wprost art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Ustawodawca przewidział jednak sytuację dotyczącą zbiegu tych świadczeń w art. 27 ust. 5 uśr, dając stronie możliwość swobodnego wyboru jednego z nich.
Z treści przywołanych unormowań wynika, że nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr. Wykładnia systemowa ww. przepisów jest zatem jasna i jednoznaczna w treści. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym Skarżąca posiada jednocześnie prawo do zasiłku dla opiekuna określonego wcześniejszą decyzją, funkcjonującą w tym okresie w obrocie prawnym. Dopiero uchylenie lub zmiana ostatecznej decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna pozwala na przyznanie świadczenia nowo wybranego w miejsce poprzednio pobieranego świadczenia.
Ograniczenie ustawowe do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 uśr należy stosować w pierwszeństwie przed warunkami określonymi w art. 24 ust. 2 uśr. Przepis art. 24 ust. 2 uśr stosuje się, gdy wnioskodawca spełnia materialnoprawne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tymczasem w przypadku Skarżącej w miesiącu złożenia wniosku występowała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Skoro w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 uśr nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do warunkowej deklaracji, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego wcześniejszej decyzji (uchylenie, zmiana) lub jej całkowite wykonanie (skonsumowanie). Jednocześnie należy mieć na uwadze to, że uchylenie lub zmiana decyzji co do zasady wywołuje skutki na przyszłość (ex nunc). Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest więc determinowany wyłącznie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.
Z powyższego wynika, że dopiero zniesienie w formie prawnej negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr - a więc w niniejszym przypadku uchylenie decyzji przyznającej prawo do zasiłku dla opiekuna w trybie art. 155 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej powoływana jako "kpa") - umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca, jak podkreślono, przewidział w przepisie art. 27 ust. 5 uśr możliwość swobodnego wyboru jednego z wymienionych w nim świadczeń. Organ w sprawach przyznania świadczeń rodzinnych nie działa z urzędu, lecz wyłącznie na wniosek strony. W sprawie Skarżąca, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego warunkowy wniosek o uchylenie decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna jedynie w przypadku przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie, pismem z 1.06.2022 r., podtrzymała ww. warunkowy wniosek o uchylenie decyzji dotyczącej prawa do zasiłku dla opiekuna, oświadczając, że rezygnuje z należnego jej zasiłku z momentem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji, organ I instancji, mając na uwadze m.in. to, że Skarżąca nie złożyła wyraźnego wniosku o uchylenie decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna, a jedynie wniosek hipotetyczny (uzależniony od spełnienia innego warunku) - odmówił jej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując m.in. na zaistnienie w sprawie zbiegu prawa do świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr. Następnie SKO, procedując w postępowaniu odwoławczym, skierowało do niej wezwanie, w którym zasadnie wskazało, że zgoda strony na uchylenie ostatecznej decyzji na podstawie art. 155 kpa jest koniecznym warunkiem, a ponadto zgoda ta nie może być domniemana, lecz musi być wyraźnie i precyzyjnie oświadczona. W związku z tym Skarżąca wezwana została do złożenia oświadczenia, czy wnioskuje ona o uchylenie decyzji o przyznaniu jej zasiłku dla opiekuna, w trybie art. 155 kpa, i tym samym, czy wyraża bezwarunkową zgodę na jej uchylenie. Dopiero po otrzymaniu ww. wezwania Skarżąca [...] .08.2022 r. złożyła skuteczne oświadczenie o uchylenie tejże decyzji. To zaś skutkowało wydaniem przez Prezydenta Miasta W. decyzji z [...] .09.2022 r., którą uchylił on w całości decyzję z [...] .06.2014 r. w sprawie przyznania Skarżącej zasiłku dla opiekuna. Mając na uwadze powyższe, SKO zaskarżoną decyzją uchyliło decyzję organu I instancji i przyznało Skarżącej wnioskowane świadczenie od dnia, w którym nie było już materialnoprawnej przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr do przyznania wnioskowanego świadczenia, tj. od momentu, w którym przestała istnieć w obrocie prawnym decyzja przyznająca Skarżącej zasiłek dla opiekuna.
Z przytoczonych okoliczności wynika, że w sprawie ograniczenie ustawowe wynikające z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr ustało dopiero wraz z uchyleniem decyzji przyznającej Skarżącej zasiłek dla opiekuna, tj. [...] .09.2022 r. Dopiero w tym dniu ustała przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Brak przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr zaistniał dopiero od [...] .09.2022 r., a nie w miesiącu złożenia wniosku. Dlatego też od [...] .09.2022 r., a więc od najwcześniejszego możliwego terminu, SKO przyznało Skarżącej wnioskowane świadczenie. Wobec bowiem posiadania przez Skarżącą prawa do zasiłku dla opiekuna nie była ona przez ten okres uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr.
Wypada także zauważyć, że powyższe stanowisko odpowiada aktualnemu orzecznictwu sądów administracyjnych. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wskazany w art. 24 ust. 2 uśr termin ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, który rozpoczyna się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, jest terminem prawa materialnego. W przypadku jego niezachowania, strona nie może żądać przyznania świadczenia za okres wsteczny, powołując się chociażby na brak możliwości wcześniejszego złożenia wniosku. Okoliczności i przyczyny niezłożenia wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, w tym także ewentualny brak winy strony, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia (vide: wyroki NSA: z 19.05.2021 r., I OSK 209/21; z 15.10.2021 r., I OSK 642/21; z 3.09.2021 r., I OSK 207/19; z 21.04.2022 r., I OSK 1315/21, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym, skoro uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna eliminuje negatywną przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to prawo do tegoż świadczenia ustala się począwszy od miesiąca, w którym strona przedstawi organowi decyzję w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Należy bowiem uznać, że wówczas wpłynął do organu wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, o którym mowa w art. 24 ust. 2 uśr. Powyższa regulacja, jakkolwiek ma procesowy charakter, to jednak oddziałuje na materialne prawa strony, określając m.in. moment początkowy prawa do świadczeń rodzinnych.
Wobec powyższego należy uznać, że organ II instancji w zaskarżonej decyzji reformatoryjnej prawidłowo przyznał Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne począwszy od [...] .09.2022 r., tj. od dnia odpadnięcia negatywnej przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Skarżąca bowiem dopiero od tego momentu spełniła przesłanki materialnoprawne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, jak wykazano, nie było podstaw do przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1.05.2022 r., tj. począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia, gdyż w tym czasie aż do dnia uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna istniała negatywna materialnoprawna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr wykluczająca możliwość otrzymania przez Skarżącą za ten okres wnioskowanego świadczenia.
Z tych względów, wskazujących na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 259).
Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.