II SA/Bd 126/25

II SA/Bd 126/25 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-04-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /sprawozdawca/
Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący/
Joanna Brzezińska
Symbol z opisem
6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne
Dodatki mieszkaniowe
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1335
art. 7 ust. 3 pkt 1, art. 3, art. 7 ust 1
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta T. decyzją z [...] października 2024 r. odmówił M. W. - J. (tj. Skarżącej) przyznania dodatku mieszkaniowego.
Powodem odmowy było stwierdzenie przez Prezydenta, że zaistniała sytuacja wskazana w art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (t. j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1335, zwanej w skrócie "u.d.m.") tj. wystąpiła rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wskazanymi w złożonej deklaracji a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowanym lokalem.
W wyniku rozpatrzenia sprawy w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium") zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2025 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta.
Kolegium ustaliło, że Skarżąca prowadzi 5-osobowe gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem oraz trzema córkami. W rodzinie występują problemy zdrowotne. Skarżąca jest właścicielką mieszkania objętego wnioskiem o ustalenie prawa do dodatku mieszkaniowego, zlokalizowanego w T. oraz mieszkania w M. o wartości szacunkowej [...] zł, w którym aktualnie mieszka jej matka. Dodatkowo w ramach współwłasności z bratem Skarżąca dysponuje samochodem marki Skoda Octavia o wartości około 20 tys. zł. Ponadto Kolegium ustaliło, że Skarżąca wraz z małżonkiem łącznie zgromadziła środki pieniężne w wysokości [...] zł.
Analizując treść art. 7 ust. 3 u.d.m. Kolegium wskazało, że wskazana w tym przepisie "rażąca dysproporcja" pomiędzy niskimi dochodami a faktycznym stanem majątkowym, to różnica ewidentna, łatwo zauważalna i bardzo duża. Należy zatem rozważyć, czy biorąc pod uwagę posiadane przez stronę dobra jest ona w stanie samodzielnie ponosić wydatki na mieszkanie.
Biorąc pod uwagę powyższe zdaniem Kolegium bycie właścicielem dwóch nieruchomości i posiadanie zasobów finansowych w kwocie ponad [...] zł jest rażącą dysproporcją pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy. Kolegium przyznało natomiast rację Skarżącej, iż o "rażącej dysproporcji" nie będzie świadczył samochód, który nie jest dobrem luksusowym, a jest niezbędny do codziennego funkcjonowania rodziny z małymi dziećmi. Nie przekonuje natomiast wyjaśnienie Skarżącej, iż nie może ona swobodnie dysponować nieruchomością w M., zaś zgromadzone zasoby pieniężne są wydatkowane na bieżące potrzeby. Finansowanie dodatków mieszkaniowych pochodzi ze środków publicznych. To zaś oznacza, że nigdy dystrybucja tych pieniędzy nie może być uzależniona od czynników pozaustawowych, w tym od zobowiązań prywatnoprawnych czy też rodzinnych wnioskodawców. Innymi słowy, niedopuszczalna jest sytuacja, w której wypłata świadczenia (dodatku mieszkaniowego), będącego częścią wsparcia socjalnego sensu largo (a więc kierowanego do osób najuboższych) była uzależniona od decyzji ich beneficjentów, w jaki sposób uznają za stosowne gospodarować zgromadzonym majątkiem.
Zdaniem Kolegium nie sposób również zaaprobować takiego stanu rzeczy, gdy część zgromadzonych dóbr ma charakter lokaty kapitału czy też jest przeznaczana na zabezpieczanie innych (choćby uzasadnionych) potrzeb, z pominięciem pokrycia wydatków mieszkaniowych. Kolegium podkreśliło, że w pierwszej kolejności należy wydatkować własne środki i wykorzystać własne zasoby, a dopiero później - jeżeli będzie taka potrzeba - zwrócić się z wnioskiem o ustalenie prawa do dodatku mieszkaniowego.
Kolegium wskazało, że wszelkie ustalenia, które stały się kanwą rozstrzygnięcia i wpłynęły na wynik sprawy zostały ujawnione podczas wywiadu środowiskowego podpisanego przez Skarżącą. Żadne nowe ustalenia nie zostały potem poczynione w ramach postępowania wyjaśniającego. Nie może zatem zostać uznany zarzut, iż Strona nie zapoznała się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, czy też nie mogła wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zgodnie z dyspozycją art. 10 § 1 k.p.a.
W skardze do Sądu M. W. – J. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta i zmianę decyzji poprzez przyznanie dodatku mieszkaniowego ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca zaskarżonej decyzji Kolegium zarzuciła naruszenie:
1) art. 7 ust. 3 pkt 1 u.d.m. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, o której mowa w ust. 1, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że występuje różnica między danymi zawartymi w deklaracji o dochodach a rzeczywistym majątkiem zgromadzonym przez Skarżącą, podczas gdy zgromadzone dobra zostały nabyte w okresie, kiedy w gospodarstwie domowym nie było dzieci, dochód rodziny dzielił się na dwie osoby a nie pięć a uzyskiwane przez Skarżącą dochody były wyższe (lepiej płatna praca),
2) art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a.) poprzez swobodną ocenę zebranego materiału dowodowego, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w tym uznanie, że Skarżąca ma majątek, który stoi w rażącej dysproporcji z wykazanymi przez nią dochodami, podczas gdy Skarżąca nabyła dobra materialne w okresie zatrudnienia i uzyskiwania większego wynagrodzenia, nabyła jedną z nieruchomości w drodze darowizny (przyczyny rodzinne), a także nabycia innych dóbr materialnych w okresie, kiedy gospodarstwo domowe liczyło dwie, a nie pięć osób, a co za tym idzie można było nabyć dobra czy poczynić jakiekolwiek oszczędności, które w chwili obecnej, przy niskim zasiłku macierzyńskim i większym gospodarstwie domowym są konsumowane na codzienne potrzeby,
3) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezagwarantowanie Skarżącej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych, zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że Kolegium wskazując na zadeklarowane dochody miesięczne – [...] zł nie wzięło pod uwagę miesięcznych wydatków rodziny Skarżącej na czynsz, prąd, Internet, telefon, ubezpieczenie na życie, opłatę za żłobek, opłatę za przedszkole, składkę OIRP w łącznej kwocie [...]zł.
Skarżąca podkreśliła, że z będącego jej własnością mieszkania w M. nie czerpie żadnych korzyści, mieszka tam jej matka. Mieszkania nie kupiła za własne zasoby finansowe – mieszkanie ze względu na sytuację rodzinną zostało jej darowane. Nie może tej nieruchomości spieniężyć, bowiem jej matka nie miałaby gdzie mieszkać. Skarżąca podkreśliła, że względem matki ciąży na niej obowiązek alimentacyjny.
Odnośnie samochodu Skarżąca podkreśliła, że ma on 17 lat i jest we współwłasności z bratem. Samochód służy rodzinie do codziennego funkcjonowania tj. odwożenia dzieci na zajęcia. Samochód był kupiony kilka lat temu, kiedy sytuacja materialna rodziny Skarżącej była inna.
Skarżąca powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podkreśliła, że nieposiadanie dochodów, a posiadanie majątku nie oznacza automatycznie wystąpienia rażącej dysproporcji w rozumieniu art. 7 ust. 3 pkt 1 u.d.m. W jej przypadku nie występuje rażąca dysproporcja pomiędzy zgromadzonymi dobrami materialnymi a niskimi dochodami wskazanymi w deklaracji. Dobra te zostały bowiem nabyte w okresie, kiedy sytuacji materialna rodziny była inna. Jeżeli organ miał wątpliwość co do sposobu nabycia ww. dóbr materialnych, powinien w tym zakresie przeprowadzić szczegółowe postępowanie wyjaśniające.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Głównym celem przyznawania dodatku mieszkaniowego jest zrekompensowanie osobom, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania mieszkania, uzyskującym niskie dochody, skutków większego obciążenia ich budżetów domowych, wynikających ze zwiększonych wydatków na mieszkanie i podwyżki czynszów. Świadczenie to ma zatem pomóc osobie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej, a spełniającej wymogi ustawy o dodatkach mieszkaniowych., w pokryciu kosztów utrzymania lokalu, w którym osoba ta zamieszkuje. Instytucja dodatku mieszkaniowego, uregulowana w przepisach u.d.m., jest szczególnym świadczeniem pieniężnym wypłacanym przez gminę na rzecz wskazanych w ustawie osób o niskich dochodach, znajdujących się w trudnej sytuacji, którym przysługuje tytuł prawny do lokalu, w celu umożliwienia im zapłaty czynszu oraz pokrycia innych obciążających je wydatków na zajmowany lokal (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 8 lutego 2023 r. sygn. II SA/Bd 768/22 oraz przytoczone w nim orzecznictwo, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (w skrócie "CBOSA") dostępnej poprzez stronę internetową http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Należy przy tym zauważyć, że dodatek mieszkaniowy jest świadczeniem, które przysługuje osobom które osiągają średni miesięczny dochód przypadający na jednego członka gospodarstwa domowego poniżej progu określonego w art. 3 u.d.m., który w momencie wydania zaskarżonej decyzji wynosił [...] zł na osobę w rodzinie.
Artykuł 7 ust. 1 u.d.m. określa kompetencję organu wykonawczego gminy do załatwienia sprawy w przedmiocie dodatku mieszkaniowego poprzez wydanie decyzji administracyjnej, która ma charakter związany co oznacza, że w przypadku spełnienia przez stronę wymaganych warunków i ustalenia stanu faktycznego pozwalającego na zakwalifikowanie danej osoby jako uprawnionej do otrzymania tego świadczenia, wójt (burmistrz, prezydent miasta) ma obowiązek wydać decyzję pozytywną. Jednakże stosownie do art. 7 ust. 3 pkt 1 u.d.m., organ odmawia przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, o której mowa w art. 7 ust. 1 u.d.m. (tj. załączanej do wniosku o świadczenie), a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego), wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe.
W doktrynie i judykaturze konsekwentnie wyrażany jest pogląd, że o rażącej dysproporcji między sytuacją majątkową osoby wnioskującej o przyznanie dodatku mieszkaniowego, ustaloną przez organ w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i wyrażającą się w posiadanych wartościowych przedmiotach lub innych zasobach, które sprzeciwiają się przyznaniu dodatku mieszkaniowemu, a deklarowanymi przez stronę dochodami, można mówić wówczas, gdy różnica ta jest oczywista i łatwo dostrzegalna.
Biorąc pod uwagę powyższe nie można uznać, że Kolegium dopuściło się naruszenia wskazanych przez Skarżącą art. 7 ust. 3 pkt 1 u.d.m. oraz art. 7, 77 i art. 80 k.p.a.
Należy przede wszystkim podkreślić, że istotne ustalenia co do stanu majątkowego Skarżącej i jej rodziny nie są sporne. Przede wszystkim nie jest sporne, że Skarżąca jest właścicielką dwóch mieszkań - w T. (66,30 m2) i w M. (62 m2 o wartości [...] zł według oświadczenia o stanie majątkowym Skarżącej) a także wraz z mężem posiada zgromadzone środki pieniężne w łącznej wysokości [...] zł.
Słusznie w tej sytuacji organ uznał, że występuje "rażąca dysproporcja" pomiędzy niskimi dochodami Skarżącej a jej stanem majątkowym. Trzeba podkreślić, że jak mówi końcowa część art. 7 ust. 3 pkt 1 u.d.m. chodzi o taką "rażącą dysproporcję", która wskazuje odnośnie wnioskodawcy że "jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe." Tak ukierunkowana przez ustawodawcę ocena istnienia "rażącej dysproporcji" obejmuje nie tylko sytuacje kiedy wnioskodawca deklaruje, że posiada i zawsze posiadał niskie dochody a jednocześnie wykazuje majątek, którego nie byłby w stanie zgromadzić dysponując wyłącznie takimi dochodami (sytuacja ukrywania dochodów), ale także sytuacje, kiedy wnioskodawca kiedyś zgromadził majątek, obecnie dysponuje dochodami mniejszymi niż te w przeszłości (które pozwoliły mu zgromadzić wskazany majątek), ale stan majątkowy wskazuje, że wnioskodawca jest w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego poprzez zmniejszanie swojego majątku, chociażby poprzez proste sięgnięcie do składających się na ten majątek oszczędności czy poprzez uzyskiwanie z niego dochodów np. w drodze najmu czy dzierżawy (sytuacja ubiegania się o wsparcie Państwa zamiast sięgania w pierwszej kolejności do własnych zasobów).
W przedmiotowej sprawie Skarżąca wraz z rodziną może zarówno sięgnąć do zgromadzonych środków pieniężnych, które kilkukrotnie przekraczają deklarowane miesięczne wydatki oraz próg dochodowy na osobę w rodzinie, jak też ma możliwość czerpania pożytków poprzez np. wynajem drugiego mieszkania czy jego sprzedaż, bez szkody dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w ww. wyroku WSA w Bydgoszczy z 8 lutego 2023 r., że nie sposób pogodzić sytuacji dysponowania przez wnioskodawcę składającego podanie o pomoc w utrzymaniu mieszkania, majątkiem pozwalającym mu samodzielnie zaspokoić potrzeby mieszkaniowe z jednoczesnym przyznaniem wnioskodawcy takiej pomocy ze środków pomocy społecznej. W konsekwencji więc nieuzasadnione jest oczekiwanie udzielenia pomocy w zaspokojeniu potrzeb bytowych (w tym przypadku dodatku mieszkaniowego) w sytuacji, kiedy osoba wnioskująca o pomoc jest w stanie zaspokoić swe potrzeby mieszkaniowe wykorzystując swój majątek.
W powyższej sytuacji nie ma zatem znaczenia, ze Skarżąca zgromadziła swój majątek wcześniej, kiedy jej sytuacja dochodowa była lepsza, a jednocześnie wydatki, z racji mniejszej liczebności rodziny, mniejsze. W tym zakresie organ nie dopuścił się naruszenia art. 7, 77 i art. 80 k.p.a.
Powyższej oceny nie może również zmienić sam fakt, że na Skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Obowiązek ten Skarżąca musi bowiem godzić z obowiązkiem utrzymania własnej rodziny. Nie jest to przy tym obowiązek absolutny - ma ustawowo określone granice. Zakres świadczeń alimentacyjnych nie wyznaczają wyłącznie potrzeby zgłaszane przez osobę uprawnioną do alimentacji, ale zakres ten "zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego" (art. 135 ust. 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Spełniając obowiązek alimentacyjny wobec matki Skarżąca winna zatem brać pod uwagę, czy jej możliwości zarobkowe i majątkowe pozwalają na oddanie matce mieszkania do dyspozycji zamiast np. wsparcia matki w pokryciu kosztów wynajmu innego mieszkania, po sprzedaży mieszkania celem zdobycia środków na utrzymanie własnych dzieci. Należy przy tym zauważyć, że Skarżąca nie wskazała, że jej matka nie posiada żadnych dochodów. Co więcej Skarżąca ma brata, a jak wskazuje art. 129 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Obowiązek alimentacyjny względem matki obciąża zatem nie tylko Skarżącą, ale także jej brata. Skarżąca w żaden sposób nie wskazała, że jej brat nie ma żadnych możliwości wykonania chociażby w części ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.
Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw, i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. To do strony stawiającej zarzut należy więc wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy. Strona powinna wykazać, że niezawiadomienie jej przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej. Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. ocenić należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2025 r., sygn. I OSK 119/24, publ. CBOSA oraz LEX nr 3859018). Skarżąca tymczasem, stawiając zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. powyższych okoliczności nie wykazała.
Ze względu na powyższe, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.), Sąd oddalił skargę.