II SA/Bd 1256/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2022-01-19
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanerozbiórkapostępowanie administracyjnewszczęcie postępowaniazasada oficjalnościwniosek stronyinteres prawnynadzór budowlanysamowola budowlana

WSA uchylił postanowienia organów nadzoru budowlanego odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie rozbiórki obiektu, uznając, że wniosek strony powinien zostać rozpatrzony, a nie odrzucony z powodu zasady oficjalności.

Skarżący wniósł o wszczęcie postępowania w sprawie rozbiórki obiektu budowlanego, podnosząc zarzuty dotyczące naruszenia granic działki i przepisów przeciwpożarowych. Organy nadzoru budowlanego odmówiły wszczęcia postępowania, powołując się na przepis art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego, który stanowi, że postępowanie to wszczyna się z urzędu, uznając wniosek strony za "inną uzasadnioną przyczynę" odmowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił postanowienia organów obu instancji, stwierdzając, że zasada oficjalności nie wyklucza możliwości wszczęcia postępowania na wniosek strony, a odmowa była przedwczesna.

Sprawa dotyczyła skargi Ł. M. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, które utrzymało w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego odmawiające wszczęcia postępowania w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. Skarżący domagał się wszczęcia postępowania w związku z budową obiektu przez sąsiednią spółkę, wskazując na naruszenie granic działki i przepisy przeciwpożarowe. Organy nadzoru budowlanego odmówiły wszczęcia postępowania, opierając się na art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego, który stanowi, że postępowanie w tym zakresie wszczyna się z urzędu, co uznały za "inną uzasadnioną przyczynę" odmowy na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał stanowisko organów za wadliwe i odmowę za przedwczesną. Sąd podkreślił, że przepis art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego, wprowadzony nowelizacją, nie wyklucza możliwości wszczęcia postępowania na wniosek strony posiadającej interes prawny. Wskazał, że wniosek strony powinien zostać rozpatrzony pod kątem istnienia interesu prawnego i zarzucanych naruszeń, a dopiero brak tych podstaw mógłby uzasadniać odmowę. Sąd stwierdził, że organy nie przeprowadziły wystarczających czynności wyjaśniających, a jedynie formalnie odmówiły wszczęcia postępowania. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżone postanowienia i zasądził koszty postępowania od organu na rzecz skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wniosek strony o wszczęcie postępowania w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego nie może stanowić samodzielnej podstawy do odmowy wszczęcia postępowania, nawet jeśli przepis stanowi, że postępowanie to wszczyna się z urzędu. Zasada oficjalności nie wyklucza możliwości wszczęcia postępowania na wniosek strony posiadającej interes prawny.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepis art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego, wprowadzony nowelizacją, dookreśla jedynie, że organy są uprawnione i obowiązane wszczynać postępowania legalizacyjne i naprawcze z urzędu, ale nie wyłącza dopuszczalności wszczęcia takiego postępowania na żądanie strony mającej interes prawny. Wniosek strony powinien być rozpatrzony pod kątem istnienia tego interesu i zarzucanych naruszeń, a dopiero brak tych podstaw może uzasadniać odmowę.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

p.b. art. 53a § 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Przepis ten określa, że postępowania legalizacyjne i naprawcze organy nadzoru budowlanego są uprawnione i obowiązane wszczynać i prowadzić z urzędu, ale nie wyłącza dopuszczalności wszczęcia takiego postępowania na żądanie strony mającej interes prawny.

k.p.a. art. 61a § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis ten stanowi, że gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Pomocnicze

k.p.a. art. 61 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

p.b. art. 49e

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.b. art. 49i § 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.b. art. 51 § 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.b. art. 51 § 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.b. art. 51 § 5

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.b. art. 28 § 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Określa krąg stron postępowania wyłącznie w postępowaniach w sprawie pozwolenia na budowę.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definiuje stronę postępowania.

p.u.s.a.

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a.

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wniosek strony o wszczęcie postępowania w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego powinien zostać rozpatrzony, a nie odrzucony z powodu zasady oficjalności. Zasada oficjalności (wszczęcie postępowania z urzędu) nie wyklucza możliwości wszczęcia postępowania na wniosek strony posiadającej interes prawny. Organy nadzoru budowlanego miały obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające co do zarzucanych naruszeń przepisów budowlanych, zanim odmówiły wszczęcia postępowania.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów nadzoru budowlanego, że wniosek strony stanowił "inną uzasadnioną przyczynę" odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na art. 53a ust. 1 Prawa budowlanego.

Godne uwagi sformułowania

Stanowisko organów nadzoru budowlanego obu instancji jest w ocenie Sądu wadliwe, samą zaś odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie legalności prac budowlanych wykonanych na spornym budynku ocenić należy jako co najmniej przedwczesną. Przepis art. 53a ust. 1 p.b. nie stanowi wszakże, że postępowania dotyczące rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy prowadzi się "wyłącznie z urzędu". Wniosek skarżącego pozostał zatem nierozpoznany, organ zaś niejako "odłożył" kwestię kontroli legalności prowadzonych robót budowlanych na nieokreśloną bliżej przyszłość.

Skład orzekający

Jerzy Bortkiewicz

przewodniczący

Joanna Brzezińska

sprawozdawca

Mariusz Pawełczak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa budowlanego dotyczących wszczynania postępowań w sprawie legalności robót budowlanych i rozbiórki, zwłaszcza w kontekście nowelizacji wprowadzającej zasadę oficjalności."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której organ odmawia wszczęcia postępowania na wniosek strony, powołując się na zasadę oficjalności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w prawie budowlanym, które ma bezpośrednie przełożenie na możliwość ochrony praw sąsiadów inwestycji budowlanych. Pokazuje, jak sądy interpretują przepisy wprowadzające zmiany w prawie.

Czy wniosek sąsiada o rozbiórkę samowoli budowlanej może zostać zignorowany przez urzędników?

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bd 1256/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2022-01-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-09-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący/
Joanna Brzezińska /sprawozdawca/
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OSK 1357/22 - Wyrok NSA z 2025-02-06
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 53  ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi Ł. M. na postanowienie [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego rozbiórki obiektu 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego Miasta [...] z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], 2. zasądza od [...] Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] na rzecz Ł. M. kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] maja 2021 r. Ł. M. zwrócił się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Miasta [...] (PINB) o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego wybudowanego przez H. sp. z o.o. we [...] na działce nr ewid.[...], położonej w bezpośrednim sąsiedztwie działki nr ewid.[...] stanowiącej własność skarżącego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że koniecznym jest kontrola wykonania prac budowlanych w zgodzie z pozwoleniem na budowę, ewentualnie zgodnie ze zgłoszeniem prac budowlanych. Skarżący podniósł, że inwestor wzniósł budynek w miejscu, gdzie powinna znajdować się ściana oddzielenia przeciwpożarowego. Wskazał, że podczas prac naruszono granice działki skarżącego na skutek wybudowania rampy podjazdowej do wejścia głównego do nowo wybudowanego lokalu, przekraczającej granicę działek, a nadto nie zastosowano systemu odprowadzania wody, co będzie skutkować jej ściekaniem na działkę wnioskodawcy.
Postanowieniem z [...] czerwca 2021 r. nr [...], Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego Miasta [...] odmówił wszczęcia postępowania z wniosku Ł. M. (skarżącego) w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego wybudowanego przez H. sp. z o. o. we [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie dotyczące legalności robót budowlanych i ewentualnego nakazu rozbiórki w przypadku nieprawidłowego ich wykonania rozstrzyga się o przepisy rozdziału 5a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2020 r., poz. 1333 – dalej "p.b."), przy czym art. 53a ust. 1 p.b. stwierdza, że postępowanie uregulowane w tym rozdziale wszczyna się z urzędu. Powoławszy art. 61a § 1 k.p.a. PINB stwierdził, że w sprawie zachodzi druga z przesłanek odmowy wszczęcia postępowania ("inna uzasadniona przyczyna") – może być ono wszczęte jedynie z urzędu.
Po rozpoznaniu zażalenia na powyższe postanowienie, w którym skarżący podniósł, że art. 53 ust. 1 p.b. nie wyklucza wszczęcia postępowania w przedmiocie rozbiórki na skutek uzasadnionego wniosku, Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. (WINB), postanowieniem z [...] sierpnia 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I instancji.
W uzasadnieniu, po przywołaniu stanu faktycznego sprawy oraz treści art. 61a § 1 k.p.a. i art. 53a ust. 1 p.b., organ odwoławczy potwierdził prawidłowość stanowiska, że skoro postępowanie w przedmiocie legalności wykonanych robót budowlanych może być wszczęte jedynie z urzędu, to wniosek strony w tym zakresie stanowi "inną uzasadnioną przyczynę" odmowy wszczęcia postępowania. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że organ ma obowiązek zweryfikować pismo pod względem prawdziwości informacji w nim zawartych i pod względem zaistnienia ewentualnych podstaw do wszczęcia postępowania, przy czym w niniejszej sprawie PINB wskazał w tym zakresie, że w przypadku stwierdzenia naruszeń p.b. będzie on zobligowany do wszczęcia postępowania z urzędu.
W skardze na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Ł. M., reprezentowany przez adwokata, wniósł o jego uchylenie wraz z postanowieniem I instancji, wszczęcie postępowania w sprawie rozbiórki spornego obiektu oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie:
- art. 53a ust. 1 p.b. poprzez przyjęcie, że wniosek strony nie może stanowić podstawy do wszczęcia postępowania,
- art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 53 ust. 1 p.b. poprzez niewszczęcie postępowania w przedmiocie rozbiórki obiektu pomimo wykazanych przez skarżącego, a niezweryfikowanych przez organ podstaw do tego wszczęcia,
- art. 11, 15 i 136 § 1 k.p.a. poprzez brak ponownego rozpoznania sprawy i wyjaśnienia wątpliwości podniesionych w zażaleniu,
- art. 7, 75 § 1 i 77 § 1 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób pozwalający na dokonanie prawidłowych ustaleń co do zaistnienia podstaw do wszczęcia postępowania w przedmiocie rozbiórki spornego obiektu.
W uzasadnieniu skargi podniesiono argumentację na rzecz postawionych zarzutów, wskazując m.in., że wybudowany obiekt oddziałuje na nieruchomość skarżącego, a wszczęcie postępowania w przedmiocie legalności wykonanych robót budowlanych pozwoliłoby na ustalenie rzeczywistego wpływu na jego nieruchomość. Zauważono przy tym, że organ odwoławczy wprost wskazał, iż nie jest wykluczone wszczęcie postepowania z urzędu po weryfikacji okoliczności faktycznych wskazanych we wniosku.
W odpowiedzi na skargę WINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Organ wskazał, że wbrew zarzutom skargi organy podjęły czynności wyjaśniające w celu zbadania zasadności wszczęcia postępowania. Wskazał, że zgodnie z przekazaną mu informacją PINB we wskazanych budynku prowadzone są prace polegające na przebudowie elewacji parteru budynku "[...]", realizowane na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę, a zgodnie z przepisami p.b. budowa rampy podjazdowej dla niepełnosprawnych nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę ani zgłoszenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej "p.p.s.a.") wykazała, że zarówno zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie organu I instancji podjęte zostały z naruszeniem przepisów prawa mogacym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podstawę zakwestionowanych rozstrzygnięć stanowiły art. 61a § 1 k.p.a. wespół z art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Zgodnie z treścią pierwszego z wymienionych przepisów, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. Drugi z kolei stanowi, że postępowania uregulowane w niniejszym rozdziale (rozdziale 5a – przyp. Sądu) wszczyna się z urzędu. Organy obu instancji wywiodły, że skoro we wniosku z [...] maja 2021 r. skarżący domagał się wszczęcia postępowania w przedmiocie legalności wykonanych robót budowlanych i ewentualnej rozbiórki wskazanego obiektu budowlanego, to wniosek ten dotyczy sprawy regulowanej przepisami rozdziału 5a p.b., a więc postępowanie w tym zakresie może zostać wszczęte jedynie z urzędu. To doprowadziło organy nadzoru budowlanego do wniosku, że w sprawie zachodzi przesłanka "innej uzasadnionej przyczyny" odmowy wszczęcia postępowania z art. 61a § 1 k.p.a. Powyższe kwestionuje zaś skarżący.
Stanowisko organów nadzoru budowlanego obu instancji jest w ocenie Sądu wadliwe, samą zaś odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie legalności prac budowlanych wykonanych na spornym budynku ocenić należy jako co najmniej przedwczesną.
Na początku stwierdzić należy, że wniosek o wszczęcie postępowania co do rozbiórki obiektu budowlanego wybudowanego na działce nr ewid.[...], odczytywany wespół z jego uzasadnieniem, należy w istocie uznać za wniosek o wszczęcie postępowania w przedmiocie kontroli legalności spornych robót budowlanych wykonywanych na działce nr [...]. Skarżący domagał się bowiem zbadania zgodności tych robót z ewentualnie wymaganymi: decyzją o pozwoleniu na budowę lub ze zgłoszeniem, a w przypadku stwierdzenia niezgodności – rozważenie nałożenie obowiązku rozbiórki obiektu. Obowiązek rozbiórki obiektu budowlanego może zostać nałożony w sytuacjach opisanych w art. 49e i 49i ust. 1 pkt 2 p.b. (nieskuteczność postępowania legalizacyjnego względem stwierdzonej samowoli budowlanej), lub art. 51 ust. 1, ust. 3 pkt 2 i ust. 5 p.b. (nieskuteczność postępowania naprawczego), a więc w przepisach rozdziału 5a p.b.
Odnosząc się do istoty zawisłego sporu wskazać najpierw należy, że przepis art. 53a został wprowadzony do ustawy Prawo budowlane mocą art. 1 pkt 42 lit. a ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 471) i wszedł on w życie z dniem 19 września 2020 r. W okresie sprzed nowelizacji, w obliczu braku przepisu stanowiącego o inicjatywie wszczęcia postępowania, w orzecznictwie pojawiła się wątpliwość czy postępowania legalizacyjne lub naprawcze (w zależności od kwalifikacji inwestycji) mogą toczyć się wyłącznie z urzędu, czy również na wniosek. W wyroku z dnia 14 kwietnia 2011 r., sygn. II OSK 584/11 (dostępny na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w sytuacji, gdy przepisy prawa wyraźnie nie określają, czy postępowanie może być wszczęte tylko z urzędu lub tylko na wniosek, należy sięgnąć do ogólnych przepisów regulujących wszczęcie postępowania. Z art. 61 § 1 k.p.a. wynika, że postępowanie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Regulacja taka w powiązaniu z treścią art. 233 k.p.a. oraz art. 28 k.p.a. (stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek), wskazuje – jak stwierdził NSA - na konieczność przyjęcia możliwości wszczęcia postępowania naprawczego (legalizacyjnego) nie tylko z urzędu ale również na wniosek strony postępowania. Pogląd ten utrwalił się w orzecznictwie (vide wyroki NSA: z 20 grudnia 2012 r., sygn. II OSK 1573/11, z 22 czerwca 2017 r., sygn. II OSK 1939/16, z 18 grudnia 2019 r., sygn. II OSK 3310/18, dostępne jw.).
Sąd zgadza się ze stanowiskiem WSA w Poznaniu, wyrażonym w uzasadnieniu wyroku II SA/Po 317/21, że wejście w życie art. 53a ust. 1 p.b. nie niweczy dorobku orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przepis ten należy wykładać w ten sposób, że dookreśla on, iż postępowania legalizacyjne i naprawcze organy nadzoru budowlanego są uprawnione i obowiązane (gdy zachodzi taka potrzeba) wszczynać i prowadzić z urzędu. Nie reguluje on jednak sytuacji, w której żąda wszczęcia tego rodzaju postępowań osoba mająca w tym interes prawny. Art. 53a ust. 1 p.b. nie stanowi wszakże, że postępowania dotyczące rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy prowadzi się "wyłącznie z urzędu". Brak jest uzasadnionych podstaw do wyłączenia dopuszczalności wszczęcia postępowania na żądanie strony poprzez przyjęcie wyłącznie zasady oficjalności (wszczęcia postępowania z urzędu). Zaznaczyć należy, że w razie gdy jednostka żąda wszczęcia postępowania ze względu na swój interes prawny, to nie można jej tego prawa pozbawić wywodząc o dopuszczalności wszczęcia postępowania jedynie z urzędu. Wniosek strony do wyspecjalizowanego organu (jakim jest organ nadzoru budowlanego) o wszczęcie postępowania naprawczego powinien zatem albo prowadzić do wszczęcia takiego postępowania, jeżeli są ku temu uzasadnione podstawy podmiotowe i przedmiotowe, albo - gdy okaże się, że z wnioskiem występuje osoba nie mająca interesu prawnego albo ustalono, że naruszeń uzasadniających postępowanie naprawcze (legalizacyjne) brak - to wówczas należy odpowiednio zastosować art. 61a § 1 k.p.a. W każdym jednak razie żądanie osoby powołującej się na swój indywidualny interes prawny i poszukującej ochrony prawnej w postępowaniu naprawczym (legalizacyjnym) powinno być rozpatrzone. Nie może być tak, że zasadę oficjalności wyrażoną w art. 53a ust. 1 p.b. czyni się samodzielną podstawą odmowy wszczęcia postępowania. Żądanie osoby domagającej się prowadzenia postępowania naprawczego (legalizacyjnego), która powołuje się na swój interes prawny w takim postępowaniu, musi być rozpatrzone pod kątem istnienia tego interesu oraz w kontekście zarzucanych przez nią naruszeń prawa w zakresie prowadzonych robót budowlanych. (vide: wyrok WSA w Poznaniu z 4 sierpnia 2021 r., sygn. II SA/Po 317/21, dostępny jw.). Gdyby okazało się, że żądanie wszczęcia zostało zgłoszone przez podmiot oczywiście nieuprawniony (tzn. z podania w sposób oczywisty wynika, że wnoszący składa je nie w swojej sprawie), odmowa wszczęcia postępowania nie budziłaby wątpliwości w świetle pierwszej z przesłanek wymienionych w art. 61a § 1 k.p.a. Dopiero zaś ustalenie, że roboty budowlane prowadzone są w sposób legalny, w tym zgodnie z ewentualnie wymaganym pozwoleniem lub na podstawie zgłoszenia, mogłoby być podstawą do stwierdzenia podstawy odmowy postępowania w postaci "innej uzasadnionej przyczyny", a co powinno też znaleźć jasne odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia. Jeżeli jednak podmiotem sygnalizującym możliwość prowadzenia robót budowlanych lub zrealizowania inwestycji w sposób niezgodny z przepisami jest osoba będąca stroną postępowania w rozumieniu p.b. (art. 28 ust. 2 p.b. - stronami w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę są: inwestor oraz właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu) to brak jest podstaw do wykluczenia możliwości wszczęcia postępowania mającego na celu kontrolę prawidłowości prowadzonych robót już tylko z uwagi na to, że impuls do tej kontroli nie wyszedł "od organu". W tym miejscu dodatkowo należy podkreślić, że przepis art. 28 ust. 2 ustawy Prawo budowlane, jako mający charakter lex specialis, nie może być interpretowany rozszerzająco. Określa on bowiem krąg stron postępowania wyłącznie w postępowaniach w sprawie pozwolenia na budowę.
Stanowisko powyższe wydaje się tym bardziej uzasadnione, że wskazana nowelizacja przepisów prawa budowlanego wprowadza znaczne uproszczenia w przedmiocie formalnych wymogów rozpoczęcia procesu budowlanego. Wyłącza szereg robót budowlanych spod kategorii tych wymagających uzyskania pozwolenia na budowę, warunkując ich legalne rozpoczęcie zgłoszeniem. Wobec innych zaś liberalizuje wymogi w ten sposób, że ich rozpoczęcie i prowadzenie - dotychczas podlegające zatwierdzeniu przez organy architektoniczno-budowlane – nie wymaga żadnej aktywności inwestora wobec tych organów. Abstrahując od słuszności poszczególnych założeń wprowadzonych nowelizacją Prawa budowlanego stwierdzić należy, że ograniczenie wpływu organów architektoniczno-budowlanych na realizację danych rodzajów inwestycji wiąże się z jednoczesnym zaistnieniem pola do nadużyć co do zgodnego z prawem prowadzenia ich realizacji. Tym bardziej zatem inicjatywa podmiotów legitymujących się interesem prawnym w rozumieniu art. 28 ust. 2 p.b. lub 28 k.p.a. w zakresie ewentualnej zasadności wszczęcia przez organ nadzoru budowlanego stosownego postępowania, nie powinna być ograniczana. Zasadnie podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że w demokratycznym państwie prawnym niedopuszczalne byłoby zablokowanie możliwości skutecznego wszczęcia postępowania jurysdykcyjnego, ponieważ mogłoby to doprowadzić do powstania nawet nieodwracalnych szkód w zakresie interesu prawnego obywatela, z którego wywodzona jest legitymacja do wszczęcia postępowania. Postępowanie jest wszczynane z urzędu z inicjatywy organu nadzoru budowlanego, ale gdy podmiot prawa wywodzi interes prawny przesądzający o przymiocie strony postepowania (art. 28 k.p.a.) organ powinien w ramach swych nadzorczych kompetencji podjąć działania zmierzające do wyjaśnienia wątpliwości (podobnie w wyrokach WSA w Poznaniu z 4 sierpnia 2021 r. sygn. II SA/Po 317/21, z 19 października 2021 r. sygn. II SA/Po 41/21, WSA w Lublinie z 1 września 2021 r. sygn. II SA/lu 520/21, dostępne CBOSA) .
W realiach rozpoznawanej sprawy PINB – w reakcji na wniosek skarżącego – nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego co do okoliczności mogących mieć wpływ na konieczność wszczęcia postępowania w oparciu o przepisy rozdziału 5a p.b. Z uzasadnienia nie wynika, czy sporne roboty budowlane zostały zweryfikowane pod względem ich legalności przez organ nadzoru budowlanego, i jakie są wyniki tej kontroli. PINB ograniczył się do stwierdzenia, że podstawą odmowy wszczęcia postępowania jest jedynie ta okoliczność, iż z inicjatywą jego wszczęcia wystąpił skarżący. Z uzasadnienia postanowienia nie wynika, jaki jest zakres robót prowadzonych na sąsiedniej działce. Odmowa wszczęcia postępowania oparta została o wąski wywód co do konieczności – niejako automatycznego – zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. z uwagi na art. 53a ust. 1 p.b. Jest to stanowisko nieprawidłowe, co wprost wynika ze wcześniejszych rozważań. Twierdzenia skarżącego zawarte we wniosku, sygnalizujące możliwość naruszenia przepisów budowlanych przez inwestora, organ I instancji załatwił poprzez wyjaśnienie, że w przypadku stwierdzenia takich naruszeń będzie on zobligowany do wszczęcia stosownego postępowania z urzędu. Obowiązkiem organu było właśnie najpierw przeanalizowanie, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania naprawczego lub legalizacyjnego (oczywiście po uprzedniej weryfikacji kwestii interesu prawnego skarżącego), a dopiero wyniki tej analizy mogły stanowić podstawę stwierdzenia "inne uzasadnionej przyczyny" odmowy wszczęcia postępowania. Wniosek skarżącego pozostał zatem nierozpoznany, organ zaś niejako "odłożył" kwestię kontroli legalności prowadzonych robót budowlanych na nieokreśloną bliżej przyszłość.
Organ odwoławczy wydając zaskarżone postanowienie nie dostrzegł powyższych uchybień, przyjmując zasadniczo tożsame stanowisko co do zaistnienia formalnej przeszkody dla wszczęcia postępowania. Zauważyć przy tym należy, że o ile zawarł on w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienie słuszne co do zasady uwagi odnośnie obowiązku organu rozpoznającego wniosek o wszczęcie postępowania (zwracając uwagę na konieczność zweryfikowania prawdziwości informacji w takim wniosku zawartych), to jednak niewłaściwie ocenił, że weryfikacja taka nastąpiła w rozpoznawanej sprawie. Podobnie jak organ I instancji poprzestał na stwierdzeniu, że ustalenie wystąpienia przesłanek warunkujących wszczęcie postępowania w związku z legalnością spornego obiektu będzie obligowało PINB do wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. I tutaj nie wyjaśniono, jaki jest zakres i charakter prowadzonych robót budowlanych i czy prowadzone są one zgodnie z p.b., w tym w szczególności, czy ich legalne prowadzenie warunkuje uprzednie uzyskania pozwolenia na budowę lub uprzednie zgłoszenie, a jeżeli tak, to czy roboty zgodne są z zawartymi tam założeniami. Zauważyć w tym miejscu należy, że organ rozwinął stanowisko w ww. przedmiocie w odpowiedzi na skargę, wskazując za informacją wystosowaną przez PINB po wydaniu zaskarżonego postanowienia, że roboty polegają na "budowie elewacji parteru budynku (....)" i prowadzone są na podstawie wskazane pozwolenia na budowę. Po pierwsze – akta sprawy (stanowisko skarżącego oraz dołączona do wniosku dokumentacja fotograficzna) podają w wątpliwość, czy roboty budowlane nie wykraczają poza jedynie budowę elewacji, a więc lica (tutaj frontowego) budynku. Nie zostało zresztą jednoznacznie przez organy stwierdzone, czy w istocie prowadzone prace są zgodne z tym pozwoleniem, a jedynie, że są one prowadzone na podstawie wskazanej decyzji. Po drugie – nawet prawidłowe wyjaśnienia we wskazanym zakresie nie miałyby wpływu na wynik niniejszego postępowania, albowiem odpowiedź na skargę nie ma wpływu na treść uzasadnienia zaskarżonego aktu podlegającego kontroli.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia.
Mając to wszystko na uwadze i uznając zasadność zarzutów skargi Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił postanowienia organów nadzoru budowlanego obu instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej zwrot niezbędnych kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi (100 zł), opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa (17 zł) oraz koszty zastępstwa prawnego adwokata (zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie Dz.U. z 20015 r. poz. 1800 ze zm.).
Sąd wydał w niniejszej sprawie wyrok na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Zarządzeniem Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 października 2020 r. nr 41/2020 odwołano rozprawy, utrzymując działalność orzeczniczą Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 4 października 2021 r., wobec braku możliwości przeprowadzenia rozprawy zdalnej, niniejszą sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym – jej rozpoznanie było konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID 19 uzasadniała przyjęcie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI