II SA/BD 125/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą wydania prawa jazdy, uznając, że zakaz prowadzenia pojazdów kategorii A nie może automatycznie pozbawiać prawa jazdy kategorii B i B+E, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
Skarżący P.S. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy odmowę wydania prawa jazdy kategorii B i B+E. Organ administracji uznał, że zakaz prowadzenia pojazdów kategorii A, orzeczony wyrokiem sądu, uniemożliwia wydanie prawa jazdy innych kategorii. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił obie decyzje, stwierdzając, że rozszerzanie zakazu prowadzenia pojazdów na kategorie nieobjęte wyrokiem sądu jest niezgodne z Konstytucją, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
Sprawa dotyczyła skargi P.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Starosty odmawiającą wydania prawa jazdy kategorii B i B+E. Organ administracji oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, uznając, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A, orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu, uniemożliwia wydanie prawa jazdy kategorii B i B+E. Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2023 r. (sygn. akt SK 23/21). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał skargę za zasadną. Sąd odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził niezgodność art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami z zasadą ne bis in idem (art. 2 Konstytucji RP) oraz prawem do sprawiedliwego procesu (art. 45 Konstytucji RP). Trybunał uznał, że rozszerzanie zakazu prowadzenia pojazdów na kategorie nieobjęte wyrokiem sądu stanowi naruszenie tych zasad. Sąd administracyjny, mimo że wyrok TK dotyczył innych punktów przepisu, uznał, że przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami również budzi wątpliwości konstytucyjne i pozostaje w oczywistej sprzeczności z Konstytucją RP, powołując się na zasadę bezpośredniego stosowania Konstytucji. W konsekwencji, sąd stwierdził, że organ administracji nie mógł pozbawić skarżącego prawa do odzyskania dokumentu prawa jazdy kategorii B i B+E, ponieważ nie orzeczono wobec niego zakazu prowadzenia pojazdów tych kategorii. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty i zasądził zwrot kosztów postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ administracji nie może rozszerzać skutków zakazu prowadzenia pojazdów orzeczonego przez sąd na kategorie prawa jazdy, które nie zostały objęte tym zakazem.
Uzasadnienie
Sąd administracyjny uznał, że rozszerzanie zakazu prowadzenia pojazdów na kategorie nieobjęte wyrokiem sądu stanowi naruszenie zasady ne bis in idem oraz prawa do sprawiedliwego procesu, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Stwierdzono, że przepis pozwalający na takie rozszerzenie jest w oczywistej sprzeczności z Konstytucją RP.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (18)
Główne
u.k.p. art. 12 § 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2
Ustawa o kierujących pojazdami
Przepis ten, w zakresie w jakim pozwala na odmowę wydania lub zwrotu prawa jazdy kategorii B i B+E w sytuacji orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów kategorii A, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP.
Pomocnicze
u.k.p. art. 12 § ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2
Ustawa o kierujących pojazdami
Przepisy te zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.c. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 135
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 200 § w zw. z art. 205 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
P.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 57a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa COVID-19 art. 15zzs4 § ust. 3
Ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
k.k. art. 42
Kodeks karny
k.k.w. art. 182 § § 2
Kodeks karny wykonawczy
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada ne bis in idem.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 1 i 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Moc obowiązująca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucja RP art. 8 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji.
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rozszerzanie zakazu prowadzenia pojazdów na kategorie nieobjęte wyrokiem sądu jest niezgodne z Konstytucją RP (zasada ne bis in idem, prawo do sprawiedliwego procesu). Przepis art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. jest w oczywistej sprzeczności z Konstytucją RP i nie powinien być stosowany. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 23/21, mimo że dotyczy innych punktów przepisu, ma zastosowanie analogiczne do sytuacji prawnej w tej sprawie.
Godne uwagi sformułowania
"W ocenie Trybunału, procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo." "Wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie, stanowi bowiem naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego." "W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną." "W takim przypadku oczywistość niezgodności przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z Konstytucją RP oraz z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy zastosowania tego przepisu." "Sąd administracyjny nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, gdyż formalnie zakwestionowany przepis nadal pozostaje w systemie prawnym."
Skład orzekający
Joanna Brzezińska
przewodniczący
Joanna Janiszewska - Ziołek
sprawozdawca
Jarosław Wichrowski
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zakazu prowadzenia pojazdów i jego wpływu na wydawanie prawa jazdy innych kategorii, w kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i zasady ne bis in idem."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnych przepisów ustawy o kierujących pojazdami i ich zgodności z Konstytucją RP. Może mieć zastosowanie do analogicznych sytuacji, gdzie organy administracji rozszerzają skutki sankcji orzeczonych przez sądy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z prawami obywatelskimi i proporcjonalnością sankcji, z silnym odniesieniem do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Pokazuje, jak sądy administracyjne stosują orzeczenia TK w praktyce.
“Zakaz prowadzenia auta kategorii A nie pozbawi Cię prawa jazdy na B? Sąd administracyjny wyjaśnia!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Bd 125/24 - Wyrok WSA w Bydgoszczy Data orzeczenia 2024-05-08 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-02-12 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy Sędziowie Jarosław Wichrowski Joanna Brzezińska /przewodniczący/ Joanna Janiszewska - Ziołek /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami Hasła tematyczne Inne Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 622 art. 12 ust. 2 par. 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1pkt 2 Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie wydania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] października 2023r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz P. S. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie Decyzją z [...] grudnia 2023 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1, ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 622, z późn. zm., dalej: u.k.p.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z [...] października 2023 r. nr [...] orzekającą o odmowie wydania P. S. (dalej: "Skarżący") prawa jazdy kategorii: B, B+E. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Starosta T., decyzją z [...] października 2023 r., orzekł o odmowie wydania Skarżącemu prawa jazdy kategorii: B, B+E. W uzasadnieniu decyzji organ opisał przebieg postępowania oraz wskazał, że: wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z [...] lutego 2022 r. sygn. akt [...], orzeczono wobec Skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 3 lat; wyrokiem z [...] kwietna 2023r. Sąd Okręgowy w B. w sprawie o sygn. akt [...] zmienił powyższy wyrok i określił, że orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych dotyczy pojazdów, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii "A"; Starosta T. decyzją z [...] sierpnia 2023r. orzekł o cofnięciu P. S. uprawnienia do kierowania pojazdami; decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które decyzją z [...] września 2023r. orzekło też o cofnięciu Skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii "A" na okres 3 lat, zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z [...] kwietnia 2023r. Starosta, powołując się dalej na brzmienie art. 12 ust. 2 pkt 1 i art. 11 ust. 4 pkt 2 u.k.p., uznał, że wniosek P. S. o zwrot prawa jazdy kategorii "B’ i "BE" nie może zostać uwzględniony. W odwołaniu od ww. decyzji Skarżący zakwestionował prawidłowość odmowy wydania jemu blankietu prawa jazdy w sytuacji, gdy nadal posiada uprawnienia do prowadzenia pojazdów kategorii B, BE i orzeczony wobec niego zakaz prowadzenia pojazdów nie obejmował tych kategorii prawa jazdy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (opisanej na wstępie) organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. znajduje zastosowanie do osób, wobec których orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, a wobec tego, że prawomocnymi wyrokami Sądu Rejonowego i Sądu Okręgowego w B. orzeczono wobec Skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. A na okres 3 lat nie było podstaw do wydania prawa jazdy. Kolegium podkreśliło, że zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, do których prowadzenia wymagane jest prawo jazdy kategorii A dotyczy również m.in. kategorii B. Nie ma przy tym znaczenia, czy podmiot, wobec którego orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, ubiega się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii po raz pierwszy, czy też już wcześniej posiadał uprawnienia do prowadzenia pojazdów. Skutki zdarzenia prawnego, jakim jest prawomocny wyrok zakazujący prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonej kategorii, zostały rozciągnięte na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy tej innej kategorii, jaki i dysponującym już takim prawem jazdy. Kolegium odniosło się również do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 lipca 2023r., sygn. akt SK 23/21, stwierdzając, że nie może zostać on uwzględniony w rozpoznawanej sprawie albowiem nie dotyczy on art. 12 ust. 2 pkt 1 lecz pkt 2 i 3 ustępu 2 tego artykułu. Mając na uwadze powyższe Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji i utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Skarżący, zastępowany przez zawodowego pełnomocnika (radcę prawnego) zarzucił: - naruszenie prawa materialnego w postaci: art. 12 ust. 1 pkt 2 w związku z ust 2 pkt 1 oraz art. 102 ust. 2 u.k.p., art. 4 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (sporządzonego 22 listopada 1984r. w Strasburgu), art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, a nadto art. 42 k.k.; - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 182 § 2 k.k.w. oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a., W oparciu o powyższe zarzuty, Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zobowiązanie organu do wydania dokumentu prawa jazdy w zakresie kategorii b, BE w oparciu o art. 145 a p.p.s.a. Alternatywnie wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił obszerną argumentację na poparcie zarzutów, w tym powołał się także na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 lipca 2023r. wydanego w sprawie SK 23/21. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zmianami). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W niniejszej sprawie z uwagi na brak możliwości technicznych wszystkich stron do przeprowadzenia rozprawy zdalnej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku zarządzeniem z 25 marca 2024r. wyznaczono termin posiedzenia niejawnego. Następnie wskazać należy, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi. Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie Skarżący został uznany za winnego popełnienia przestępstwa naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym i wyrokiem skazującym został ukarany zakazem prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. A na okres 3 lat. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Zgodnie z treścią art. 12 ust. 2 pkt 1-3 u.k.p. przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Wyrokiem z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. SK 23/21, Trybunał Konstytucyjny uznał przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. za niezgodne z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim pozbawiano osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Odnosząc się do zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z niej zasadą ne bis in idem, Trybunał wskazał, że zasada ta jest fundamentalną zasadą prawa karnego i elementem zasady państwa prawnego, stanowiąc jednocześnie jeden z elementów prawa do sądu przejawiający się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej. Trybunał stwierdził, że zasada ne bis in idem ma dwa aspekty. Pierwszy – proceduralny, który wyraża się w zakazie wszczynania i prowadzenia postępowań w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Drugi aspekt polega na zakazie podwójnego (wielokrotnego) karania w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie, stanowi bowiem naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego. Funkcją zasady ne bis in idem jest z jednej strony ochrona praw osoby przed nadużywaniem przez państwo ius puniendi, tj. ochrona osoby prawomocnie osądzonej w postępowaniu karnym przed ponownym postawieniem jej w stan oskarżenia w sprawie o ten sam czyn, z drugiej zaś ochrona powagi i trwałości prawomocnych orzeczeń sądowych. Trybunał wskazał też, że z reguły zasada ne bis in idem ma zastosowanie wtedy, gdy w stosunku do osoby uprzednio ukaranej za popełnienie czynu zabronionego przez prawo karne, wszczyna się postępowanie dotyczące tego samego czynu. W ocenie Trybunału, procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter sankcji. Po drugie, jeżeli dwa środki lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji, winna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Konstytucji. Zauważono też, iż podstawowym kryterium odróżniania sankcji karnych i sankcji administracyjnych, jest zasadnicza (główna) funkcja, przesądzająca o istocie sankcji, która może oprócz tego realizować inne funkcje i cele. Trybunał za główną funkcję sankcji karnej uznaje represję, czyli odpłatę za popełniony czyn, natomiast w przypadku sankcji administracyjnej, jako główną funkcję wskazuje szeroko rozumianą prewencję. Trybunał wskazał, że stwierdzenie naruszenia zasady ne bis in idem, wymaga zatem ustalenia, czy za ten sam czyn dwukrotnie nakładana jest sankcja będąca w istocie sankcją karną. Trybunał zauważył, że orzekanie kary pozbawienia prawa do prowadzenia pojazdów określonej kategorii oraz sankcja administracyjna braku możliwości zwrotu zatrzymanego prawa jazdy co do innych kategorii, formalnie przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. Ponadto sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania określonymi pojazdami. Konkludując, Trybunał uznał, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z zasadą ne bis in idem, wynikającą z art. 2 Konstytucji. Odnosząc się do zgodności kontrolowanych przepisów z art. 45 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, Trybunał Konstytucyjny zauważył, że z mocy zaskarżonych przepisów, osoba, wobec której sąd powszechny zawęził środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych do kategorii B, nie będzie mogła zatem prowadzić, w okresie obowiązywania tego zakazu, nie tylko pojazdów objętych tą kategorią, lecz także innych w zakresie kategorii wskazanych w zaskarżonych przepisach. Brak prawa jazdy stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania określonym pojazdem, oznacza w praktyce niemożność legalnego kierowania nim (por. art. 3 ust. 1 u.k.p.). Przewidziany w zaskarżonych przepisach zakaz wydania, zwrotu lub przywrócenia prawa jazdy osobie, wobec której orzeczony został prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonych kategorii, w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D, następuje na podstawie decyzji administracyjnej i ma charakter obligatoryjny. Organ administracji wydający decyzję na podstawie zaskarżonych przepisów, nie ma możliwości brania pod uwagę różnych okoliczności mogących wpływać na jej zakres. Wykluczone jest zatem uznanie administracyjne, a organ administracji, po stwierdzeniu orzeczenia przez sąd powszechny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, dla których wymagane jest prawo jazdy określonych kategorii, stosuje sankcję administracyjną wyznaczoną w art. 12 ust. 2 u.k.p. Jednocześnie zauważono, że zarówno w art. 42 Kodeksu karnego jak i w art. 29 Kodeksu wykroczeń, ustawodawca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy, w konkretnym stanie faktycznym, należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów, czy też z uwagi na stwierdzone w konkretnej sprawie okoliczności, ograniczyć zakres tego zakazu. Sądy powszechne z takiej możliwości korzystają, wskazując że z uwagi na ratio legis art. 42 § 2 Kodeksu karnego w powiązaniu z okolicznościami sprawy, nie w każdej sprawie jest konieczne orzekanie zakazu w pełnym zakresie. W konkretnej zatem sprawie karnej, to sąd powszechny dokonuje oceny, w jakim zakresie należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego obligatoryjny albo fakultatywny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Orzekając środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, sąd powszechny ma zatem obowiązek brać pod uwagę również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zakaz prowadzenia pojazdu pełni zarówno funkcję prewencyjną, jak i represyjną. W ramach tej pierwszej chodzi o wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają jego bezpieczeństwu. Jednocześnie orzeczony środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, zgodnie z zasadami wymiaru kary i środków karnych, nie może być nadmiernie dolegliwy dla sprawcy przestępstwa czy wykroczenia, a także dla jego rodziny. Trybunał zaznaczył, że ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów, których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów. Zaskarżone przepisy prowadzą zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca z mocy zaskarżonych przepisów, pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami. Na zakończenie Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne – art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto zgodnie z art 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W uchwale składu siedmiu sędziów NSA dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. I OPS 9/09 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – na stronie internetowej:www.orzeczenia.nsa.gov.pl), zauważono że z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji wynika norma prawna, zgodnie z którą w toku postępowania sądy związane są powszechną mocą obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które są elementem kształtującym stan prawny oceniany przez sąd. Sąd wskazuje, że w analogicznych do niniejszej sprawach, zapadły wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2024r. sygn. akt II GSK 587/23, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 września 2023 r. sygn. III SA/Łd 221/23, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. III SA/Po 646/23 (dostępne na stronie jw.). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażone tam stanowisko, dlatego też częściowo posłuży się argumentami zawartymi w tych wyrokach. Wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się co prawda do niezgodności z Konstytucją art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., tymczasem w przedmiotowej sprawie podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Niemniej jednak w ocenie Sądu należy mieć na względzie, że wyrok Trybunału dotyczy takiej samej sytuacji prawnej, w której organ administracji rozszerza orzeczony przez sąd powszechny środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii na inne kategorie. Należy bowiem zauważyć, że wprawdzie formalnie kontroli Trybunału Konstytucyjnego podlega akt prawny lub jego część tj. konkretny przepis, to faktycznie jednak przedmiotem kontroli są określone w danym akcie normy prawne zawarte w poszczególnych jednostkach redakcyjnych takiego aktu. Wprawdzie formalnie przepis tożsamy treściowo nie był przedmiotem orzekania przez Trybunał we wskazanej sprawie, to jednak należy zauważyć, że powstały uzasadnione wątpliwości co do zgodności z Konstytucją normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Powyższe natomiast nie jest bez znaczenia dla Sądu kontrolującego daną sprawę. W takiej sytuacji zachodzi przypadek tzw. "oczywistej niekonstytucyjności" co oznacza, że porównywane przepisy, będące podstawą wydania zaskarżonej decyzji art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z Konstytucją, dotyczą tej samej materii, co przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie których Trybunał stwierdził ich niekonstytucyjność (por. R. Hauser, J. Trzciński, "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego", Warszawa 2010, s. 266-268; M. Wiącek, "Pytanie prawne do sądu do Trybunału Konstytucyjnego" Warszawa 2011, s. 266-268). W takim przypadku oczywistość niezgodności przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z Konstytucją RP oraz z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy zastosowania tego przepisu. Zgodnie z art. 8 Konstytucji, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1), a jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Z powyższego przepisu wynika ustrojowa zasada bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, która upoważnia sąd administracyjny do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w oczywistej sprzeczności z Konstytucją. Inaczej rzecz ujmując jeżeli nie budzi wątpliwości brak zgodności określonych przepisów ustawy z Konstytucją, a niezgodność w omawianej materii ma - tak jak w niniejszej sprawie - charakter oczywisty, zachodzi podstawa do odmowy zastosowania przez Sąd przepisów ustawy, bez potrzeby przedstawiania Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w tym zakresie. W tak bowiem oczywistej sytuacji trudno oczekiwać, żeby sąd uruchamiał procedurę kolejnych pytań prawnych (por. R. Hauser, A. Kabat, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2002 r. sygn. I SA/Po 461/01, OSP 2003/2 s. 73-75, M. Wiącek, "Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego", Warszawa 2011 r. s. 269, uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r. sygn. I FPS 2/06, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2008 r., sygn. I OSK 1369/07, z dnia 10 marca 2010 r., sygn. I OSK 1447/09, z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. I FSK 1523/17, z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. II FSK 1454/16 - dostępne jw.). Obowiązek przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, istnieje jedynie wtedy, gdy sąd ma wątpliwości co do tej zgodności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2004 r., sygn. OSK 971/04, ZNSA 2011/3/39). W rezultacie ani treść art. 178 ust. 1 Konstytucji, ani wyłączność orzekania przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności ustaw in abstracto, nie sprzeciwiają się tezie, że co do zasady sądy rozstrzygające konkretny spór korzystają z możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji także wtedy, gdy to bezpośrednie stosowanie przybiera postać odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją. Jednocześnie sąd administracyjny nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, gdyż formalnie zakwestionowany przepis nadal pozostaje w systemie prawnym (por. Roman Hauser, Janusz Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego", Warszawa 2010, s. 23 i nast.; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2000 r., sygn. V SA 613/00, OSP 2001/5/82 z glosą L. Leszczyńskiego; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2008 r., sygn. I OSK 1369/07, z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 3193/14, z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. I OSK 860/15 – dostępne jw.). W związku z powyższym Sąd stwierdził, że organ administracji nie mógł pozbawić Skarżącego, posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kat. B, B+E, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec Skarżącego środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania w pkt 2 sentencji wyroku, orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI