II SA/Bd 1234/23

II SA/Bd 1234/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-09-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz /sprawozdawca/
Leszek Kleczkowski /przewodniczący/
Tomasz Wójcik
Symbol z opisem
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 33 par. 2 pkt 6 lit c; art. 34 par. 2 pkt 3 lit a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 września 2024 r. sprawy ze skargi A. C. na postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy z dnia 31 sierpnia 2023 r., Nr NEP.906.45.1.23.2022 w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy na rzecz A. C. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Upomnieniem z dnia [...] maja 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w N. działając na podstawie m.in. art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427), dalej jako: "u.p.e.a.", wezwał A. C.-D. (skarżącą) do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, polegającym na rozpoczęciu i kontynuacji u małoletniego O. D. obowiązkowych szczepień ochronnych.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny
w N. zwrócił się do Wojewody [...] o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec A. C.-D. w celu wyegzekwowania realizacji obowiązku niepieniężnego zgodnie z załączonym do wniosku tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r.
Postanowieniem z dnia [...] września 2022 r. Wojewoda [...] nałożył na A. C.-D. grzywnę w wysokości [...] zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym nr [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r. oraz wezwał do wykonania obowiązku w nim wskazanego.
Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzuciła naruszenie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) u.p.e.a. poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa oraz art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez niewskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w N. postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r. oddalił wniesione zarzuty.
W złożonym zażaleniu skarżąca wniosła o uznanie zgłoszonych zarzutów
w całości, uchylenie postanowienia oraz w konsekwencji umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości, zarzucając naruszenie: art. 33 § 2 pkt 2 lit. c), art. 33 § 2 pkt 6 lit. c), art. 27 § 1 pkt 3 oraz art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.
Inspektor Sanitarny postanowieniem
z dnia [...] grudnia 2022 r. utrzymał w mocy ww. zaskarżone postanowienie.
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 207/23 uchylił wówczas zaskarżone postanowienie. W ocenie Sądu, rozpoznanie przez Inspektor Sanitarny
w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] grudnia 2022 r. zarzutu braku wymagalności obowiązku zgłoszonego po raz pierwszy w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji (i tym samym nierozpoznanie tego zarzutu przez ten organ) stanowiło naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania i uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia. Z tych powodów za przedwczesne Sąd uznał odniesienie się do tego zarzutu i argumentacji prezentowanej przez skarżącą oraz organ odwoławczy. Jednocześnie Sąd podzielił stanowisko Inspektor Sanitarny co do pozostałych zarzutów wniesionych przez skarżącą pismem z dnia [...] września 2022 r., to jest określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa [art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) u.p.e.a.] oraz niewskazanie w tytule wykonawczym treści podlegającego egzekucji obowiązku oraz stwierdzenia, że obowiązek jest wymagalny (art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.).
Pismem z dnia [...] stycznia 2023 r. skarżąca ponownie wniosła zarzuty do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...]. Wskazała na naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a.
w zw. z art. 17 ust. 4 z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń
i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. 2008 r. Nr 234 poz. 1570) poprzez brak wymagalności obowiązku wskazując, że zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym nie zostało wydane zobowiązanej.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w N. oddalił wniesiony zarzut. Rozpoznając wniesione zażalenie Inspektor Sanitarny postanowieniem
z dnia [...] maja 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.
Zdaniem Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. skarżąca w ww. zażaleniu ponownie wniosła zarzut dotyczący prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W związku z tym, organ pismem z dnia [...] czerwca 2023 r. wezwał skarżącą do sprecyzowania podstawy prawnej złożonego zarzutu. W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca w piśmie z dnia [...] czerwca 2023 r. wyjaśniła, że podstawy prawne złożonych zarzutów obejmują naruszenie:
- art. 33 § 2 pkt 1 i 6 lit. c) u.p.e.a. w zw. z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 r. nr 78, poz. 483) w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy
o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez jego naruszenie i wymaganie przeprowadzenia obowiązku szczepiennego u dziecka zgodnie z komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, który to dokument nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa i prowadzenie postępowania egzekucyjnego
w administracji, mimo że obowiązek szczepienia dziecka jest niewymagalny i egzekucja w postępowaniu administracyjnym niedopuszczalna;
- art. 33 § 2 pkt 1 i 6 lit. c) u.p.e.a. w zw. z art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 pkt 1 do 12 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. 2018 poz. 753) poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że obowiązek szczepienny dziecka w zakresie terminu wykonania szczepienia - nie wynika z tych aktów, a z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego i prowadzenie postępowania egzekucyjnego w administracji, mimo że obowiązek szczepienia dziecka jest niewymagalny i egzekucja w postępowaniu administracyjnym niedopuszczalna;
- art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez jego naruszenie
i wymaganie przeprowadzenia obowiązku szczepiennego u dziecka zgodnie
z komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, który to dokument nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa;
- art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 pkt 1 do 12 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień, poprzez ich niezastosowanie
i uznanie, że obowiązek szczepienny dziecka w zakresie terminu wykonania szczepienia nie wynika z tych aktów, a z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego.
Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że wcześniej (w zażaleniu) podała omyłkowo błędne oznaczenie konkretnych artykułów odnoszących się do zarzutów postępowania egzekucyjnego w administracji i zamiast art. 33 § 1 pkt 2 i pkt 6 powinno być art. 33 § 2 pkt 1 i 6 lit. c.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w N. oddalił zarzut dotyczący naruszenia art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. odnoszący się do nieistnienia obowiązku oraz zarzut dotyczący naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. odnoszący się do braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
W złożonym zażaleniu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia
w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w konsekwencji umorzenie postępowania przed pierwszą instancją.
Zaskarżonemu orzeczeniu skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. w zw. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 2, 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia
w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zw. z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47
w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
- art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2, 3 i 5 w zw.
z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
- art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z art. 39 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Pismem z dnia 8 sierpnia 2023 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny
w Bydgoszczy na podstawie art. 7 i 9 oraz art. 64 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.; dalej jako: "k.p.a."), w związku z wniesionym zażaleniem z dnia [...] lipca 2023 r. na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. z dnia [...] czerwca 2023 r., wezwał skarżącą do doprecyzowania treści zarzutów wskazanych w treści przedmiotowego zażalenia. Podniósł, że zobowiązana wskazuje jedynie odpowiednie podstawy prawne dla swych zarzutów, nie precyzując jednak na czym naruszenie przedmiotowych przepisów miałoby polegać. Nie da się tego wywnioskować z treści złożonego przez stronę uzasadnienia zażalenia, które nie jest spójne z treścią podnoszonych zarzutów. Tym samym Inspektor Sanitarny wniósł o złożenie wyjaśnień czy poprzez wskazanie zarzutów naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. c, strona składa nowe zarzuty, czy jest to omyłka pisarska i ponownie podnosi zarzuty naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c.
W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca pismem z dnia [...] sierpnia 2023 r. wyjaśniła, że nie jest omyłką pisarską podana podstawa prawna zarzutów. Wskazała, że podnosi zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) w związku z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. Zarzut ten w istocie jest zarzutem obrazy prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 2, 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zw. z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw.
z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2, 3 i 5 w zw.
z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b
w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych
u ludzi. Skarżąca podkreśliła, że składając niniejsze zarzuty, podnosi zarzut dotyczący prawa. Interpretacja powyższych przepisów prawa materialnego dokonywana przez wierzyciela obowiązku - w ocenie strony - nie może nastąpić w oderwaniu od wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. w sprawie SK 81/19. Przepisy wymienione w części I orzeczenia Trybunału, w zakresie tam wskazanym, tracą bowiem moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku
w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem za niezasadne skarżąca uważa prowadzenie wobec niej jakichkolwiek działań. Z wystawionego bowiem tytułu egzekucyjnego w rubryce treść obowiązku - organ przywołał, że wobec dziecka skarżącej należy zastosować terminy poddania szczepień zgodnie z programem Szczepień Ochronnych wydawanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny mocy obowiązującej aktu normatywnego, sąd administracyjny, podobnie jak organ administracyjny, powinien rozważyć zasadność odmowy zastosowania w sprawie zakwestionowanego przez Trybunał przepisu.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2023 r. Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. z dnia [...] czerwca 2023 r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że wbrew twierdzeniu skarżącej, z treści
§ 5 rozporządzenia o szczepieniach ochronnych wynika, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok,
a ustalenie kalendarza szczepień nie należy do materii ustawowej. Wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 maja 2023 r. dostrzegł, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Stąd sugestia dostosowania stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia. Minister właściwy do spraw zdrowia może rozważyć, aby określić termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych w formie załącznika do rozporządzenia. Przy czym termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian. Wobec powyższego, organ, zarzuty skarżącej dotyczące braku wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych w związku z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, uznał za bezzasadne. Ponadto, jak zaznaczył organ, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował w żaden sposób zasadności obowiązkowych szczepień ochronnych.
Organ podkreślił, że wbrew zarzutowi skarżącej, obowiązkowe szczepienia ochronne nie są eksperymentem medycznym. Nie służą one bowiem poszukiwaniu skuteczniejszych metod radzenia sobie z toczącą się u pacjenta chorobą. Główną ideą wprowadzenia obowiązku szczepień ochronnych wśród obywateli Rzeczypospolitej Polskiej jest wyeliminowanie zagrożenia wystąpienia epidemii chorób zakaźnych poprzez osiąganie odpowiedniego poziomu odporności wśród populacji przez wykorzystanie preparatów szczepionkowych. Biorąc pod uwagę fakt, że szczepienia ochronne nie mieszczą się
w kategorii eksperymentów medycznych, nie jest również konieczne uzyskanie zgody pacjenta na ich przeprowadzenie, jak twierdzi skarżąca w zażaleniu. Najważniejszą cechą odróżniającą szczepienia ochronne od pozostałych świadczeń (chociażby również profilaktycznych) jest obowiązkowy charakter niektórych szczepień. Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu. Wobec powyższego za bezzasadne organ uznał zarzuty "naruszenia prawa do wolności od eksperymentów medycznych", jak i "braku uzyskania zgody na udział w eksperymencie medycznym".
W złożonej do tut. Sądu skardze, skarżąca zarzuciła naruszenie:
a) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 2, 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia
w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zw. z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47
w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
b) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2, 3 i 5 w zw.
z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
c) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z art. 39 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Z uwagi na podniesione zarzuty wniosła o:
- uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w konsekwencji umorzenie postępowania,
- przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności:
a) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy
o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 2, 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2, 3 i 5 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
b) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art. 39 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym stanowi zabieg ingerujący w nietykalność i wolność osobistą. Nietykalność osobista, zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, jest "wolnością jednostki od arbitralnej ingerencji władz publicznych w jej integralność fizyczną, duchową oraz psychiczną" oraz "stanowi konieczny, szczególnie ważny warunek realizacji wolności osobistej człowieka w państwie prawnym, demokratycznym i wolnościowym"
(TK-U 2/11). Nietykalność osobista nie oznacza jedynie nietykalności cielesnej, ale polega na "nienaruszalności integralności cielesnej i duchowej człowieka, którego tożsamość określa nie tylko ciało, ale również wnętrze psychiczne".
Skarżąca podała, że ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie ustala zasad poddawania się szczepieniom ochronnym, ale odsyła w tej materii do regulacji rangi rozporządzenia. Taka delegacja jest, w ocenie skarżącej, niedopuszczalna. W rozporządzeniu powinny być zamieszczane jedynie przepisy
o charakterze technicznym, niemające zasadniczego znaczenia z punktu widzenia praw lub wolności jednostki. Skoro ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności mogą być ustanawiane tylko w ustawie, oznacza to nakaz kompletności unormowania ustawowego, które powinno w sposób samodzielny określać wszystkie podstawowe elementy ograniczenia danego prawa i wolności tak, aby już na podstawie lektury przepisów ustawy, można było wyznaczyć kompletny zarys tego ograniczenia. Niedopuszczalne jest natomiast przyjmowanie w ustawie uregulowań blankietowych, pozostawiających organom władzy wykonawczej swobodę normowania ostatecznego kształtu owych ograniczeń, a w szczególności wyznaczania zakresu tych ograniczeń. Zdaniem skarżącej w ramach prawa do prywatności mieści się też prawo do poszanowania godności
i wolności od poddawania się zabiegom medycznym stanowiącym element profilaktyki medycznej.
Ponadto skarżąca zaznaczyła, że norma prawna wywiedziona z zaskarżonych przepisów narusza prawo dziecka skarżącej do wolności od eksperymentów medycznych, która jest zagwarantowana w art. 39 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Skarżąca podała, że
z pisma Ministerstwa Zdrowia z dnia 22 stycznia 2020 r. wynika, iż wszystkie szczepionki wykorzystywane w Programie Szczepień Ochronnych są badaniami IV fazy. Badania kliniczne preparatu IV fazy, to preparaty eksperymentalne, a art. 39 Konstytucji nie przewiduje wyłączeń uzyskania zgody od takiego eksperymentu. Zatem w myśl Konstytucji szczepionki są preparatem eksperymentalnym, dla którego wymagane jest uzyskanie zgody pacjenta. Produkty medyczne IV fazy, to preparaty eksperymentalne, które są oceniane pod względem długofalowego działania. Skoro Konstytucja nie rozróżnia fazy eksperymentu medycznego, na który zgoda musi być wyrażona, zatem - w opinii skarżącej - zgoda ta musi dotyczyć każdej fazy badania. Gdyby uzyskanie zgody na podanie preparatu poddawanego badaniu nie było konieczne - wówczas wyłączenie to musiałoby być określone w Konstytucji. Za błędne skarżąca uważa stanowisko, że obowiązek określony w art. 5 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.
o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie wymaga wyrażenia zgody, w sytuacji gdy nie istnieje żaden przepis prawa uchylający wymóg uzyskania zgody na zabieg szczepienia.
Dalej powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. w sprawie SK 81/19, podobnie jak w zażaleniu, wskazała, że w sytuacji odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny mocy obowiązującej aktu normatywnego, sąd administracyjny jak i organ administracyjny, powinien rozważyć zasadność odmowy zastosowania w sprawie zakwestionowanego przez Trybunał przepisu.
Końcowo skarżąca podała, że zastosowała brzmienie art. 33 u.p.e.a. w aktualnym brzmieniu z uwagi na to, że postępowanie egzekucyjne grzywny w celu przymuszenia
w kwocie [...]zł, zostało zakończone - grzywna została wyegzekwowana.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2024 r. poz. 935 – dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – podobnie jak pozostałe wyroki sądów administracyjnych przywołane w dalszej części uzasadnienia). Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności
z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Inspektor Sanitarny w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej - rozstrzygnięcia wierzyciela i organu odwoławczego, wydane
w następstwie wniesienia zarzutów. Istota sporu sprowadza się do oceny czy zarzuty skarżącej są zasadne w świetle zaistniałego stanu faktycznego i obowiązującego stanu prawnego. W myśl art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu
w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu
w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku,
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu,
3) błąd co do zobowiązanego,
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane,
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części,
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zarzut jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Zobowiązany, wnosząc zarzut, kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji, podważając prawidłowość tytułu wykonawczego. Z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku oraz spełnienia wszystkich przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, dlatego zobowiązany wnosząc zarzut, zamierza wykazać, że występują wszystkie bądź niektóre okoliczności wskazane w art. 33 § 2 u.p.e.a.
Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym (por. np. wyrok NSA z 29 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 546/21). W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko
z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty
w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego.
Z akt sprawy wynika, że [...] maja 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w N. wystosował do strony upomnienie nr [...], wzywające do stawienia się z dzieckiem O. D. w Punkcie Szczepień Przychodni Medycyny Rodzinnej "N. F." Sp. z o.o. w B. lub innego świadczeniodawcy celem przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego i poddania dziecka szczepieniom ochronnym zgodnie z indywidualnym kalendarzem szczepień. P.
z dnia [...] sierpnia 2022 r. wierzyciel złożył do Wojewody [...] wniosek o egzekucję obowiązku poddania szczepieniom ochronnym O. D., zgodnie z treścią obowiązku określonego w załączonym tytule wykonawczym nr [...]. Na podstawie tytułu wykonawczego, Wojewoda [...], w dniu [...] września 2022 r., wydał postanowienie nakładające na zobowiązaną grzywnę celem przymuszenia do wykonania obowiązku wskazanego w powyższym tytule wykonawczym i wezwał do wykonania obowiązku wymienionego w tytule wykonawczym. Po wszczęciu egzekucji administracyjnej, skarżąca wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w N. wydał postanowienie
z dnia [...] listopada 2022 r. oddalające zgłoszone zarzuty. Na skutek zażalenia skarżącej, Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia [...] grudnia 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. . Na to postanowienie skarżąca wniosła skargę do WSA w Bydgoszczy, który wyrokiem (prawomocny) z dnia 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Bd 207/23 uchylił zaskarżone postanowienie.
W wyniku tego, organy ponownie wydały postanowienia: organ I instancji postanowienie z dnia [...] czerwca 2023 r. [...] i organ II instancji z dnia [...] sierpnia 2023 r. znak [...].
W związku z tym należy wskazać, że organy i sąd, na podstawie art. 153 p.p.s.a., są związane oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w wymienionym powyżej prawomocnym wyroku WSA w Bydgoszczy. Zgodnie bowiem
z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone
w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (zob.: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012r., s. 397; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011r., s. 544, Nb 1-3).
Niezależnie od tego należy zauważyć, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten wprowadza zasadę, zgodnie z którą moc wiążąca wcześniejszego orzeczenia, w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (v: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2008r., sygn. akt I FSK 613/08).
W powołanym wyroku Sąd stwierdził: "Odnosząc się w pierwszej kolejności do przyczyn uchylenia zaskarżonego postanowienia, należy zdaniem Sądu, podkreślić, że Skarżąca zgłosiła zarzut braku wymagalności obowiązku z innych przyczyn (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.) w zażaleniu na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w N. . Organ odwoławczy zarzut ten rozpoznał merytorycznie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela, że kolejne zarzuty, złożone przez Skarżącą w zażaleniu na postanowienie wierzyciela wydane
w pierwszej instancji, nie mogły zostać rozpoznane po raz pierwszy przez wierzyciela
w drugiej instancji, gdyż spowodowałoby to naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 672/22). (...). Mając powyższe na uwadze, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie ma podstaw do przyjęcia, że terminy wniesienia zarzutów upłynęły, co wykluczałoby merytoryczne rozpoznanie zarzutu braku wymagalności obowiązku."
Obecnie zatem należy ustalić, czy zostały wykonane zalecenia zawarte w ww. wyroku WSA w Bydgoszczy.
W tym kontekście podać należy, że w niniejszej sprawie, w podanym postanowieniu
z dnia [...] sierpnia 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w N. 1) oddalił zarzut dotyczący naruszenia art. 33 § 2 pkt 1 odnoszący się do nieistnienia obowiązku; 2) oddalił zarzut dotyczący naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c odnoszący się do braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Zauważyć jednak należy, że odrębnym postanowieniem, tj. z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. oddalił zarzut dotyczący braku wymagalności obowiązku z innych przyczyn (art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a. w zw. z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). Na skutek wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] września 2023 r. nr [...] Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia [...] sierpnia 2023 r. Następnie została wniesiona skarga do WSA w Bydgoszczy, który wyrokiem
z dnia 24 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 1337/23 (wyrok nieprawomocny) ją oddalił (skargę na ww. postanowienie z dnia [...] września 2023 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym).
Zważywszy na podane regulacje prawne – Sąd stwierdza, że sporna w tej sprawie kwestia dopuszczalności zarzutu z art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a., tj. braku wymagalności obowiązku z innych przyczyn, została rozpoznana odrębnym postanowieniem przez organ egzekucyjny oraz organ drugiej instancji, a następnie oceniona w postępowaniu sądowoadministracyjnym (wyrok z dnia 24 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 1337/23). To zaś oznacza, że zagadnienie braku wymagalności było już przedmiotem postępowania, co Sąd uwzględnia z urzędu. Nie jest dopuszczalne merytoryczne rozpoznawanie tego samego zarzutu z art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a., ponownie w toku postępowania egzekucyjnego. Tym bardziej, że w sprawie o sygn. akt II SA/Bd 1337/23 został wydany wyrok, sporządzone zostało uzasadnienie. Nie jest zatem dopuszczalne ponowne rozpoznawanie przez Sąd zarzutu braku wymagalności obowiązku - z art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a., skoro w dacie wydania obecnie wyroku (17 września 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 1234/23) w obrocie prawnym jest wcześniejszy wyrok z dnia 24 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 1337/23, w którym postanowienia w przedmiocie tego zarzutu z art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a., zostały już ocenione.
W konsekwencji powyższego, organ drugiej instancji obowiązany był uchylić postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] czerwca 2023 r. w części, w jakiej odnosi się do zarzutu braku wymagalności obowiązku, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a. i stwierdzić niedopuszczalność zarzutu, a nie utrzymać je w całości w mocy. Skoro art. 34 § 2 pkt 3 lit. a u.p.e.a. nakazuje stwierdzić niedopuszczalność zarzutu, jeżeli zarzut ten "jest" "przedmiotem rozpatrzenia", to na dzień [...] sierpnia 2023 r. (data wydania zaskarżonego postanowienia) organ drugiej instancji powinien stwierdzić niedopuszczalność zarzutu ze stycznia 2023 r. Nadal bowiem "przedmiotem rozpatrzenia" jest wcześniejszy zarzut z grudnia 2022 r., który wrócił do obrotu wskutek prawomocnego wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 207/23. Jak już wyżej podano w następstwie tego wyroku Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w N. wydał postanowienie z dnia [...] sierpnia 2023 r., które zostało zaskarżone do organu drugiej instancji, w wyniku czego zostało wydane przez Inspektor Sanitarny postanowienie z dnia [...] września 2023 r. Postanowienie to zostało poddane kontroli sądowej w wyniku czego wydano wyrok - oddalający skargę - z dnia z dnia [...] lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 1337/23 (wyrok nieprawomocny). Nie można było zatem dwukrotnie rozpoznawać tego samego zarzutu.
W związku z tym doszło do naruszenia art. 34 § 2 pkt 3 lit. a u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie. W tym zakresie organ drugiej instancji uchyli postanowienie organu pierwszej instancji i stwierdzi niedopuszczalność zarzutu, powołując się na odrębne postanowienia w przedmiocie tego samego zarzutu i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 lipca 2024 r. sygn. akt II SA/Bd 1337/23.
Przedmiotem natomiast merytorycznej oceny, organ uczyni zarzut skarżącej nieistnienia obowiązku. W tym zakresie będąc związanym - na podstawie art. 153 p.p.s.a. – prawomocnym wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 207/23 zastosuje się do wskazań i wniosków w nim zawartych.
W tym stanie sprawy, nie zachodziła konieczność występowania do Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem wskazanym w skardze.
Dostrzeżone natomiast uchybienia organu w podanym zakresie doprowadziły do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Ponownie rozpoznając sprawę Inspektor Sanitarny uwzględni stanowisko Sądu przedstawione w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania postanowił na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 oraz art. 209 p.p.s.a.