II SA/BD 1219/23

II SA/Bd 1219/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-12-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Halina Adamczewska-Wasilewicz /przewodniczący/
Tomasz Wójcik
Urszula Wiśniewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6049 Inne o symbolu podstawowym 604
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1124
art 153
Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art 189f par 1, 2, 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi L. i W. A. S. P. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 27 lipca 2023 r., nr 0401-CKB.4221.129.2023 w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy na rzecz L. i W. A. S. P. w W. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2023r. Dyrektor Izby Skarbowej na podstawie art. 153 ust. 1 ustawy z dnia 01 marca 2018r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2023 r., poz. 1124, dalej: "ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy") nałożył na L. W. (dalej: "Skarżąca", "Strona", "Spółka") karę pieniężną w wysokości [...] zł w związku z niedopełnieniem obowiązku zgłoszenia informacji, o których mowa w art. 59 tej ustawy.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że spółki partnerskie wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego przed 31 października 2021r. miały obowiązek zgłosić beneficjentów rzeczywistych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (dalej: "CRBR") najpóźniej do 31 stycznia 2022 r. - stosownie do art. 16 ustawy z dnia 30 marca 2021r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 815, dalej: "ustawa zmieniająca"). Z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że Spółka została wpisana do Rejestru Przedsiębiorców 29 września 2017r., a zatem w świetle powołanych przepisów, ustawowy termin do dokonania zgłoszenia do CRBR dla Spółki upłynął 31 stycznia 2022 r. Stosownie do art. 153 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, podmioty wymienione w art. 58, które nie dopełniły obowiązku zgłoszenia informacji, o których mowa w art. 59, w terminie wskazanym w ustawie, podlegają karze pieniężnej do wysokości 1.000.000,00 zł. Administracyjna kara pieniężna za niedopełnienie obowiązku wpisu do CRBR jest instrumentem prawnym o charakterze sankcji administracyjnej, zabezpieczającym realizację obowiązków dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
Organ podał, że dokonując oceny czy w przedmiotowej sytuacji należy nałożyć karę pieniężną w pierwszej kolejności rozważył, czy nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od jej nałożenia na podstawie art. 189 f § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."). W tym zakresie organ stanął na stanowisku, iż waga naruszenia dobra nie jest znikoma. Zaniechanie dokonania wpisu do CRBR, w ocenie organu, winno być zakwalifikowane jako kategoria naruszenia, które nie ma ciężaru kwalifikowanego, ale dla zachowana porządku prawnego jest istotne. Zdaniem organu, badając, czy mamy do czynienia ze znikomą wagą naruszenia należy bowiem badać w szczególności rodzaj i charakter naruszenia, sposób popełnienia czynu oraz uwzględnić czas trwania naruszenia. Organ oceniając przesłankę znikomego charakteru naruszenia prawa wziął pod uwagę całokształt okoliczności danego przypadku, zarówno o charakterze podmiotowym, jak i przedmiotowym. Organ uwzględnił jakie owo naruszenie wywołało lub wywołuje skutki w przestrzeni publicznej, społecznej czy prywatnej. W ocenie organu, brak wykonania obowiązku rejestracji przez Spółkę spowodował sytuację, że brak było możliwości ustalenia beneficjenta rzeczywistego Spółki, a tym samym zaistniało ryzyko wystąpienia sytuacji uniemożliwiającej działanie stworzonych przez ustawę mechanizmów zapobiegających terroryzmowi i przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Oznacza to zatem, że stworzono potencjalne ryzyko prania pieniędzy. Brak rejestracji spowodował brak możliwości przeprowadzania analiz i monitoringu przez podmioty do tego zobowiązane (jednostki analityki finansowej oraz podmioty obowiązane), zgodnie z przepisami ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowania terroryzmu. Uniemożliwił także dokonanie ustalenia czy beneficjent rzeczywisty Spółki występuje również w strukturze innych podmiotów, które mogą być powiązane z działaniem ukierunkowanym na pranie pieniędzy. Wprawdzie Spółka w dniu [...] czerwca 2023 r. dokonała zgłoszenia do CRBR informacji, o których mowa w art. 59 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, jednak dokonanie rejestracji przez Spółkę wywołuje efekt dopiero od daty wpisu i nie niweluje faktu, że przez okres prawie 17 miesięcy nie było możliwe powyższe wyszukiwanie. Ponadto, nie można tracić z pola widzenia, iż kara pieniężna za brak dokonania w ustawowym terminie zgłoszenia danych do CRBR ma istotne znaczenie z punktu widzenia skutecznej implementacji unormowań unijnych w zakresie przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finasowaniu terroryzmu.
Podsumowując powyższe organ stwierdził, że wskazane okoliczności nie mogły spowodować uznania naruszenia jako mające charakter znikomy. Dokonując analizy charakteru naruszenia organ miał na uwadze przede wszystkim ochronę wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak bezpieczeństwo finansowe i zaufanie do organów państwa, ale także długotrwałe pozostawanie przez Spółkę w stanie naruszenia prawa.
W zakresie możliwości zastosowania przesłanki z art. 189 f § 2 k.p.a. organ stwierdził, że z ww. przepisu nie wynika obowiązek każdorazowego wyznaczania przez organ terminu do usunięcia naruszenia prawa, nawet przy spełnieniu warunków przewidzianych w przepisie, gdyż decyzja w tym względzie zależy od uznania organu.
Odnosząc się do wniosku Spółki o odstąpienie od nałożenia kary i poprzestanie na pouczeniu organ stwierdził, że w analizowanej sprawie nie wystąpiły przesłanki odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Zdaniem organu, usunięcie naruszenia nie może być przesłanką do odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej. Fakt dokonania rejestracji przez Spółkę został przez organ uwzględniony przy określaniu wysokości kary. W odniesieniu natomiast do wyjaśnień Spółki dotyczących przeoczenia czy też braku wiedzy o wymaganym obowiązku dokonania wpisu do CRBR przez spółki partnerskie organ uznał, że okoliczność ta nie usprawiedliwia braku dokonania zgłoszenia do Rejestru w terminie ustawowym. Dodatkowo należy mieć na uwadze, że Strona jest podmiotem profesjonalnym prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie usług prawniczych. W stosunku do takich podmiotów wyższe wymagania związane są z zawodowym charakterem ich działalności. Podmiot taki musi mieć świadomość obowiązków, jakie nakładają na niego przepisy prawa. Jakakolwiek niewiedza w tym zakresie nie jest okolicznością łagodzącą. Partnerzy Spółki wykonują zawód adwokata, co dodatkowo dodaje rangi z uwagi na posiadaną wiedzę z zakresu prawa.
W zakresie wysokości nałożonej kary administracyjnej organ podał, że miał na względzie treść art. 153 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, który przewiduje zagrożenie karą do wysokości [...] zł za niedopełnienie obowiązku zgłoszenia informacji w ustawowym terminie do Rejestru, a także ustalenia dokonane w zakresie analizy dyrektyw wymiaru administracyjnej kary pieniężnej przewidziane w art. 189 d k.p.a. oraz zasadę proporcjonalności. Zdaniem organu, w niniejszej sprawie zasadnym jest nałożenie na spółkę kary pieniężnej w kwocie [...]zł. W ocenie organu, kara pieniężna w kwocie [...]zł spełnia wszystkie wymogi testu proporcjonalności, albowiem nałożona sankcja pieniężna spełnia wymóg przydatności (odpowiedniości) i powinna zapewnić zamierzony przez ustawodawcę cel polegający na zapewnieniu przestrzegania prawa. Ponadto, nałożona kara pieniężna spełnia również wymóg konieczności (niezbędności), gdyż mając na względzie możliwość nałożenia kary do wysokości 1.000.000,00 zł, nałożenie kary pieniężnej w wysokości [...] zł jest karą odpowiednią i nieniosącą nadmiernej dolegliwości. Dokonując miarkowania kary pieniężnej, organ uwzględnił okoliczność wpływającą na jej podwyższenie czyli trwający stan naruszenia prawa, tj. rejestrację w CRBR po upływie prawie 17 miesięcy od ustawowego terminu. Organ wziął pod uwagę również okoliczność mającą wpływ na jej obniżenie - usunięcie naruszenia prawa przez dokonanie wpisu do Rejestru.
Końcowo organ podał, że rozważył zastosowanie w niniejszej sprawie, przepisu art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., dalej: "ustawa o COVID"). W ocenie organu, przepis art. 15 zzzzzn2 ust. 1 ustawy o COVID nie znajduje zastosowania, ponieważ w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wyszczególnionych w przywołanym przepisie.
W skardze Strona wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie:
1. art. 6 k.p.a. oraz art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 ustawy o COVID przez uznanie, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka wyszczególniona w tym przepisie i w konsekwencji jego niezastosowanie, pomimo iż w przedmiotowej sprawie Skarżąca uchybiła terminowi przewidzianemu przepisami prawa administracyjnego do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru;
2. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez niewyczerpujące rozpatrzenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, co przejawia się w szczególności na czynieniu przez organ wszelkich rozważań na wysokim poziomie ogólności, bez ich indywidualnego rozpatrywania w stosunku do Skarżącej i jej sytuacji oraz nieuwzględnienie w sposób należyty takich okoliczności jak: brak korzyści osiągniętych lub strat unikniętych przez Skarżącą, brak straty poniesionej przez osoby trzecie w związku z naruszeniem oraz fakt samodzielnego naprawienia uchybienia przed powzięciem informacji o wszczęciu postępowania w sprawie w zakresie:
- oceny przesłanki znikomości wagi naruszenia przepisów warunkującej odstąpienie od nałożenia kary administracyjnej,
- oceny co do rzekomego braku przesłanek zastosowania pouczenia w miejsce kary,
- uwzględnienia proporcjonalności sankcji, zwłaszcza wagi naruszenia jakiego dopuściła się Skarżąca w kontekście nałożonej administracyjnej kary finansowej;
3. art. 189 f § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego błędną wykładnie skutkującą przyjęciem, że sam charakter i waga naruszonych przepisów wyklucza uznanie naruszania za znikome, podczas gdy każda sprawa winna być rozpatrywana indywidualnie, nie tylko przez pryzmat naruszonych przepisów, lecz przez pryzmat postawy podmiotu dopuszczającego się naruszenia prawa i przede wszystkim skutków, jakie to konkretne naruszenie prawa wywołało;
4. art. 6 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 189 f § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie i nieodstąpienie od nałożenia kary administracyjnej i poprzestanie na pouczeniu, podczas gdy waga naruszenia prawa jest znikoma, a Skarżąca dobrowolnie i z własnej inicjatywy dopełniła obowiązku zgłoszenia do CRBR przed powzięciem informacji o wszczęciu postępowania w sprawie, co wyczerpuje przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej;
5. art. 189 f § 2 pkt 1 k.p.a. przez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że nawet przy spełnieniu warunków, o którym mowa w tym przepisie organ nie ma obowiązku wyznaczania Stronie dodatkowego terminu na dopełnienie obowiązku, podczas gdy w rzeczywistości mimo pozostawienia organowi przez ustawodawcę znacznej sfery luzu decyzyjnego, winien on kierować się jasnymi kryteriami, a jego postępowanie nie może być całkowicie dowolne, jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie;
6. art. 6 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 189 f § 2 i 3 k.p.a. przez ich niezasadne niezastosowanie i w konsekwencji nieodstąpienie od nałożenia na Skarżącą kary administracyjnej, w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie okoliczności obiektywne i subiektywne umożliwiałyby takie działanie, a cele na poczet których kara miałaby zostać wymierzona zostałyby osiągnięte;
7. art. 8 k.p.a. w zw. art. 189 d k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i dokonanie niewłaściwej oceny okoliczności stanowiących dyrektywy nałożenia i wymiaru administracyjnej kary pieniężnej oraz nieuwzględnienie wszystkich okoliczności wskazanych przez Skarżącą, co skutkowało błędnym uznaniem, iż nałożona kara pieniężna jest karą proporcjonalną do naruszenia prawa, w sytuacji gdy jest to kara rażąco nieproporcjonalna w stosunku do realizacji celu, jakiemu ma służyć i nieuwzględniająca postawy skarżącej;
8. art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz., U. nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja") przez wydanie decyzji naruszającej zasadę proporcjonalności, przejawiającym się niewspółmiernością zastosowanych środków (kary) względem celu jaki ma osiągnąć ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu i nieuwzględnieniem innych, mniej uciążliwych dla Skarżącej przewidzianych prawnie rozwiązań.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ustawy o COVID. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie wymierzył spółce karę pieniężną we wskazanej wysokości.
Materialnoprawną podstawę nałożenia kary stanowiły przepisy ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Jak wynika z treści art. 58 pkt 7 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy w brzmieniu obowiązującym od 31 października 2021r. spółki partnerskie zobowiązane są do zgłaszania informacji o beneficjentach rzeczywistych oraz ich aktualizacji. W art. 59 tej ustawy wskazano szczegółowo rodzaj informacji podlegających zgłoszeniu. Spółki partnerskie wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego przed 31 października 2021r. miały obowiązek zgłosić beneficjentów rzeczywistych do CRBR najpóźniej do dnia 31 stycznia 2022r. (art. 16 ustawy zmieniającej). Z ustaleń organu wynika, że Spółka została wpisana do Krajowego Rejestru przedsiębiorców [...] wrzesnia 2017r. i nie dopełniła w terminie obowiązku zgłoszenia do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych informacji, o których mowa w art. 59 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Termin na zgłoszenie tych informacji upłynął w dniu 31 stycznia 2022 r., natomiast Skarżąca dokonała zgłoszenia dopiero w dniu [...] czerwca 2023 r., (przed wydaniem zaskarżonej decyzji z [...] lipca 2023r.). W związku z tym, organ wymierzył spółce, na podstawie art. 153 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, karę pieniężną w wysokości [...] zł.
W pierwszej kolejności Sąd odniesienie się do zarzutu naruszenia art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 6 i ust 2 ustawy o COVID. Zgodnie z treścią przywołanej regulacji w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1 ). W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). W niniejszej sprawie w ocenie Sądu organy nie naruszyły wskazanych przepisów bowiem Skarżąca przed wydaniem decyzji dokonała zgłoszenia do CRBR (27 czerwca 2023r) i wypełniła ustawy obowiązek rejestracji beneficjenta rzeczywistego a zatem brak było podstaw do przywrócenia terminu skoro Strona dokonała czynności.
Przechodząc zatem do kwestii merytorycznych wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 153 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy podmioty wymienione w art. 58 pkt 1-5 i 7-13 lub powiernik, lub osoba zajmująca stanowisko równoważne w podmiocie, o którym mowa w art. 58 pkt 6, które nie dopełniły obowiązku zgłoszenia lub aktualizacji informacji, o których mowa w art. 59, w terminie wskazanym w ustawie lub podały informacje niezgodne ze stanem faktycznym, podlegają karze pieniężnej do wysokości [...] zł. Jak z kolei wynika z art. 189d k.p.a., wymierzając administracyjną karę pieniężną, organ administracji publicznej bierze pod uwagę:
1) wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia;
2) częstotliwość niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu tego samego rodzaju co niedopełnienie obowiązku albo naruszenie zakazu, w następstwie którego ma być nałożona kara;
3) uprzednie ukaranie za to samo zachowanie za przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe;
4) stopień przyczynienia się strony, na którą jest nakładana administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa;
5) działania podjęte przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa;
6) wysokość korzyści, którą strona osiągnęła, lub straty, której uniknęła.
Organ w zaskarżonej decyzji wprawdzie odniósł się do kryteriów wynikających z art. 189 d pkt 1-6 k.p.a. (pkt 7 dotyczy osób fizycznych), jednak nakładając sankcję, nienależycie analizował sprawę w kontekście zasady proporcjonalności i związanej z tym adekwatności wymierzonej kary, z uwzględnieniem funkcji i celu jaki ma ona realizować. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uczynił przedmiotem swych rozważań zarówno istnienie przesłanek do wymierzenia kary jak i przede wszystkim do odstąpienia od nałożenia kary określonych w art. 189 f § 1, § 2 i § 3 k.p.a.
W ocenie Sądu, analiza przeprowadzona przez organ wadliwie ocenia zindywidualizowanie okoliczności naruszenia prawa, a także w pewnych aspektach jest nieadekwatna, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Uchybienia popełnione przez organ, skutkujące oceną o braku przesłanek do zastosowania art. 189 f § 1 lub § 2 i § 3 k.p.a. nie oznaczają jednak, że Sąd stwierdza, iż naruszenie prawa było znikome lub, że należało poprzestać na pouczeniu. Oceny tej, obejmującej analizę przesłanek w odniesieniu do Spółki, winien dokonać Dyrektor Izby Skarbowej, a nie Sąd.
Z treści art. 189 f § 1 pkt 1 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. W sprawie nie jest sporne, że pkt 2 tego przepisu nie miał zastosowania. Organ odnosząc się do zawartych w tym przepisie a także w art. 189d § 1 pkt 1 k.p.a. przesłanek podał, że badając, czy mamy do czynienia ze znikomą wagą naruszenia należy badać rodzaj, charakter naruszenia i sposób popełnienia czynu. Uwzględnić należy również czas trwania naruszenia. Ponadto, znikomość wagi naruszenia należy postrzegać także przez pryzmat skutków jakie owo naruszenie wywołało lub wywołuje w przestrzeni publicznej, społecznej lub prywatnej i ten element zdaniem organu ma szczególne znaczenie przy wymierzaniu kary na podstawie art. 153 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Dla oceny wagi naruszenia mają również znaczenie chronione prawem wartości, w odniesieniu do których rozważana jest skala naruszenia. Organ wskazuje na znaczenie i rangę przepisów dotyczących Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych oraz, że oceniając sprawę w kontekście art. 189 f k.p.a. należy "mieć na uwadze cel regulacji ustawy".
Sąd podziela stanowisko organu co do celu i znaczenia Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych, jednak cel wprowadzenia Rejestru i jego znaczenie samo w sobie nie wykluczają uznania, że waga naruszenia prawa miała charakter znikomy. Organ pomimo odwołania się do znaczenia wymienionej regulacji nie podaje, by Skarżąca była podmiotem stwarzającym jakiekolwiek zagrożenie w kontekście prania pieniędzy, terroryzmu czy też, że ostatecznie beneficjentem rzeczywistym okazał się ktoś ukryty za fasadą tego podmiotu, a zagrożenie takie stwarzający. Nie ma zatem w decyzji odniesienia do takiej konkretnej sprawy, w kontekście ewentualnych, potencjalnych choćby zagrożeń ze strony Spółki. Skuteczne eliminowanie negatywnych zjawisk, za pomocą ustanowionych środków prawnych, nie zastępuje analizy i oceny, czy ze strony Skarżącej jakiekolwiek zagrożenia płynęły. Można uznać, że z uwagi na charakter naruszenia ten aspekt jest nieistotny, ale w ocenie Sądu ma on znaczenie z powodów, które zostaną przedstawione. Organ eksponuje fakt, że kara pieniężna nakładana za brak terminowego zgłoszenia danych do CRBR ma istotne znaczenie z punktu widzenia skutecznej implementacji unormowań unijnych w zakresie przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Tak postawiony problem wymaga zastrzeżenia, że kara jest skierowana do konkretnego podmiotu a obowiązek i skuteczność implementacji dyrektywy jest skierowany do kraju członkowskiego w celu wdrożenia do porządku prawnego właściwych rozwiązań, w tym przypadku przepisów o zapobieganiu wykorzystania systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem obowiązku rejestracji podmiotu, a nie naruszeniem systemu prania pieniędzy w jego podstawowym znaczeniu. Nie można stwierdzić, że naruszenie obowiązku rejestracji pozostaje w bezpośrednim związku ze zniweczeniem celu przyjęcia opisywanej regulacji, czy zagrożeniem popełnienia czynów prania pieniędzy. W przypadku braku rejestracji, skutkiem jest utrudnienie wykrywalności takich czynów, a nie zapobieżenie ich popełnieniu. W takim zatem zakresie organ powinien analizować wdrożone unormowanie. Oznacza to konieczność ustalenia okoliczności, które w indywidualnym przypadku utrudniły wykrywalność konkretnego czynu. Takie bowiem okoliczności mają wiodące znaczenie dla oceny wagi naruszenia a nie sam fakt powiązania braku rejestracji ze zniweczeniem celu opisanej regulacji w znaczeniu skutków materialnoprawnych. Należy wyraźnie podkreślić, że nakładanie kary nie może poprzedzać wystąpienia czynu związanego z praniem pieniędzy. Skoro organ pisze o rodzaju i charakterze "naruszenia", to nie może chodzić tu o rodzaj i charakter naruszanych norm, lecz o "rodzaj i charakter" działania podmiotu naruszającego prawo. Organ w zasadzie zatem nie analizuje "rodzaju i charakteru naruszenia", przez co Sąd rozumie brak wskazania np. stopnia umyślności, intencjonalnego działania, celowości działania itp., choć niewątpliwe stopień zawinienia nie stanowi co do zasady przesłanki odpowiedzialności w przypadku naruszenia norm administracyjnych. Ma jednak znaczenie w ocenie charakteru stopnia wielkości i szkodliwości naruszenia. Organ powinien odnieść konkretny przypadek jaki w sprawie wystąpił i mimo niewątpliwie istotnej rangi implementowanych przepisów, rozważyć indywidualnie i ocenić, czy okoliczności i charakter popełnionego przez Skarżącą naruszenia w istocie wykluczają uznanie go za znikomy. W przeciwnym razie, wątpliwe jest sankcjonowanie na podstawie twierdzenia dotyczącego ogólnych zasad i celów regulacji, jak eliminowanie negatywnych zjawisk o których mowa w ustawie i uznaniu, że występują skutki naruszenia w sferze publicznej, społecznej czy prywatnej. Należy wyraźnie podkreślić, że zasadniczy aspekt dotyczący kary za brak rejestracji nie może się przenosić na naruszenie przepisów materialnoprawnych w przedmiocie prania pieniędzy. Sama rejestracja jest jednorodzajową czynnością o charterze formalnym i jej brak nie wywołuje jeszcze rzeczywistych negatywnych zjawisk, o których wspomina organ lecz tworzy dopiero hipotetyczne zagrożenie w postaci braku możliwości szybkiej i wszechstronnej weryfikacji danych w procesie ustalania nieprawidłowości działania podmiotu o ile jednak one powstaną.
Organ podkreśla również niewątpliwie bardzo istotną konieczność stawiania wyższych wymagań wobec podmiotów o zawodowym charakterze w odniesieniu do znajomości prawa lecz pomija fakt, że skoro skutki w postaci prania pieniędzy są tak daleko dewastujące w sferze gospodarczej, to wydaje się, że to organy państwowe winny dokonać szerokiej kampanii informacyjnej w celu dotarcia do jak najszerszego grona adresatów z informacją o konieczności rejestracji w nowym rejestrze podmiotów funkcjonujących na rynku, natomiast ustawodawca nakłada obowiązki na przedsiębiorców i inne podmioty w ustawie, która nie jest w żaden sposób powiązana z typową bazą przepisów, które w oczywisty sposób powinien znać każdy przedsiębiorca, zwłaszcza w świetle tak drastycznych sankcji w określeniu widełek wysokości kar, w tym za brak rejestracji za czynności o czysto formalnym charakterze.
Jako cel kary organ podkreśla jej prewencyjne znaczenie. Sam fakt braku rejestracji nie jest faktyczną przeszkodą do nielegalnego działania lecz służy wyłączenie usprawnieniu wykrywania nieprawidłowości. W odniesieniu do znaczenia prewencyjnego o charakterze generalnym, wydaje się, że znacznie skuteczniejsze byłoby stworzenie systemu informacji o takim obowiązku a nie nakładanie sankcji, zwłaszcza tak dolegliwej, w odniesieniu do niedokonania czynności o charakterze czysto formalnym z podanym uzasadnieniem. W przeciwnym razie, tworzy się obraz ukrytego działania mającego służyć wyłącznie celom fiskalnym, wykorzystującym nieznajomość przepisów, do których w normalnych warunkach zapoznanie się z taką ustawą dla zwykłej spółki nie wydaje się wymagającego napiętnowania zarzutu nieznajomości przepisów. Nie można wprowadzić jako zasady, oceny prowadzenia działalności gospodarczej jako nastawionej na omijanie przepisów i naruszanie prawa a taki obraz jawi się przy zarzucie nieznajomości omawianych przepisów. Nie ma też podstaw do sankcjonowania za czyny niepopełnione a wysokość kary raczej wydaje się mieć znaczenie prewencyjne przy naruszeniu przepisów o charakterze materialnym a nie formalnym. W takim zaś przypadku stosowanie wysokich kar narusza zasadę proporcjonalności, równości i sprawiedliwej dolegliwości. W rozpoznawanej sprawie można zatem zarzucić organowi nie tylko brak zachowania proporcjonalności wobec rodzaju naruszenia ale przede wszystkim nieuprawnione przeniesienie argumentacji dotyczącej skutków naruszenia na hipotetyczne naruszenia przepisów o charakterze materialnoprawnym.
Raz jeszcze należy podkreślić, że nie ma podstaw do wiązania skutków braku rejestracji z zagrożeniami związanymi z naruszeniami w postaci prania pieniędzy. Skutki należy łączyć w ramach prewencji z ryzykiem niedokonania wpisów aktualizacyjnych i brakiem możliwości szybkiej weryfikacji pod kątem podmiotowym relacji między różnymi podmiotami podlegającymi rejestracji. W przeciwnym razie, stwarza się wrażenie stanowienia prawa nie w celu zapobiegania negatywnym zjawiskom opisanym w ustawie lecz wyłącznie realizacji celu fiskalnego. Organy powinny zatem z dużą rozwagą stosować kary za naruszenia formalnoprawne w takich okolicznościach.
Stanowisko organu opierające się na z góry przyjmowanej niemożności uznania naruszenia popełnionego przez Skarżącą za "znikome", bez uwzględnienia konkretnej, indywidualnej sytuacji Spółki, w tym działania organów reprezentujących Spółkę, narusza art. 77 § 1 k.p.a.
Jednocześnie okolicznością indywidualnie rozpatrywaną przez organ jest długotrwałość opóźnienia w zgłoszeniu danych do rejestru. Opóźnienie faktycznie nie było krótkotrwałe ale wykonanie obowiązku nastąpiło jeszcze przed wydaniu decyzji. Zdaniem Sądu, organ powinien wziąć pod uwagę nie tylko długość opóźnienia, lecz także ewentualne skutki naruszenia, jak i towarzyszące temu naruszeniu okoliczności, a także fakt, że obowiązek rejestracji miał miejsce w okresie pandemii, która uderzyła w podmioty gospodarcze ze szczególną intensywnością. Organ nie uwzględnił jednak jako istotnej okoliczności okresu pandemii, jej wpływu na funkcjonowanie różnych organów i wpływu na działalność podmiotów gospodarczych.
Reasumując, w ocenie Sądu, prawidłowa wykładnia art. 189 f § 1 k.p.a. i art. 189d § 1 pkt 1 k.p.a nie daje podstaw do tego, aby sam charakter przepisów uznać za przeszkodę do uznania "znikomości" naruszenia prawa. Należy równocześnie ponownie podkreślić, że na obecnym etapie sprawy Sąd nie stwierdza, że naruszenie prawa mogło mieć znikomy charakter, ale analiza okoliczności występujących w sprawie wymaga pogłębienia. Oceny charakteru naruszenia powinien bowiem dokonać organ ponownie rozpatrujący sprawę, gdyż niektóre argumenty podniesione w uzasadnieniu decyzji są oderwane od rzeczywistych negatywnych skutków naruszenia. Nałożenie kary administracyjnej nie powinno być prostą i automatyczną konsekwencją stwierdzonego uchybienia. Takiego automatyzmu nie ma nawet w prawie karnym. Należy wskazać, że zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności oraz równego traktowania. Zasada proporcjonalności powinna mieć szczególne znaczenie przy ustalaniu zasadności wymierzenia kary administracyjnej oraz jej wymiaru. Sąd rozpoznający sprawę podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 01 lipca 2021r., sygn. akt II GSK 145/21, zgodnie z którym "(...) Zasada proporcjonalności wywodzona z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, mimo że adresowana do ustawodawcy, powinna być traktowana również jako zasada stosowania prawa. Bezsprzecznie zasada ta musi być odnoszona również - a nawet w szczególności - do wymierzania sankcji administracyjnych, jako jednej z najbardziej dotkliwych form ingerencji organu administracji publicznej w sferę uprawnień i obowiązków podmiotu administrowanego w procesie stosowania prawa".
Zdaniem Sądu, organ nie wykazał, aby nałożenie kary w wysokości [...] zł było konieczne do realizacji celu, jakiemu kara ta ma służyć. Jest wysoce prawdopodobne, że w tej sprawie, na plan pierwszy wysunął się element represyjny.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ rozważy i wyjaśni, mając na uwadze stanowisko Sądu, czy w sprawie istnieją podstawy do zastosowania przepisu art. 189 f k.p.a. i odstąpienia od wymierzenia kary, a jeśli nie, to uzasadni, dlaczego sam fakt niezgłoszenia danych do rejestru powoduje zastosowanie sankcji, w ustalonym przez organ wymiarze. W sytuacji stwierdzenia, że nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary na podstawie art. 189 f § 1 lub § 2 i § 3 k.p.a., organ zobowiązany będzie odnieść wysokość kary do ustalonych okoliczności popełnienia naruszenia prawa oraz postawy i sytuacji finansowej spółki. Organ powinien rozważyć wszystkie okoliczności indywidualizujące wymierzenie kary oraz jej wymiar.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a. Na koszty te złożył się uiszczony wpis od skargi.