II SA/Bd 1216/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2024-01-17
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjnepomoc społecznaprawo rodzinneKodeks postępowania administracyjnegoobowiązek informacyjnyemeryturazbieg świadczeńTrybunał KonstytucyjnyWSA

WSA uchylił decyzję SKO odmawiającą świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że organ powinien był poinformować stronę o możliwości zawieszenia emerytury jako warunku przyznania świadczenia.

Skarżąca domagała się świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad matką, jednak organ odmówił, wskazując na posiadanie przez nią prawa do emerytury. WSA uchylił decyzję, stwierdzając, że organ odwoławczy miał obowiązek poinformować stronę o możliwości zawieszenia emerytury zgodnie z art. 79a KPA, co stanowiło jedyną przeszkodę do przyznania świadczenia. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznał skargę B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Głównym powodem odmowy było posiadanie przez skarżącą prawa do emerytury, co stanowiło negatywną przesłankę zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, podkreślił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 wyeliminował przesłankę powstania niepełnosprawności po 18. roku życia. Kluczowym zarzutem skargi było naruszenie przepisów KPA, w szczególności art. 9 i art. 79a, przez brak poinformowania strony o możliwości zawieszenia emerytury jako warunku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd uznał, że obowiązek informacyjny organu obejmuje wskazanie tej przesłanki i wezwanie do jej spełnienia. W związku z zaniechaniem tego obowiązku przez organ odwoławczy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził zwrot kosztów postępowania, nakazując organowi ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem przedstawionej wykładni.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, organ ma obowiązek poinformować stronę o przesłankach zależnych od niej, które nie zostały spełnione, w tym o możliwości zawieszenia emerytury, aby umożliwić jej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że obowiązek informacyjny wynikający z art. 9 i 79a KPA w sprawach świadczeń rodzinnych wymaga pouczenia strony o możliwości zawieszenia emerytury i uzależnienia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, zwłaszcza gdy jest to jedyna przeszkoda.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 5

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

k.p.a. art. 79a § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 24 § 2

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.e.r.f.u.s. art. 103 § 3

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

u.e.r.f.u.s. art. 134 § 1

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

u.e.r.f.u.s. art. 134 § 2

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

p.p.s.a. art. 119 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 3 § 1

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez organ odwoławczy obowiązku informacyjnego wynikającego z art. 79a KPA, polegające na braku poinformowania strony o możliwości zawieszenia emerytury jako warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odrzucone argumenty

Argument organu, że pobieranie emerytury stanowi bezwzględną przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bez uwzględnienia możliwości jej zawieszenia.

Godne uwagi sformułowania

Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. W ocenie Sądu w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązek informacyjny, musi zatem polegać na pouczeniu strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty.

Skład orzekający

Jarosław Wichrowski

przewodniczący

Joanna Janiszewska - Ziołek

sprawozdawca

Mariusz Pawełczak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wykładnia obowiązków informacyjnych organów administracji publicznej w sprawach świadczeń rodzinnych, w szczególności dotyczących zbiegu prawa do emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie emerytury, a strona nie została prawidłowo poinformowana o możliwości jej zawieszenia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla wielu osób pobierających świadczenia emerytalne i jednocześnie sprawujących opiekę nad bliskimi. Podkreśla znaczenie prawidłowego informowania przez organy administracji.

Czy emerytura blokuje świadczenie pielęgnacyjne? WSA wyjaśnia obowiązki urzędników!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bd 1216/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski /przewodniczący/
Joanna Janiszewska - Ziołek /sprawozdawca/
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.; art. 79a par. 1 k.p.a.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz B. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania B. M. (dalej "Skarżącej") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza M. [...] z [...] lipca 2023 r. nr [...].JŻ.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.
W dniu [...] czerwca 2023r.(data wpływu do organu) B. M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji matką E. C..
Burmistrz M. G.-D. decyzją [...] lipca 2023r. odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu wskazane zostało, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia [...] listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023r., poz. 390 ze zm.- dalej powoływanej jako "u.ś.r.").
Odwołanie od w/w decyzji złożyła Skarżąca zarzucając naruszenie prawa materialnego – przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13.
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po przytoczeniu treści przepisów prawa, wskazało, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt: K 38/13, stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Art. 17 ust. 1b u.ś.r., od momentu wejścia w życie w/w wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu.
Kolegium wyjaśniło następnie, iż w niniejszej sprawie z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że Skarżąca sprawuje stałą i należytą opiekę nad matką, jednakże brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Kolegium powodem utrzymania w mocy decyzji organu I instancji jest zaistnienie negatywnej przesłanki opisanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. gdyż osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.
Organ wyjaśnił, iż norma wyrażona w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r reguluje zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. Podkreślono przy tym, że Skarżąca jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, miała zatem pełną świadomość możliwości skorzystania z zawieszenia wypłaty świadczenia emerytalnego, jednakże do dnia wydania decyzji emerytura nie została zwieszona.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy wniosła B. M., zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata) zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Ponadto Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. (ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez Skarżącą, a organ w odpowiedzi na skargę się powyższemu nie sprzeciwił.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji odmawiającej przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.
Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. (w brzmieniu z dnia wydawania zaskarżonej decyzji), świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.
W związku z powyższym przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie, na co słusznie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze.
W tym miejscu wskazać należy, iż poza sporem jest kwestia, że matka Skarżącej (osoba rozwiedziona) legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji i zgodnie z tym orzeczeniem wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby.
Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje również, iż organ odwoławczy nie kwestionuje faktu sprawowania przez Skarżącą stałej opieki nad matką, a jedyną przesłankę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia stanowi kwestia pobierania przez Skarżącą świadczenia emerytalnego.
Na kanwie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., stanowiącego podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, powstała rozbieżność w orzecznictwie. Jednakże, jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 1887/22 (dostępny na stronie internetowej:www.orzeczenia.nsa.gov.pl – baza CBOSA) "Aktualnie w orzecznictwie również jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia ww. przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.e.r.f.u.s.". Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Choć bowiem emerytura jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie natomiast do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.
O możliwości zaś złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien zaś stronę poinformować, zgodnie z treścią art. 9 k.p.a., a następnie, w zależności od wykonania przez stronę nałożonego obowiązku - wydać stosowną decyzję (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2010/20, z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 263/20 i I OSK 281/20, z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 335/21, z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21, z dnia 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1973/21, z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1242/21, z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 233/22, z dnia 15 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 961/22 oraz z dnia 31 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1414/22).".
Mając powyższe na uwadze podnieść należy, iż w realiach przedmiotowej sprawy rozważania wymagało, czy na organach administracji publicznej, w tym w szczególności na Samorządowym Kolegium Odwoławczym, spoczywał wynikający z art. 79a § 1 k.p.a. obowiązek poinformowania strony o konieczności rezygnacji z posiadanego prawa do. świadczenia emertytalnego w celu otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, czy też organ powinien dodatkowo poinformować, że pobieranie emerytury stanowi jedyną negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. Istota wskazanego problemu dotyczy zatem wykładni art. 79a § 1 k.p.a.
Zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W myśl art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie zaś do art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (§ 1). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (§ 2).
W odniesieniu do obowiązku informowania stron oraz czuwania nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa, ustanowionego w art. 9 k.p.a., jednolicie podnosi się, zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie, że przepis ten nie stawia organu administracji w pozycji pełnomocnika strony, a samej strony nie zwalnia od wszelkiej aktywności procesowej i należytej dbałości o własne interesy, co trafnie podniósł skarżący kasacyjnie organ. Wskazuje się, że uregulowany w tym przepisie obowiązek jest mimo wszystko ograniczony, a jego celem nie jest doprowadzenie do rozstrzygnięcia sprawy na korzyść obywatela, lecz jedynie "wyrównanie szans" (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2015 r. sygn. akt II GSK 1475/14, Baza NSA). Z omawianej zasady wynika natomiast bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli.
Dodany ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935) przepis art. 79a k.p.a. ustanawia dodatkowy obowiązek informacyjny organu względem strony postępowania. Przepis ten wzmacnia realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, obligując organ procesowy do mobilizowania strony do wykazywania większej aktywności w postępowaniu.
Celem przepisu art. 79a § 1 k.p.a. jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. W takich przypadkach strona będzie zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawienia tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. W tym kontekście niewystarczające jest informowanie strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co od zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
W ocenie Sądu w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązek informacyjny, musi zatem polegać na pouczeniu strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Jest to szczególnie istotne w tych sprawach, gdzie zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury.
Oznacza to, że w niniejszej sprawie konieczne było, przed wydaniem decyzji, wystosowanie informacji, w trybie art. 79a § 1 k.p.a., jakie przesłanki zależne od strony nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, w tym w szczególności wskazanie, że przyznanie świadczenia może być uzależnione od wstrzymania wypłaty świadczeń emerytalnych. Innymi słowy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno poinformować stronę, że okoliczność pobierania świadczenia emerytalnego stanowi jedyną negatywną przesłankę do przyznania żądanego świadczenia, wezwać do przedłożenia w zakreślonym terminie dokumentu potwierdzającego fakt zawieszenia przez stronę prawa do świadczenia emerytalnego, a następnie w zależności od wykonania przez skarżącą powyższego wezwania, uchylić decyzję organu I instancji i orzec co do istoty sprawy, bądź też odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji.
Jak wskazuje analiza akt sprawy w przedmiotowej sprawie zaniechano poinformowania strony o przesłance negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - co w konsekwencji spowodowało, że zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podkreślał, że Skarżąca miała świadomość możliwości zawieszenia emerytury, jednakże przed jej wydaniem nie poinformował strony, iż spełnia pozostałe przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, a przeszkodą jest wyłącznie fakt pobierania emerytury.
Mając powyższe na względzie Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.
Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze mając na uwadze wykładnię zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu dokona ponownej analizy przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i w przypadku ustalenia, że jedyną przeszkodą do jego przyznania jest fakt pobierania emerytury poinformuje Skarżącą o powyższym w trybie art. 79a § 1 k.p.a., tak aby ta mogła wystąpić o wstrzymanie wypłaty emerytury.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI