II SA/Bd 1201/20

II SA/Bd 1201/20 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2021-07-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski
Joanna Brzezińska /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Korycka
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Sygn. powiązane
III OSK 7333/21 - Wyrok NSA z 2023-04-12
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
stwierdzono bezskuteczność czynności
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lipca 2021 r. sprawy ze skargi M. F. na czynność Wójta Gminy z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie zapewnienia transportu do placówki oświatowej 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności, 2. zasądza od Wójta Gminy na rzecz M. F. kwotę [...]([...]) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z [...] października 2020 r. M. F. (skarżący) zwrócił się do Gminnego Zespołu Oświatowego w K. o zwrot kosztów przejazdu ucznia niepełnosprawnego G. F. – syna skarżącego - do szkoły lub ośrodka prywatnym samochodem na okres od 1 do 31.10.2020 r. Do wniosku dołączono zaświadczanie, że niepełnosprawny jest wychowankiem – uczestnikiem zajęć Ośrodka Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczego w Gminie K., który jest niepubliczną placówką oświatową, orzeczenie o niepełnosprawności syna oraz orzeczenie Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w T. z [...] września 2020 r. o potrzebie kształcenia specjalnego na okres I etapu edukacyjnego.
Pismem z dnia [...] października 2020 r., nr [...] Wójt Gminy odmówił zorganizowania transportu syna wnioskodawcy do Ośrodka Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczego w Gminie K. Organ wskazał, że najbliższą, w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 910 – dalej "p.o."), jednostką oświaty mogącą w pełni zrealizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego jest Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w T. (SOSW w T.), oddalony od miejsca zamieszkania dziecka o 11 km, przy czym ośrodek wskazany we wniosku oddalony jest o 50 km. Przywołał, że zwrócił się do Dyrektora SOSW w T., czy placówka ta posiada możliwości wykonania zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, który w odpowiedzi na powyższe potwierdził możliwość realizacji wszystkich zaleceń orzeczenia, zarówno pod względem lokalowym jak i organizacyjnym. Organ powołał się na orzeczenia WSA w Bydgoszczy dotyczące prawidłowego rozumienia pojęcia "bliskości" zawartego w art. 39 ust. 4 pkt 1 p.o., akcentujące konieczność indywidualnej oceny potrzeb dziecka opisanych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.
W skardze na powyższą czynność do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy (opisanej jako "decyzja Wójta Gminy z [...] października 2020 r., nr [...]) M. F. wniósł "o jej uchylenie bezpośrednie i przyznanie prawa do finansowanego przez gminę transportu dziecka z niepełnosprawnością (...) do dedykowanej placówki – OREW w gminie K.", oraz o zwrot kosztów postępowania. Zarzucił organowi naruszenie:
- art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego, poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, z pominięciem pkt 2,
- art. 17 ust. 3a pkt 2 ustawy o systemie oświaty, poprzez niewzięcie pod uwagę potrzeb niepełnosprawnego dziecka skarżącego
- art. 71b ustawy o systemie oświaty, poprzez pozbawienie rodzica prawa do wyboru najodpowiedniejszej placówki dla niepełnosprawnego dziecka, poprzez wskazanie placówki innego typu,
- art. 7, art. 31 ust. 2 i 3, art. 69, art. 71, art. 93 ust. 3 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
- art. 6 i art. 7 k.p.a.
W uzasadnieniu skarżący uargumentował, że organ dowolnie uznał SOSW w T. za placówkę "najbliższą" miejsca zamieszkania niepełnosprawnego dziecka, w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 p.o., podczas gdy w jego ocenie najlepszym ośrodkiem dla niepełnosprawnego syna jest OREW w gminie K.. Na tę okoliczność skarżący opisał plan dnia i tryb zajęć realizowany w ww. ośrodku w opozycji do informacji dotyczących realizacji dnia zajęć w SOSW w T., do której dziecko byłoby dowożone ok. godz. 9.00 gdy zajęcia trwają do ok 11.00, a dziecko odwożone byłoby ok. 14.30. Przebywałoby zatem dłużej na świetlicy niż na zajęciach lekcyjnych. Skarżący zwrócił uwagę na pozytywny stosunek syna do placówki. Argumentując zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 3a pkt 3 ustawy o systemie oświaty wskazał, powołując orzecznictwo, że na gminie ciąży obowiązek zapewnienia bezpłatnego transportu niepełnosprawnych dzieci do ośrodka umożliwiającego realizację obowiązku szkolnego, bez względu na interes ekonomiczny gminy. Do skargi dołączono pisma SOSW w T. do matki dziecka oraz Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutycznych dziecka przygotowany przez OREW Gmina K..
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że powodem odmowy zorganizowania transportu ucznia niepełnosprawnego do Ośrodka Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczego w Gminie K. na wniosek z [...] października 2020 r. był fakt, że nie jest on "najbliższą szkołą" w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016r. - Prawo oświatowe. Zgodnie z treścią Orzeczenia z dnia [...].09.2020r. Nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego najwłaściwszą jednostką oświaty, w której syn Skarżącego winien odbywać naukę jest specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy. Najbliżej położony w stosunku do miejsca zamieszkania ww. dziecka jest SOSW w T. (odległość 11 km). Natomiast odległość do Ośrodka Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczego w Gminie K. wynosi 51 km. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, że niezastosowanie było w niniejszej sprawie zastosowanie art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego bowiem Skarżący na żadnym etapie sprawy nie przedstawił dowodów, iż OREW w Gminie K. jest ośrodkiem rewalidacyjno-wychowawczym. Dostępne informacje w Internecie o ww. ośrodku również nie wskazują na charakter ww. Jednostki. Ponadto z treści Orzeczenia Nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia [...].09.2020r. wydanego przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w T. nie wynika, iż uczeń G. F. winien odbywać edukację w ośrodku rewalidacyjno-wychowawczym. Przeciwnie, zgodnie z treścią ww. Orzeczenia (str. 4 akapit drugi "edukacja ucznia może odbywać się w szkole ogólnodostępnej, ogólnodostępnej z oddziałami integracyjnymi lub w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym. W naszej ocenie najbardziej korzystnym miejscem dla chłopca, byłby specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy)". Przedmiotowe Orzeczenie nie zostało zakwestionowane przez Skarżącego lub jego żonę.
Organ wskazał nadto, że art. 17 ust. 3a pkt 2 ustawy o systemie oświaty jest przepisem nieobowiązującym od 1 września 2017r., zatem nie mógł zostać naruszony skarżoną czynnością. Zdaniem organu zarzut dotyczący prawa Skarżącego do wyboru placówki, w której Jego syn będzie realizował obowiązek nauki" należy rozpatrywać w kontekście treści art. 127 ust. 10 Prawo oświatowego. Przepis ten stwierdza, iż "orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego (...), a także o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych organizowanych zgodnie z przepisami o ochronie zdrowia psychicznego wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycznych. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego określa zalecane formy kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej". Rozwinięcie ww. przepisu ustawowego znajduje się w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. z 2017r. poz. 1743). Omawiane orzeczenie w części "Zalecenia" nie zawiera wskazań, iż G. F. winien uczęszczać do placówki rewalidacyjno-wychowawczej. Są w nim natomiast wymienione trzy inne rodzaje jednostek oświaty, w których winna się odbywać edukacja ww. ucznia. I spośród tych trzech typów jednostek wskazuje się jedną, preferowaną (zalecaną ze względu na zdiagnozowany stan zdrowia dziecka) przez Zespół Orzekający Poradni. Jest to ośrodek szkolno-wychowawczy. W tym stanie rzeczy zachodzi wątpliwość, czy rodzic dziecka o specjalnych potrzebach edukacyjnych może w sposób dowolny (tj. w oderwaniu od zaleceń Orzeczenia) wybrać jednostkę oświaty, do której jego dziecko ma uczęszczać. I czy taki wybór nakłada obowiązek na gminę do zorganizowania do takiej jednostki dowozu dziecka, niezależnie od jego kosztu, sytuacji ekonomicznej gmin w dobie epidemii COVID-19. Organ powołał się na wyrok NSA w Warszawie z 24 stycznia 2019r. I OSK 1703/18 (zapadły na podstawie art. 17 ust. 3a pkt 2 ustawy o systemie oświaty tożsamego w treści z art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawo oświatowego). NSA stwierdził w nim, iż "warunkiem skuteczności odmowy zapewnienia transportu i opieki dla młodzieży i dzieci upośledzonych umysłowo z niepełnosprawnościami sprzężonymi na podstawie art. 17 ust. 3a pkt 2 u.s.o. jest wskazanie przez organ gminy ośrodka, w którym możliwe byłyby takie formy edukacji, czy rewalidacji, które są właściwe dla danej osoby, a zarazem, do którego możliwe byłoby zapewnienie przez gminę bezpłatnego transportu i opieki". Jednakże skorzystanie z uprawnienia, o którym mowa w art. 17 ust. 3a pkt 2 u.s.o. musi być realne, to znaczy konieczne jest, by w zasięgu możliwości realizacji skorelowanego z nim obowiązku gminy istniał ośrodek, który mógłby zapewnić osobie mającej prawo do bezpłatnego transportu i opieki właściwe dla niej formy edukacji czy rewalidacji.
W piśmie procesowym (wpływ 23 kwietnia 2021 r.) skarżący uzupełnił argumentację na okoliczność, że Ośrodek w Gminie K. jest ośrodkiem odpowiedniejszym dla jego syna, niż wskazywany przez organ - SOSW w T..
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola legalności działalności administracji publicznej zgodnie z przepisami art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 dalej "p.p.s.a."), obejmuje orzekanie w sprawach skarg także na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem niektórych aktów lub czynności w tym przepisie wymienionych in fine (pkt 4). Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz jedynie ocenia zgodność aktu lub czynności z przepisami obowiązującego prawa. Sąd nie jest przy tym, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)
Odmowa zapewnienia niepełnosprawnym uczniom dojazdu do placówki oświatowej jest czynnością z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a zatem jest ona zaskarżalna do sądu administracyjnego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowił art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (publ. jak wcześniej wskazano), zgodnie z którym obowiązkiem gminy jest:
1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia;
2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą:
a) 24. rok życia - w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna,
b) 25. rok życia - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.
Zwrócić należy uwagę, że ustawa Prawo oświatowe przewiduje dwie formy realizacji obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do placówek w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 i 2. O powyższym stanowi art. 39a ust. 1 p.o., zgodnie z którym obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 (nieistotny w sprawie – przyp. Sądu) i art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. O wyborze rodzaju obowiązku gminy decydują rodzice dziecka. Jeśli jednak rodzice zdecydują się na dowożenie dziecka i zapewnienie opieki w czasie przewozu, to gmina zostaje zwolniona z obowiązku zorganizowania bezpłatnego transportu, pod warunkiem, że między gminą a rodzicami dojdzie do zawarcia umowy o zwrocie kosztów dojazdu przez gminę, o której mowa w art. 39a ust. 4 p.o.
Analizując akta sprawy Sąd dostrzegł, że wniosek skarżącego z dnia [...] października 2020 r. dotyczył zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego ucznia do ośrodka w okresie od 1 do 31 października 2020r., organizowanego prywatnym samochodem rodzica. Tymczasem zaskarżoną czynnością organ nie odniósł się jakkolwiek do tak określonego żądania, a wyłącznie odmówił zorganizowania transportu ucznia niepełnosprawnego do wskazanego Ośrodka. Doszło zatem w tej sytuacji do nieuzasadnionej zmiany przedmiotu sprawy, o ile bowiem obowiązek z art. 39 ust. 4 p.o. realizuje się poprzez – alternatywnie – zorganizowanie dowozu przez gminę albo zwrot kosztów dowozu organizowanego przez rodziców, to w gestii rodzica (wnioskodawcy) pozostaje, którą formę przybrać ma realizacja obowiązku gminy względem jego dziecka, a o którym to obowiązku mowa w art. 39 ust. 4 p.o. To rodzic zatem decyduje o przedmiocie sprawy. Rozstrzygając o zasadności wniosku skarżącego organ dowolnie przyjął, że we wniosku tym skarżący ubiegał się o zorganizowanie transportu syna do placówki oświatowej przez gminę. Gmina nie dysponuje jednak prawem do swobodnego uznania, którą formę realizacji obowiązku zapewnienia transportu dziecka do szkoły należy w danej sprawie zastosować.
Powyższe ma znaczenie dla wyniku sprawy administracyjnej z tego powodu, że ewentualne uznanie skuteczności czynności organu doprowadziłoby do powstania stanu materialnoprawnego, w którym przedmiot czynności organu nie odpowiadałby przedmiotowi wniosku tą czynnością rozstrzyganego. Innymi słowy, żądanie wniosku pozostawałoby nierostrzygnięte, zaś czynność organu odnosiłaby się do żądania niewyartykułowanego. Skoro skarżący ubiegał się o zwrot kosztów przewozu niepełnosprawnego syna, to wniosek ten winien być rozpoznany albo poprzez zawarcie umowy, o której mowa w art. 39a ust. 3 p.o. (rozstrzygnięcie sprawy w drodze dwustronnej czynności cywilnoprawnej), albo – poprzez odmowę zwrotu kosztów przewozu dziecka, jako zaskarżalną do sądu administracyjnego czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Już z powyższego zatem powodu kontrolowaną w niniejszej sprawie czynność uznać należy za bezskuteczną.
Zasadniczą oś sporu pomiędzy skarżącym rodzicem ucznia niepełnosprawnego a Wójtem Gminy stanowi jednak wykładnia przepisu art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe i prawidłowość zastosowania przez organ w tej sprawie dyspozycji pkt 1 tej normy prawnej związana z pojęciem szkoły "najbliższej", podczas gdy zdaniem skarżącego, uwzględniając stwierdzony rodzaj niepełnosprawności sprzężonej dziecka, zastosowanie winien znaleźć przepis art. 39 ust. 4 pkt 2 tej ustawy, z wynikającymi z tego różnicami pomiędzy powyższymi normami prawnymi.
Na wstępie należy stwierdzić, że zakładając hipotetycznie prawidłowość rozstrzygnięcia tej sprawy w oparciu o przepis art. 39 ust. 4 pkt 1 p.o., nastąpiło to w sposób wadliwy, pobieżny i nieuwzględniający indywidualnych uwarunkowań towarzyszących niepełnosprawnemu dziecku, bez wystarczającego ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie koniecznym dla rozstrzygnięcia tego czy, wskazana przez organ placówka, spełnia wymogi "najbliższej" szkoły, w rozumieniu tego przepisu
Zgodnie z ukształtowaną już wykładnią systemową i celowościową sformułowania "najbliższa szkoła" na przedmiotową "bliskość" składać się zarówno element położenia geograficznego (odległość szkoły od miejsca zamieszkania), jak też element dysponowania przez daną placówkę oświatową warunkami umożliwiającymi kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności (por. wyroki NSA z 18 grudnia 2014 r., sygn. I OSK 1961/14, z 29 kwietnia 2015 r., sygn. I OSK 3298/14, z 11 października 2018 r., sygn. I OSK 2730/16, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy tym ów drugi element winien być oceniany indywidualnie, w odniesieniu do treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, którego zaleceń, o charakterze quasi-opinii biegłych, nie może modyfikować organ reprezentujący gminę. Warunkiem skuteczności odmowy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki lub zwrotu kosztów przewozu ucznia przez rodziców jest zatem nie tylko wskazanie przez gminę szkoły (ośrodka) innej niż wnioskowana przez rodziców, ale także wykazanie, że ta szkoła (ośrodek) jest "najbliższa" we wskazanym wyżej rozumieniu. Należy mieć przy tym na względzie, że niepełnosprawni uczniowie, do których odnosi się przepis art. 39 ust. 4 pkt 1 p.o. mogą różnić się rodzajem posiadanej niepełnosprawności, a także jej zakresem. Dowodzenia nie wymaga twierdzenie, że nie każda placówka szkolna posiada warunki odpowiednie do kształcenia dzieci obciążonych wszelkiego rodzaju niepełnosprawnościami. Tak więc wykładni sformułowania "najbliższa szkoła" należy dokonywać dla każdego indywidualnego przypadku (por. wyrok WSA z 11.04.2019 r., III SA/Gd 897/18, CBOSA, wyrok NSA z 14 lipca 2020 r. o sygn. akt I OSK 1604/19, dostępne jw.).
Zdaniem Sądu organ nie wykazał w uzasadnieniu skarżonej czynności, ani w toku postępowania sądowoadministracyjnego, że wskazany przez niego Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w T. jest ośrodkiem "najbliższym" w rozumieniu omawianego przepisu.
W informacji uzyskanej na wniosek organu od Dyrektora SOSW w T. wskazał on, jedynie ogólnikowo, że zgodnie z przepisami p.o., jak również możliwościami lokalowymi placówka jest gotowa do przyjęcia syna skarżącego. Zapewniono o możliwości realizacji wszystkich zajęć wymienionych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia [...] września 2020 r., wydanego na rzecz niepełnosprawnego syna skarżącego przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w T., a nadto dysponuje ona busem do przewozu niepełnosprawnych z miejsca zamieszkania do placówki.
Powyższy dokument jest jedynym dokumentem, na podstawie którego organ dokonał oceny możliwości terapeutyczno-wychowawczych ww. ośrodka w kontekście orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Brak jest jakiejkolwiek analizy, czy enumeratywnie wymienione w tym orzeczeniu zalecenia dotyczące procesu edukacji i terapii dziecka będą realizowane we wskazanej placówce. Ogólnikowo do powyższego odniósł się Dyrektor SOSW w T., a to pobieżne stanowisko przyjął rozstrzygający organ, bez jakiejkolwiek analizy rzeczywistych możliwości tej placówki w kontekście konkretnych, oznaczonych w orzeczeniu potrzeb dziecka skarżącego. Z żadnego dokumentu nie wynika, że placówka w T. jest w stanie konkretnemu uczniowi, o konkretnych potrzebach i indywidualnych schorzeniach zapewnić wskazaną, wyszczególnioną w orzeczeniu edukację i opiekę. Powołana przez organ odpowiedź Dyrektora SOSW w T. jedynie w sposób lakoniczny i zbiorczy odnosi się do przesłanego przez Wójta orzeczenia. Z informacji uzyskanej od placówki SOSW w T. nie wynika, aby była w stanie zrealizować konkretne, wyszczególnione potrzeby syna skarżącego, w tym np. prowadzenia zajęć grupowych, zajęć z wykorzystaniem materiałów dydaktycznych przekazywanych wielozmysłowo, przy użyciu komputera z odpowiednim oprogramowaniem (opisanych na stronie drugiej i trzeciej zaleceń), a nadto wprowadzenia względem dziecka wspomagającej lub alternatywnej metody komunikacji ACC (o czym mowa w "dodatkowych informacjach" orzeczenia). Przekazana skarżącemu informacja o odmowie zorganizowania transportu ucznia nie wskazuje na żadne konkretne dane ani dokumenty, pozwalające uznać, że wszystkie indywidualne potrzebny jego syna mogą być realizowane w tej placówce.
Zaakcentować należy, że to do organu należy rzeczowe ustalenie, na podstawie materiału dowodowego, która placówka szkolna będzie właściwa dla zapewnienia opieki stosownej do stopnia i rodzaju niepełnosprawności konkretnego dziecka. Ocena potrzeb i możliwości każdego dziecka niepełnosprawnego powinna być dokonywana w sposób szczególnie wnikliwy, z wykorzystaniem wiedzy fachowej (por. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r. sygn. I OSK 1604/19, dostępny jw.). W szczególności organ powinien poddać wnikliwej analizie orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, w którym opisano m.in. rodzaj niepełnosprawności (szczegółowa diagnoza), a także zalecenia dotyczące dalszego sposobu postępowania z dzieckiem (w tym także dotyczące dalszego kształcenia) wraz z uzasadnieniem. Takiej pełnej oceny w rozpoznawanej sprawie zabrakło. Informacja Dyrektora SOSW w T. nie stanowi w żadnym wypadku swego rodzaju prejudykatu wiążącego organ w kwestii oceny możliwości placówki do konkretnych potrzeb dziecka. Kierowany zasadami ogólnymi rzetelnego postępowania dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) organ winien, w obliczu lakonicznego stanowiska dyrektora najbliższego geograficznie ośrodka, zwrócić się o szczegółowe informacje na temat rzeczywistych możliwości tej placówki wobec zaleceń orzeczenia o potrzebie specjalnego kształcenia, w tym o informacje dotyczące planu zajęć, form dydaktycznych i terapeutycznych stosowanych w placówce, o informacje dotyczące stanu ilościowego kadry nauczycielskiej, ich kompetencji, możliwości przydzielenia tzw. nauczyciela cienia jak i rzeczywistych możliwości zapewnienia dowozu ucznia na wszystkie zajęcia.
Informacja Dyrektora SOSW w T. z [...] października 2020 r. ze względu na całkowicie ogólny, czyli abstrakcyjny charakter, nie mogła stanowić podstawy do wykazania przez organ, że ww. placówka jest w stanie zrealizować wszystkie zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego syna skarżącego. W konsekwencji organ przedwcześnie uzna na tej podstawie, że najbliższą dla niego szkołą, w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 p.o. był SOSW w T..
Powyższe uchybienie przepisom postępowania traci jednak na znaczeniu, bowiem w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, zasadnie skarżący zarzuca również organowi dokonanie skarżonej czynności, wyrażonej w piśmie z [...] października 2020 r., z naruszeniem prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i zastosowanie art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego, a niezastosowanie w tej sprawie normy prawnej wyrażonej w pkt 2 tego przepisu.
W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że G. F. (ur. [...] lutego 2012 r.) posiadał orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z [...] kwietnia 2018 r. o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych od urodzenia wydane do dnia [...] kwietnia 2021 r. (symbol przyczyny niepełnosprawności 12-C 10-N) oraz orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego w związku ze stwierdzoną niepełnosprawnością sprzężoną (intelektualna w stopniu znacznym oraz słabe słyszenie). Orzeczenie Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w T. z [...] września 2020 r. Nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego na okres I etapu edukacji wskazuje, że wskazane jest realizowanie nauki w formie kształcenia specjalnego, a najkorzystniejszym miejscem kształcenia dla ww. niepełnosprawnego byłby specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy. W orzeczeniu zalecono objęcie G. F. zajęciami rewalidacyjnymi, zajęciami rehabilitacyjnymi, prowadzenie terapii logopedycznej, zajęć integracji sensorycznej. Wskazano konieczność doskonalenia funkcji poznawczych i percepcyjnych oraz dostosowania warunków nauki do indywidualnych potrzeb ucznia słabosłyszącego między innymi dostosowanie miejsca pracy tak aby mógł w sposób optymalny korzystać z zajęć, stosowanie aktywizujących form i metod pracy dydaktycznej i terapeutycznej, stwarzanie okazji do wykazywania się samodzielnością. Stwierdzono również, że zaburzenia rozwojowe uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu znacznym mają charakter globalny, zatem wymagania edukacyjne należy dostosować do specyfiki niepełnosprawności, a opóźnienia i dysharmonie rozwojowe – niwelować w ramach zajęć rewalidacyjnych i różnych form pracy (odpowiednich do potrzeb rozpoznanych w toku wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia). Stwierdzono, że wyniki diagnozy wskazują na rozwój poznawczy dziecka na poziomie niepełnosprawności intelektualnej stopnia znacznego, dodatkowo występuje u niego niedosłuch obustronny mieszany oraz zespół wad wrodzonych o nieustalonej etiologii, oraz inne schorzenia. Dodatkowo stwierdzono, że chłopiec wymaga wprowadzenia wspomagającej lub alternatywnej metody komunikacji (ACC) ze względu na zaburzenia w rozwoju komunikacji werbalnej.
Podobnie wskazać należy, że zgodnie z art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe, obowiązkiem gminy jest:
1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia;
2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą:
a) 24. rok życia - w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna,
b) 25. rok życia - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.
Zgodnie z ust. 4a art. 39 p.o., gmina może zorganizować dzieciom i młodzieży niepełnosprawnej, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do szkoły ponadpodstawowej oraz ośrodka, o którym mowa w art. 2 pkt 7, również w przypadkach, w których nie ma takiego obowiązku.
Zdaniem organu, wyrażonym dopiero w odpowiedzi na skargę, art. 39 ust. 4 pkt 2 p.o. przyznaje dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu, ale tylko pod warunkiem, że uczęszczają do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Takiego uprawnienia nie nabywają zatem dzieci z tego rodzaju niepełnosprawnościami uczęszczające do innego rodzaju placówek. Zgodnie z treścią specjalistycznego orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego edukacja chłopca może odbywać się w szkole ogólnodostępnej, szkole ogólnodostępnej z oddziałami integracyjnymi lub specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, przy czym jako najbardziej korzystne miejsce kształcenia wskazano specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy. Nie wskazano w tym orzeczeniu na potrzebę kształcenia w ośrodku rewalidacyjno-wychowawczym. Organ stwierdził, że skarżący nie wykazał aby Ośrodek Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczy w Gminie K. stanowił ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 2 p.o.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela powyższego stanowiska. Zdaniem Sądu oceniając zgodność z prawem zaskarżonej czynności należy odwołać się nie tylko do wykładni językowej art. 39 ust. 4 pkt 2 p.o. Należy uwzględnić dyrektywy wykładni systemowej i funkcjonalnej (zob. uchwałę NSA (7) z dnia 14 marca 2011 r., II FPS 8/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA; M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady, reguły, wskazówki, Warszawa 2010, s. 291 i n.; L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 74-83). Proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, jednak nie może się do nich ograniczać. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie (por. np. uchwała NSA (7) z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4 s.204 i nast., M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. W-wa 2017 s. 275 i nast. i powołana w tych publikacjach literatura i orzecznictwo). Żaden przepis prawa nie jest bowiem oderwaną jednostką, lecz występuje w pewnym kontekście systemowym - jest częścią określonego aktu normatywnego, który z kolei jest częścią określonej gałęzi prawa przynależącej do systemu prawa polskiego. Wykładając więc dany przepis prawa, należy brać pod uwagę jego relacje do innych przepisów danego aktu normatywnego (wykładnia systemowa wewnętrzna) oraz do przepisów zawartych w innych ustawach (wykładnia systemowa zewnętrzna). Należy mieć również na uwadze, aby rezultat wykładni był zgodny z zasadami przewidzianymi w Konstytucji. W orzecznictwie wskazuje się, że Konstytucja ma przede wszystkim znaczenie dla właściwej, prokonstytucyjnej wykładni ustaw, co m.in. oznacza, że gdy na gruncie logiki możliwe będzie przyjęcie kilku różnych sposobów wykładni ustawy, organ stosujący prawo będzie musiał dać pierwszeństwo takiemu wynikowi wykładni, który najpełniej będzie odpowiadać treściom wyrażonym przez przepis Konstytucji (zob. wyrok NSA z 1 sierpnia 2019 r., I OSK 202/19, CBOSA). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.
Wymaga podkreślenia, że obowiązek zapewnienia przez gminę dowozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły jest realizacją konstytucyjnego prawa do nauki (art. 70 Konstytucji RP). Zgodnie z przepisem art. 70 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa. Zasadnicze kwestie związane z organizacją oświaty regulują przepisy przywołanej p.o. System oświaty zapewnia w szczególności realizację prawa każdego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej do kształcenia się oraz prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju (art. 1 pkt 1 p.o.), możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną, niedostosowaną społecznie i zagrożoną niedostosowaniem społecznym, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami (art. 1 pkt 6 p.o.), opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi przez umożliwianie realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych (art. 1 pkt 7 p.o.). Na system oświaty składają się według p.o. różnego rodzaju placówki, które zostały wymienione w art. 2: przedszkola, szkoły, placówki oświatowo-wychowawcze, placówki kształcenia ustawicznego oraz centra kształcenia zawodowego, placówki artystyczne, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, biblioteki publiczne itd. Wśród nich ustawodawca wymienił w art. 2 pkt 7 p.o. jako obejmujące system oświaty: młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze oraz specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze umożliwiające dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, realizację odpowiednio obowiązku, o którym mowa w art. 31 ust. 4, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki.
Zgodnie z art. 127 ust. 1 p.o., kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież niepełnosprawne, niedostosowane społecznie i zagrożone niedostosowaniem społecznym, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Kształcenie to może być prowadzone w formie nauki odpowiednio w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych, przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i szkołach lub oddziałach integracyjnych, przedszkolach i szkołach lub oddziałach specjalnych, innych formach wychowania przedszkolnego i ośrodkach, o których mowa w art. 2 pkt 7.
Uczniowi objętemu kształceniem specjalnym dostosowuje się odpowiednio program wychowania przedszkolnego i program nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Dostosowanie następuje na podstawie opracowanego dla ucznia indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego uwzględniającego zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, o którym mowa w ust. 10 (art. 127 ust. 3).
W zależności od rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej, dzieciom i młodzieży, o których mowa w ust. 1, organizuje się kształcenie i wychowanie, które stosownie do potrzeb umożliwia naukę w dostępnym dla nich zakresie, usprawnianie zaburzonych funkcji, rewalidację i resocjalizację oraz zapewnia specjalistyczną pomoc i opiekę (ust. 4).
Zgodnie z ust. 13 art. 127 p.o., zasadniczo to starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, na wniosek rodziców, zapewnia mu odpowiednią formę kształcenia, uwzględniając rodzaj niepełnosprawności, z zastrzeżeniem ust. 14. Przy czym, jak stanowi ustawodawca w ust. 15, jeżeli powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka nie prowadzi szkoły specjalnej lub ośrodka, o którym mowa w art. 2 pkt 7, odpowiednich ze względu na rodzaj niepełnosprawności, starosta tego powiatu kieruje dziecko do najbliższego powiatu prowadzącego taką szkołę lub ośrodek, który dysponuje wolnymi miejscami. Starosta najbliższego powiatu prowadzącego taką szkołę lub ośrodek, który dysponuje wolnymi miejscami, nie może odmówić przyjęcia dziecka do szkoły lub ośrodka.
Nie budzi wątpliwości, że już z samego porównania treści przepisów pkt 1 i pkt 2 ust. 4 art. 94 ww. ustawy, w kontekście powyższych przepisów i zasad wynika, że w odróżnieniu od pkt 1 regulującego obowiązek gminy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej placówki, w ust. 2 określono obowiązek bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, bez desygnatu dotyczącego jego "bliskości". Nie budzi wątpliwości Sądu, że kardynalne znaczenie we właściwej wykładni tych przepisów ma ewidentna różnica w adresatach (usługobiorcach), których dotyczą te normy prawne i rodzaju oraz charakterze niepełnosprawności i związanych z tym trudności danej rodziny we właściwym zapewnieniu niepełnosprawnemu uczniowi realnej możliwości realizacji prawa do nauki i koniecznej rewalidacji.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym na tle podobnego rodzajowo sporu jak w okolicznościach niniejszej sprawy w wyroku z 30 października 2020 r., I OSK 1087/20, Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że: "na tle nieobowiązującego już art. 17 ust. 3a pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, który to przepis miał bardzo podobne brzmienie do art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego i pełnił tę samą funkcję, jeśli chodzi o oświatowe obowiązki gminy, Sąd Najwyższy w uchwale z 17 lutego 2011 r. III CZP 133/10 przyjął, że "gmina jest obowiązana do zapewnienia dziecku upośledzonemu w stopniu głębokim, spełniającemu obowiązek szkolny przez udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do odpowiedniego, wybranego przez rodziców ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Jeżeli dowożenie i opiekę organizują rodzice, obowiązek gminy obejmuje zwrot kosztów przejazdu ucznia oraz opiekuna do wybranego ośrodka. Obowiązków tych nie uchyla zapewnienie przez gminę transportu i opieki do innego ośrodka tego samego rodzaju" (OSNC 2011/10/111). Przedstawiając kierunki zmian wykładanego przepisu SN stwierdził, że "Początkowo gmina, w ramach realizacji zadań oświatowych zobowiązana była do zapewnienia takim uczniom bezpłatnego transportu pod opieką do najbliższej placówki. Potem ustawodawca uzupełnił to rozwiązanie wariantową możliwością dowożenia dziecka przez rodziców, refinansowaną przez gminę w zakresie kosztów przejazdu ucznia i opiekuna środkami komunikacji publicznej, nadal jednak tylko do najbliższej placówki. Wreszcie, w wyniku nowelizacji, której interpretacja jest przedmiotem rozstrzyganego zagadnienia, pominął zastrzeżenie, ograniczające obowiązki gminy w wypadku uczniów głęboko upośledzonych i tych, u których upośledzenie sprzężone jest z niepełnosprawnościami, do organizacji dowozu pod opieką jedynie do najbliższego ośrodka." Taką treść ma też obecny art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego. Zatem, także w odniesieniu do tego ostatniego przepisu za aktualne należy uznać stanowisko, że zapewnienie przez gminę uczniowi upośledzonemu intelektualnie w stopniu głębokim, a także takiemu, którego upośledzenie sprzężone jest z innymi niepełnosprawnościami, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego wypełnienie obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, nie musi dotyczyć ośrodka położonego najbliżej. Takie bowiem zastrzeżenie zostało wyeliminowane w wyniku ewolucji normatywnej obowiązków gminy w omawianym zakresie. Wybór ośrodka nie stanowi uprawnienia gminy, lecz osób, do których należy podejmowanie decyzji w imieniu ucznia w wykonaniu konstytucyjnie gwarantowanego prawa do nauki i wyboru szkoły (art. 70 ust. 1 i 3 Konstytucji). Biorąc jednak pod uwagę ograniczenia, jakie stwarza głębokie upośledzenie, obawy, że wybór rodziców lub opiekunów padnie na ośrodek położony daleko i obowiązki gminy w zakresie transportu pod opieką będą w związku z tym szczególnie uciążliwe i kosztowne, należy uznać za nieuzasadnione. Żaden bowiem racjonalnie postępujący rodzic nie będzie narażał dziecka na ewentualne uciążliwości związane z codziennym, nadmiernym i długotrwałym transportem, nieproporcjonalne do porównywalnych efektów edukacyjnych z bliższymi ośrodkami." Stanowisko to podziela Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę.
Dodatkowo, można odnieść się do uzasadnienia projektu ustawy Prawo oświatowe, gdzie wskazano, że "w przepisie art. 2 pkt 7 projektu zaproponowano wprowadzenie nazwy "ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze", zastępującej dotychczasowe opisowe określenie ośrodków umożliwiających dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację odpowiednio obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego
i obowiązku nauki. Wprowadzenie przepisu ułatwi identyfikację tych placówek
w przepisach oświatowych. W konsekwencji przepisy art. 32 ust. 6, art. 38 ust. 5 oraz art. 39 ust. 4 pkt 2 projektu zawierają nazwę wprowadzoną w art. 2 pkt 7" (druk nr 130 Sejmu VIII kadencji). Odnośnie treści projektowanego przepisu art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy wyjaśniono, że został on doprecyzowany poprzez wskazanie wieku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bowiem uczniowie ci mogą kształcić się do 24. roku życia. Zatem zapewnianie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu uczniom z niepełnosprawnościami sprzężonymi nie może trwać dłużej niż realizacja kształcenia specjalnego. Natomiast uczestnikom zajęć rewalidacyjno-wychowawczych gmina jest zobowiązana przepisami prawa, tak jak dotychczas zapewnić bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do 25. roku życia.
Wobec powyższego placówki wymienione w art. 2 pkt 7 ustawy, w tym ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze, z założenia powinny być utożsamiane jako umożliwiające realizację przez dzieci i młodzież obowiązku szkolnego i nauki w zależności od etapu edukacyjnego, na którym aktualnie się znajdują.
Nie ulega wątpliwości, że G. F. należy do grupy osób, o których mowa w art. 39 ust. 4 pkt 2 p.o. tzn. dysponuje orzeczeniem o niepełnosprawności sprzężonej, z których jedna jest niepełnosprawnością intelektualną i to w stopniu znacznym. Wskazać trzeba, że celem art. 39 ust. 4 p.o. jest pomoc rodzinom wychowującym uczniów niepełnosprawnych w wieku do 21 roku życia oraz wychowującym młodzież i dzieci niepełnosprawne w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi - nawet do 25 roku życia - i ułatwienie realizacji przez takie osoby obowiązku nauki, który zwłaszcza w przypadku osób dotkniętych niepełnosprawnościami kwalifikowanymi jest znacznie trudniejszy, wymaga zdecydowanie większych różnorodnych działań i środków i trwa dłużej niż w przypadku osób dotkniętych lżejszą niepełnosprawnością. W sytuacji gdy w ośrodku szkolno – wychowawczym prowadzone są zajęcia rewalidacyjne (§ 33 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2017 r.), a orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego G. F. stwierdza potrzebą udziału ucznia w zajęciach rewalidacyjnych, co wpłynie na dalszą stymulację rozwoju, ułatwi prawidłowe funkcjonowanie w grupie i zwiększy zaradność życiową i społeczną, to zdaniem Sądu nie ma racjonalnych podstaw, aby pozbawić tego ucznia uprawnienia płynącego z normy zawartej w art. 39 ust. 4 pkt 2 u.p.o. Sąd podziela bowiem wyrażone w orzecznictwie stanowisko, że kontynuowanie nauki w ośrodku zapewniającym najkorzystniejszą formę kształcenia specjalnego przy wykorzystaniu zajęć rewalidacyjnych należy uznać za objęte dyspozycją art. 39 ust. 4 pkt 2 u.p.o. (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 16 stycznia 2020 r., II SA/Bk 691/19, wyrok NSA z 30 października 2020 r., I OSK 1087/20, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 19 listopada 2020 r. sygn. II SA/Go 588/20 CBOSA). Zdaniem Sądu reguły wykładni funkcjonalnej i systemowej pozwalają w okolicznościach rozpoznawanej sprawy również na odstąpienie od literalnej wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 p.o. i objęcie skarżącego (jako rodzica ucznia z niepełnosprawnością sprzężoną, z której jedną stanowi niepełnosprawność intelektualna) uprawnieniem wynikającym z ww. przepisu.
W świetle znajdujących się w aktach dokumentów zgromadzonych przez organ przed dokonaniem skarżonej czynności nieuprawniona jest interpretacja organu, że obowiązek, o którym mowa, może być realizowany tylko w zakresie transportu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, ewentualnie najbliższego geograficznie specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego. Organ nie przeprowadził jakiegokolwiek postępowania aby ustalić status placówki wskazanej we wniosku ojca ucznia- czyli Ośrodka Rehabilitacyjno – Edukacyjno – Wychowawczego w Gminie K., chociażby czy spełnia on wymogi specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego lub być może ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Wójt Gminy nie zgromadził nawet materiału dowodowego do jakiego ośrodka został skierowany uczeń przez właściwego Starostę zgodnie z przepisami art. 127 ust. 13 -15 p.o. W świetle wymogów postępowania administracyjnego podkreślenia wymaga, że to nie rodzic dziecka niepełnosprawnego ma wykazać organowi charakter placówki w którym dziecko pobiera naukę , lecz organ ma ustalić wszechstronnie stan faktycznych sprawy, gromadząc w tym celu konieczny materiał dowodowy, w tym celu może oczywiście także wezwać wnioskodawcę do przedłożenia określonych dokumentów, których nie może uzyskać w innym trybie.
Dodatkowo należy wskazać, że Sąd administracyjny nie prowadzi w zastępstwie organu postępowania wyjaśniającego celem załatwienia sprawy administracyjnej, lecz wyjątkowo może przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów (art. 106 § 3 p.p.s.a.). W niemniejszej sprawie przedłożone przez skarżącego dokumenty, w tym korespondencja matki dziecka z Dyrektorem SOSW w T. poddaje w wątpliwość, czy placówka ta rzeczywiście zapewnia realną realizację wskazań orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego dla ucznia z niepełnosprawnością sprzężoną, z której jedną stanowi niepełnosprawność intelektualna w takim stopniu jak u syna skarżącego. Już tylko przykładowo należy wskazać, że wynikający z tej korespondencji zakres realizacji wszelkich form edukacji i rewalidacji wymagający kompleksowych działań w miarę możliwości z wykorzystaniem każdej nawet godziny jest w znacznym stopniu iluzoryczny. Skoro jednostka ta teoretycznie zapewnia uczniowi realizację nauki od godziny 7.45 do godz. 11.05, a syn skarżącego miałby być w grupie dzieci dowożonych do placówki ok. godz. 8.30 - 8.45, to oznacza, że codziennie traciłby co najmniej godzinę z tak koniecznych zajęć, co pomnożone przez ilość dni w tygodniu, dalej w miesiącu powoduje nieodwracalnie stracone godziny na jakże istotnym etapie edukacji i rewalidacji tak znacznie niepełnosprawnego ucznia. Tym samym trudno dziwić się rodzicom, którzy poszukują możliwości zapewnienia dziecku edukacji i rewalidacji na ich zdaniem niezbędnym z uwagi na potrzeby ich dziecka poziomie.
W ocenie Sądu nie podważa tego stanowiska fakt, że przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie publicznych placówek oświatowo-wychowawczych, młodzieżowych ośrodków wychowawczych,młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodków wychowawczych, ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych oraz placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania (Dz.U. z 2017 r poz. 1606) odrębnie regulują specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze (§ 1, § 32) oraz ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze (§ 1, § 50). Zarówno w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, jak i w ośrodku rewalidacyjno - wychowawczym uczęszczają m.in. dzieci i młodzież, które posiadają orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność, o której mowa w § 32 (w tym z niepełnosprawnościami sprzężonymi), oraz które z powodu tej niepełnosprawności nie mogą uczęszczać do szkoły w miejscu zamieszkania. wymagają zajęć rewalidacyjnych (§ 33, § 37, § 51 rozporządzenia.). To odnośnie okoliczności rozpoznawanej sprawy podkreślenia wymaga, ze zgodnie z § 50 ust. 1 rozporządzenia ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze umożliwiają dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. W myśl ust. 2 pkt 2 wychowankami ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych są także dzieci i młodzież z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.
Oczywiście ani organ ani Sąd w tej sprawie nie może kwestionować treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego syna skarżącego, którego prawo zaskarżenia przysługiwało rodzicom małoletniego w odpowiednim terminie. Konieczne jest jednak dokonanie wykładni tego orzeczenia, które nie wydaje się być kompletne w zakresie warstwy uzasadnienia poszczególnych zaleceń sformułowanych ogólnikowo i często budzących wątpliwość nawet przeciętnego odbiorcy, nie posiadającego wiedzy specjalistycznej. Zdaniem Sądu budzi poważne wątpliwości wobec dziecka z niepełnosprawnością sprzężoną, z której jedną stanowi niepełnosprawność intelektualna w stopniu znacznym oraz słabosłyszącego wraz z innymi wadami opisanymi w orzeczeniu z [...] września 2020 r. co najmniej stwierdzenie w pkt 3, że jego edukacja realizowana w formie kształcenia specjalnego "może odbywać się w szkole ogólnodostępnej, ogólnodostępnej z oddziałami integracyjnymi lub specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym". Ze wskazaniem zaledwie, że w ocenie Zespołu orzekającego: "najbardziej korzystnym miejscem dla chłopca byłby ośrodek szkolno-wychowawczy".
Zarzut naruszenia art. 17 ust. 3a pkt 2 i art. 71b ustawy o systemie oświaty, jako dotyczący przepisów nieobowiązujących już w dacie podjęcia zaskarżonej czynności, nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodzić się należy ze skarżącym, że skarżona czynność nie respektuje wartości konstytucyjnych wyrażonych w art. 31 ust. 1 i 2 oraz art. 70 Konstytucji RP. Wobec braku uzasadnienia nie można uznać za zasadny ogólnikowo wskazanego zarzutu naruszenia art. 7, art. 71 Konstytucji RP, bowiem organ działał na podstawie i w granicach obowiązującego prawa – ustawy Prawo oświatowe, jedynie błędnie interpretując jej przepisy. Samo tylko wskazanie organu, że jego zdaniem zapewniono niepełnosprawnemu dziecku możliwość nauki w specjalistycznym ośrodku, zgodnie ze wskazaniami orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, z pewnością nie może być postrzegane jako naruszenie prawa rodziny do pomocy państwa. Brak uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 93 ust. 3 Konstytucji w okolicznościach tej sprawy uniemożliwia odniesienie się do niego. Gołosłowny jest zarzut naruszenia art. 190 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązująca i są ostateczne, albowiem nie wynika z akt sprawy ani treści skargi, ażeby w tej konkretnej sprawie zapadło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zobowiązujące Wójta Gminy do konkretnych działań.
Zarzut naruszenia art. 6 i art. 7 k.p.a. okazał się zasadny bowiem czynność organu powzięta została, po pierwsze, na podstawie błędne odczytanego żądania wniosku, a po drugie - przedwcześnie (na podstawie niedostatecznie wyjaśnionego stanu faktycznego sprawy).
W związku z powyższym Sąd uznał, że czynność Wójta Gminy z dnia [...] października 2020 r. naruszyła prawo w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jej bezskuteczności (art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.), gdyż została oparta na błędnej interpretacji wniosku skarżącego, podjęta przedwcześnie bez koniecznych ustaleń faktycznych oraz oparta na błędnej wykładni art. 39 ust. 4 pkt 1 i 2 p.o., co uniemożliwiło skorzystanie przez skarżącego z uprawnienia określonego tym przepisem.
Wskazać również należy, że jednoczesne uznanie w wyroku uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa pozostawione jest uznaniu Sądu (art. 146 § 2 p.p.s.a. "sąd może"). Mając na uwadze dotychczasowe braki proceduralne w sprawie oraz dokonaną powyżej wykładnię art. 39 ust. 4 pkt 2 p.o., wskazującą na istnienie obowiązku gminy w zakresie obowiązku bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do szkoły niepełnosprawnego syna skarżącego, którą organ będzie związany w dalszym toku postępowania, Sąd nie zastosował art. 146 § 2 p.p.s.a.
O zwrocie kosztów postępowania w postaci uiszczonego wpisu (200 zł) Sąd orzekł w punkcie 3 sentencji na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II, wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).