II SA/Lu 352/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2022-11-10
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopiekaniepełnosprawnośćprawo rodzinneustawa o świadczeniach rodzinnychwspółmałżonekobowiązek alimentacyjnyorzecznictwo NSA

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy współmałżonek nie ma znacznego stopnia niepełnosprawności) wyklucza przyznanie świadczenia synowi.

Skarżący Z. T. domagał się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką C. T.. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na fakt, że matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż (ojciec skarżącego) nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. WSA w Lublinie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że zgodnie z dominującym orzecznictwem NSA, brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka osoby wymagającej opieki jest bezwzględną przesłanką negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie bliskiej.

Sprawa dotyczyła skargi Z. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C., która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Chełma o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący ubiegał się o świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad matką C. T., która posiadała orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, opierając się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tej sprawie mąż C. T. (ojciec skarżącego) nie posiadał takiego orzeczenia, mimo że deklarował chęć pomocy. WSA w Lublinie oddalił skargę, uznając ustalenia faktyczne i zastosowanie prawa materialnego przez organy za prawidłowe. Sąd odwołał się do utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka jest bezwzględną przesłanką negatywną, wykluczającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, nawet jeśli jest ona zobowiązana do alimentacji. Sąd odrzucił argumentację skarżącego dotyczącą możliwości przyznania świadczenia w zastępstwie małżonka, wskazując na ścisłą interpretację przepisu. Sąd podkreślił również, że kwestia momentu powstania niepełnosprawności, na którą powoływał się organ I instancji, została już rozstrzygnięta przez Trybunał Konstytucyjny jako niekonstytucyjna.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w takiej sytuacji, ponieważ art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi bezwzględną przesłankę negatywną.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na ścisłej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy współmałżonek nie ma znacznego stopnia niepełnosprawności, wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie bliskiej. Jest to zgodne z dominującym orzecznictwem NSA, które podkreśla, że związek małżeński tworzy nową rodzinę z obowiązkiem wzajemnego wsparcia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § ust. 1b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie uzależnienia prawa do świadczenia od momentu powstania niepełnosprawności.

u.ś.r. art. 10

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

p.p.s.a. art. 7

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 77

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 80

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 107

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 136

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, które wykluczało przyznanie świadczenia z powodu pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy współmałżonek nie ma znacznego stopnia niepełnosprawności. Naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany był pogląd, że legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest konieczne, jeżeli małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego podjąć się opieki. w ostatnich latach dominował w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a należy interpretować ściśle, a zatem warunkiem koniecznym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest legitymowanie się małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca wyszedł bowiem z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego [...] osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Skład orzekający

Ewa Ibrom

sprawozdawca

Iwona Tchórzewska

członek

Jerzy Parchomiuk

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż współmałżonek, gdy współmałżonek nie posiada znacznego stopnia niepełnosprawności. Potwierdzenie dominującego stanowiska NSA w tej kwestii."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego i może być stosowane w sprawach o podobnym stanie faktycznym i prawnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia, jakim jest świadczenie pielęgnacyjne, i pokazuje, jak ścisła interpretacja przepisów może wpływać na prawa obywateli. Pokazuje też ewolucję orzecznictwa w tym zakresie.

Czy syn może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, gdy matka jest w związku małżeńskim, a ojciec nie jest niepełnosprawny?

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

II SA/Lu 352/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-11-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Ewa Ibrom /sprawozdawca/
Iwona Tchórzewska
Jerzy Parchomiuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Tchórzewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 8 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie po rozpatrzeniu odwołania Z. T. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Chełma z 17 stycznia 2021 r., nr [...], o odmowie przyznania Z. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką C. T..
Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.
Wnioskiem z 10 sierpnia 2021 r. Z. T. (dalej jako "skarżący") wystąpił o ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką C. T.. Do wniosku dołączył wymagane dokumenty i oświadczenia, w tym orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 3 czerwca 2020 r., stwierdzające niezdolność C. T. do samodzielnej egzystencji do 30 czerwca 2023 r. oraz wykaz czynności wykonywanych podczas opieki nad matką.
Decyzją z 10 września 2021 r. Prezydent Miasta Chełma (dalej jako "organ I instancji") odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie (dalej jako "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 14 grudnia 2021 r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Zgodnie z wytycznymi organu II instancji przeprowadzono dodatkowe postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy mąż C. T., K. T. jest zdolny do sprawowania opieki nad żoną.
Decyzją z 17 stycznia 2021 r., nr [...], organ I instancji ponownie odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w związku z wytycznymi organu odwoławczego w dniu 10 stycznia 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy z K. T.. Z wywiadu wynika, że K. T. nie mieszka z żoną od 2013 r. Jest osobą sprawną. Deklaruje, że jest skłonny pomóc żonie w zakresie usługowym, rzeczowym i finansowym. Jednak żona nie chce przyjąć od niego pomocy.
Organ wskazał, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Ponadto nie ustalono kiedy powstała niezdolność do samodzielnej egzystencji C. T., co oznacza, że nie została spełniona przesłanka ustawowa dotycząca daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w pierwszej kolejności stwierdził, że nieprawidłowe jest stanowisko organu I instancji, kwestionujące prawo opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku przesłanki wieku, w którym powstała niepełnosprawność.
Organ odwoławczy podkreślił, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443) stwierdzono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 Konstytucji. Wprawdzie ustawodawca nie dokonał zmiany omawianego przepisu, jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że na skutek powołanego wyroku Trybunału, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem uzasadnione wydanie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny.
Organ odwoławczy podzielił natomiast stanowisko organu I instancji o braku podstaw do przyznania świadczenia z tego powodu, że mąż C. T., który jest w pierwszej kolejności zobowiązany do alimentacji, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ stwierdził, że w toku ponownego rozpatrzenia sprawy ustalono, że K. T. nie mieszka z żoną od 2013 r., zamieszkuje sam w wynajętym mieszkaniu. Jest osobą zdrową i nie choruje na przewlekłe choroby. Nie pomaga żonie, ponieważ żona sobie tego nie życzy. W trakcie wywiadu zgłosił jednak chęć pomocy w zakresie usługowym, rzeczowym i finansowym.
Organ wskazał, że skoro mąż niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem uznającym go za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, to zaistniała określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad matką.
Organ wyjaśnił, że sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, w szczególności przez dziecko niepełnosprawnego małżonka, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę. Przyznanie świadczenia możliwe jest także w sytuacji, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolny obowiązku opieki wypełnić, a opiekę tę - niejako w zastępstwie małżonka - sprawuje osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć.
Organ podkreślił, że sprawie niniejszej nie stwierdzono obiektywnych przyczyn wykluczających możliwość sprawowania opieki przez K. T., który zadeklarował zresztą chęć pomocy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję organu II instancji skarżący zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego podczas, gdy przepis ten nie eliminuje takich osób;
2. naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz decyzji organu I instancji. Jednocześnie wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że mąż osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawną żoną w sposób wystarczający. Tymczasem organ odwoławczy nie tylko w żadnym zakresie nie uzupełnił postępowania wyjaśniającego, do czego uprawniał go przepis art. 136 k.p.a., ale i uzasadnił decyzję w sposób bardzo lakoniczny.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona. W ocenie sądu organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i na ich podstawie prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego.
Przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz osoby uprawnione do świadczenia określone zostały w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa" lub w skrócie: "u.ś.r.".
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis art. 17 ust. 5 stanowi natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego;
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury.
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Skarżący ubiegał się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad C. T., legitymującą się orzeczeniem o czasowej niezdolności do samodzielnej egzystencji (do 30 czerwca 2023 r.).
Skarżący jest synem C. T., należy zatem do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Podzielić jednak należy stanowisko organów obu instancji, że w stanie faktycznym sprawy brak podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zachodzi przesłanka negatywna, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Jak wskazano wyżej przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jest poza sporem w sprawie niniejszej, że matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W związku z podniesionym w skardze zarzutem, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku z małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wyklucza przyznania świadczenia innym osobom bliskim, zauważyć należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany był pogląd, że legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest konieczne, jeżeli małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego podjąć się opieki. Zobowiązywało to organy do badania każdorazowo, czy istnieje realna możliwość sprawowania opieki przez drugiego małżonka, nawet jeżeli nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Należy jednak podkreślić, że w ostatnich latach dominował w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a należy interpretować ściśle, a zatem warunkiem koniecznym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jednej z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest legitymowanie się małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 1 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1184/21, 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 229/21, 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2391/20, 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2422/20; 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19, 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20, 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18; 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 575/21, 6 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 815/21 oraz 23 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1015/21). Podkreślano, że z brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wynika jednoznacznie, że jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Ustawodawca wyszedł bowiem z założenia, że w sytuacji zawarcia związku małżeńskiego tworzy się nowa rodzina, która nakłada na małżonków obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych.
W przypadku ustalenia, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie ma zatem potrzeby czynienia dodatkowych ustaleń co do tego, czy małżonek osoby wymagającej opieki godzi się tę opiekę sprawować i czy ma obiektywną możliwość sprawowania opieki. Okoliczności te pozostają bowiem bez wpływu na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie.
Taka sytuacja zachodzi w sprawie niniejszej. Mąż C. T., wymagającej opieki, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zachodzi zatem przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, w tym przypadku – synowi C. T..
Wskazać należy, że już po wydaniu orzeczenia w sprawie niniejszej, a przed sporządzeniem pisemnego uzasadnienia wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 14 listopada 2022 r. w składzie siedmiu sędziów uchwałę, w której stwierdził, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)". Uchwała ta przesądziła, że w przypadku, gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane innej osobie zobowiązanej do alimentacji.
Jak wynika z akt sprawy organy dokonały ustaleń nie tylko w zakresie przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także co do faktycznych możliwości sprawowania opieki przez męża C. T.. Na podstawie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego z K. T. ustalono, że jest on osobą zdrową, zdolną do sprawowania opieki nad żoną i deklaruje chęć pomocy w zakresie usługowym, rzeczowym i finansowym. Należy jednak wyjaśnić, że te dodatkowe okoliczności nie stanowiły podstawy odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawą odmowy jest ustalenie, że matka skarżącego pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem stwierdzenie zaistnienia przesłanki negatywnej przyznania świadczenia, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Organ I instancji jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia wskazał także brak przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Organ odwoławczy prawidłowo nie podzielił stanowiska organu I instancji co do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na brak przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z: 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., sygn. akt OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.
W ocenie sądu w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy oraz w sposób wyczerpujący zgromadziły, a następnie rozpatrzyły i oceniły materiał dowodowy niezbędny do poczynienia ustaleń faktycznych i wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Bezpodstawne są zatem zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. przez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja odpowiada wymogom art. 107 § 1 i 3 k.p.a., zawiera bowiem wszystkie wskazane w tym przepisie elementy oraz wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.).

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę