II SA/Bd 119/23

II SA/Bd 119/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-06-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski
Joanna Janiszewska - Ziołek
Renata Owczarzak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 239/24 - Wyrok NSA z 2025-02-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 60 ust. 1 art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. a ust. 2d,2e,2t
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] września 2022 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego M. M. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...] Burmistrz Ż., działając na podstawie art. 60, art. 61 ust. 1, pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. a, ust. 2d, 2e i 2f ustawy o pomocy społecznej (jednolity tekst Dz. U. 2021, poz.2268 ze zm.) oraz art. 104, § 1 i 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (jednolity tekst Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), orzekł o ustaleniu dla M. M. odpłatności za pobyt babci J. M. w Domu Pomocy Społecznej w P. za okres od dnia [...] maja 2022 r. do dnia [...] maja 2022 r. w wysokości [...] zł oraz od dnia [...] czerwca 2022 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, płatne na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. w terminie do 30 każdego miesiąca.
W uzasadnieniu powyżej decyzji orzekający organ I instancji podniósł, iż M. M. jest zstępnym (wnukiem) J. M., która od dnia [...] maja 2022r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w P. na podstawie decyzji kierującej nr [...] z dnia [...] kwietnia 2022r. Ostateczną decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2022r. ustalono odpłatność J. M. za jej pobyt w DPS w P. za maj 2022 r. w wysokości [...] zł oraz od dnia [...] czerwca 2022 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.; dalej: u.p.s.), obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi. Przy czym mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a osoby wymienione w dalszej kolejności, o ile mieszkaniec domu nie ponosi pełnej odpłatności.
Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Z kolei art. 61 ust. 2f u.p.s. stanowi, że wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
Organ I instancji ustalił, że M. M. jest jednym z czterech wnuków J. M. zobowiązanym do wnoszenia opłaty za pobyt babci w DPS. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. zawiadomił stronę o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego dotyczącego babci J. M., jednakże ww. nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.
W związku z powyższym organ I instancji wysłał stronie zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt J. M. w DPS. Pomimo otrzymania zawiadomienia strona nie skontaktowała się z organem prowadzącym postępowanie.
Wobec powyższego organ I instancji dokonał następujących obliczeń. Koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w P. wynosi od marca 2022 r. [...] zł miesięcznie, zgodnie z zarządzeniem nr [...] Starosty [...] z dnia [...] lutego 2022 r. J. M., zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r., wniosła opłatę za maj 2022 r. w wysokości [...] zł, a od dnia [...] czerwca 2022 r. wnosi opłatę w wysokości [...] zł miesięcznie. Kwoty powyższe są niewystarczające do pokrycia kosztów utrzymania w DPS P.. Różnica wynosi: za maj 2022 r. [...] zł: 4 osoby = [...] zł, a od [...] czerwca 2022 r. [...] zł miesięcznie : 4 osoby = [...] zł miesięcznie. W związku z powyższym ustalono dla strony odpłatność za pobyt babci J. M. w DPS w P. za maj 2022 r. w wysokości [...] zł, a od czerwca 2022 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.
Organ I instancji dodał, że na podstawie zgromadzonych dokumentów ustalono, że czterech wnuków J. M. jest obowiązanych do ponoszenia opłaty i zgodnie z art. 61 ust. 2f w takiej sytuacji wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustalana jest proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. zarzucił niezastosowanie art. 64 u.p.s. i wniósł o:
. zwolnienie w całości z jakichkolwiek opłat za pobyt J. M. w Domu Pomocy Społecznej w P. od dnia [...] maja 2022 r.,
. względnie, na wypadek nieuwzględnienia wniosku z punktu 1, zwolnienie w części z opłat za pobyt J. M. w Domu Pomocy Społecznej w P.,
. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opisu sytuacji,
. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zestawienia kosztów utrzymania w relacji z osiąganymi przychodami wnioskodawcy, możliwość uzupełnienia wniosków dowodowych, w szczególności dokumentacji potwierdzającej stan faktyczny odnośnie możliwości finansowych zobowiązanego oraz pozostałych istotnych dla sprawy dokumentów, np. wskazujących niewłaściwe postępowanie osoby umieszczonej w Domu Pomocy Społecznej względem wnioskodawcy,
. przedstawienie dokumentacji stwierdzającej podstawy umieszczenia J. M. w Domu Pomocy Społecznej w P.,
. wykazania dokumentem odmowy udzielenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na wniosek Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż.,
. przedstawienie dokumentacji medycznej, zezwalającej jej na pobyt w DPS oraz stwierdzającej jej obecny stan psychiczny do samodzielnej egzystencji, bez specjalistycznej opieki medycznej w ośrodku zdrowia psychicznego,
. przedstawienie dokumentacji finansowej, na podstawie której dokonano wyliczenia opłaty dla odwołującego oraz o źródłach dochodów J. M..
W uzasadnieniu odwołania jego autor przedstawił argumentację uzasadniającą zwolnienie z opłaty, opartą na przesłankach z art. 64 i art. 64a u.p.s.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] listopada 2022 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że zwolnienie z opłaty może nastąpić po wcześniejszym jej ustaleniu oraz, że w sprawie spełniona została przesłanka, o której mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s., ponieważ ze strony M. M. nastąpiła odmowa zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 (umowa zawierana z osobą obowiązaną, ustalająca wysokość opłaty), a także ww. nie wyraził zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wskazano, że z akt sprawy wynika, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ż. wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z M. M., pod kątem ustalenia alimentacji wobec babci J. M., która została umieszczona w DPS dla osób niepełnosprawnych fizycznie. Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. pismem z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ż., że M. M., pomimo prawidłowo doręczonego wezwania, nie zgłosił się w wyznaczonym terminie celem ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, nawiązał z Ośrodkiem jedynie kontakt telefoniczny i poinformował, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego celem ustalenia możliwości partycypacji w kosztach utrzymania babci, J. M. w domu pomocy społecznej. Ponadto, jak wynika z akt sprawy Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...].W. 16.2022 wystąpił do M. M. z wezwaniem do zgłoszenia się do Ośrodka w terminie 7 dni od otrzymania wezwania - celem ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, który jest niezbędny do ustalenia możliwości świadczenia przez ww. pomocy na rzecz babci J. M. w związku z umieszczeniem w domu pomocy społecznej. Pismo to doręczono [...] kwietnia 2022 r.
Następnie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ż. zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...] poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt J. M. w Domu Pomocy Społecznej w P.. Z treści zawiadomienia wynikało, że odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkować będzie wydaniem decyzji, zgodnie z art. 59 ust 1 ustawy o pomocy społecznej, z ustaleniem odpłatności w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. W piśmie tym poinformowano także stronę o możliwości zawarcia umowy zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w której wysokość opłaty wnoszonej przez osobę obowiązaną (m.in. zstępnego) za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala się biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości osoby obowiązanej. Na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. strona została poinformowana o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz o możliwości złożenia dalszych wyjaśnień i wniosków wraz z dowodami na ich poparcie. Zawiadomienie powyższe zostało doręczone [...] czerwca 2022 r., jednak jak wynika z akt sprawy, do dnia wydania decyzji z [...] września 2022 r. odwołujący nie wykazał żadnej aktywności w niniejszej sprawie.
Mając na uwadze ww. ustalenia, Kolegium uznało, że skoro odwołujący w toku całego postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez organ I instancji, pomimo kierowanej do niego korespondencji w sprawie, przyjął całkowicie bierną postawę, nie stawiając się w ośrodku pomocy społecznej celem umożliwienia sporządzenia z nim wywiadu środowiskowego, nie wyrażając przy tym jakiejkolwiek gotowości zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., to organy mają wszelkie podstawy do uznania, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s., bowiem ratio legis ww. przepisu jest możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom uchylającym się od współpracy z organem w tym zakresie, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 21 kwietnia 2021 r., II SA/Sz 849/20, LEX nr 3175424; wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 grudnia 2021 r., II SA/Łd 677/21, LEX nr 3286349).
W tym stanie rzeczy Kolegium uznało, że w wystarczającym stopniu wykazane zostało zebranymi w sprawie materiałami, że odwołujący odmówił udzielenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na rzecz babci J. M. oraz, że nie wyraził jakiejkolwiek gotowości zawarcia umowy o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., co jest równoznaczne z odmową jej zawarcia.
W skardze do Sądu M. M. zarzucił decyzji organu odwoławczego naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
. art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, z naruszeniem interesu społecznego i słusznego interesu stron,
. art. 12 k.p.a. poprzez działanie w sprawie bez należytej wnikliwości,
. art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego w związku z art. 140 k.p.a.
. art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji nr [...] wydanej przez Burmistrza Ż. pomimo, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie o przekazanie sprawy do rozpoznania przez organ pierwszej instancji, zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, zwolnienie Skarżącego od kosztów sądowych oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W ocenie Skarżącego, Organ odwoławczy niesłusznie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji argumentując to powołaniem się na brak ostatecznego rozstrzygnięcia o wysokości opłat za pobyt jego babci J. M. w Domu Pomocy Społecznej w P.. W odpowiedzi na odwołanie skarżącego, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ż., przesyłając akta wraz z odwołaniem wyraźnie określił miesięczną opłatę za pobyt babci J. M. dla skarżącego, jak i innych zobowiązanych. Wobec tej okoliczności, powoływanie się na brak takiego rozstrzygnięcia, jest w ocenie skarżącego błędny.
Zdaniem skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie może się również powoływać na fakt braku zawarcia umowy z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Ż., bowiem w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko zgodnie z którym, by można było mówić o opłacie zastępczo poniesionej przez gminę oraz o obowiązku jej zwrotu, wcześniej musi zostać ustalona opłata pierwotna w stosunku do osób zobowiązanych. Obowiązek wnoszenia opłat musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany. Konkretyzacja ta następuje w drodze umowy z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej lub w decyzji wydawanej na podstawie art. 59 ust. 1 tej ustawy. Jeśli wysokość opłaty nie zostanie ustalona w drodze umowy, to winna zostać wydana decyzja zawierająca rozstrzygnięcie co do wysokości opłaty obciążającej określone osoby. Strona musi bowiem znać treść ciążącego na niej obowiązku, aby mogła się z niego wywiązać.
Wobec powyższego, w ocenie skarżącego pomimo braku umowy pomiędzy stronami, zostały określone koszty jakie ma ponosić skarżący, a ponadto wskazano, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, czego w ocenie skarżącego zabrakło w przedmiotowej sprawie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023r., poz. 259, zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy u.p.s.. W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w dps jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ww. ustawy: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Należy podkreślić, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. I OPS 7/17, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r. sygn. I OSK 574/21), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d lub ust. 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s., lub umowy i decyzji, w której uzupełniana jest kwota opłaty, nieobjęta umową.
Obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w trybie decyzyjnym było uwzględnienie wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych we wskazanej regulacji przy zachowaniu kolejności oceny występujących po sobie przesłanek. Weryfikacja zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej nie pozwala jednak na stwierdzenie, że organy ten obowiązek spełniły. Należy podkreślić, że przepis art. 61 u.p.s., został znowelizowany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690), ust. 2d – 2f dodane przez art. 1 pkt 7 lit. a przywołanej ustawy zmieniającej obowiązują od dnia [...] października 2019 r.
W pierwszej kolejności ustala się możliwości zawarcia umowy. W przypadku odmowy zawarcia umowy, wysokość opłaty ustala się w drodze decyzji na warunkach opisanych w art. 61 ust. 2d ustawy.
Ustalenie opłaty strony na gruncie art. 61 ust. 2d u.p.s. pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Nie jest to zatem działanie wyłącznie matematyczne mające na celu ustalenie dochodu osoby zobowiązanej (dochodu na osobę w rodzinie), następnie ustalenie czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby w rodzinie, a przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie, by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% tego kryterium. Nie jest to zatem prosty wynik obliczeń w postaci - różnicy pomiędzy kosztem utrzymania w dps, a kwotą odpłatności ponoszoną przez mieszkańca, o ile mieści się w ustalonej dodatniej różnicy między dochodem osoby na osobę w rodzinie, a kwotą [...]% kryterium dochodowego. Konieczne pozostaje bowiem, zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d u.p.s. uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 jak i wynikających z art. 103 ust. 2 tej ustawy, tj. poza wysokością dochodów także "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 ww. ustawy.
W piśmiennictwie słusznie wskazuje się, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w ww. przepisie, ustawodawca pozostawia organowi. Należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (art. 64). Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe niż wynika to z regulacji ustawy o pomocy społecznej (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). W rezultacie to do organu należy ocena "możliwości" ponoszenia opłaty przez konkretnego zobowiązanego, która to ocena powinna być poczyniona zgodnie z zasadami wynikającymi z k.p.a. Skoro zatem ocena "możliwości" ponoszenia przez osobę zobowiązaną opłaty za pobyt mieszkańca w dps jest dokonywana na etapie zawierania umowy, to tym bardziej ocena taka powinna być dokonywana w toku postępowania administracyjnego kończącego się wydaniem decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty, w tym w sytuacji, gdy strona złoży wniosek o zwolnienie z opłaty w całości lub w części na podstawie art. 64 u.p.s. (wyroki: - WSA w Gliwicach z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt: II SA/Gl 121/23; - WSA w Poznaniu z dnia 11 marca 2021 r. sygn. akt: IV SA/Po 1783/20; - WSA w Lublinie z dnia 26 stycznia 2021 r., sygn. akt: II SA/Lu 722/20 i z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. II SA/Lu 165/22; - WSA w Gliwicach z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt: II SA/Gl 810/21, - WSA w Gliwicach z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. II SA/Gl 297/22; - WSA w Gliwicach z dnia 1 grudnia 2022 r. sygn. akt: II SA/Gl 1056/22).
Z regulacji art. 61 ust. 2d, który odwołuje się do art. 103 ust. 2, wynika intencja ustawodawcy, aby organ przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. II SA/Po 143/21).
Dopiero w przypadku odmowy zawarcia umowy przy jednoczesnym braku wyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wchodzą zasady określone w art. 61 ust. 2e ustawy. Odrębną bowiem regułę ustawodawca przewidział dla osób, które odmawiając zawarcia umowy jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, którego celem jest m.in. ustalenie możliwości ponoszenia przedmiotowej odpłatności. W tej sytuacji znajduje zastosowanie ust. 2e i ust. 2f przepisu art. 61 u.p.s. Tylko w takiej sytuacji obciążenie odpłatnością może nastąpić w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w dps, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2" (ust. 2e), która ustalana jest "proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia" (ust. 2f).
W rozpoznawanej sprawie organy ustaliły odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w dps, a opłatą ponoszoną przez mieszkankę domu. Jako osoby zobowiązane uznano wnuków mieszkanki domu, gdyż bezpośredni zstępny, syn pensjonariuszki nie żyje. W rozpoznawanej sprawie obciążono odpłatnością skarżącego w odpowiednio równej części z pozostałymi wnukami. Przedstawiona argumentacja w uzasadnieniu decyzji organu I instancji i sposób obciążenia opłatą wskazują na zastosowanie art. 61 ust. 2e ustawy. Organ I instancji błędnie powołał art. 61 ust. 2d ustawy. Nie miał też zastosowania art. 64 ustawy. Tę wadliwość dostrzegł organ odwoławczy dokonując jej korekty, lecz pominięto etap ustalania przesłanek i możliwości zastosowania art. 61 ust. 2d ustawy, a więc ustaleń dotyczących odmowy zawarcia umowy i ustalenia wysokości odpłatności według reguł określonych w art. 103 ust. 2 ustawy. Fakt, że skarżący odmówił zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, a więc wystąpiła przesłanka z art. 61 ust. 2e ustawy nie oznacza, że organ miał podstawy do pominięcia ustaleń w sprawie odpłatności według reguł określonych w art. 61 ust. 2d ustawy. W sprawie organ nie wykazał, że skierował do skarżącego zapytanie w sprawie zawarcia umowy i ustalenia wysokości opłaty według zasady określonej w art. 103 ust. 2 ustawy, a więc oceny również możliwości ponoszenia opłaty.
Akta administracyjne, ani treść decyzji organów nie wyjaśnia, ani nie uzasadnia zaniechania zawarcia ze skarżącym umowy, w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Co więcej, nie wyjaśniono, ani nie dowiedziono, że skarżący odmówił zawarcia ww. umowy. Stanowi to naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 61 ust. 2 d u.p.s., z którego wynika, że opłatę za pobyt mieszkańca dps, można ustalić w drodze decyzji jedynie w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.
Zarówno przy zawarciu umowy, jak i przy wydaniu decyzji, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę te same przesłanki określające wysokość opłaty, o czym stanowi art. 61 ust. 2 d u.p.s., z którego wynika, że ustalając w drodze decyzji wysokość opłaty za pobyt mieszkańca dps, organ gminy uwzględnia ograniczenia, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Ponadto w przypadku zawarcia umowy, na mocy której osoba zobowiązana do uiszczania opłat, uiszcza je w zaniżonej kwocie w stosunku do swych możliwości i uregulowań art. 60 i 61 u.p.s., organ winien wydać decyzję, w której uzupełni wysokość należnych opłat (vide: wyrok NSA z dnia 11.01.2023 r., sygn. akt I OSK 318/22).
Organy w przedmiotowej sprawie nie wykazały faktu odmowy zawarcia przez skarżącego umowy, zatem przynajmniej przedwczesne było zastosowanie regulacji art. 61 ust. 2e oraz ust. 2f u.p.s. Z akt sprawy wynika, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ż., wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z M. M., pod kątem ustalenia alimentacji wobec babci J. M., która została umieszczona w DPS dla osób niepełnosprawnych fizycznie. Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. pismem z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ż., w odpowiedzi na ww. wniosek, że M. M., pomimo prawidłowo doręczonego wezwania, nie zgłosił się w wyznaczonym terminie celem ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, nawiązał z Ośrodkiem jedynie kontakt telefoniczny i poinformował, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego celem ustalenia możliwości partycypacji w kosztach utrzymania babci, J. M., w domu pomocy społecznej. Ponadto, jak wynika z akt sprawy Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...].W. 16.2022 wystąpił do M. M. z wezwaniem do zgłoszenia się do Ośrodka w terminie 7 dni od otrzymania wezwania - celem ustalenia terminu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, który jest niezbędny do ustalenia możliwości świadczenia przez ww. pomocy na rzecz babci J. M. w związku z umieszczeniem w domu pomocy społecznej. P. to doręczono [...] kwietnia 2022 r.
Następnie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ż. zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...] poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt J. M. w Domu Pomocy Społecznej w P.. Z treści zawiadomienia wynikało, że odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkować będzie wydaniem decyzji, zgodnie z art. 59 ust 1 ustawy o pomocy społecznej, z ustaleniem odpłatności w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Dopiero w piśmie tym poinformowano także stronę o możliwości zawarcia umowy zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w której wysokość opłaty wnoszonej przez osobę obowiązaną (m.in. zstępnego) za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala się biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości osoby obowiązanej.
Nie zachowano zatem obowiązującej procedury a to mogło bezpośrednio wpłynąć na wysokość ustalonej opłaty przez pozbawienie możliwości badania przesłanki z art. 103 ust. 2 ustawy.
Całkowite pominięcie wynikającej z art. 103 ust. 2 u.p.s. przesłanki możliwości ponoszenia przez skarżącego opłaty za pobyt matki w dps, stanowiło naruszenie zarówno przepisów prawa materialnego art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2d u.p.s., które miało wpływ na rozstrzygnięcie poprzez wadliwą wykładnię i niedostrzeżenie zawartego odesłania do przesłanki "możliwości" wynikającej z art. 103 ust. 2 u.p.s., a także przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), poprzez pominięcie ustaleń faktycznych i ich oceny, mających znaczenie dla ustalenia nie tylko sytuacji dochodowej skarżącego, ale również jego "możliwości", tj. zdolności do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem babci w domu pomocy społecznej. Sąd uznał zatem za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ją poprzedzającej decyzji organu I instancji.
Nie zasługują natomiast na uwzględnienie zarzuty w odniesieniu do ostatecznej decyzji w sprawie umieszczenia pensjonariuszki w domu pomocy, gdyż pozostają poza zakresem sprawy, jak również okoliczności dotyczące zwolnienia z opłaty przed ustaleniem jej wysokości, jako przedwczesne.
Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a.