II SA/BD 1181/23

II SA/Bd 1181/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-01-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski /sprawozdawca/
Joanna Janiszewska - Ziołek /przewodniczący/
Renata Owczarzak
Symbol z opisem
6049 Inne o symbolu podstawowym 604
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi V. sp. z o.o. sp. k. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej spółki 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. (zwany dalej "Dyrektorem"), działając na podstawie art. 57 ust. 2 pkt 4 i art. 153 ust. 1 ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (t.jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 593 ze zm., zwanej dalej "ustawą") w związku z art. 71a ustawy oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., zwanej dalej "k.p.a."), w związku z niedopełnieniem obowiązku zgłoszenia informacji, o których mowa w art. 59 ustawy, w terminie wskazanym w ustawie, decyzją z [...] maja 2023 r., nr [...] nałożył na spółkę [...] Sp. z o.o. Sp. komandytową w K. (zwana dalej "Spółką"), karę pieniężną w wysokości [...] zł.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Spółki Dyrektor decyzją z [...] lipca 2023 r. nr [...] uchylił swoją decyzję z [...] maja 2023 r. w całości i nałożył na Spółkę karę pieniężną w wysokości [...] zł.
Dyrektor na postawie Krajowego Rejestru Sądowego ustalił, że Spółka została wpisana do Rejestru Przedsiębiorców [...] lutego 2020 r. Stosownie zatem do art. 60 ustawy termin dokonania przez Spółkę zgłoszenia do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (w skrócie "CRBR") informacji, o których mowa w art. 59 ustawy, upłynął [...] marca 2020 r.
Wobec stwierdzenia, że Spółka nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku Dyrektor zawiadomieniem z [...] lutego 2023 r., wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa wart. 153 ust. 1 ustawy.
Dyrektor ustalił, że w toku postępowania, po wydaniu ww. decyzji z [...] maja 2023 r. a przed złożeniem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Spółka [...] czerwca 2023 r. dokonała zgłoszenia danych do CRBR. Mając zatem na uwadze zmianę stanu sprawy, Dyrektor uznał, że zasadnym jest uchylenie decyzji z [...] maja 2023 r. i orzeczenie co do istoty sprawy.
Dyrektor wskazał, że brak zgłoszenia danych do CRBR do dnia wydania decyzji w przedmiocie kary pieniężnej została uwzględnionych przy wymiarze kary administracyjnej kary pieniężnej, natomiast fakt dokonania rejestracji jest okolicznością, która ma wpływ na wysokość tej kary.
Dyrektor przed nałożeniem kary administracyjnej w pierwszej kolejności rozważył, czy nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary określone w art. 189 f k.p.a.
W tym zakresie Dyrektor uznał, iż nie można przyjąć, że waga stwierdzonego naruszenia jest znikoma.
Dyrektor podkreślił, że zaniechanie dokonania wpisu do CRBR nie jest naruszeniem kwalifikowanym, ale dla zachowania porządku prawnego jest istotne. Organ podniósł, że przy ocenie czy mamy do czynienia ze znikomą wagą naruszenia należy badać w szczególności rodzaj i charakter naruszenia, sposób popełnienia czynu oraz uwzględnić czas trwania naruszenia. Organ wskazał, że uwzględnił jakie skutki w przestrzeni publicznej, społecznej czy prywatnej wywołało naruszenie. Podniósł, że dla oceny wagi naruszenia prawa, o której mowa w art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., mają znaczenie także chronione prawem wartości i dobra, w odniesieniu do których rozważana jest skala ich naruszenia. Przy ocenie wystąpienia znikomej wagi naruszenia decydujące znaczenie należy przyznać skutkom naruszenia dla dóbr chronionych przez daną dziedzinę prawa administracyjnego. W przypadku istotnego znaczenia wartości lub dóbr prawnie chronionych – waga naruszenia prawa nie może być oceniona jako znikoma.
W ocenie Dyrektora brak wykonania obowiązku rejestracji przez Spółkę spowodował sytuację, że nie było możliwości ustalenia beneficjenta rzeczywistego Spółki, a tym samym zaistniało ryzyko wystąpienia sytuacji uniemożliwiającej działanie stworzonych przez ustawodawcę mechanizmów zapobiegających terroryzmowi i przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Stworzono zatem potencjalne ryzyko prania pieniędzy. Brak rejestracji spowodował brak możliwości przeprowadzenia analiz i monitoringu przez podmioty do tego zobowiązane zgodnie z ustawą. Brak wpisu do CRBR uniemożliwił także dokonanie ustalenia, czy beneficjent rzeczywisty Spółki występuje w strukturze innych podmiotów, które mogą być powiązane z działaniem ukierunkowanym na pranie pieniędzy. Dyrektor podniósł, że dokonanie rejestracji przez Spółkę nie niweluje faktu, że przez ponad trzy lata nie było możliwe powyższe wyszukiwanie.
Dyrektor podkreślił, że kara pieniężna nakładana za brak zgłoszenia w ustawowym terminie danych do CRBR ma niezwykle istotne znaczenie z punktu skutecznej implementacji unormowań unijnych w zakresie przeciwdziałaniu praniu brudnych pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmowi. Należy mieć na względzie znaczenie i rangę przepisów dotyczących CRBR., jak również cele regulacji zawartej w ustawie. Unormowania zawarte w ustawie opierają się bowiem na regulacjach unijnych w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. Utworzenie CRBR stanowi realizację przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z 20 maja 2015 r. w sprawie zapobieganiu wykorzystywania systemu finansowego do prania brudnych pieniędzy lub finansowania terroryzmu (IV dyrektywa AML). Rejestr jest instrumentem w walce z praniem brudnych pieniędzy oraz finansowaniem terroryzmu, ma służyć również stworzeniu warunków do sprawnej wymiany informacji w celu zwiększenia skuteczności przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowania terroryzmu. Dlatego rzetelność i wiarygodność Rejestru wpisuje się w cele ustawodawstwa krajowego i unijnego mającego za zadanie skuteczne eliminowanie przywołanych zjawisk, za pomocą środków prawnych.
Zdaniem organu należy też mieć na uwadze, że Spółka jest podmiotem profesjonalnym - prowadzącym działalność gospodarczą. W stosunku do takich podmiotów wyższe wymagania związane są z zawodowym charakterem ich działalności. Podmiot taki musi mieć świadomość obowiązków, jakie nakładają na niego przepisy prawa. Jakakolwiek niewiedza w tym zakresie nie jest okolicznością łagodzącą.
Ponadto Dyrektor wyjaśnił, że odpowiedzialność na podstawie art. 153 ustawy ma charakter odpowiedzialności obiektywnej niezależnej od winy podmiotu zobowiązanego do zapłaty kary. Przesłanką wymierzenia przez organ przedmiotowej kary jest przekroczenie wskazanego w ustawie terminu, jest to więc konstrukcja typowa dla kar administracyjnych, których podstawowym celem jest realizowanie funkcji prewencyjnej. Analizie nie podlega to, czy działanie Spółki miało charakter celowy. Odpowiedzialność administracyjna aktualizuje się z tytułu samego naruszenia przepisów prawa. Nie ulega natomiast wątpliwości, że w przypadku Spółki do takiego naruszenia doszło.
Dyrektor uznał, że kolejną okolicznością uniemożliwiającą uznanie naruszenia za znikome jest długi okres trwania naruszenia. Dokonanie wpisu do CRBR nastąpiło po upływie ponad 3 lat od terminu ustawowego, przy czym mowa tu o karze nakładanej za naruszenie szczególnych przepisów prawnych, bardzo istotnych dla Unii Europejskiej oraz całej społeczności międzynarodowej, przyjętych w walce z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu.
Dyrektor stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie znajduje również zastosowania przesłanka wymieniona w art. 189 f § 1 pkt 2 k.p.a. dotycząca uprzedniego prawomocnego ukarania Spółki.
Zdaniem organu, z uwagi na zdefiniowane cele administracyjnej kary pieniężnej tj. zmobilizowanie podmiotów do terminowego i prawidłowego wypełniania obowiązków rejestracyjnych (prewencja indywidualna i generalna) nie ma podstaw do wdrożenia procedury określonej w art. 189f § 2 i 3 k.p.a., ponieważ odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w przedmiotowej sprawie, nie pozwoliłoby na spełnienie celów, dla których kara ta miałaby być nałożona.
Dyrektor przyznał, że Spółka dokonała zgłoszenia w CRBR, jednakże zgłoszenie zostało dokonane po terminie i nie dobrowolnie z inicjatywy Spółki, ale dopiero po wszczęciu postępowania w przedmiocie kary pieniężnej.
Zdaniem Dyrektora nie usprawiedliwia braku dokonania w terminie zgłoszenia do CRBR podnoszony przez Spółkę brak wiedzy o obowiązku dokonania takiego wpisu oraz brak środków na opłacenie profesjonalnego biura prawnego. Dyrektor podkreślił, że dokonanie rejestracji nie wymaga udziału osób posiadających wiedzę specjalistyczną i nie jest skomplikowane. Najważniejsze informacje są dostępne na stronie Ministerstwa Finansów wraz z komunikatami związanymi z funkcjonowaniem CRBR. Spółka miała do dyspozycji wystarczającą ilość środków oraz odpowiedni czas na dokonanie zgłoszenia w ustawowym terminie.
Z uwagi na brak wystąpienia okoliczności skutkujących obligatoryjnym (art. 189f § 1 k.p.a.) lub fakultatywnym (art. 189f § 2 k.p.a.) odstąpieniem od wymierzenia kary administracyjnej organ dokonał analizy przesłanek pozwalających na dokonanie wymiaru kary administracyjnej.
Dyrektor zauważył, iż pierwsza ze wskazanych w art. 189d pkt 1 k.p.a. dyrektyw wymiaru kary nakazuje wziąć pod uwagę wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia. Na ustalenie wagi naruszenia prawa ma wpływ ochrona wskazanych w przepisie wartości, a także czas trwania naruszenia. Sprowadza się to w istocie do ustalenia celu naruszonej regulacji, oceny zagrożenia chronionych wartości a także rozważenia okoliczności mających wpływ na trwanie naruszenia.
Dyrektor oceniając zagrożenia chronionych wartości wskazał, iż zwalczanie i zapobieganie zjawisku nadużyć finansowych służy ochronie ważnego interesu publicznego. Interes ten wymaga stworzenia mechanizmów uniemożliwiających pranie pieniędzy i doprowadzanie do nieprawidłowości finansowych. Dyrektor podkreślił, że dokonanie zgłoszenia do CRBR jest kluczowym obowiązkiem, bez dokonania którego nie można realizować dalszych zadań wskazanych w ustawie.
Ustalając wysokość nakładanej kary organ wziął pod uwagę zarówno wagę jak i ww. okoliczności naruszenia prawa przez Spółkę.
Dyrektor wskazał, że nie zaszły okoliczności wskazane w art. 189d pkt 2 k.p.a. zgodnie z którym organ przy ustalaniu wysokości administracyjnej kary pieniężnej uwzględnia również częstotliwość niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu tego samego rodzaju co niedopełnienie obowiązku albo naruszenie zakazu, w następstwie którego ma być nałożona kara. Nie zachodzi również okoliczność określona w art. 189d pkt 3 k.p.a. tj. Spółka nie była uprzednio karana za to samo zachowanie, przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe.
Dyrektor podniósł, że przy wymierzaniu administracyjnej kary pieniężnej organ bierze pod uwagę również stopień przyczynienia się strony do powstania naruszenia prawa oraz działania podjęte przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa (art. 189d pkt 4 oraz pkt 5 k.p.a.).
W odniesieniu do dyrektywy określonej w art. 189d pkt 5 k.p.a. organ stwierdził, iż działania podjęte w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa prowadzą do obniżenia wymiaru administracyjnej kary pieniężnej. Istotne, aby zostały one podjęte, co do zasady, przed wszczęciem postępowania, w którym ma zostać nałożona administracyjna kara pieniężna. W przedmiotowej sprawie Spółka dokonała wymaganego wpisu w CRBR dopiero po wydaniu decyzji Dyrektora w przedmiocie kary pieniężnej. Pomimo to Dyrektor obniżył wymiar kary z uwagi na fakt dokonanej rejestracji.
Dyrektor wskazał, że ponadto zgodnie z art. 189d pkt 6 k.p.a. organ administracji publicznej wymierzając karę bierze również pod uwagę korzyści, które strona osiągnęła lub straty, których uniknęła wskutek niedopełnienia obowiązku lub naruszenia zakazu. Należy mieć na uwadze zatem korzyści finansowe lub dające się oszacować korzyści materialne. Zaznaczyć należy, iż chodzi o korzyści, które strona realnie osiągnęła, lub straty, których uniknęła przez to, iż dopuściła do naruszenia prawa. Naruszenia prawa dokonywane w celu osiągnięcia korzyści lub uniknięcia straty powinny być sankcjonowane wyższymi karami niż naruszenia prawa niepopełniane w celu osiągnięcia korzyści lub uniknięcia straty. Wysokość kary pieniężnej powinna być proporcjonalna do wielkości osiągniętej korzyści lub unikniętej straty. Osiągnięcie korzyści lub uniknięcie straty wskutek naruszenia prawa jest zawsze okolicznością obciążającą.
Dyrektor uznał, że w przedmiotowej sprawie nie można wskazać na realną korzyść lub realną stratę Spółki, której wysokość można wskazać lub oszacować.
Jednocześnie Dyrektor zaznaczył, iż kwestia, czy karany podmiot uzyskał korzyść, bądź uniknął poniesienia straty, może wpływać zaostrzająco na wymiar kary pieniężnej. Nie oznacza to jednakże, że brak stwierdzenia takiej okoliczności w sprawie będzie skutkować złagodzeniem wymiaru kary pieniężnej, bowiem naganność naruszeń, za które jest karana strona nie opiera się na uzyskaniu korzyści, czy też uniknięciu straty, a przede wszystkim na wadze naruszeń i długości ich trwania. Z tego względu, zdaniem organu, powyższa okoliczność nie mogła wpłynąć łagodząco na wymiar kar i pozostała bez znaczenia dla sytuacji Spółki w postępowaniu.
Dyrektor zwrócił ponadto uwagę, że zgodnie z art. 189d pkt 7 k.p.a. warunki osobiste są uwzględniane tylko w przypadku osoby fizycznej. Spółka jest nie osobą fizyczną, a zatem w tym przypadku, brak ustawowego wymogu, aby jej sytuacja osobista była brana pod uwagę przy ustalaniu wysokości nakładanej kary pieniężnej.
Dokonując analizy dyrektyw zawartych w art. 189d k.p.a. Dyrektor zauważył, iż Spółka ma status czynnego podmiotu oraz czynnego podatnika VAT, czyli jest podmiotem profesjonalnym, prowadzącym działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W orzecznictwie słusznie podkreśla się, że oceniając okoliczności dotyczące popełnienia deliktu administracyjnego przez podmiot profesjonalny stosuje się wyższe wymagania, związane z zawodowym charakterem ich działalności. Podmiot taki musi mieć świadomość obowiązków, jakie nakładają na niego przepisy prawa. Jakakolwiek niewiedza w tym zakresie stanowi okoliczność obciążającą (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 września 2021 r., sygn. akt II GSK 476/21)
Dokonując analizy poszczególnych dyrektyw wymiaru kary w kontekście zaistniałego stanu faktycznego organ miał na uwadze, że dolegliwość kary musi być proporcjonalna do rodzaju i stopnia naruszenia prawa. Ustalając wysokość kary, mając na względzie wskazaną zasadę proporcjonalności Dyrektor dokonał analizy przesłanych przez Spółkę w postępowaniu odwoławczym. Dyrektor na podstawie sprawozdania finansowego za 2022 r. stwierdził, że Spółka osiągnęła przychody ze sprzedaży produktów w wysokości [...] zł, natomiast rok obrotowy zakończyła stratą w wysokości [...] zł. Na podstawie deklaracji JPK_V7M organ ustalił natomiast, że przychody netto Spółki w okresie od stycznia do maja 2023 r. wyniosły łącznie [...] zł.
Biorąc pod uwagę powyższe dane obrazujące kondycję finansową Spółki Dyrektor uznał, iż zasadne będzie wymierzenie kary w niższej wysokości tj. w kwocie, która nie wpłynie negatywnie na stan finansów Spółki.
W skardze do Sądu skarżąca spółka [...] wniosła o uchylenie decyzji Dyrektora w całości..
Spółka zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa mających wpływ na wynik sprawy tj.:
1) art. 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego, co przejawia się w szczególności w czynieniu przez Organ wszelkich rozważań na wysokim poziomie ogólności, bez ich indywidualnego rozpatrywania w stosunku do Spółki i jej sytuacji,
2) art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że sam charakter i waga naruszonych przepisów wyklucza uznanie naruszenia za znikome, podczas gdy każda sprawa winna być rozpatrywana indywidualnie, nie tylko przez pryzmat naruszonych przepisów, lecz przez pryzmat postawy podmiotu dopuszczającego się naruszenia prawa i przede wszystkim skutków, jakie to konkretne naruszenie wywołało,
3) art. 189f § 2 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że nawet przy spełnieniu przesłanek, o których mowa w tym przepisie, organ nie ma obowiązku wyznaczenia stronie dodatkowego terminu na dopełnienie obowiązku, podczas gdy w rzeczywistości mimo postawienia organowi przez ustawodawcę znacznej sfery luzu decyzyjnego organ winien kierować się jasnymi kryteriami, a jego postępowanie nie może być całkowicie dowolne jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie,
4) art. 189f § 2 pkt 1 i § 3 k.p.a. poprzez ogólnikowe stwierdzenie, że odstąpienie od nałożenia kary na Skarżącą Spółkę nie pozwoliłoby na spełnienie jej celów, podczas gdy Organ nie wskazuje jakie dokładnie cele kary nie zostałyby spełnione, gdyby fakultatywnie odstąpić od wymierzenia Spółce kary i poprzestać na zastosowaniu pouczenia, nie czyniąc w tym przedmiocie ocen i rozważań,
5) art. 44 k.p.a. poprzez przyjęcie, że doszło do skutecznego doręczenia Spółce zawiadomień i pism z [...] marca 2023 r., [...] kwietnia 2023 r., [...] kwietnia 2023 r. oraz [...] kwietnia 2023 r. tj. uznania za doręczone ww. pism, których Spółka nie podjęła a pisma pozostały w aktach ze skutkiem doręczenia – w sytuacji gdy Spółka nie otrzymała żadnych informacji kierowanych do niej w pismach wobec czego nie mogła ich podjąć.
Skarżąca zarzuciła także Organowi błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że Spółce doręczono ww. pisma z marca i kwietnia 2023 r. i nie dopełniła obowiązku zgłoszenia do CRBR, podczas gdy Spółka nigdy takich zawiadomień i pism nie otrzymała, w związku z czym nie miała wiedzy o wszczętym postępowaniu, a wpisu dokonała niezwłocznie po powzięciu informacji o braku wpisu do CRBR.
Ponadto Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania z naruszeniem zasady czynnego udziału stron w postępowaniu, w konsekwencji czego Skarżąca pozbawiona była prawa do składania wyjaśnień, wniosków dowodowych oraz wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego – które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy, albowiem skutkowały bezzasadnym przyjęciem, że spełnione zostały przesłanki do nałożenia na Spółkę kary pieniężnej, a ponadto, że Spółka miała jakąkolwiek wiedzę o toczącym się postępowaniu w przedmiocie kary.
Skarżąca podniosła, że jej zarząd większość czasu przebywa poza siedzibą Spółki, gdyż wykonuje zobowiązania ciążące na Spółce. Tym niemniej była kontrolowana skrzynka oddawcza Spółki, ale nie odnaleziono w niej żadnych awiz ani informacji o próbie doręczenia jakichkolwiek przesyłek.
Skarżąca podkreśliła, że od momentu jej zarejestrowania jej skład osobowy jest ten sam, a wspólnicy będący osobami fizycznymi są obywatelami Polski.
Skarżąca podniosła także, że wydając zaskarżoną decyzję Dyrektor nie wziął pod uwagę sytuacji majątkowej Spółki. Wprawdzie Spółka w roku 2020 wypracowało zysk netto w kwocie [...]zł, natomiast już w roku 2021 odnotowano stratę w kwocie [...]zł, a w roku 2022 – stratę w kwocie [...]zł. Obecnie Spółka nie notuje już dużych obrotów a wzrost kosztów prowadzonej działalności oraz duża konkurencja negatywnie wpływa na wynik finansowy Spółki. Utrzymanie i egzekwowanie kary w wysokości [...] zł stanowi zatem duże obciążenie dla finansów Spółki.
Spółka wskazał, że o jej potencjale finansowym nie może świadczyć wypracowanie w okresie styczeń – maj 2023 r. przychodu w kwocie [...]zł. Przychód nie jest dochodem, gdyż nie uwzględnia kosztów. Szczegółowa analiza deklaracji JKP_V7M wskazuje, że Spółka posiada nadwyżkę płatności podatku VAT, a to oznacza, że ponosi stratę lub balansuje na granicy opłacalności.
Spółka podkreśliła, że samo wskazanie przez Organ, że kara wyniosła [...] zł przy maksymalnym wymiarze kary w wysokości [...] zł niczego nie wyjaśnia. Z ustalonego stanu faktycznego nie wynika, aby naruszeniu prawa towarzyszyła zła wola, chęć ukrycia czynu przestępczego czy inny, wart napiętnowania cel, szczególnie, że organ nie stwierdził, aby Skarżąca odniosła jakiekolwiek korzyści z popełnionego naruszenia, a wpis do rejestru przed wydaniem decyzji został dokonany.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. W szczególności Organ wskazał, że niezmienny skład osobowy Spółki oraz obywatelstwo polskie wspólników nie zwalniały Spółki z obowiązku dokonania wpisu do CRBR. Nie można także mówić o dobrowolnym dokonaniu wpisu, skoro miał on miejsce już po wydaniu decyzji w przedmiocie kary pieniężnej.
Odnośnie braku skutecznego doręczenia Spółce pisma Dyrektor wskazał, że w aktach sprawy znajdują się prawidłowo wypełnione awiza zwrócone przez Pocztę Polską.
Co do braku uwzględnienia sytuacji finansowej Spółki Dyrektor podtrzymał swoje stanowisko dodatkowo wskazując, że Spółka jest czynnym podmiotem i osiąga przychody z działalności. Stwierdzona sytuacja finansowa Spółki była zaś powodem miarkowania nałożonej kary.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna, aczkolwiek Sąd nie podziela w pełni stanowiska Skarżącej.
Materialnoprawną podstawę nałożenia kary stanowiły przepisy ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 593 ze zm., dalej "p.p.p.f.t." lub "ustawa"). Jak wynika z treści art. 58 pkt 4 p.p.p.f.t. spółki z ograniczona odpowiedzialnością zobowiązane są do zgłaszania informacji o beneficjentach rzeczywistych oraz ich aktualizacji. W art. 59 p.p.p.f.t. wskazano szczegółowo rodzaj informacji podlegających zgłoszeniu. W myśl art. 60 ust. 1 pkt 1 p.p.p.f.t. informacje te powinny być zgłoszone do Rejestru w terminie 7 (obecnie 14) dni od dnia wpisu podmiotów do Krajowego Rejestru Sądowego.
Z niespornych ustaleń organu wynika, że spółka została wpisana do KRS [...] lutego 2020 r. i nie dopełniła w terminie obowiązku zgłoszenia do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych informacji, o których mowa w art. 59 p.p.p.f.t. Termin na zgłoszenie tych informacji upłynął w dniu [...] marca 2020 r., natomiast Skarżąca dokonała zgłoszenia dopiero [...] czerwca 2023 r.
Zgodnie z treścią art. 153 ust. 1 p.p.p.f.t podmioty wymienione w art. 58 pkt 1-5 i 7-13 lub powiernik, lub osoba zajmująca stanowisko równoważne w podmiocie, o którym mowa w art. 58 pkt 6, które nie dopełniły obowiązku zgłoszenia lub aktualizacji informacji, o których mowa w art. 59, w terminie wskazanym w ustawie lub podały informacje niezgodne ze stanem faktycznym, podlegają karze pieniężnej do wysokości [...] zł.
Jak z kolei wynika z art. 189d k.p.a., wymierzając administracyjną karę pieniężną, organ administracji publicznej bierze pod uwagę:
1) wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia;
2) częstotliwość niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu tego samego rodzaju co niedopełnienie obowiązku albo naruszenie zakazu, w następstwie którego ma być nałożona kara;
3) uprzednie ukaranie za to samo zachowanie za przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe;
4) stopień przyczynienia się strony, na którą jest nakładana administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa;
5) działania podjęte przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa;
6) wysokość korzyści, którą strona osiągnęła, lub straty, której uniknęła.
Sąd stwierdził, że Organ w zaskarżonej decyzji wprawdzie odniósł się do kryteriów wynikających z art. 189 d pkt 1-6 k.p.a. (pkt 7 dotyczy osób fizycznych), jednak nakładając sankcję, nienależycie analizował sprawę w kontekście zasady proporcjonalności i związanej z tym adekwatności wymierzonej kary, z uwzględnieniem funkcji i celu jaki ma ona realizować. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uczynił przedmiotem swych rozważań zarówno istnienie przesłanek do wymierzenia kary jak i przede wszystkim do odstąpienia od nałożenia kary określonych w art. 189 f § 1, § 2 i § 3 k.p.a.
W ocenie Sądu, analiza przeprowadzona przez organ wadliwie ocenia zindywidualizowanie okoliczności naruszenia prawa, a także w pewnych aspektach jest nieadekwatna, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Uchybienia popełnione przez organ, skutkujące oceną o braku przesłanek do zastosowania art. 189 f § 1 lub § 2 i § 3 k.p.a. nie oznaczają jednak, że Sąd stwierdza, iż naruszenie prawa było znikome lub, że należało poprzestać na pouczeniu. Oceny tej, obejmującej analizę przesłanek w sposób dostatecznie skonkretyzowany w odniesieniu do Spółki, winien dokonać Dyrektor, a nie Sąd.
Z treści art. 189 f § 1 pkt 1 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. W sprawie nie jest sporne, że pkt 2 tego przepisu nie miał zastosowania. Organ odnosząc się do zawartych w tym przepisie a także w art. 189d § 1 pkt 1 k.p.a. przesłanek podał, że badając, czy mamy do czynienia ze znikomą wagą naruszenia należy badać rodzaj, charakter naruszenia i sposób popełnienia czynu. Uwzględnić należy również czas trwania naruszenia. Ponadto, znikomość wagi naruszenia należy postrzegać także przez pryzmat skutków jakie owo naruszenie wywołało lub wywołuje w przestrzeni publicznej, społecznej lub prywatnej i ten element zdaniem organu ma szczególne znaczenie przy wymierzaniu kary na podstawie art. 153 ust. 1. Dla oceny wagi naruszenia mają również znaczenie chronione prawem wartości, w odniesieniu do których rozważana jest skala naruszenia. Organ wskazuje na znaczenie i rangę przepisów dotyczących Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych.
Sąd podziela stanowisko organu co do celu i znaczenia Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych. Jednak sam cel wprowadzenia CRBR i jego znaczenie samo w sobie nie wykluczają uznania, że waga naruszenia prawa miała charakter znikomy. Organ pomimo odwołania się do znaczenia wymienionej regulacji nie podaje, by Skarżąca była podmiotem stwarzającym jakiekolwiek zagrożenie w kontekście prania pieniędzy, terroryzmu czy też, że ostatecznie beneficjentem rzeczywistym okazał się ktoś ukryty za fasadą tego podmiotu, a zagrożenie takie stwarzający. Nie ma zatem w decyzji odniesienia do takiej konkretnej sprawy, w kontekście ewentualnych, potencjalnych choćby zagrożeń ze strony Spółki. Skuteczne eliminowanie negatywnych zjawisk, za pomocą ustanowionych środków prawnych, nie może zastępować analizy i oceny, czy ze strony Skarżącej jakiekolwiek zagrożenia płynęły.
Organ eksponuje fakt, że kara pieniężna nakładana za brak terminowego zgłoszenia danych do CRBR ma istotne znaczenie z punktu widzenia skutecznej implementacji unormowań unijnych w zakresie przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Tak postawiony problem wymaga zastrzeżenia, że kara jest skierowana do konkretnego podmiotu a obowiązek i skuteczność implementacji dyrektywy jest skierowany do kraju członkowskiego w celu wdrożenia do porządku prawnego właściwych rozwiązań, w tym przypadku przepisów o zapobieganiu wykorzystania systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem obowiązku rejestracji podmiotu, a nie naruszeniem systemu zapobiegania praniu pieniędzy w jego podstawowym znaczeniu. Nie można stwierdzić, że naruszenie obowiązku rejestracji pozostaje w bezpośrednim związku ze zniweczeniem celu przyjęcia opisywanej regulacji, czy zagrożeniem popełnienia czynów prania pieniędzy. W przypadku braku rejestracji, skutkiem jest utrudnienie wykrywalności takich czynów, a nie niezapobieżenie ich popełnieniu. W takim zatem zakresie organ powinien analizować wdrożone unormowanie. Oznacza to konieczność ustalenia okoliczności, które w indywidualnym przypadku utrudniły wykrywalność konkretnego czynu. Takie bowiem okoliczności mają wiodące znaczenie dla oceny wagi naruszenia a nie sam fakt powiązania braku rejestracji ze zniweczeniem celu opisanej regulacji w znaczeniu skutków materialnoprawnych.
Należy wyraźnie podkreślić, że nakładanie kary nie może poprzedzać wystąpienia czynu związanego z praniem pieniędzy. Skoro organ pisze o rodzaju i charakterze "naruszenia", to nie może chodzić tu o rodzaj i charakter naruszanych norm, lecz o "rodzaj i charakter" działania podmiotu naruszającego prawo. Organ w zasadzie zatem nie analizuje "rodzaju i charakteru naruszenia", przez co Sąd rozumie brak wskazania np. stopnia umyślności, intencjonalnego działania, celowości działania itp., choć niewątpliwe stopień zawinienia nie stanowi co do zasady przesłanki odpowiedzialności w przypadku naruszenia norm administracyjnych. Ma jednak znaczenie w ocenie charakteru stopnia wielkości i szkodliwości naruszenia. Organ powinien odnieść konkretny przypadek jaki w sprawie wystąpił i mimo niewątpliwie istotnej rangi implementowanych przepisów, rozważyć indywidualnie i ocenić, czy okoliczności i charakter popełnionego przez Skarżącą naruszenia w istocie wykluczają uznanie go za znikomy. W przeciwnym razie, wątpliwe jest sankcjonowanie na podstawie twierdzenia dotyczącego ogólnych zasad i celów regulacji (jak eliminowanie negatywnych zjawisk o których mowa w ustawie) i uznaniu, że występują skutki naruszenia w sferze publicznej, społecznej czy prywatnej.
Należy wyraźnie podkreślić, że zasadniczy aspekt dotyczący kary za brak rejestracji nie może się przenosić na naruszenie przepisów materialnoprawnych w przedmiocie prania pieniędzy. Sama rejestracja jest jednorodzajową czynnością o charterze formalnym i jej brak nie wywołuje jeszcze rzeczywistych negatywnych zjawisk, o których wspomina organ lecz tworzy dopiero hipotetyczne zagrożenie w postaci braku możliwości szybkiej i wszechstronnej weryfikacji danych w procesie ustalania nieprawidłowości działania podmiotu o ile jednak one powstaną.
Organ podkreśla również niewątpliwie bardzo istotną konieczność stawiania wyższych wymagań wobec podmiotów o zawodowym charakterze w odniesieniu do znajomości prawa. Należy mieć jednak na względzie, że skoro skutki w postaci prania pieniędzy są tak daleko dewastujące w sferze gospodarczej, to organy państwowe winny dokonać szerokiej kampanii informacyjnej w celu dotarcia do jak najszerszego grona adresatów z informacją o konieczności rejestracji w nowym rejestrze podmiotów funkcjonujących na rynku, natomiast ustawodawca nakłada obowiązki na przedsiębiorców i inne podmioty w ustawie, która nie jest w żaden sposób powiązana z typową bazą przepisów, które w oczywisty sposób powinien znać każdy przedsiębiorca, zwłaszcza w świetle tak drastycznych sankcji w określeniu widełek wysokości kar, w tym za brak rejestracji za czynności o czysto formalnym charakterze.
Jako cel kary Organ podkreśla jej prewencyjne znaczenie. Sam brak rejestracji nie jest faktyczną przeszkodą do nielegalnego działania. Rejestracja służy wyłączenie usprawnieniu wykrywania nieprawidłowości. W odniesieniu do znaczenia prewencyjnego o charakterze generalnym znacznie skuteczniejsze byłoby stworzenie systemu informacji o takim obowiązku a nie nakładanie sankcji, zwłaszcza tak dolegliwej, w odniesieniu do niedokonania czynności o charakterze czysto formalnym z podanym uzasadnieniem. W przeciwnym razie, tworzy się obraz ukrytego działania mającego służyć wyłącznie celom fiskalnym, wykorzystującym nieznajomość przepisów, do których w normalnych warunkach zapoznanie się z taką ustawą dla zwykłej spółki nie wydaje się wymagającego napiętnowania zarzutu nieznajomości przepisów. Nie można wprowadzić jako zasady, oceny prowadzenia działalności gospodarczej jako nastawionej na omijanie przepisów i naruszanie prawa a taki obraz jawi się przy zarzucie nieznajomości omawianych przepisów. Nie ma też podstaw do sankcjonowania za czyny niepopełnione a wysokość kary raczej wydaje się mieć znaczenie prewencyjne przy naruszeniu przepisów o charakterze materialnym a nie formalnym. W takim zaś przypadku stosowanie wysokich kar narusza zasadę proporcjonalności, równości i sprawiedliwej dolegliwości. W rozpoznawanej sprawie można zatem zarzucić organowi nie tylko brak zachowania proporcjonalności wobec rodzaju naruszenia ale przede wszystkim nieuprawnione przeniesienie argumentacji dotyczącej skutków naruszenia na hipotetyczne naruszenia przepisów o charakterze materialnoprawnym.
Należy raz jeszcze podkreślić, że nie ma podstaw do wiązania skutków braku rejestracji z zagrożeniami związanymi z naruszeniami w postaci prania pieniędzy. Skutki należy łączyć w ramach prewencji z ryzykiem niedokonania wpisów aktualizacyjnych i brakiem możliwości szybkiej weryfikacji pod kątem podmiotowym relacji między różnymi podmiotami podlegającymi rejestracji. W przeciwnym razie stwarza się wrażenie stanowienia prawa nie w celu zapobiegania negatywnym zjawiskom opisanym w ustawie lecz wyłącznie w celu realizacji celu fiskalnego. Organy powinny zatem z dużą rozwagą stosować kary za naruszenia formalnoprawne w takich okolicznościach.
Stanowisko organu opierające się na z góry przyjmowanej niemożności uznania naruszenia popełnionego przez Skarżącą za "znikome", bez uwzględnienia konkretnej, indywidualnej sytuacji Spółki, w tym działania organów reprezentujących Spółkę, narusza art. 77 § 1 k.p.a.
Okolicznością indywidualnie rozpatrywaną przez organ jest długotrwałość opóźnienia w zgłoszeniu danych do rejestru. Należy podzielić ocenę Organu, że opóźnienie nie było krótkotrwałe. Tym niemniej wykonanie obowiązku nastąpiło przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, organ powinien wziąć pod uwagę nie tylko długość opóźnienia, lecz także ewentualne skutki naruszenia, jak i towarzyszące temu naruszeniu okoliczności, a także fakt, że obowiązek rejestracji rozciągał się na okres pandemii, która uderzyła w podmioty gospodarcze ze szczególną intensywnością. Organ nie uwzględnił jednak jako istotnej okoliczności okresu pandemii, jej wpływu na funkcjonowanie różnych organów i wpływu na działalność podmiotów gospodarczych.
Reasumując, w ocenie Sądu, prawidłowa wykładnia art. 189 f § 1 k.p.a. i art. 189d § 1 pkt 1 k.p.a nie daje podstaw do tego, aby sam charakter przepisów uznać za przeszkodę do uznania "znikomości" naruszenia prawa. Należy równocześnie ponownie podkreślić, że na obecnym etapie sprawy Sąd nie stwierdza, że naruszenie prawa mogło mieć znikomy charakter, ale analiza okoliczności występujących w sprawie wymaga pogłębienia. Oceny charakteru naruszenia powinien bowiem dokonać organ ponownie rozpatrujący sprawę, gdyż niektóre argumenty podniesione w uzasadnieniu decyzji są oderwane od rzeczywistych negatywnych skutków naruszenia. Nałożenie kary administracyjnej nie powinno być prostą i automatyczną konsekwencją stwierdzonego uchybienia. Takiego automatyzmu nie ma nawet w prawie karnym. Należy wskazać, że zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności oraz równego traktowania. Zasada proporcjonalności powinna mieć szczególne znaczenie przy ustalaniu zasadności wymierzenia kary administracyjnej oraz jej wymiaru.
Zdaniem Sądu, organ nie wykazał, aby nałożenie kary akurat w wysokości [...] zł było konieczne do realizacji celu, jakiemu kara ta ma służy, w szczególności w kontekście faktu ponoszenia przez Spółkę straty w prowadzonej działalności. Jest wysoce prawdopodobne, że w tej sprawie, na plan pierwszy wysunął się element represyjny.
Nie jest natomiast zasadny zarzut naruszenia art. 44 k.p.a. Przede wszystki, tak jak wskazuje Organ, w aktach sprawy znajdują się wymagane ww. przepisem zawiadomienia o próbie doręczenia (awiza). Ponadto Skarżąca nie wskazała w jaki konkretny sposób zarzucane uchybienie mogło istotnie wpłynąć na wynik sprawy, a więc na treść rozstrzygnięcia Organu, a nie na byt Spółki w rezultacie podjęcia rozstrzygnięcia. Trzeba zauważyć, że Spółka przedstawiała w sprawie swoje stanowisko i dokumenty na jej poparcie. Podnosząc zaś ww. zarzut Spółka nie wykazała, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej prezentowanie w sprawie swojego stanowiska.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ rozważy i wyjaśni, mając na uwadze stanowisko Sądu, czy w sprawie istnieją podstawy do zastosowania przepisu art. 189 f k.p.a. i odstąpienia od wymierzenia kary, a jeśli nie, to uzasadni, dlaczego sam fakt niezgłoszenia danych do rejestru powoduje zastosowanie sankcji, w ustalonym przez organ wymiarze. W sytuacji stwierdzenia, że nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary na podstawie art. 189 f § 1 lub § 2 i § 3 k.p.a., organ zobowiązany będzie odnieść wysokość kary do ustalonych okoliczności popełnienia naruszenia prawa oraz postawy i sytuacji finansowej Spółki, w szczególności z uwzględnieniem faktu ponoszenia straty w działalności gospodarczej i jej rozmiaru. Organ powinien rozważyć wszystkie okoliczności indywidualizujące wymierzenie kary oraz jej wymiar.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, biorąc pod uwagę wysokość wniesionego wpisu.