II SA/BD 118/21
Podsumowanie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające świadczenia pielęgnacyjnego opiekunce pobierającej emeryturę, wskazując na potrzebę umożliwienia wyboru świadczenia i poinformowania o możliwości zawieszenia emerytury.
Skarżąca Z. K.-W. domagała się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem, jednak organy odmówiły, powołując się na posiadanie przez nią prawa do emerytury. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił te decyzje, uznając, że literalna wykładnia przepisów wyłączających świadczenie pielęgnacyjne dla emerytów jest nieprawidłowa w obecnych realiach, gdy emerytura jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd wskazał na potrzebę umożliwienia opiekunowi wyboru świadczenia i poinformowania o możliwości zawieszenia emerytury.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Z. K.-W., która sprawuje opiekę nad swoim mężem legitymującym się znacznym stopniem niepełnosprawności. Organy administracji obu instancji odmówiły przyznania świadczenia, opierając się na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Skarżąca podniosła, że jej emerytura jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego i wniosła o jego przyznanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że choć literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla emerytów, to w obecnych realiach, gdy wysokość świadczenia pielęgnacyjnego znacząco przewyższa wysokość najniższej emerytury, taka wykładnia narusza zasadę równości i cel świadczenia. Sąd podkreślił, że intencją ustawodawcy było wyłączenie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy opiekun otrzymuje świadczenie wyższe, a nie w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie niższe. Sąd wskazał, że osoba uprawniona powinna mieć możliwość wyboru jednego ze świadczeń, co może zrealizować poprzez zawieszenie prawa do emerytury. Sąd zarzucił organom zaniechanie poinformowania skarżącej o tej możliwości, co skutkowało przedwczesną odmową przyznania świadczenia. Sąd podzielił również stanowisko organu odwoławczego co do nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy przez organ pierwszej instancji.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, osoba taka powinna mieć możliwość wyboru jednego ze świadczeń, a organ powinien poinformować o możliwości zawieszenia emerytury w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Uzasadnienie
Literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyłączająca świadczenie pielęgnacyjne dla emerytów, jest nieprawidłowa w obecnych realiach, gdy emerytura jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego. Taka wykładnia narusza zasadę równości i cel świadczenia, które ma rekompensować utratę dochodów z pracy. Opiekun powinien mieć możliwość wyboru świadczenia, co może zrealizować poprzez zawieszenie emerytury.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (20)
Główne
uśr art. 17 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
uśr art. 17 § ust. 3
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
uśr art. 17 § ust. 4
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
uśr art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Sąd uznał, że literalne stosowanie tego przepisu, wyłączające świadczenie pielęgnacyjne dla emerytów, jest nieprawidłowe, gdy emerytura jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego. Należy umożliwić wybór świadczenia.
Pomocnicze
uśr art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Organ pierwszej instancji błędnie zinterpretował ten przepis w kontekście związku małżeńskiego.
uśr art. 27 § ust. 5
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Przepis dotyczący wyboru jednego świadczenia w przypadku zbiegu uprawnień.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa.
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
Naruszenie obowiązku informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na prawa i obowiązki stron.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.e.r. FUS art. 95 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r. FUS art. 103 § ust. 3
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa prawna do zawieszenia prawa do emerytury na wniosek.
u.e.r. FUS art. 134 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r. FUS art. 134 § ust. 2 pkt 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
k.r.o. art. 128
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
u.w.s.p.z.
Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej
Ustawa o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym
Argumenty
Skuteczne argumenty
Literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nieprawidłowa w obecnych realiach, gdy emerytura jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego. Opiekun powinien mieć możliwość wyboru świadczenia pielęgnacyjnego lub emerytury. Organy zaniechały poinformowania skarżącej o możliwości zawieszenia emerytury. Organ pierwszej instancji błędnie zinterpretował przepisy dotyczące związku małżeńskiego.
Odrzucone argumenty
Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, opierając się na literalnym brzmieniu przepisów.
Godne uwagi sformułowania
Jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów czy zmiany sytuacji społecznej lub ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie. Sąd nie znalazł racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że, sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury, opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej. Zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skład orzekający
Jerzy Bortkiewicz
przewodniczący
Grzegorz Saniewski
członek
Jarosław Wichrowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście zbiegu prawa do emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, zasada równości, cel świadczeń socjalnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy sytuacji, gdy emerytura jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego. Wymaga od strony aktywnego działania (zawieszenie emerytury).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia społecznego - wsparcia dla opiekunów osób niepełnosprawnych i pokazuje, jak zmiany ekonomiczne mogą wpływać na interpretację przepisów prawnych, prowadząc do bardziej sprawiedliwych rozstrzygnięć.
“Emerytura niższa niż świadczenie pielęgnacyjne? Sąd: opiekun ma prawo wyboru!”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
II SA/Bd 118/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy Data orzeczenia 2021-03-03 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-01-26 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy Sędziowie Grzegorz Saniewski Jarosław Wichrowski /sprawozdawca/ Jerzy Bortkiewicz /przewodniczący/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane I OSK 1995/21 - Wyrok NSA z 2022-12-06 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 111 art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 marca 2021 r. sprawy ze skargi Z. K. – W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z [...] października 2020 r., nr [...] Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z [...] grudnia 2020 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania Z. K.-W. (dalej określana jako Skarżąca) od decyzji Burmistrza C. z [...] października 2020 r., znak akt: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej powoływana jako kpa) w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływana jako uśr) - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zaskarżoną decyzją Burmistrz C. odmówił Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad mężem. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, organ podniósł, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek wynikających z tych unormowań. Organ I instancji wskazał, że Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki i nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Ponadto jest ona uprawniona do emerytury. Skarżąca wniosła odwołanie od ww. decyzji, podnosząc, że z uwagi na stan zdrowia jej mąż wymaga stałej i długotrwałej opieki. Opieka ta jest sprawowana przez nią od wielu lat. Skarżąca posiada emeryturę w kwocie niższej niż świadczenie pielęgnacyjne, zatem wnosi o wyrównanie jej dochodów do kwoty świadczenia obowiązującej na dany rok kalendarzowy. Zgodnie z art. 17 ust. 1 i ust. 3 oraz ust. 4 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 201 lr. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z informacji z Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności wynika, że osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od urodzenia na stałe. (orzeczenie z [...] .01.2012 r., nr [...]). Ponadto akta sprawy zawierają decyzję ZUS z [...].03.2020 r., znak: [...], z której wynika uprawnienie Skarżącej do emerytury. Ponadto, zgodnie z odpisem skróconego aktu małżeństwa Skarżąca i jej wymagający opieki mąż zawarli związek małżeński [...] .08.2020 r. Organ I instancji, odmawiając prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, przyjął, że wobec treści art. 17 ust. 5 pkt 2a uśr małżonka nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Ponadto, mając na uwadze treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr, w sytuacji uprawnienia Skarżacej do emerytury, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje . Z przywołanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne, mające na celu częściowe zrekompensowanie uszczerbku w budżecie osoby rezygnującej z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jest adresowane przede wszystkim do osób, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny. Rozpoznając sprawę SKO stwierdziło, że nieuprawniona jest taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 uśr, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z 29.09.2010 r., II SA/Bd 774/10, z 7.07.2020 r., II SA/Bd 420/20). Zatem w tym zakresie stanowisko organu I instancji było nieprawidłowe. Odnosząc się do drugiej przesłanki stanowiącej podstawę odmowy wnioskowanego świadczenia, Kolegium wskazało, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1a uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in., jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Normy zawarte w cyt. przepisie nie budzą wątpliwości. Osoba uprawniona do pobierania świadczenia emerytalnego, a taką jest Skarżąca, nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na powyższą decyzję złożyła Skarżąca, zarzucając jej błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a uśr polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza C. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej powoływana również jako ustawa). Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że fakt, iż Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, przemawia za odmową przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a cyt. ustawy. Istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny dokonanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Organ odwoławczy, poprzestając na literalnym brzmieniu tego przepisu (wykładnia językowa), przyjął, że skoro Skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Pomimo że proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można się do nich ograniczać. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych, jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie (por. np. uchwała NSA (7) z 10.12.2009 r., I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski: Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4 s.204 i nast., M. Gutowski, P. Kardas: Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji. Warszawa 2017 s. 275 i nast. i powołana w tych publikacjach literatura i orzecznictwo). Jasność przepisów może zależeć od wielu czynników i zmieniać się w czasie, a przepis jasny może okazać się wątpliwy w związku z wprowadzeniem nowych przepisów czy zmiany sytuacji społecznej lub ekonomicznej, mimo że jego brzmienie nie uległo żadnej zmianie (L. Morawski: Wykładnia prawa w orzecznictwie sądów. Komentarz. Toruń 2002 s. 65). W przedmiotowej sprawie istotna zmiana sytuacji spowodowała konieczność weryfikacji jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w oparciu o reguły wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej. Wynikało to ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Kiedy ustawodawca, uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych, wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie, była to kwota niższa niż ówczesna wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1.05.2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest wyższe od otrzymywanej przez Skarżącą emerytury (wysokość świadczenia pielęgnacyjnego aktualnie - 1971 zł, wysokość emerytury Skarżącej – [...] zł). Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Jednak odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w obecnych realiach jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego świadczenie znacznie niższe wymagałoby jednoznacznego potwierdzenia przez dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej. Narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie. Jak wskazywano w orzecznictwie TK, zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Jeżeli zatem prawodawca różnicuje podmioty prawa, które charakteryzują się wspólną cechą istotną, to wprowadza odstępstwo od zasady równości (wyrok TK z 9.03.1988 r., U 7/87, a także wyroki TK z 6.05.1998r., 37/97, 20.10.1998r., K 7/98, 17 maja 1999 r., P 6/98, 4.01.2000r., K 18/99, 18.12.2000 r., K 10/00, 21.05.2002 r., K 30/01, 28.05.2002r., P 10/01). W świetle art. 17 ust. 1 ustawy, istotną cechą osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z treści ustawy, sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana w ten sposób, że tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5, pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. W związku z tym zróżnicowaniem należy podkreślić, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywających argumentach (por. wyroki TK z 23.11.2010 r., K 5/10, 19.04.2011 r., P 41/09, 18.06.2013 r., K 37/12, 5.11.2013 r., K 40/12 i z 17.06.2014 r., P 6/12). Odnośnie zróżnicowania poziomu świadczeń pielęgnacyjnych dla opiekunów osób niepełnosprawnych TK w uzasadnieniu wyroku z 21.10.2015 r., K 38/13, wskazał, że ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Sąd nie znalazł racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Biorąc pod uwagę cel świadczenia pielęgnacyjnego, wskazać należy, że nie budzi wątpliwości fakt, że jest nim rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że, sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury, opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej. W tym miejscu wskazać należy, że Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone m.in. w wyrokach NSA z 18.06.2020 r., I OSK 254/20, z 27.05.2020 r., I OSK 2375/19, z 11.08.2020 r., I OSK 764/20 oraz z 15.12.2020 r., I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20. Zgodnie z nim wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Zasadnie podnosi się w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe (por. wyroki WSA w Poznaniu z 13.01.2020 r., IV SA/Po 824/19 i WSA w Rzeszowie z 20.02.2020 r., II SA/Rz 1265/19). Dlatego też Wojewódzki Sąd Administracyjny, orzekający w niniejszym składzie, opowiada się za rozwiązaniem przyjętym w cyt. wyżej wyrokach w sprawach I OSK 254/20, I OSK 2375/19, I OSK 764/20, I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20, a polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W powołanych sprawach wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy, jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne, uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Wskazać trzeba, że ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien jednak stronę poinformować, czego niewątpliwie nie uczynił w analizowanej sprawie. Reasumując, organ zaniechał poinformowania Skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia. Organ nie poinformował o możliwości zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. Skutkowało to przedwczesną odmową przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Ponownie rozpoznając sprawę, organ w pierwszej kolejności ustali, czy jedyną przeszkodą w przyznaniu Skarżącej wnioskowanego świadczenia jest fakt, że ma ona ustalone prawo do emerytury. Gdy postępowanie wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, wówczas organ wezwie stronę do wykazania, że zawieszono prawo jej prawo do emerytury. Następnie, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Na koniec należy wskazać, że Sąd w pełni podziela pogląd Kolegium, że nieuprawniona była taka wykładnia dokonana przez organ I instancji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim. Rozważania organu odwoławczego są w tym zakresie w pełni prawidłowe. W tym stanie sprawy, uznając za usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną wykładnię i stwierdzając, że doszło również do naruszenia art. 8 § 1 i art. 9 kpa, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) uchylił decyzje organów obu instancji. Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query. Na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę