II SA/Bd 1176/23

II SA/Bd 1176/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-04-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Bortkiewicz
Joanna Janiszewska - Ziołek
Symbol z opisem
6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
II GSK 2078/24 - Postanowienie NSA z 2025-05-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1047
art. 73 ust. 1
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi B. w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu oddala skargę.
Uzasadnienie
Starosta T. decyzją z dnia [...] maja 2023 r. znak [...] na podstawie art. 104 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej powoływana jako kpa), art. 72 ust. 1 pkt 1, 4, 5 i art. 72 ust. 3a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 980 ze zm., dalej powoływana jako prd) oraz § 2 ust. 1 pkt 1 i 3 i § 4 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracja pojazdów (Dz. U. 2022 r. poz. 1847 ze zm., dalej powoływane jak rozporządzenie w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów) - odmówił B. [...] spółka jawna z siedzibą w R. (dalej określana jako Spółka lub Skarżąca) zarejestrowania pojazdu marki [...], nr rejestracyjny [...], o numerze VIN: [...].
W uzasadnieniu organ wskazał, że 14.03.2023 r. Spółka złożyła wniosek o rejestrację ww. pojazdu. Zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 4 prd, rejestracji dokonuje się na podstawie zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu. Spółka do wniosku nie dołączyła zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu. W związku z tym przedmiotowy pojazd w dniu wydania decyzji nie posiadał aktualnego badania technicznego, co, zdaniem Starosty, stanowiło bezpośrednią przeszkodę w rejestracji i przyczynę odmowy rejestracji przedmiotowego pojazdu.
Zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 1 prd, rejestracji dokonuje się na podstawie dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5. Zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, w celu rejestracji pojazdu właściciel do wniosku o rejestrację dołącza dowód własności pojazdu. Zgodnie z § 4 ust. 2 cyt. rozporządzenia, w przypadku, gdy dane odnoszące się do zbywcy pojazdu zawarte w dowodzie własności pojazdu dołączonym do wniosku o rejestrację są niezgodne z danymi właściciela pojazdu zawartymi w dowodzie rejestracyjnym, dowodem własności są wszystkie dokumenty potwierdzające fakt przeniesienia prawa własności pojazdu. Do wniosku o rejestrację pojazdu Spółka dołączyła:
- umowę przewłaszczenia na zabezpieczenie z [...].01.2021 r. zawartą z J. J.;
- fakturę nr [...] z [...].11.2021 r.;
- postanowienie o żądaniu wydania rzeczy, przeszukaniu sygn. akt [...] Ds. [...];
- wyrok zaoczny z [...].03.2022 r. sygn. akt [...];
Zdaniem Starosty podstawową wątpliwość co do przysługiwania Spółce własności pojazdu jest fakt, że umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie zawarta została [...] .01.2021 r. pomiędzy nią a S. J. J. Z zapisów tej umowy (§ 4 ust. 1) wynika, że pożyczkobiorca, tj. S. J. J. "oświadcza, że przewłaszczone ruchomości wskazane w § 2 ust. 1 niniejszej umowy stanowią jego wyłączną własność, znajdują się w jego posiadaniu, nie są obciążone prawami osób trzecich, w szczególności nie są przedmiotem zastawu ani zastawu rejestrowego, a rozporządzanie nimi przez przewłaszczającego nie podlega żadnym ograniczeniom ustawowym lub umownym". Z przedłożonych wraz z wnioskiem o rejestrację pojazdu dokumentów wynika, że firma S. J. J. nabyła przedmiotowy pojazd na podstawie faktury nr [...] z [...].11.2021 r., więc dopiero z taką datą mogła pojazd przewłaszczyć w drodze umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie. Wcześniej wystawiona została jedynie faktura proforma, która nie jest dokumentem przenoszącym własność pojazdu.
Ponadto z pozostałych załączonych dokumentów nie wynika jednoznacznie, że pojazd jest własnością Spółki. Dodatkowo, umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie zawiera błędne oznaczenia dotyczące numeru rejestracyjnego pojazdu. W przypadku umowy o przewłaszczenie przedmiotowy pojazd nie jest opisany za pomocą żadnej innej cechy identyfikacyjnej, jak np. nr VIN. Strona w oświadczeniu z 14.03.2023 r. informuje, że doszło do oczywistej omyłki pisarskiej. Wydaje się jednak to niewystarczające ze względu na zapis zawarty w § 13 ust. 1 przedstawionej umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie, która do zmiany postanowień umowy wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Skoro rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek właściciela pojazdu, to nie mając dowodu własności pojazdu, którego skutek w postaci wyłącznej własności nie byłby kwestionowany przez inny podmiot, organ administracyjny zobowiązany jest wydać decyzję odmowną w sprawie rejestracji pojazdu. Ustalenie prawa własności nie należy bowiem do kompetencji organu rejestrującego pojazd, lecz do sądów powszechnych (wyrok NSA w sprawie I OSK 1260/18, Lex nr 2825560).
Dodatkowo w przedmiotowej sprawie należy podkreślić, że figurujący w dowodzie rejestracyjnym jako współwłaściciel podmiot P. sp. z o.o. kwestionuje prawo własności wnioskodawcy dotyczące przedmiotowego pojazdu.
Mając na uwadze powyższe wnioskodawca nie udowodnił w sposób jednoznaczny swojego prawa własności, co stanowi przeszkodę w rejestracji pojazdu.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Spółka, zarzucając jej naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 1 i 4 oraz art. 73 ust. 1 prd, a także naruszenie przepisów procedury poprzez brak wszechstronnej oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego, szczególnie w sytuacji wykazania, że prawo własności przysługuje Spółce. Zakwestionowała także prawo do wydania decyzji odmownej w sytuacji, gdy organ nie zażądał uzupełnienia wniosku o przedłożenie aktualnego badania technicznego pojazdu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] na podstawie art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz.U z 2023 r. poz. 1047) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z regulacji art. 73 ust. 1 i art. 72 ust. 1 prd wynika, że postępowanie rejestracyjne cechuje formalizm, a możliwość prowadzenia postępowania dowodowego przez organ rejestracyjny została ograniczona do obowiązku sprawdzenia, czy wnioskodawca przedłożył wszystkie wymagane dla rejestracji pojazdu dokumenty, w szczególności dowód własności pojazdu. Wszelkie wątpliwości odnośnie tego, czy z materiału dowodowego wynika prawo własności pojazdu przysługujące wnioskodawcy - uprawniają organ do odmowy rejestracji pojazdu. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Powzięte przez Starostę T. wątpliwości odnośnie istnienia bezspornego dowodu własności pojazdu na rzecz Spółki są uzasadnione.
Do wniosku o rejestrację pojazdu Spółka przedłożyła m.in. dowód rejestracyjny, z którego wynika, że nie był on wyłączną własnością J. J., ale był przedmiotem współwłasności J. J. oraz P. sp. z o.o. Z treści korespondencji kierowanej przez Spółkę L. do Prokuratury Rejonowej w B. wynika, że Spółka ta stoi na stanowisku, że nabyła własność pojazdu marki [...] kwietnia 2023 r. Dokumenty udostępnione przez Spółkę L. oraz dowód rejestracyjny pojazdu świadczą w sposób jednoznaczny o tym, że istnieje spór co do jego własności.
Należy też dodać, że w myśl § 4 rozporządzenia w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, dowodem własności pojazdu lub jego pojedynczych zespołów jest w szczególności jeden z następujących dokumentów: 1) umowa sprzedaży; 2) umowa zamiany; 3) umowa darowizny; 4) umowa o dział spadku; 5) umowa o zniesienie współwłasności; 6) faktura potwierdzająca nabycie pojazdu; 7) prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności; 8) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.
W ocenie Kolegium jest to katalog zamknięty i umowa przewłaszczenie na zabezpieczenie nie mieści się w tym katalogu, a zatem nie stanowi dowodu własności pojazdu koniecznego do jego rejestracji. Nie jest też tym dowodem wyrok nakazujący wydanie rzeczy ruchomych, gdyż nie przesądza on o prawie własności. Zaznaczyć trzeba, że organy administracji publicznej nie mogą domniemywać istnienia czy nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego, gdyż kwestie te należą wyłącznie do kompetencji sądu powszechnego (organ rejestrujący nie jest władny do dokonywania oceny i weryfikacji przedłożonych mu dokumentów i dokonywania ustaleń istnienia bądź nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego w sferze stosunków cywilnoprawnych).
Skargę na ww. decyzję złożyła Spółka, zarzucając jej:
1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1047) poprzez jego niewłaściwą wykładnię skutkującą błędnym ustaleniem, że nie przedłożyła wraz z wnioskiem o rejestrację dowodu własności pojazdu, podczas gdy dowodem przeniesienia prawa jego własności jest umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie z [...] .01.2021 r. zawarta, co nie powinno budzić żadnych wątpliwości organu, tak jak nie budziło wątpliwości Sądu Okręgowego w Ł., czemu Sąd dał wyraz w wyroku z [...] .03.2022 r. w sprawie [...] nakazującym wydanie przez J. J. Skarżącej przedmiotowego pojazdu, jak również nie budziło wątpliwości Prokuratora Prokuratury Rejonowej w B. zgodnie z postanowieniem z [...].03.2023 r. o żądaniu wydania rzeczy, o przeszukaniu, w którym organ ścigania postanowił zażądać od J. J. dobrowolnego wydania pojazdu;
b) naruszenie art. 73 ust. 1 prd poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy wadliwą decyzję odmawiającą rejestracji pojazdu pomimo spełnienia wszystkich pozytywnych ku temu przesłanek, a mianowicie załączenia do wniosku dokumentów, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1 prd;
c) naruszenie art. 73 ust. 1e pkt 1 prd poprzez niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy wadliwą decyzję organu I instancji pomimo braku przesłanek umożliwiających wydanie przez organ decyzji odmownej;
d) naruszenie § 2 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 1-2 rozporządzenia w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów poprzez przyjęcie, że Skarżąca do wniosku o rejestrację nie załączyła dowodu własności, który stanowią wszystkie dokumenty potwierdzające fakt przeniesienia prawa własności pojazdu (przepisy § 4 ust. 2, jak również § 4 ust. 1, wbrew twierdzeniom organu II instancji zawierają katalog otwarty tychże dokumentów), podczas gdy dowodem przeniesienia prawa własności pojazdu jest umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie z [...] .01.2021 r.;
2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa polegające na nieuprawnionym utrzymaniu w całości w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wadliwej zaskarżonej decyzji;
b) naruszenie art. 7 w zw. z art. 8 § 1 i art. 77 § 1 kpa polegające na wybiórczym rozważeniu zebranego materiału dowodowego oraz niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, a w rezultacie zaakceptowanie przez organ odwoławczy prowadzenia postępowania przez organ I instancji w sposób sprzeczny z zasadą prawdy obiektywnej oraz zasadą zaufania do władzy publicznej, co skutkowało błędnym uznaniem, że Skarżąca nie przedłożyła dowodu własności pojazdu, podczas gdy z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika bezsprzecznie, że przede wszystkim dowodem potwierdzającym przeniesienie prawa własności pojazdu jest umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie z [...] .01.2021 r.;
c) naruszenie art. 80 kpa poprzez nieuwzględnienie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego - dowodów z dokumentów (w szczególności: umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie z [...] .01.2021 r., wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z [...].03.2022 r., sygn. akt [...], postanowienia Prokuratora Prokuratury Rejonowej w B. z [...].03.2023 r. o żądaniu wydania rzeczy, o przeszukaniu), przemawiających za uznaniem, że Skarżąca jest aktualnym właścicielem pojazdu.
Wobec powyższego Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty T.,
W uzasadnieniu Skarżąca wskazała m.in., że sąd powszechny ani prokurator nie mieli żadnych wątpliwości co do prawa własności pojazdu, które jej przysługuje. Oczywistym jest, że Sąd, wydając przedmiotowy wyrok, badał w pierwszej kolejności uprawnienie Skarżącej do posiadania rzeczonego pojazdu - w tym przypadku z tytułu przysługującego jej wyłącznie prawa własności. Podkreślić należy, że organ II instancji związany jest ww. orzeczeniami, w szczególności wyrokiem cywilnym, a to zgodnie z art. 365 § 1 kpa: "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby."
W zasadzie Skarżącej nie przysługuje żadna instytucja prawa ani rodzaj powództwa pozwalający wykazać prawo własności. Z pewnością takim powództwem nie będzie pozew z art. 189 kpc, albowiem powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury i doktryny, nie ma interesu prawnego w uzyskaniu wyroku ustalającego ten, kto może skorzystać z powództwa dalej idącego (np. o zapłatę, a nie o ustalenie istnienia wymagalnej wierzytelności, jak również właśnie o wydanie, zamiast powództwa o ustalenie prawa własności). Interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego w zasadzie nie zachodzi, jeżeli zainteresowany może na innej drodze osiągnąć w pełni ochronę swoich praw, w szczególności na drodze powództwa o spełnienie świadczenia (por. postanowienie SN z 18.08.2023 r., I CSK 4301/22, LEX nr 3593546). Powództwem dającym pełną ochronę interesu Skarżącej oraz jednocześnie powództwem pozwalającym zakończyć definitywnie spór pomiędzy stronami było powództwo windykacyjne (o wydanie) i Skarżąca wyczerpała tę ścieżkę.
Przechodząc do umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie z [...].01.2021 r., należy wyjaśnić, że, jak stanowi § 2 tej umowy, J. J. przenosi na rzecz Spółki prawo własności określonych umową ruchomości, w tym samochodu marki R. Sąd Okręgowy w K. ani Prokurator Prokuratury Rejonowej w B. nie mieli wątpliwości i nie przeszkodziło im nic w odebraniu J. J. pojazdu stanowiącego własność Skarżącej. J. J. był w posiadaniu tylko jednego pojazdu marki R., zatem nie mogło być wątpliwości, o jaki pojazd chodzi.
Dowód własności pojazdu mogą, oprócz dokumentów wymienionych w § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, stanowić wszystkie dokumenty potwierdzające fakt przeniesienia prawa własności pojazdu. Myli się więc SKO, twierdząc, że ww. przepis zawiera katalog zamknięty dokumentów stanowiących dowód własności. Katalog jest otwarty i zawiera wyłącznie przykłady dowodów własności, o czym świadczą takie sformułowania jak: "w szczególności" oraz "wszystkie dokumenty". Tym samym niewątpliwie takim dokumentem będzie umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie.
Zgodnie z łącznie czytanymi przepisami art. 72 ust. 1 i art. 73 ust. 1 prd, rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek jego właściciela (art. 73 ust. 1), a do zarejestrowania niezbędne jest przedstawienie odpowiednich dokumentów (art. 72 ust. 1) - i jednym z nich jest właśnie dowód własności pojazdu. Faktura jest dowodem księgowym, a nie samoistnym tytułem prawnym mającym skutek rozporządzający własnością. Może być więc faktura w postępowaniu rejestracyjnym dowodem stwierdzającym wtórnie przejście prawa własności pojazdu, jeżeli potwierdza nabycie pojazdu, a zarazem jeżeli inne dowody (dokumenty) okoliczności tej nie przeczą lub nie poddają jej w taką wątpliwość. Innymi słowy, faktura VAT nie jest dowodem nabycia pojazdu wtedy, gdy samodzielnie nie potwierdza w sposób niewątpliwy przejścia własności pojazdu na podmiot, który występuje z wnioskiem o rejestrację pojazdu (por. wyrok NSA w sprawie I OSK 1560/18).
Nie polega na prawdzie twierdzenie organu I instancji, że faktura proforma nie przenosi prawa własności, a faktura VAT już tak. Faktura VAT stanowi wyłącznie dokument księgowy i jedynie księgowo odzwierciedla stosunek cywilnoprawny stanowiący przejście prawa własności ze zbywcy na nabywcę. Inaczej mówiąc, faktura potwierdza jedynie (ma niejako charakter deklaratoryjny) przejście prawa własności na podstawie np. umowy cywilnoprawnej. W tym znaczeniu bez różnicy pozostaje, czy wystawiona została faktura proforma czy faktura. Oba dokumenty mogą stanowić pośredni dowód przeniesienia prawa własności na podstawie stosunku cywilnoprawnego. Zupełnie niezasadne są więc twierdzenia organu, że J. J. nie mógł dokonać przewłaszczenia pojazdu na rzecz Skarżącej, ponieważ faktura proforma została wystawiona [...] .12.2020 r., umowa przewłaszczenia miała miejsce [...] .01.2021 r., zaś faktura została wystawiona [...] .11.2021 r. J. J. nabył przedmiotowy pojazd na podstawie umowy sprzedaży zawartej [...] .12.2020 r., co potwierdziła faktura proforma, dlatego też uprawiony był do przeniesienia prawa własności pojazdu na Skarżącą w dniu [...] .01.2021 r. Powyższy fakt potwierdza właśnie faktura proforma. Płatność ceny miała nastąpić w terminie 14 dni od dnia wystawienia proformy, jednakże nie nastąpiła. Dlatego też faktura VAT wystawiona została [...].11.2021 r. - po zapłacie należności (co miało znaczenie podatkowe). Późniejsza zapłata, czy wręcz brak zapłaty należności nie ma żadnego wpływu na przejście prawa własności, o ile nie zostało w umowie zawarte zastrzeżenie prawo własności do chwili zapłaty całości ceny, a o takim zastrzeżeniu w przedmiotowej sprawie nie ma mowy.
Późniejsze zbycie pojazdu przez J. J. rzekomo na podstawie umowy przewłaszczenia z [...].04.2022 r. na rzecz P. sp. z o.o. pozostaje bez wpływu na prawo własności Skarżącej. Nikt nie może przenieść na inną osobę więcej praw, aniżeli sam posiada. Nie jest ważne ani prawnie skuteczne przeniesienie prawa własności rzeczy, której prawa własności zbywca sam nie posiada. Skoro zaś J. J. przeniósł prawo własności pojazdu [...].01.2021 r. na rzecz Skarżącej, to nie mógł następnie skutecznie zbyć tegoż pojazdu na rzecz P. sp. z o.o.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Badając rozpoznawaną, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 kpa, a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej interpretacji norm prawa materialnego.
Zgodnie z art. 73 ust. 1 prd, rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek właściciela, zaś do zarejestrowania niezbędne jest przedstawienie odpowiednich dokumentów. Zbiór dokumentów niezbędnych do rejestracji pojazdu wskazano w art. 72 cyt. ustawy, przy czym zawarty w tym unormowaniu katalog jest wyczerpujący i nie może być rozszerzony przez organy prowadzące postępowanie rejestracyjne (R. A. Stefański, Prawo o ruchu drogowym. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2005, wyd. II). Obowiązek przedstawienia dokumentów ciąży na składającym wniosek o zarejestrowanie pojazdu. Stąd w judykaturze przyjęto, że w razie niespełnienia przewidzianych prawem warunków, tj. nieprzedłożenia wymaganych dokumentów, nie może nastąpić rejestracja pojazdu. Dokumenty te muszą być prawdziwe nie tylko w znaczeniu formalnym, czyli sporządzone przez powołane do tego organy lub osoby (formalna autentyczność dokumentu), lecz także zgodne ze stanem faktycznym (zob. wyroki NSA w sprawach II SA 32/98 i II SA 2506/99).
Zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 1 prd, mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, rejestracji dokonuje się na podstawie dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5. Stosownie natomiast do § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, dowodem własności pojazdu lub jego pojedynczych zespołów jest w szczególności jeden z następujących dokumentów:
1) umowa sprzedaży;
2) umowa zamiany;
3) umowa darowizny;
4) umowa o dział spadku;
5) umowa o zniesienie współwłasności;
6) faktura potwierdzająca nabycie pojazdu;
7) prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności;
8) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.
Z kolei w myśl § 4 ust. 2 cyt. rozporządzenia, w przypadku gdy dane odnoszące się do zbywcy pojazdu zawarte w dowodzie własności pojazdu dołączonym do wniosku o rejestrację są niezgodne z danymi właściciela pojazdu zawartymi w dowodzie rejestracyjnym i karcie pojazdu, jeżeli była wydana, dowodem własności są wszystkie dokumenty potwierdzające fakt przeniesienia prawa własności pojazdu.
Postępowanie w sprawie rejestracji pojazdu samochodowego ma zatem charakter sformalizowany i orzekając w tym przedmiocie, organy administracji opierają się na przedłożonych im dokumentach potwierdzających prawo własności wnioskodawcy. W ustawowym katalogu dokumentów niezbędnych do rejestracji znalazł się dowód własności pojazdu (art. 72 ust. 1 pkt 1 prd), który dla organów rejestracyjnych stanowi faktyczną podstawę wydania decyzji o zarejestrowaniu pojazdu na rzecz podmiotu legitymującego się prawem własności. Wśród dowodów wskazujących na tytuł własności pojazdu wymienia się przede wszystkim umowę sprzedaży, umowę zamiany, umowę darowizny, umowę o dział spadku, o zniesienie współwłasności czy fakturę VAT oraz prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności. Wyliczenie to nie zamyka drogi do wykazania własności pojazdu innymi jeszcze dokumentami, jako że dowody wskazane w rozporządzeniu są najbardziej typowe i najczęściej występują w obrocie prawnym. Istotne jest jednak, by dokument legitymujący prawo podmiotowe własności stanowił oryginał (zob. wyrok NSA w sprawie II SA 283/98, LEX Nr 41672). W tym kontekście trzeba zatem stwierdzić, że umowa przewłaszczenia na zabezpieczenie może co do zasady stanowić dowód własności pojazdu w rozumieniu cyt. rozporządzenia.
Dowód własności pojazdu obowiązany jest przedstawić podmiot występujący o zarejestrowanie pojazdu, przy czym dowód taki nie może wywoływać wątpliwości ani co do przedmiotu własności, ani też co do podmiotu (podmiotów), którym przysługuje to najszersze prawo rzeczowe. W orzecznictwie NSA wielokrotnie akcentowano, że właściwe organy dokonują rejestracji na podstawie dokumentów potwierdzających niesporne stany w sferze stosunków własnościowych, co oznacza, że nie mogą one ani kreować, ani korygować tychże stosunków. Jeżeli więc wnioskodawca nie przedstawi bezspornych dowodów własności pojazdu, organy administracji publicznej obowiązane są odmówić zarejestrowania zgłoszonego pojazdu (zob. w szczególności wyroki w sprawach II SA 1093/98, LEX nr 41322 i II SA 1258/98, LEX nr 41343 - nadal aktualne).
Obowiązujące regulacje jednocześnie nie stwarzają podstaw prawnych ku temu, ażeby spór dotyczący zagadnienia własności samochodu mógł być rozstrzygnięty przez niekompetentny w takich sprawach organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne o rejestrację określonego pojazdu mechanicznego (zob. wyrok NSA w sprawie SA/Ka 2084/93, OSN Prokuratura i Prawo 1995, nr 5, poz. 54), gdyż ustalenie co do istnienia czy też nieistnienia określonego prawa (a więc także prawa własności) lub stosunku prawnego (np. stosunku zobowiązaniowego wynikłego z umowy sprzedaży) należy do właściwości sądów powszechnych (art. 189 kpc).
Sporną kwestią było to, czy Skarżąca skutecznie wykazała, że legitymuje się prawem własności pojazdu na podstawie przedłożonej umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie, a więc, czy dokument ten pozwalał organowi rejestrującemu na przyjęcie, że Spółka przedstawiła dowód własności pojazdu, którego rejestracji się domagała. Jest oczywiste, że dowód taki nie może wywoływać wątpliwości ani co do przedmiotu własności, ani też co do podmiotu, któremu przysługuje prawo własności. Wskazać należy, że z ww. umowy z [...] .01.2021 r. wynika, że J. J. przenosi na Spółkę m.in. własność samochodu R. o nr rej. [...]. Tymczasem Spółka wnosiła o rejestrację samochodu R. o nr rej. [...], nie wykazując w żaden sposób, że jest to ten sam pojazd, który był przedmiotem umowy z [...] .01.2021 r. Nie chodzi przy tym tylko o rozbieżność w numerach rejestracyjnych, ale przede wszystkim samochód winien być oznaczony przez wskazanie jego numeru identyfikacyjnego (VIN). Umowa musi bowiem jednoznacznie wskazywać na konkretny samochód, tymczasem tablice rejestracyjne mogą zostać przełożone do jakiegokolwiek samochodu, czego nie można powiedzieć o nr VIN, który jest przypisany wyłącznie do jednego samochodu. Argument Skarżącej, że J. J. posiadał tylko jeden samochód marki R. jest zupełnie chybiony, ponieważ to umowa powinna jednoznacznie wskazywać na zindywidualizowany samochód, i nie można przerzucać na organ ustalania, czy zbywca był właścicielem innych pojazdów tej samej marki w celu ustalenia, jaki samochód był przedmiotem umowy.
Również powoływane przez Skarżącą wyrok zaoczny Sądu Okręgowego w Ł. w sprawie [...] o wydanie nieruchomości oraz postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej w B. z [...].03.2021 r. nie mogą stanowić dowodu własności przedmiotowego samochodu. Z oczywistych względów prokurator nie jest uprawniony do ustalania własności pojazdu na potrzeby postępowania administracyjnego. Z kolei cyt. wyrok zaoczny został wydany w sprawie o wydanie ruchomości i równie dobrze mógł stanowić jedynie ochronę posesoryjną Spółki i nie wynika z niego (chociażby z uwagi na brak uzasadnienia), że jest ona właścicielem samochodu. Tym samym nie mogło dojść do naruszenia art. 365 § 1 kpc.
Dodatkowo wątpliwości co do tego, czy J. J. jest jedynym właścicielem samochodu (co dawałoby mu możliwość jego samoistnego zbycia), wynikają z treści dowodu rejestracyjnego, w którym jak współwłaściciel widnieje również P. sp. z o.o. w W.
Jak wskazano wcześniej, organ może dokonać rejestracji wyłącznie w oparciu o ustalony niesporny stan faktyczny. Ustalenie stanu własności może być dokonane z wykorzystaniem różnych środków dowodowych, ale efekt tych ustaleń powinien być bezsporny. W organie rejestrującym nie przedłożono natomiast, co wynika z wcześniejszych rozważań, dokumentu w postaci umowy potwierdzającej, że doszło do zbycia pojazdu będącego przedmiotem niniejszego postępowania. W takiej sytuacji wskazać należy, że ustalenie istnienia czy nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego (art. 189 kpc) należy do wyłącznej właściwości sądów powszechnych. Zresztą z § 4 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wynika wprost, że dowodem własności pojazdu może być prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności, zatem nie ma racji Skarżąca, że nie przysługuje jej taki środek prawny. Niewątpliwie w niniejszej sprawie występuje spór cywilny o własność pojazdu. Wykracza więc poza kompetencje organu rejestracyjnego ocena, czy i ewentualnie kiedy Skarżąca nabyła własność samochodu.
Nie natomiast istotne w realiach niniejszej sprawy rozważania organu dotyczące tego, od kiedy J. J. stał się właścicielem pojazdu, ponieważ w świetle wcześniejszych rozważań okoliczność ta może być ewentualnie poddana ocenie w toku postępowania o ustalenie własności pojazdu (art. 189 kpc).
Uznając zatem, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, jak i prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) skargę oddalił.
Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.