II SA/BD 1167/23

II SA/Bd 1167/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-01-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Ziołek
Tomasz Wójcik /przewodniczący/
Urszula Wiśniewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6049 Inne o symbolu podstawowym 604
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1124
art 153 ust 1
Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art 189 f par 2 i 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wójcik Sędziowie: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi J. J. i W. K. R. P. spółka partnerska w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 24 lipca 2023 r., nr 0401-CKB1.4221.8.2023 w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy na rzecz J. J. i W.K.R. P. spółka partnerska w Ł. kwotę 1.017 zł (słownie: tysiąc siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W wyniku dokonanej w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych weryfikacji, Dyrektor Izby Skarbowej ustalił, że J. J. i Wspólnicy Kancelaria Radców Prawnych Spółka Partnerska w [...] ("Strona", "Spółka" "Skarżąca) nie dopełniła ciążącego na niej, na podstawie art. 58 ustawy z 01 marca 2018r. przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 1124 dalej: "ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy"), obowiązku zgłoszenia do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych informacji, o których mowa w art. 59 ww. ustawy, w terminie wskazanym w tej ustawie.
W związku z tym Dyrektor Izby Skarbowej zawiadomieniem z [...] czerwca 2023r., wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 153 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy.
W dniu [...] lipca 2023 r. do organu wpłynęło pismo z [...] czerwca 2023 r., w którym Spółka zwróciła się z wnioskiem o odstąpienie od nałożenia kary oraz umorzenie postępowania. Ponadto, wniosła również o dopuszczenie dowodu z wydruku informacji z CRBR, będącego dowodem na dobrowolne spełnienie obowiązku [...] czerwca 2023r. Spółka podkreśliła, iż w związku z powyższym cel stymulujący kary został spełniony bez konieczności jej nakładania. Wskazała, że zaniechanie rejestracji nie było działaniem umyślnym, czy celowym, lecz stanowiło konsekwencję trudności o charakterze technicznym. Jednocześnie wyjaśniła, że niezwłocznie po uzyskaniu informacji
o zaniechaniu, dokonała dobrowolnego zgłoszenia beneficjentów do Rejestru. Strona podkreśliła, iż w sprawie zaszły przesłanki, zarówno obligatoryjne, jak i fakultatywne do odstąpienia od nałożenia kary, przytaczając stosowne przepisy prawne, tj. art. 189 f § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."). Ponadto, zdaniem Spółki, naruszenie miało charakter jedynie znikomy, gdyż Strona nie stwarza realnego zagrożenia w przedmiocie prania pieniędzy, finansowania terroryzmu, czy też fasady dla ukrytej działalności, o czym dowodzi fakt, że działalność prowadzona jest przez radców prawnych, którzy są z racji wykonywanego zawodu obowiązani do przestrzegania m.in. Kodeksu Etyki Radców Prawnych. Na wezwanie Następnie Spółka złożyła do organu następujące dokumenty: bilans za 2022 r. oraz 2023 r., podatkową księgę przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia do maja 2023 r. oraz rejestry zakupów i sprzedaży VAT za miesiące od stycznia do maja 2023 r. Spółka wskazała, iż podtrzymuje argumentację oraz wnioski przedstawione w piśmie z [...] czerwca 2023r.
Decyzją z dnia [...] lipca 2023r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
w B. nałożył na Stronę karę pieniężną w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu podniósł, że w toku prowadzonego postępowania ustalił, iż Spółka [...] czerwca 2023r. dokonała zgłoszenia do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych informacji, o których mowa w art. 59 ustawy o praniu pieniędzy.
Organ wskazał, że w myśl art. 58 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, podmioty wymienione w tym przepisie zobowiązane są do zgłaszania informacji o beneficjentach rzeczywistych oraz ich aktualizacji. Informacje te, w myśl art. 60 ustawy, są zgłaszane do Rejestru w terminie 7 dni (obecnie 14 dni) od dnia wpisu podmiotów wymienionych w art. 58 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy do Krajowego Rejestru Sądowego, lub ich aktualizacji. Przy czym, do biegu terminów nie wlicza się sobót i dni ustawowo wolnych od pracy. Natomiast w przypadku, m.in. spółek partnerskich, które zostały wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego przed dniem 31 października 2021r. - obowiązek zgłaszania informacji do CRBR upłynął 31 stycznia 2022r.
Dyrektor podał, że z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, iż Spółka została wpisana do Rejestru Przedsiębiorców [...] lutego 2015r., a zatem ustawowy termin dokonania zgłoszenia do CRBR dla Spółki upłynął 31 stycznia 2022 r. Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 153 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, podmioty wymienione w art. 58, które nie dopełniły obowiązku zgłoszenia informacji, o których mowa w art. 59, w terminie wskazanym w ustawie, podlegają karze pieniężnej do wysokości [...] zł.
Dyrektor Izby Skarbowej przed nałożeniem kary administracyjnej w pierwszej kolejności rozważył, czy nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary określone w art. 189 f k.p.a.
Dokonując analizy wagi naruszenia organ stanął na stanowisku, iż nie jest ona znikoma. Zaniechanie dokonania wpisu do CRBR, w ocenie organu, winno być zakwalifikowane jako kategoria naruszenia, które nie ma ciężaru kwalifikowanego, ale dla zachowana porządku prawnego jest istotne. W ocenie organu, badając, czy mamy do czynienia ze znikomą wagą naruszenia należy bowiem badać w szczególności rodzaj i charakter naruszenia, sposób popełnienia czynu oraz uwzględnić czas trwania naruszenia. Organ oceniając przesłankę znikomego charakteru naruszenia prawa wziął pod uwagę całokształt okoliczności danego przypadku, zarówno o charakterze podmiotowym, jak i przedmiotowym.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej brak wykonania obowiązku rejestracji przez Spółkę spowodował sytuację, że nie było możliwości ustalenia beneficjenta rzeczywistego, a tym samym zaistniało ryzyko wystąpienia sytuacji uniemożliwiającej działanie stworzonych przez ustawę mechanizmów zapobiegających terroryzmowi i przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Oznacza to zatem, że stworzono potencjalne ryzyko prania pieniędzy. Brak rejestracji spowodował brak możliwości przeprowadzania analiz i monitoringu przez podmioty do tego zobowiązane (jednostki analityki finansowej oraz podmioty obowiązane), zgodnie z przepisami ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowania terroryzmu. Uniemożliwił także dokonanie ustalenia czy beneficjent rzeczywisty Spółki występuje również w strukturze innych podmiotów, które mogą być powiązane z działaniem ukierunkowanym na pranie pieniędzy. Rejestr ten bowiem ma za zadanie nie tylko wskazać beneficjenta konkretnego podmiotu, lecz także wskazać czy w innych podmiotach ta sama osoba jest beneficjentem, co daje możliwość weryfikacji i ustalenia czy beneficjent danego podmiotu ma lub miał powiązania z innymi podmiotami. Dokonanie rejestracji przez Spółkę wywołuje efekt dopiero od daty wpisu i nie niweluje faktu, iż przez prawie 17 miesięcy nie było możliwe powyższe wyszukiwanie.
Ponadto, w ocenie organu, nie można tracić z pola widzenia, iż kara pieniężna za brak dokonania w ustawowym terminie zgłoszenia danych do CRBR ma istotne znaczenie z punktu widzenia skutecznej implementacji unormowań unijnych w zakresie przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finasowaniu terroryzmu. Należy mieć bowiem na względzie znaczenie i rangę przepisów dotyczących Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych, jak również cel regulacji zawartej w ustawie. Zatem argument, iż Spółka jest prowadzona przez radców prawnych, których obowiązuje m. in. Kodeks Etyki Radców Prawnych, a tym samym wyklucza możliwość działania prowadzącego do prania pieniędzy, nie zwalania Spółki od obowiązku dokonania wpisu do CRBR.
Dodatkowo organ zauważył, że Spółka jest podmiotem profesjonalnym -prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie usług prawniczych oraz czynnym podatnikiem VAT. W stosunku do takich podmiotów wyższe wymagania związane są z zawodowym charakterem ich działalności. Podmiot taki musi mieć świadomość obowiązków, jakie nakładają na niego przepisy prawa. Jakakolwiek niewiedza w tym zakresie nie jest okolicznością łagodzącą. Organ zwrócił uwagę na fakt, na który wielokrotnie powołują się wspólnicy Spółki, wszyscy partnerzy wykonują zawód radcy prawnego, co dodatkowo dodaje rangi z uwagi na posiadaną wiedzę z zakresu prawa.
Kolejną okolicznością uniemożliwiającą uznanie naruszenia za znikome jest zdaniem organu długi okres trwania naruszenia, które trwało prawie 17 miesięcy.
Podsumowując, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, występujące w sprawie okoliczności, wbrew opinii Spółki, nie mogły spowodować uznania naruszenia jako mające charakter znikomy. Jednocześnie organ dostrzegł, iż Spółka zaprzestała naruszenia prawa, dokonując zgłoszenia do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych po wszczęciu postępowania w sprawie, co miało miejsce [...] czerwca 2023r. (okoliczność ta została uwzględniona przy ustaleniu wysokości orzeczonej kary). Jednakże ustawowy termin do dokonania zgłoszenia dla Spółki upłynął 31 stycznia 2022 r. Tym samym zgłoszenie do CRBR, wbrew ocenie Spółki, nie zostało dokonane dobrowolnie z inicjatywy Strony, lecz dopiero wszczęcie postępowania
w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej spowodowało działanie Spółki w postaci dokonania wpisu do Rejestru.
Odnosząc się do argumentacji, iż brak rejestracji nie był działaniem umyślnym ani celowym, Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że odpowiedzialność na podstawie art. 153 ustawy o praniu pieniędzy ma charakter odpowiedzialności obiektywnej, niezależnej od winy podmiotu zobowiązanego do zapłaty kary. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie nie znajduje również zastosowania przesłanka wymieniona w art. 189 f § 1 pkt 2 k.p.a. dotycząca uprzedniego prawomocnego ukarania Spółki. Organ rozpoznał także przesłankę zawartą w art. 189 f § 2 k.p.a. Zgodnie z dyspozycją tego przepisu, w przypadku spełnienia przewidzianych w przepisie warunków organ może wyznaczyć stronie termin do usunięcia naruszenia prawa.
Dyrektor Izby Skarbowej stanął na stanowisku, iż realizacja celu prewencyjnego powoduje brak zasadności odstąpienia od wymierzenia kary. Prewencyjny charakter kar pieniężnych ze względu na swoją wysokość oraz nieuchronność ma mieć charakter odstraszający, aby nieprawidłowości i naruszenia przepisów nie powtarzały się więcej w przyszłości. Spółka stworzyła ryzyko braku możliwości dokonywania analiz ukierunkowanych na przeciwdziałanie dokonywaniu nadużyć finansowych. Swoim zaniechaniem w postaci niewskazania beneficjenta rzeczywistego spowodowała brak możliwości dokonywania czynności przez jednostki analityki finansowej oraz podmioty obowiązane. Naruszenie to ma istotne znaczenie dla systemu monitorowania albowiem brak informacji o beneficjencie rzeczywistym Spółki uniemożliwił dokonywania nałożonych przez ustawę analiz. W ocenie organu brak uzasadnienia do odstąpienia od nałożenia kary wynika również z tego, iż odstąpienie prowadziłoby do nierównomiernego traktowania pozostałych podmiotów, które spełniają wymogi przewidziane w ustawie.
W ocenie organu, wskazane okoliczności powodują, iż w niniejszej sprawie nie ma podstaw do wdrożenia procedury określonej w art. 189 f § 2 i § 3 k.p.a., ponieważ odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej nie pozwoliłoby na spełnienie celów, dla których kara ta miałaby być nałożona. Odnosząc się zatem do wniosku Spółki o odstąpienie od nałożenia kary, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w analizowanej sprawie, wbrew opinii Spółki, nie wystąpiły przesłanki odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Z uwagi na brak wystąpienia okoliczności skutkujących obligatoryjnym (art. 189 f § 1 k.p.a.) lub fakultatywnym (art. 189 f § 2 k.p.a.) odstąpieniem od wymierzenia kary administracyjnej organ dokonał analizy przesłanek pozwalających na ustalenie wysokości kary administracyjnej.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej kara pieniężna w kwocie [...]zł spełnia wszystkie wymogi testu proporcjonalności, albowiem nałożona sankcja pieniężna spełnia wymóg przydatności (odpowiedniości) i powinna zapewnić zamierzony przez ustawodawcę cel polegający na zapewnieniu przestrzegania prawa. Ponadto, nałożona kara pieniężna spełnia również wymóg konieczności (niezbędności), gdyż mając na względzie możliwość nałożenia kary do wysokości [...] zł, nałożenie kary pieniężnej w wysokości [...] zł jest karą odpowiednią i nieniosącą nadmiernej dolegliwości. Dokonując miarkowania kary pieniężnej, organ uwzględnił okoliczności wpływające na jej podwyższenie czyli trwania naruszenia prawa (tj. rejestracja w centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych po upływie prawie 17 miesięcy), jak również fakt niewypełnienia przez Spółkę podobnego obowiązku poprzez brak zgłoszenia w stosownym terminie aktualizacji oraz profesjonalny charakter działalności podmiotu. Określając wymiar kary pieniężnej organ uwzględnił również czas występowania zakłóceń i problemów w dostępności do usług Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych. Wskazanych dni nie wliczono również do biegu terminów, o których mowa w art. 60 ust. 1 ustawy.
Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że rozważył wprawdzie zastosowanie w niniejszej sprawie, przepisu art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy
z dnia [...] marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), jednakże z uwagi na fakt, iż w przedmiotowej sprawie, nie wystąpiła żadna z wyszczególnionych w tym przepisie przesłanek, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej przepis art. 15 zzzzzn2 ust. 1 powołanej ustawy nie znajduje zastosowania.
Strona złożyła skargę do sądu zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj.:
a) art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie w ocenie sprawy wpływu naruszenia na poszanowanie prawa, zasięgu naruszenia, podmiotów na które naruszenie prawa miało wpływ oraz znaczenia następstw naruszenia jako przemawiających za tym, że naruszenie prawa było znikome, a ponadto, że Strona dobrowolnie zaprzestała naruszenia przed wydaniem decyzji, a co w konsekwencji powinno prowadzić do odstąpienia od wymierzenia kary. Powyższe naruszenie miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy, gdyż w jego wyniku zasądzono karę administracyjną w sytuacji, gdy spełnione były przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary;
b) art. 189f § 2 pkt 1 i § 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy wszystkie cele kary administracyjnej zostały spełnione, a w szczególności cel stymulacyjny kary administracyjnej oraz dobrowolnie usunięto naruszenie prawa organ winien odstąpić od wymierzenia kary. Powyższe naruszenie miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy, gdyż w jego wyniku zasądzono karę administracyjną w sytuacji, gdy spełnione były przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary;
c) art. 189d pkt 1-6 k.p.a. poprzez zasądzenie administracyjnej kary pieniężnej
z naruszeniem dyrektyw wymiaru kary, w tym w szczególności poprzez wadliwe
i niedostateczne uwzględnienie takich okoliczności jak: znikoma waga naruszenia, nieumyślność naruszenia prawa, braku faktycznego wpływu naruszenia na ochronę ważnego interesu publicznego, niewykrycia naruszenia prania pieniędzy i finansowania terroryzmu przez Skarżącą i jej beneficjentów rzeczywistych, fakt, iż naruszenie miało charakter jednorazowy, a Strona nie naruszała w przeszłości tożsamych lub podobnych obowiązków, niski stopień przyczynienia się Strony do powstania naruszenia, gdyż naruszenie wynikało wyłącznie z błędu technicznego, dobrowolnie podjętych przez Spółkę działań celem usunięcia naruszenia prawa i wyeliminowania jego skutków, podjęcia działań mających na celu usunięcie naruszenia w dniu dowiedzenia się o naruszeniu, nie uwzględnienia okoliczności, iż naruszenie nie wiązało się dla Strony z osiągnięciem korzyści czy też uniknięciem straty. Powyższe naruszenie miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy, gdyż w jego wyniku nałożono na spółkę karę administracyjną wykraczającej poza kwotę zasadną przy uwzględnieniu dyrektyw wymiaru kary;
d) art. 8 k.p.a. poprzez zasądzenie administracyjnej kary pieniężnej nieproporcjonalnej wobec stopnia zawinienia jednostki, okoliczności sprawy oraz celu kary, co miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy.
W związku z powyższymi zarzutami Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie wymierzył spółce karę pieniężną we wskazanej wysokości.
Materialnoprawną podstawę nałożenia kary stanowiły przepisy ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Jak wynika z treści art. 58 pkt 7 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy w brzmieniu obowiązującym od 31 października 2021r. spółki partnerskie zobowiązane są do zgłaszania informacji o beneficjentach rzeczywistych oraz ich aktualizacji. W art. 59 tej ustawy wskazano szczegółowo rodzaj informacji podlegających zgłoszeniu. Spółki partnerskie wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego przed 31 października 2021r. miały obowiązek zgłosić beneficjentów rzeczywistych do CRBR najpóźniej do dnia 31 stycznia 2022r. (art. 16 ustawy zmieniającej). Z ustaleń organu wynika, że Spółka została wpisana do Krajowego Rejestru przedsiębiorców 26 lutego 2015r. i nie dopełniła w terminie obowiązku zgłoszenia do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych informacji, o których mowa w art. 59 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Termin na zgłoszenie tych informacji upłynął w dniu 31 stycznia 2022 r., natomiast Skarżąca dokonała zgłoszenia dopiero w dniu [...] czerwca 2023r., (przed wydaniem zaskarżonej decyzji z [...] lipca 2023r.). W związku z tym, organ wymierzył spółce, na podstawie art. 153 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy, karę pieniężną w wysokości [...] zł.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 153 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy podmioty wymienione w art. 58 pkt 1-5 i 7-13 lub powiernik, lub osoba zajmująca stanowisko równoważne w podmiocie, o którym mowa w art. 58 pkt 6, które nie dopełniły obowiązku zgłoszenia lub aktualizacji informacji, o których mowa w art. 59, w terminie wskazanym w ustawie lub podały informacje niezgodne ze stanem faktycznym, podlegają karze pieniężnej do wysokości [...] zł. Jak z kolei wynika z art. 189d k.p.a., wymierzając administracyjną karę pieniężną, organ administracji publicznej bierze pod uwagę:
1) wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia;
2) częstotliwość niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu tego samego rodzaju co niedopełnienie obowiązku albo naruszenie zakazu, w następstwie którego ma być nałożona kara;
3) uprzednie ukaranie za to samo zachowanie za przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe;
4) stopień przyczynienia się strony, na którą jest nakładana administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa;
5) działania podjęte przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa;
6) wysokość korzyści, którą strona osiągnęła, lub straty, której uniknęła.
Organ w zaskarżonej decyzji wprawdzie odniósł się do kryteriów wynikających z art. 189 d pkt 1-6 k.p.a. (pkt 7 dotyczy osób fizycznych), jednak nakładając sankcję, nienależycie analizował sprawę w kontekście zasady proporcjonalności i związanej z tym adekwatności wymierzonej kary, z uwzględnieniem funkcji i celu jaki ma ona realizować. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uczynił przedmiotem swych rozważań zarówno istnienie przesłanek do wymierzenia kary jak i przede wszystkim do odstąpienia od nałożenia kary określonych w art. 189 f § 1, § 2 i § 3 k.p.a.
W ocenie Sądu, analiza przeprowadzona przez organ wadliwie ocenia zindywidualizowanie okoliczności naruszenia prawa, a także w pewnych aspektach jest nieadekwatna, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Uchybienia popełnione przez organ, skutkujące oceną o braku przesłanek do zastosowania art. 189f § 1 lub § 2 i § 3 k.p.a. nie oznaczają jednak, że Sąd stwierdza, iż naruszenie prawa było znikome lub, że należało poprzestać na pouczeniu. Oceny tej, obejmującej analizę przesłanek w odniesieniu do Spółki, winien dokonać Dyrektor Izby Skarbowej, a nie Sąd.
Z treści art. 189 f § 1 pkt 1 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. W sprawie nie jest sporne, że pkt 2 tego przepisu nie miał zastosowania. Organ odnosząc się do zawartych w tym przepisie a także w art. 189d § 1 pkt 1 k.p.a. przesłanek podał, że badając, czy mamy do czynienia ze znikomą wagą naruszenia należy badać rodzaj, charakter naruszenia i sposób popełnienia czynu. Uwzględnić należy również czas trwania naruszenia. Ponadto, znikomość wagi naruszenia należy postrzegać także przez pryzmat skutków jakie owo naruszenie wywołało lub wywołuje w przestrzeni publicznej, społecznej lub prywatnej i ten element zdaniem organu ma szczególne znaczenie przy wymierzaniu kary na podstawie art. 153 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Dla oceny wagi naruszenia mają również znaczenie chronione prawem wartości, w odniesieniu do których rozważana jest skala naruszenia. Organ wskazuje na znaczenie i rangę przepisów dotyczących Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych oraz, że oceniając sprawę w kontekście art. 189 f k.p.a. należy "mieć na uwadze cel regulacji ustawy".
Sąd podziela stanowisko organu co do celu i znaczenia Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych, jednak cel wprowadzenia Rejestru i jego znaczenie samo w sobie nie wykluczają uznania, że waga naruszenia prawa miała charakter znikomy. Organ pomimo odwołania się do znaczenia wymienionej regulacji nie podaje, by Skarżąca była podmiotem stwarzającym jakiekolwiek zagrożenie w kontekście prania pieniędzy, terroryzmu czy też, że ostatecznie beneficjentem rzeczywistym okazał się ktoś ukryty za fasadą tego podmiotu, a zagrożenie takie stwarzający. Nie ma zatem w decyzji odniesienia do takiej konkretnej sprawy, w kontekście ewentualnych, potencjalnych choćby zagrożeń ze strony Spółki. Skuteczne eliminowanie negatywnych zjawisk, za pomocą ustanowionych środków prawnych, nie zastępuje analizy i oceny, czy ze strony Skarżącej jakiekolwiek zagrożenia płynęły. Można uznać, że z uwagi na charakter naruszenia ten aspekt jest nieistotny, ale w ocenie Sądu ma on znaczenie z powodów, które zostaną przedstawione. Organ eksponuje fakt, że kara pieniężna nakładana za brak terminowego zgłoszenia danych do CRBR ma istotne znaczenie z punktu widzenia skutecznej implementacji unormowań unijnych w zakresie przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Tak postawiony problem wymaga zastrzeżenia, że kara jest skierowana do konkretnego podmiotu a obowiązek i skuteczność implementacji dyrektywy jest skierowany do kraju członkowskiego w celu wdrożenia do porządku prawnego właściwych rozwiązań, w tym przypadku przepisów o zapobieganiu wykorzystania systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem obowiązku rejestracji podmiotu, a nie naruszeniem systemu prania pieniędzy w jego podstawowym znaczeniu. Nie można stwierdzić, że naruszenie obowiązku rejestracji pozostaje w bezpośrednim związku ze zniweczeniem celu przyjęcia opisywanej regulacji, czy zagrożeniem popełnienia czynów prania pieniędzy. W przypadku braku rejestracji, skutkiem jest utrudnienie wykrywalności takich czynów, a nie zapobieżenie ich popełnieniu. W takim zatem zakresie organ powinien analizować wdrożone unormowanie. Oznacza to konieczność ustalenia okoliczności, które w indywidualnym przypadku utrudniły wykrywalność konkretnego czynu. Takie bowiem okoliczności mają wiodące znaczenie dla oceny wagi naruszenia a nie sam fakt powiązania braku rejestracji ze zniweczeniem celu opisanej regulacji w znaczeniu skutków materialnoprawnych. Należy wyraźnie podkreślić, że nakładanie kary nie może poprzedzać wystąpienia czynu związanego z praniem pieniędzy. Skoro organ pisze o rodzaju i charakterze "naruszenia", to nie może chodzić tu o rodzaj i charakter naruszanych norm, lecz o "rodzaj i charakter" działania podmiotu naruszającego prawo. Organ w zasadzie zatem nie analizuje "rodzaju i charakteru naruszenia", przez co Sąd rozumie brak wskazania np. stopnia umyślności, intencjonalnego działania, celowości działania itp., choć niewątpliwe stopień zawinienia nie stanowi co do zasady przesłanki odpowiedzialności w przypadku naruszenia norm administracyjnych. Ma jednak znaczenie w ocenie charakteru stopnia wielkości i szkodliwości naruszenia. Ma to istotne znaczenie w przypadku Skarżącej, która wskazuje na okoliczności braku dokonania zgłoszenia, tłumacząc przyczyny. Organ zatem powinien odnieść konkretny przypadek jaki w sprawie wystąpił i mimo niewątpliwie istotnej rangi implementowanych przepisów, rozważyć indywidualnie i ocenić, czy okoliczności i charakter popełnionego przez Skarżącą naruszenia w istocie wykluczają uznanie go za znikomy. W przeciwnym razie, wątpliwe jest sankcjonowanie na podstawie twierdzenia dotyczącego ogólnych zasad i celów regulacji, jak eliminowanie negatywnych zjawisk o których mowa w ustawie i uznaniu, że występują skutki naruszenia w sferze publicznej, społecznej czy prywatnej. Należy wyraźnie podkreślić, że zasadniczy aspekt dotyczący kary za brak rejestracji nie może się przenosić na naruszenie przepisów materialnoprawnych w przedmiocie prania pieniędzy. Sama rejestracja jest jednorodzajową czynnością o charterze formalnym i jej brak nie wywołuje jeszcze rzeczywistych negatywnych zjawisk, o których wspomina organ lecz tworzy dopiero hipotetyczne zagrożenie w postaci braku możliwości szybkiej i wszechstronnej weryfikacji danych w procesie ustalania nieprawidłowości działania podmiotu o ile jednak one powstaną.
Organ podkreśla również niewątpliwie bardzo istotną konieczność stawiania wyższych wymagań wobec podmiotów o zawodowym charakterze w odniesieniu do znajomości prawa lecz pomija fakt, że skoro skutki w postaci prania pieniędzy są tak daleko dewastujące w sferze gospodarczej, to wydaje się, że to organy państwowe winny dokonać szerokiej kampanii informacyjnej w celu dotarcia do jak najszerszego grona adresatów z informacją o konieczności rejestracji w nowym rejestrze podmiotów funkcjonujących na rynku, natomiast ustawodawca nakłada obowiązki na przedsiębiorców i inne podmioty w ustawie, która nie jest w żaden sposób powiązana z typową bazą przepisów, które w oczywisty sposób powinien znać każdy przedsiębiorca, zwłaszcza w świetle tak drastycznych sankcji w określeniu widełek wysokości kar, w tym za brak rejestracji za czynności o czysto formalnym charakterze.
Jako cel kary organ podkreśla jej prewencyjne znaczenie. Sam fakt braku rejestracji nie jest faktyczną przeszkodą do nielegalnego działania lecz służy wyłączenie usprawnieniu wykrywania nieprawidłowości. W odniesieniu do znaczenia prewencyjnego o charakterze generalnym, wydaje się, że znacznie skuteczniejsze byłoby stworzenie systemu informacji o takim obowiązku a nie nakładanie sankcji, zwłaszcza tak dolegliwej, w odniesieniu do niedokonania czynności o charakterze czysto formalnym z podanym uzasadnieniem. W przeciwnym razie, tworzy się obraz ukrytego działania mającego służyć wyłącznie celom fiskalnym, wykorzystującym nieznajomość przepisów, do których w normalnych warunkach zapoznanie się z taką ustawą dla zwykłej spółki nie wydaje się wymagającego napiętnowania zarzutu nieznajomości przepisów. Nie można wprowadzić jako zasady, oceny prowadzenia działalności gospodarczej jako nastawionej na omijanie przepisów i naruszanie prawa a taki obraz jawi się przy zarzucie nieznajomości omawianych przepisów. Nie ma też podstaw do sankcjonowania za czyny niepopełnione a wysokość kary raczej wydaje się mieć znaczenie prewencyjne przy naruszeniu przepisów o charakterze materialnym a nie formalnym. W takim zaś przypadku stosowanie wysokich kar narusza zasadę proporcjonalności, równości i sprawiedliwej dolegliwości. W rozpoznawanej sprawie można zatem zarzucić organowi nie tylko brak zachowania proporcjonalności wobec rodzaju naruszenia ale przede wszystkim nieuprawnione przeniesienie argumentacji dotyczącej skutków naruszenia na hipotetyczne naruszenia przepisów o charakterze materialnoprawnym. Raz jeszcze należy podkreślić, że nie ma podstaw do wiązania skutków braku rejestracji z zagrożeniami związanymi z naruszeniami w postaci prania pieniędzy. Skutki należy łączyć w ramach prewencji z ryzykiem niedokonania wpisów aktualizacyjnych i brakiem możliwości szybkiej weryfikacji pod kątem podmiotowym relacji między różnymi podmiotami podlegającymi rejestracji. W przeciwnym razie, stwarza się wrażenie stanowienia prawa nie w celu zapobiegania negatywnym zjawiskom opisanym w ustawie lecz wyłącznie realizacji celu fiskalnego. Organy powinny zatem z dużą rozwagą stosować kary za naruszenia formalnoprawne w takich okolicznościach.
Stanowisko organu opierające się na z góry przyjmowanej niemożności uznania naruszenia popełnionego przez Skarżącą za "znikome", bez uwzględnienia konkretnej, indywidualnej sytuacji Spółki, w tym działania organów reprezentujących Spółkę, narusza art. 77 § 1 k.p.a.
Jednocześnie okolicznością indywidualnie rozpatrywaną przez organ jest długotrwałość opóźnienia w zgłoszeniu danych do rejestru. Opóźnienie faktycznie nie było krótkotrwałe ale wykonanie obowiązku nastąpiło jeszcze przed wydaniu decyzji. Zdaniem Sądu, organ powinien wziąć pod uwagę nie tylko długość opóźnienia, lecz także ewentualne skutki naruszenia, jak i towarzyszące temu naruszeniu okoliczności, a także fakt, że obowiązek rejestracji miał miejsce w okresie pandemii, która uderzyła w podmioty gospodarcze ze szczególną intensywnością. Organ nie uwzględnił jednak jako istotnej okoliczności okresu pandemii, jej wpływu na funkcjonowanie różnych organów i wpływu na działalność podmiotów gospodarczych ale także nie odniósł się do podnoszonych przez Spółkę okoliczności związanych z błędem technicznym popełnionym przy wysyłaniu zgłoszenia.
Reasumując, w ocenie Sądu, prawidłowa wykładnia art. 189 f § 1 k.p.a. i art. 189d § 1 pkt 1 k.p.a. nie daje podstaw do tego, aby sam charakter przepisów uznać za przeszkodę do uznania "znikomości" naruszenia prawa. Należy równocześnie ponownie podkreślić, że na obecnym etapie sprawy Sąd nie stwierdza, że naruszenie prawa mogło mieć znikomy charakter, ale analiza okoliczności występujących w sprawie wymaga pogłębienia. Oceny charakteru naruszenia powinien bowiem dokonać organ ponownie rozpatrujący sprawę, gdyż niektóre argumenty podniesione w uzasadnieniu decyzji są oderwane od rzeczywistych negatywnych skutków naruszenia. Nałożenie kary administracyjnej nie powinno być prostą i automatyczną konsekwencją stwierdzonego uchybienia. Takiego automatyzmu nie ma nawet w prawie karnym. Należy wskazać, że zgodnie z art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności oraz równego traktowania. Zasada proporcjonalności powinna mieć szczególne znaczenie przy ustalaniu zasadności wymierzenia kary administracyjnej oraz jej wymiaru. Sąd rozpoznający sprawę podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 01 lipca 2021r., sygn. akt II GSK 145/21, zgodnie z którym "(...) Zasada proporcjonalności wywodzona z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, mimo że adresowana do ustawodawcy, powinna być traktowana również jako zasada stosowania prawa. Bezsprzecznie zasada ta musi być odnoszona również - a nawet w szczególności - do wymierzania sankcji administracyjnych, jako jednej z najbardziej dotkliwych form ingerencji organu administracji publicznej w sferę uprawnień i obowiązków podmiotu administrowanego w procesie stosowania prawa". Zdaniem Sądu, organ nie wykazał, aby nałożenie kary w wysokości [...] zł było konieczne do realizacji celu, jakiemu kara ta ma służyć. Jest wysoce prawdopodobne, że w tej sprawie, na plan pierwszy wysunął się element represyjny.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ rozważy i wyjaśni, mając na uwadze stanowisko Sądu, czy w sprawie istnieją podstawy do zastosowania przepisu art. 189 f k.p.a. i odstąpienia od wymierzenia kary, a jeśli nie, to uzasadni, dlaczego sam fakt niezgłoszenia danych do rejestru powoduje zastosowanie sankcji, w ustalonym przez organ wymiarze. W sytuacji stwierdzenia, że nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary na podstawie art. 189 f § 1 lub § 2 i § 3 k.p.a., organ zobowiązany będzie odnieść wysokość kary do ustalonych okoliczności popełnienia naruszenia prawa oraz postawy i sytuacji finansowej spółki. Organ powinien rozważyć wszystkie okoliczności indywidualizujące wymierzenie kary oraz jej wymiar.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a.