II SA/BD 1166/23

II SA/Bd 1166/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski /przewodniczący/
Joanna Brzezińska /sprawozdawca/
Mariusz Pawełczak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lutego 2024 r. sprawy ze skargi P. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z 16 maja 2023 r. nr 10546/26 Prezydent Miasta Bydgoszczy, odmówił P. U. (skarżącemu) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną: siostrą I. U..
W uzasadnieniu, po przywołaniu treści art. 17 ust. 1-1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 – dalej "u.ś.r.") organ na podstawie akt sprawy stwierdził, że czynności wykonywane przez skarżącego w związku z opieką nad siostrą mają charakter typowych czynności dnia codziennego, które są wykonywane również przez osoby pracujące zawodowo. W sprawie nie zachodzą podstawy do stwierdzenia by skarżący wykonywał opiekę stałą i długotrwałą w rozumieniu u.ś.r. Organ wskazał, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia przez skarżącego zatrudnienia.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że całkowicie zrezygnował z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad siostrą. Opieka ta polega na asystowaniu siostrze przy wykonywaniu wszelkich czynności, z uwagi na brak jej samodzielności w funkcjonowaniu spowodowany złym stanem zdrowia fizycznego i psychicznego.
Decyzją z 14 lipca 2023 r., nr SKO-4111/921/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu, w związku z treścią art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r., SKO wskazało, że zasadniczą przesłanką przyznania wnioskowanego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu z akt sprawy wynika, że opiekunem prawnym niepełnosprawnej I. U. był jej ojciec, który zmarł [...] października 2021 r. Z przedłożonego świadectwa pracy wydanego w dniu 1 sierpnia 2021 r. wynika, że skarżący bezpośrednio po śmierci ojca, tj. w dniu 27 października 2021 r., podjął zatrudnienie, a pracę wykonywał do 31 lipca 2022 r., przy czym 13 grudnia 2022 r. skarżący zarejestrował się jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. SKO stwierdziło, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją skarżącego z zatrudnienia, a podjęciem opieki nad siostrą, albowiem siostra jest osobą niepełnosprawną od 25 maja 2005 r. Organ odwoławczy stwierdził ponadto, że opieka sprawowana nad siostrą sprowadza się do wykonywania zwykłych, codziennych czynności, które wykonuje się w każdym domu (sprzątanie, robienie zakupów, przygotowywanie posiłków), bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna, czy też nie. W ocenie SKO siostra skarżącego nie wymaga ze strony brata stałej i długotrwałej opieki, a jednocześnie opieka sprawowana już przez skarżącego nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia. Organ zauważył, że siostra skarżącego bierze udział w terapii zajęciowej pięć razy w tygodniu oraz w zajęciach w świetlicy środowiskowej trzy razy w tygodniu, i w tym czasie skarżący mógłby wykonywać pracę, chociażby dorywczo.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy P. U. wniósł o jej zmianę oraz przyznanie wnioskowanego świadczenia, a nadto o zwrot kosztów postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie art. 6, 7, 8, 9, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną oraz niewyjaśnienie zakresu opieki skarżącego nad siostrą, a nadto naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżący nie sprawuje opieki stałej i długotrwałej w rozumieniu tego przepisu. Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci zaświadczenia z dnia 16 maja 2022 r. na okoliczność agresywnego zachowania siostry na warsztatach terapii zajęciowej wywołanego nieterminowym przyjmowaniem leków. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że po śmierci ojca nie był w stanie godzić obowiązków pracowniczych i związanych z opieką nad siostrą, co skutkowało rezygnacją z zatrudnienia. Aktualnie jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawną. Nie zgodził się z oceną, że zakres opieki umożliwia podjęcie przez niego zatrudnienia. Wskazał, że codziennie kontroluje przyjmowanie leków, odwozi i przywozi z ośrodków wsparcia dziennego, dostarcza artykuły żywnościowe i przygotowuje posiłki. Zarzucił, że organ nie ustalił dobowej proporcji czasu poświęcanego na wykonywanie czynności opiekuńczych oraz czasu pozostawiania do dyspozycji podopiecznej, intensywności sprawowanej opieki, bowiem nawet czynności dnia codziennego mogą zostać uznane za czynności opiekuńcze, skoro osoba niepełnosprawna nie może ich wykonać bez swojego opiekuna.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiot sporu w rozpoznawanej sprawie skoncentrował się na zagadnieniu, czy skarżący jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą. Zajmując negatywne stanowisko wobec powyższej kwestii organ odwoławczy wskazał, że w jego ocenie nie występuje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją skarżącego z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go, a sprawowaniem opieki nad siostrą. Ponadto w ocenie SKO opieka sprawowana nad niepełnosprawną nie wypełnia znamion opieki stałej i długotrwałej, co wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (publ. jak wcześniej wskazano) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Niesporne w sprawie pozostaje, że skarżący - jako brat I. U. legitymującej się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Bydgoszczy z dnia 23 marca 2016 r. o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności - jest osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
Dwoma zasadniczymi warunkami koniecznymi do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowanie go z powodu konieczności sprawowania tej opieki.
Sąd jako przedwczesne uznaje stanowisko organu odwoławczego w obu powyższych kwestiach.
Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne adresowane jest wyłącznie do osób, które "w celu sprawowania opieki nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1124/18 - dostępny na stronie orzeczenia.nsa.pl). W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok WSA w Gdańsku z 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 655/21; dostępne jw.).
Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) - wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
W niniejszej sprawie organ odwoławczy, wypowiadając się w powyższej kwestii, przywołał ustalenia wynikające z dokumentacji pracowniczej skarżącego pozyskanej na potrzeby postępowania. W aktach administracyjnych zalega po pierwsze oświadczenie skarżącego, że nie podejmuje zatrudnienia od lipca 2022 r. (k. 9 akt adm.). Ze świadectwa pracy skarżącego z 1 sierpnia 2022 r. (k. 19 akt adm.) wynika, że był zatrudniony w okresie od 27 października 2021 r. do 31 lipca 2022 r., a umowa o pracę została rozwiązana za porozumieniem stron. Z akt wynika również, że w dniu 13 grudnia 2022 r. skarżący zarejestrował się jako bezrobotny w Powiatowym Urzędzie Pracy w Bydgoszczy (k. 21 akt adm.). Organ odwoławczy wywiódł, że brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad siostrą wynika z tego, że niepełnosprawność skarżącej istnieje od 25 maja 2005 r.
W ocenie Sądu nieuzasadnionym jest na tym etapie postępowania dowodowego kategoryczne stwierdzenie, że skarżący nie zrezygnował (lub nie podejmuje) zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad siostrą. Wskazać należy, że z niekwestionowanych oświadczeń skarżącego wynika, że opiekę nad siostrą skarżącego do swojej śmierci sprawował ich ojciec, który zmarł [...] października 2021 r. (k. 23 akt adm.). Zbyt daleko idącym wnioskiem organu jest, że skoro skarżący podjął pracę 27 października 2021 r., rezygnując z niej 31 lipca 2022 r., to świadczy to o braku związku tej rezygnacji z koniecznością opieki nad niepełnosprawną. Nie można bowiem wykluczyć, że skarżący po rozpoczęciu opieki nad siostrą postanowił podjąć i podjął zatrudnienie, jednak zakres czynności wykonywanych przy siostrze uniemożliwił mu kontynuację tego zatrudnienia. Wskazać też należy, że po śmierci ojca w opiece nad niepełnosprawną współudział miała brać także konkubina skarżącego, z którą – jak wynika z jego oświadczeń – prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe. Komentowana kwestia wymaga zatem pogłębionych ustaleń w oparciu np. o oświadczenie pracodawcy co do przyczyn rozwiązania stosunku pracy, w szczególności czy skarżący powoływał się na niemożność pogodzenia jej ze sprawowaniem osobistej opieki nad siostrą. Pomocne w powyższym zakresie mogą okazać się też wyjaśnienia partnerki, z którą skarżący prowadzi gospodarstwo domowe, a w miarę możliwości samej niepełnosprawnej, przy czym wiarygodność tych zeznań należy oceniać skrupulatniej, stosownie do ich treści, jako osób zainteresowanych pozytywnym rozstrzygnięciem sprawy. Ewentualne ustalenie, że skarżący w istocie zrezygnował z pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad siostrą spowoduje odpadnięcie komentowanej negatywnej przesłanki dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym miejscu wyjaśnić należy, że nie ma znaczenia dla sprawy to, iż niepełnosprawność siostry skarżącego powstała w 2005 r. (a co organ wskazał jako podstawę stwierdzenia braku związku przyczynowo-skutkowego z art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Z wiarygodnych ustaleń w sprawie wynika, że opiekę nad niepełnosprawną siostrą skarżącego dotychczas sprawowała inna osoba (ojciec), która zmarła. Zaktualizował się wówczas dopiero obowiązek alimentacyjnego skarżącego (jako brata osoby wymagającej opieki). Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym dana osoba występuje o przyznanie świadczenia. Data powstania niepełnosprawności nie wpływa na ocenę tego, czy skarżący zrezygnował z zatrudnienia w związku z koniecznością wypełniania obowiązków alimentacyjnych wobec siostry pozostającej dotychczas pod pieczą ojca.
Podobnie nie wpływa samoistnie na analizę wystąpienia komentowanej przesłanki okoliczność, że skarżący zarejestrował się jako osoba bezrobotna w PUP Bydgoszcz z dniem 13 grudnia 2022 r. Status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez tego prawa, nie ma wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej. Stosownie bowiem do art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 735) starosta pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, a więc m.in. pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Oznacza to, że ewentualne uzyskanie przez skarżącego zarejestrowanego jako osoba bezrobotna świadczenia pielęgnacyjnego, spowoduje utratę statusu osoby bezrobotnej na skutek niespełnienia przesłanek zawartych w definicji osoby bezrobotnej (vide: wyrok NSA z dnia 7 lutego 2024 r., sygn. I OSK 1159/22, dostępny jw.).
Jako przedwczesne uznać należy również stanowisko organów obu instancji co do tego, że opieka wykonywana przez skarżącego nad niepełnosprawną siostrą nie ma cech opieki stałej i długotrwałej, wymaganych treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wyjaśnić należy, że sprawowana opieka ma być stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej. Jej intensywność musi zaś wykluczać możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Organy obu instancji przyjęły zasadniczo, że skoro czynności wykonywanego wokół skarżącej nie mają charakteru czynności pielęgnacyjnych i nie są związane z pomocą w podstawowych czynnościach samoobsługowych, to wyklucza to stwierdzenie, że wykonywana opieka jest stała i długotrwała. Jest to wniosek aprioryczny, i nie został oparty na wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym.
W orzecznictwie zasadnie wskazuje się, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym.
Z tych powodów w każdej indywidualnej sprawie o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej.
Organy nie uwzględniły, że skarżąca, choć motorycznie samodzielna, doznaje istotnych ograniczeń w zakresie możliwości samodzielnego funkcjonowania z uwagi na charakter doświadczającej ją choroby. Jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności, przyczyną tej niepełnosprawności (znacznej przecież i orzeczonej na stałe) jest niepełnosprawność intelektualna. Osoby ze znaczną niepełnosprawnością intelektualną mogą, pomimo samodzielności w zakresie np. polecanych do wykonania przez opiekuna czynności samoobsługowych, wymagać stałej opieki polegającej na kontroli zachowania niepełnosprawnego, podejmowanych przez niego czynności, nie wspominając o załatwianiu istotnych spraw wymagających opuszczenia domostwa, kontaktu z innymi ludźmi. Oczywistym jest, że samodzielność motoryczna nie jest tożsama z samodzielnością, choćby częściową, do prawidłowego funkcjonowania w rzeczywistości. W przypadku osób intelektualnie niepełnosprawnych zawsze istnieje bowiem ryzyko, że podjęte przez nich czynności ugodzą w ich własne szeroko rozumiane bezpieczeństwo lub bezpieczeństwo innych ludzi. Zgodzić się należy ze skarżącym, że stała i długotrwała opieka wykonywana nad osobą o znacznej niepełnosprawności intelektualnej, nawet gdy nie zawiera w sobie czynności pielęgnacyjnych, to może być na tyle intensywna, że nawet czynności dnia codziennego uznane mogą zostać za czynności opiekuńcze. Oczywiście bardziej szczegółowego wyjaśnienia w drodze wywiadu środowiskowego wymaga zakres obowiązków wykonywanych przez wszystkie osoby prowadzące wspólnie gospodarstwo domowe, to czy siostra skarżącego korzysta także z opieki instytucjonalnej np. w miejscu zamieszkania, jaki jest wymiar i zakres tej pomocy. Z jakich innych rodzajów i form pomocy korzysta np. wskazywane ośrodki dziennego pobytu, w jakim wymiarze godzinowym, ile dni w tygodniu i w jakich godzinach. Organ winien zwrócić się o wyjaśnienia do podmiotów prowadzących takie instytucje, które dobrze znają potrzeby i wymogi siostry skarżącego, mają spostrzeżenia na temat sprawowania opieki i samodzielności osoby niepełnosprawnej, czy ktoś ją odprowadza, odbiera, kto to jest. W razie dalszych wątpliwości możliwe jest korzystanie z innych środków dowodowych, np. odebranie wyjaśnień od wnioskodawcy.
Okoliczności rozpoznawanej sprawy nie zostały zatem wyjaśnione w sposób umożliwiający prawidłowe zastosowanie norm prawa materialnego, czym naruszono przepisy rat. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.
Organ w sposób nieuzasadniony okolicznościami sprawy różnicuje tutaj kategorie obowiązków wykonywanych w związku z opieką nad niepełnosprawną na podstawowe czynności wykonywane w gospodarstwie domowym, oraz – jak można domniemywać – obowiązki o charakterze ponadstandardowym. Opieka nad niepełnosprawną osobą może polegać również na wykonywaniu takich podstawowych czynności jak sprzątanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, i to te czynności – umożliwiające przecież egzystencję osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym – stanowią rdzeń tej opieki. W zależności od sytuacji osoby niepełnosprawnej, zwłaszcza niepełnosprawnej intelektualnie, mogą one jednak przybierać postać czynności bardziej czasochłonnych i angażujących, nawet w takim stopniu, że uniemożliwia to podjęcie jakiejkolwiek pracy lub też pozostawać jedynie w zakresie pomocy doraźnej i okazjonalnej. Jak wynika z oświadczeń skarżącego, siostra nie może mieszkać samodzielnie, musi on jej pomagać czy też asystować w większości czynności.
Organy obu instancji nie wyjaśniły ponad wszelką wątpliwość, czy intensywność wykonywanej opieki, nie wyklucza podjęcia pracy zarobkowej przez skarżącego. Zasadnie podniesiono w skardze, że nie jest znana dobowa proporcja czasu poświęcanego na opiekę nad siostrą skarżącego. Nie wyjaśniono nadto tej istotnej okoliczności, czy w opiece bierze udział konkubina skarżącego, i w jakim zakresie. Nie wyjaśniono też, ile razy w tygodniu i na ile godzin osoba wymagająca pozostaje pod opieką terapeutów podczas zajęć, w których bierze ona udział. Powyższe okoliczności mają istotne znaczenie przy ocenie, czy skarżący w istocie jest pozbawiony możliwości zarobkowania, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Sąd nie uwzględnił wniosku dowodowego wskazanego w skardze, albowiem nie powziął takich wątpliwości, które uzasadniałyby przeprowadzenie dodatkowego dowodu z dokumentów (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Okoliczności, na które powołuje się skarżący we wniosku o przeprowadzenie dodatkowego dowodu, winny jednak zostać uwzględnione przez organ ponownie rozpoznający sprawę.
W ocenie Sądu organ odwoławczy naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. należało ją uchylić. Z uwagi na zakres wymagających uzupełnienia ustaleń faktycznych sprawy Sąd orzekł w oparciu o art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu również decyzji I instancji.
Rozpoznając ponownie sprawę, organ uwzględni ocenę prawną i wskazania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1327).