II SA/BD 1113/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BydgoszczyBydgoszcz2024-02-13
NSAAdministracyjneWysokawsa
odpady komunalnerecyklingkara administracyjnautrzymanie czystościgospodarka odpadamisamorządprzedsiębiorcakontrolaskarżący

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o nałożeniu kary pieniężnej za nieosiągnięcie poziomu recyklingu odpadów, uznając, że organ nie zbadał wystarczająco przyczyn niezależnych od przedsiębiorcy.

Przedsiębiorca R. K. został ukarany karą pieniężną za nieosiągnięcie wymaganego poziomu recyklingu odpadów komunalnych w 2022 roku. Zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji utrzymały decyzję, argumentując, że obowiązek osiągnięcia poziomu recyklingu spoczywa na przedsiębiorcy odbierającym odpady. Skarżący podnosił, że brak segregacji wynikał z działań właścicieli nieruchomości i innych podmiotów, a on sam nie miał narzędzi do egzekwowania segregacji. WSA uchylił obie decyzje, stwierdzając, że organy nie zbadały wystarczająco, czy przedsiębiorca dołożył wszelkiej staranności i czy istnieją przyczyny niezależne od niego, które mogłyby zwalniać go z odpowiedzialności.

Sprawa dotyczyła kary pieniężnej nałożonej na R. K., przedsiębiorcę odbierającego odpady komunalne, za nieosiągnięcie w 2022 roku wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów. Organ pierwszej instancji nałożył karę, wskazując na brak selektywnej zbiórki i nieosiągnięcie 25% poziomu recyklingu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję, podkreślając, że obowiązek osiągnięcia poziomu recyklingu spoczywa na przedsiębiorcy i że kara jest bezwzględnie określona. Przedsiębiorca odwołał się do WSA, argumentując, że brak segregacji wynikał z działań właścicieli nieruchomości i innych podmiotów odbierających odpady, a on sam nie miał narzędzi do egzekwowania segregacji. Skarżący powołał się na wyroki sądów wskazujące, że odpowiedzialność administracyjna nie jest absolutna i można uwolnić się od niej, wykazując brak własnej winy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że organy administracji nie dokonały pełnych ustaleń stanu faktycznego i kompleksowej oceny dowodów, naruszając przepisy KPA. W szczególności, Sąd podzielił argumentację skarżącego, że odpowiedzialność za osiągnięcie poziomu recyklingu, choć obciąża przedsiębiorcę, nie jest absolutna. Sąd wskazał, że przedsiębiorca może uwolnić się od odpowiedzialności, wykazując, że dołożył wszelkiej staranności i że brak osiągnięcia poziomu wynikał z przyczyn od niego niezależnych, takich jak działania osób trzecich lub innych podmiotów na rynku. WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wskazanych przez Sąd wytycznych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, odpowiedzialność przedsiębiorcy nie jest absolutna. W przypadku, gdy brak osiągnięcia poziomu recyklingu wynika z przyczyn niezależnych od przedsiębiorcy, a ten wykazał, że dołożył wszelkiej staranności, można rozważyć odstąpienie od wymierzenia kary.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy administracji nie zbadały wystarczająco, czy przedsiębiorca podjął wszelkie możliwe działania, aby osiągnąć wymagane poziomy recyklingu, oraz czy istnieją przyczyny od niego niezależne, które mogłyby zwalniać go z odpowiedzialności. Odpowiedzialność administracyjna nie jest absolutna i może być uwolniona poprzez wykazanie braku winy lub przyczyn niezależnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

u.c.p.g. art. 9g § pkt 1

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

Podmiot odbierający odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości jest obowiązany do osiągnięcia w danym roku kalendarzowym w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu.

u.c.p.g. art. 9x § ust. 2 pkt 1

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

Nieosiągnięcie wymaganych poziomów przez przedsiębiorcę jest deliktem administracyjnym zagrożonym karą pieniężną.

u.c.p.g. art. 9x § ust. 3

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

Kara pieniężna obliczana jest jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku i brakującej masy odpadów komunalnych.

Pomocnicze

K.p.a. art. 189f

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przesłanki odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.

u.c.p.g. art. 6ka § ust. 1

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

Podmiot odbierający odpady nieposegregowane, które miały zostać posegregowane, ma obowiązek poinformować o tym wójta, burmistrza, bądź prezydenta.

u.c.p.g. art. 3b § ust. 1

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach

Poziom recyklingu wymagany w 2022 r. wynosił co najmniej 25% wagowo.

K.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek działania w sposób budzący zaufanie i dążenia do prawdy obiektywnej.

K.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

K.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny materiału dowodowego.

K.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji w przypadku naruszenia przepisów postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak wystarczającego zbadania przez organy administracji przyczyn niezależnych od przedsiębiorcy, które mogły wpłynąć na nieosiągnięcie poziomu recyklingu. Odpowiedzialność administracyjna nie jest absolutna i może być uwolniona poprzez wykazanie braku winy lub przyczyn niezależnych. Przedsiębiorca nie posiada narzędzi przymusu do egzekwowania segregacji odpadów przez właścicieli nieruchomości.

Odrzucone argumenty

Obowiązek osiągnięcia poziomu recyklingu spoczywa wyłącznie na przedsiębiorcy odbierającym odpady. Kara pieniężna jest bezwzględnie określona i nie można od niej odstąpić. Pandemia jako przyczyna braku segregacji nie zwalnia z odpowiedzialności.

Godne uwagi sformułowania

odpowiedzialność administracyjna nie może mieć charakteru absolutnego podmiot naruszający przepisy prawa może uwolnić się od odpowiedzialności poprzez wykazanie, iż uczynił wszystko, czego można było od niego rozsądnie wymagać, by do naruszenia przepisów nie dopuścić przedsiębiorca nie posiada narzędzi przymusu, dzięki którym mógłby skutecznie egzekwować segregację odpadów komunalnych

Skład orzekający

Renata Owczarzak

przewodniczący sprawozdawca

Joanna Janiszewska-Ziołek

sędzia

Mariusz Pawełczak

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że organy administracji muszą badać przyczyny niezależne od przedsiębiorcy przy nakładaniu kar za nieosiągnięcie poziomów recyklingu, a odpowiedzialność administracyjna nie jest absolutna."

Ograniczenia: Dotyczy spraw związanych z karami pieniężnymi za nieosiągnięcie poziomów recyklingu odpadów komunalnych przez przedsiębiorców odbierających odpady.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu ochrony środowiska i odpowiedzialności przedsiębiorców, a wyrok Sądu podkreśla potrzebę indywidualnej oceny sytuacji, a nie stosowania sztywnych reguł.

Czy przedsiębiorca zawsze odpowiada za brak recyklingu? Sąd Administracyjny wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bd 1113/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2024-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Joanna Janiszewska - Ziołek
Mariusz Pawełczak
Renata Owczarzak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2519
art. 9x ust. 2 pkt 1 i ust. 3
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 lutego 2024 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za nieosiągnięcie poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta [...] I. z dnia [...] czerwca 2023r., Nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz R. K. kwotę 4 216 zł ( cztery tysiące dwieście szesnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r., znak: [...] Wójt Gminy I., działając na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), art. 9g pkt 1, art. 9x ust. 2 pkt 1 i ust. 3 i art. 9zb ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r., poz. 2519 ze zm.), rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 3 sierpnia 2021 r. w sprawie sposobu obliczania poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych Ministra Środowiska (Dz. U. 2021 r., poz. 1530), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. z 2017 r., poz. 2490) oraz obwieszczenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia z dnia 11 października 2021 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2022 (M. P. z 2021 r., poz. 960), orzekł o nałożeniu na R. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Komunalne "[...]" R. K. z siedzibą w S. - kary pieniężnej w wysokości [...] zł za niewykonanie obowiązku osiągnięcia w roku kalendarzowym 2022, w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych, poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu.
Według organu I instancji przedsiębiorca nie osiągnął w 2022 r. określonego w art. 9g pkt 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2023 r., poz. 1469, dalej: "u.c.p.g.") wymaganego w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych, poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu w wysokości 25 %.
Ponadto organ I instancji zarzucił, iż w sposób sprzeczny z § 2 ust. 1 załącznika do uchwały NR [...] Rady Gminy I. z dnia [...] września 2020 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy I., nie odebrano selektywnie zbieranych odpadów szkła. Odpady niesegregowane stanowiły 96,52 % ogólnej masy odpadów komunalnych z grupy 15 i 20 zebranych przez Przedsiębiorcę w 2022 roku, a więc nie były odebrane w sposób selektywny.
Zdaniem orzekającego organu, przedsiębiorca odbierający odpady od właścicieli nieruchomości miał wpływ na sposób prowadzenia selektywnej zbiórki u źródła - przez wytwórców odpadów komunalnych. Zgodnie z art. 6ka ust. 1 uoczip w przypadku niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, podmiot odbierający odpady komunalne winien je przyjąć jako niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne i powiadomić o tym Wójta oraz właściciela nieruchomości. Klienci Przedsiębiorstwa Komunalnego [...], na podstawie art. 6 ust. 1 uoczip oraz § 1 uchwały Nr [...] Rady Gminy I. z dnia [...] marca 2020 r. w sprawie sposobu dokumentowania wykonania obowiązków pozbywania się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi (Dz. Urz. woj. kuj.-pom. z 2020 r. poz. 1975) przedłożyli faktury, z których wynika, że obciążenie dotyczy zarówno frakcji odpadów niesegregowanych zmieszanych jak i 4 frakcji odpadów komunalnych segregowanych.
Zgodnie z art. 106b ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2022 r., poz. 931 ze zm.) podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą świadczenie usług, a zatem w ocenie organu należy domniemywać, że obciążenie dotyczyło faktycznie wykonanego zdarzenia gospodarczego, a więc m.in. odbioru odpadów zbieranych selektywnie.
Wskazano również, że Przedsiębiorstwo Komunalne [...] nie przedłożyło informacji potwierdzającej działanie w trybie art. 6ka ust. 1 uoczip, tj. przypadku niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, ani dowodów powiadomienia o tym właścicieli nieruchomości. Przedsiębiorstwo Komunalne [...] nie poinformowało organu o żadnym przypadku uchybienia w omawianym trybie, a tym samym nie podjęło działań w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa. Selektywna zbiórka czterech frakcji wymaga większego nakładu, niż odbiór jednej - niesegregowanej, jednakże korzyść, którą przez to strona osiągnęła, zdaniem organu I instancji nie powinna być ważniejsza, niż osiągnięcie założonych celów środowiskowych. Surowce wtórne zawarte w odpadach zmieszanych są zanieczyszczone co utrudnia poddanie ich procesom przygotowania do ponownego użycia, czy recyklingu. Po zniesieniu przez Marszałka Województwa regionów gospodarki odpadami, Przedsiębiorca ma również możliwość wyboru instalacji do której zawiezie odebrane odpady - zarówno zmieszane jak i segregowane; nowoczesne instalacje wyposażone w separatory fotooptyczne zapewniają wyższe poziomy odzysku surowców wtórnych przekazywanych do recyklingu.
Ponadto organ zwrócił też uwagę, że strona nie przedstawiła żadnych warunków osobistych, które miałyby wpływ na nienałożenie kary oraz nie zaszły przesłanki z art. 189f KPA, gdyż strona czwarty rok z rzędu nie osiągnęła wymaganych poziomów, a waga naruszenia ma wpływ dla całej społeczności Gminy I..
Orzekający organ wyjaśnił również, że zapisy art. 9x ust. 2 pkt 1 oraz art. 9zb ust. 1 uoczip nie dają organowi fakultatywności dotyczącej ewentualnego nałożenia kary, lecz wyraźnie stanowią, iż przedsiębiorca odbierający odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości, który nie wykonuje obowiązku określonego w art. 9g - podlega karze pieniężnej, obliczonej odrębnie dla wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu; oraz: kary pieniężne, o której mowa w art. 9x ust. 2, nakłada, w drodze decyzji wójt, właściwy ze względu na miejsce wpisania przedsiębiorcy do rejestru działalności regulowanej, a zatem zaniechanie nałożenia takiej kary, nosiłoby znamiona naruszenia dyscypliny finansów publicznych.
W odwołaniu od powyższej decyzji R. K. zaskarżył ją w całości i wniósł o jej uchylenie i umorzenie postępowania, ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu odwołania Strona powołała się na art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), dalej: "K.p.a." wskazując, że stosowanie tej zasady postępowania powinno sprzyjać prowadzeniu postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8) i realizacji prawdy obiektywnej (art. 7).
Odwołujący wskazał, że w ramach prowadzonej działalności zajmuje się odbiorem odpadów, a nie ich segregacją. W trakcie odbioru odpadów Strona stwierdzała brak segregacji odpadów przez właścicieli nieruchomości i o tych przypadkach wielokrotnie informowała służby funkcjonujące w Urzędzie Gminy I.. Odwołujący podniósł także, iż na terenie Gminy I. działają podmioty, które odbierają odpady np. papieru od podmiotów, od których odwołujący obiera odpady komunalne. Fakt działania tych podmiotów jest znany Organowi, który nie podejmuje jakichkolwiek kroków wobec tychże podmiotów jak również wobec właścicieli nieruchomości. Tymczasem, do zadań gminy należy nie tylko, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, prowadzenie działań edukacyjnych i informacyjnych zakresie prawidłowego gospodarowania odpadami komunalnymi, ale także nadzór nad wykonywaniem tych obowiązków w sposób zgodny ze złożoną do organu deklaracją.
W ocenie Strony, w sytuacji, kiedy nie ma ona narzędzi do dyscyplinowania właścicieli nieruchomości, a tym bardziej podmiotów, które odbierają segregowane odpady, to nie sposób, aby odpowiedzialnością za brak odzysku obwiniać odwołującego i dodatkowo obciążać go z tego tytułu karą administracyjną. Nadto, odwołujący zwrócił uwagę, że w roku 2022 panowała pandemia, a w tym okresie nastąpił spadek wytwarzanych odpadów o co najmniej 50 %, jak również brak ich segregacji.
Strona, odnosząc się do treści uzasadnienia decyzji wskazała także, że wszelkich poprawek w sprawozdaniu dokonywała zgodnie ze wskazówkami organu i nie spodziewała się, że doprowadzi to do obciążenia jej administracyjną karą pieniężną. Odwołujący dodał, że wobec jego przedsiębiorstwa od kilkunastu lat wszczynane są liczne kontrole, które mogą nosić znamiona swoistej szykany, co powinno podlegać kontroli Kolegium. Nieuprawnionym, zdaniem Strony, jest również powoływanie się w uzasadnieniu decyzji, na inne postępowanie i zgromadzone tam dowody (m.in. zestawienia systemu GPS).
Do odwołania Strona załączyła kopie pism kierowanych do Wójta Gminy I. w sprawie braku możliwości wyegzekwowania przestrzegania przez przedsiębiorców, obowiązujących przepisów dotyczących gospodarki odpadami, co w konsekwencji miało prowadzić do trudności w osiągnięciu wymaganych poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku odpadów komunalnych przez Stronę (pisma z [...].07.2022 r. i [...].02.2023 r.).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Zdaniem Kolegium odwołanie nie jest zasadne, a organ I instancji szczegółowo wyjaśnił podstawę prawną oraz mechanizm naliczenia kary pieniężnej uwzględniając, że poziom recyklingu zakładany do osiągnięcia oraz ten rzeczywiście osiągnięty, jak również wysokość wyliczonej kary pieniężnej, zostały wyliczone prawidłowo.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że podstawą faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie, że R. K. nie uzyskał w 2022 r. wymaganego poziomu przygotowania odpadów komunalnych do ponownego użycia i recyklingu odebranych od właścicieli nieruchomości niezamieszkałych z terenu gminy. Bezsporny jest poziom uzyskanego przez odwołującego recyklingu na poziomie 0,52% (z wymaganej ilości 71,4025 Mg) poziomu recyklingu, w stosunku do wymaganego poziomu 25% za 2022 r.
Rozpoznając sprawę Kolegium ustaliło, iż prawidłowo została także obliczona wysokość nałożonej kary tj. [...] zł, jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku i brakującej masy odpadów komunalnych wyrażonej w Mg wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami lub ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania (art. 9x ust. 3 ustawy). Do osiągnięcia poziomu 25% zabrakło 69,9005 Mg, które pomnożone przez kwotę [...]zł będącą jednostkową stawką opłaty zł/Mg wynikającą z załącznika nr [...], Punkt II lp. 1051 do Obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 11 października 2021 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2022 (M.P. poz. 960) dały ww. kwotę. Podstawy do obliczenia tej kary ustalono w oparciu o zacytowane w decyzji w sposób prawidłowy przepisy prawa oraz na podstawie sprawozdania za 2022 r. z korektami, złożonego przez Stronę. Podkreślono, iż dane pochodzące ze sprawozdania, wykonane działania matematyczne i uzyskane obliczenia, nie były i nie są kwestionowane przez stronę, a wobec tego poziom recyklingu zakładany do osiągnięcia, jak też rzeczywiście osiągnięty oraz wysokość wyliczonej kary pieniężnej, są wskazane prawidłowo.
Strona zakwestionowała nałożenie na nią przedmiotowej kary pieniężnej wskazując, że z powodów, za które nie ponosi odpowiedzialności, nie mogła osiągnąć wymaganego poziomu recyklingu, a organ zaniechał wszechstronnego zebrania rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego i w sposób niedostateczny wyjaśnił okoliczności faktyczne sprawy.
Zdaniem Kolegium - odwołujący, jako podmiot profesjonalny ma obowiązek znać przepisy prawa oraz wykonywać ciążące na nim obowiązki związane z odbieraniem odpadów. Podejmując działalność konkretnego rodzaju, powinien liczyć się z ustawowymi wymaganiami wynikającymi z obowiązujących przepisów. Obowiązek zapewnienia poziomu recyklingu wynika z przepisów rangi ustawowej, w związku z czym podmiot, który podejmuje się prowadzenia tego rodzaju działalności, chcąc uniknąć kary, musi w taki sposób zorganizować swe przedsiębiorstwo, aby uzyskać wymagany poziom recyklingu. W celu zabezpieczenia swoich interesów i dochowania ustawowych nakazów, powinien w taki sposób konstruować umowy, aby zapewnić sobie możliwość zachowania obowiązującego poziomu recyklingu. Organ orzekający, poza obowiązkiem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie miał obowiązku poszukiwania powodów niewykonania ustawowego obowiązku przez Stronę i ustalania okoliczności przemawiających za odstąpieniem od wymierzenia przedmiotowej kary.
Z uwagi na fakt, iż ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie reguluje przesłanek odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia stosownie do treści art. 181 § 2 K.p.a. w tym zakresie, stosuje się przepisy określone w kodeksie postępowania administracyjnego w tym w art. 189f K.p.a. Powyższe znalazło swoje potwierdzenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt III OPS 1/21, która jednoznacznie przesądziła, iż do postępowań administracyjnych w przedmiocie nałożenia administracyjnych kar pieniężnych, o których mowa w przepisach Rozdziału 4d ustawy z dnia 13 września 1996r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, stosuje się art. 189f ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.
Zgodnie z treścią art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli: 1) waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Biorąc pod uwagę treść ww. przepisu odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestanie na pouczeniu jest możliwe w sytuacji łącznego spełnienia określonych w nim przesłanek do których należą: znikoma waga stwierdzonego naruszenia prawa oraz zaprzestanie naruszania prawa. Przy czym przesłanka oceny zaprzestania naruszenia prawa odnosi się do naruszeń o charakterze ciągłym, trwałym lub powtarzającym się, nie ma natomiast zastosowania do naruszeń o charakterze jednorazowym.
W niniejszej sprawie w ocenie organu odwoławczego, powołany wyżej przepis nie może znaleźć zastosowania, gdyż Strona nie osiągnęła wymaganego prawem poziomu recyklingu w 2022 r., a był to czwarty rok z rzędu, gdy wymagane poziomy nie zostały osiągnięte, więc nie doszło do zaprzestania naruszania prawa. Co również istotne, osiągnięcie poziomu recyclingu rzędu 0,52% z wymaganych 25% nie pozwala na stwierdzenie, że waga naruszenia była znikoma. W tym miejscu należy wskazać, iż wprowadzenie poziomów recyklingu ma na celu ochronę środowiska, a w konsekwencji zapobieżenie jego degradacji, co niewątpliwie ma wpływ na wszystkich mieszkańców Gminy. Ponadto przepis art. 9x ust. 2 u.p.c.g. nie przewiduje jako przesłanki wymierzenia kary, stopnia zawinienia zobowiązanego podmiotu w nieosiągnięciu określonych prawem poziomów recyklingu, lecz sam fakt nieosiągnięcia tych poziomów. Tym samym przedmiotowa kara należy do kar bezwzględnie określonych, które mają na celu zmobilizowanie przedsiębiorców odbierających odpady do osiągnięcia jak najwyższego poziomu ekologicznego.
Kolegium podkreśliło, że strona, jako podmiot zajmujący się profesjonalnie obiorem odpadów komunalnych jest zobowiązany do prowadzenia działalności w taki sposób, aby wywiązać się z obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa, w tym uzyskać określony poziomu recyklingu. Tym bardziej, iż biorąc pod uwagę przepisy ustawowe z roku na rok wymagane poziomy recyklingu są podnoszone. Odwołujący, biorąc pod uwagę chociażby treść art. 23 ust. 1 u.p.c.g., zgodnie z którym odpady winny być zbierane w sposób selektywny powinien motywować kontrahentów do przekazywania odpadów w postaci posegregowanej, jak również systematycznie monitorować osiągane poziomy recyklingu i podejmować skuteczne działania w tym zakresie i nie może przerzucać tego obowiązku na Gminę, a w konsekwencji i jej mieszkańców.
Ponadto organ odwoławczy zauważył, że w sprawie nie może być mowy o wystąpieniu siły wyższej. Brak jest jakiegokolwiek związku pomiędzy powoływanym przez Stronę stanem pandemii w 2022 r., gdy nie było już żadnych istotnych ograniczeń, a odzyskiem surowców wtórnych. Nawet, jeżeli produkowanych odpadów było więcej, to proporcjonalnie większy mógłby być odzysk. Strona jest podmiotem trudniącym się od wielu lat odbiorem odpadów, a zatem zawierając umowy na odbiór odpadów z nieruchomości winna brać pod uwagę, iż właściciele nieruchomości mogą zachowywać się w różny sposób, w szczególności nie być skłonni do segregacji odpadów. Takie zachowania strona, jako profesjonalista, powinna brać pod uwagę już na etapie zawierania umów, jak również w trakcie ich realizacji podejmując stosowne działania w oparciu o łączącą ich umowę cywilnoprawną.
Pomijając powyższe, w kontekście twierdzeń Strony o niewywiązywaniu się z zawartych umów przez właścicieli nieruchomości, z którymi odwołujący ma zawarte umowy na odbiór odpadów komunalnych, Wójt Gminy I. wyjaśnił, że Urząd prowadzi odrębne postępowania względem właścicieli nieruchomości, na których nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne, w ramach swoich kompetencji, zgodnie z art. 6 ust. 5a. Powoływany przez Stronę art. 6ka u.c.p.g. dotyczy natomiast postępowania względem nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy.
Zarzuty zawarte w odwołaniu dotyczące poprawek w złożonym sprawozdaniu zgodnie ze wskazówkami pracownika Organu, również w ocenie Kolegium nie zasługują na uwzględnienie. Uwagi i poprawki nie miały bowiem żadnego wpływu na wysokość nałożonej kary za niewykonanie obowiązku osiągnięcia w roku kalendarzowym 2022, w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych, poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu. Nadto, to na Stronie spoczywa obowiązek przedłożenia prawidłowego i rzetelnego sprawozdania. Również bez znaczenia dla treści rozstrzygnięcia pozostają zarzuty odnośnie prowadzonych postępowań kontrolnych wobec Strony, czy też załączanych dokumentów pozyskiwanych w ramach innych postępowań. Kluczowe na gruncie przedmiotowej sprawy były bowiem dane wynikające ze złożonego przez Stronę sprawozdania za pośrednictwem Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami co do ilości odebranych w 2022 r. odpadów oraz masy odpadów przekazanych do przygotowania i ponownego użycia i recyklingu w 2022 r.
W ocenie organu odwoławczego dokonane w sprawie przez organ I instancji ustalenia faktyczne, jak i przeprowadzona ocena zgromadzonego materiału dowodowego są wystarczające do załatwienia sprawy. Tym samym organ I instancji nie naruszył obowiązków wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Prowadząc postępowanie organ działał stosownie do wymogu art. 6 k.p.a., na podstawie i w granicach obowiązującego prawa i w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, a uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.
Organ II instancji podkreślił także, że przepis art. 9x ust. 2 u.p.c.g. nie przewiduje jako przesłanki wymierzenia kary, stopnia zawinienia zobowiązanego podmiotu w nieosiągnięciu określonych prawem poziomów recyklingu, lecz sam fakt nieosiągnięcia tych poziomów, co oznacza, iż przedmiotowa kara należy do kar bezwzględnie określonych, mających na celu zmobilizowanie przedsiębiorców odbierających odpady do osiągnięcia jak najwyższego tzw. poziomu ekologicznego i tak jak wskazano wyżej, nie znaleziono także podstaw do zastosowania art. 189f k.p.a.
W skardze do Sądu R. K. zarzucił decyzji organu odwoławczego
naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 9g pkt 1 oraz art. 9x ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
(Dz. U. z 2023 r., poz. 1469), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji nałożenie kary pieniężnej na skarżącego, w sytuacji gdy brak osiągnięcia odpowiedniego poziomu recyklingu wynika wyłącznie z przyczyn niezależnych od skarżącego, zaś odpowiedzialność administracyjna nie może mieć charakteru absolutnego, a podmiot naruszający przepisy prawa może uwolnić się od odpowiedzialności poprzez wykazanie, iż uczynił wszystko, czego można było od niego rozsądnie wymagać, by do naruszenia przepisów nie dopuścić;
Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa procesowego, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
• art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, a także dokonanie jego oceny, w oderwaniu od przedstawionych przez skarżącego w trakcie postępowania twierdzeń oraz dowodów na ich poparcie i w konsekwencji nie wzięcie pod uwagę faktu, że skarżący nie miał realnego wpływu na osiągnięcie odpowiedniego poziomu recyklingu, co uzasadniało odstąpienie od wymierzenia kary;
• art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego uzasadnienia decyzji i wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierował się organ II instancji wydając zaskarżoną decyzję oraz brak odniesienia się przez organ do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu;
• art. 189d k.p.a., art. 189e k.p.a. i art. 189f k.p.a. poprzez nieuwzględnienie braku przesłanek do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej i nieuwzględnienia możliwości odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaniu na upomnieniu;
• art. 138 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia pierwszej instancji, pomimo że decyzja organu I instancji została wydana z rażącym naruszeniem przepisów prawa, co uzasadniało jej uchylenie w całości.
W uzasadnieniu zarzutów, skarżący zwrócił uwagę na fakt, że jeszcze przed wydaniem przez Wójta Gminy I. decyzji będącej przedmiotem niniejszej skargi, wielokrotnie informował pracowników Urzędu Gminy I., iż podczas odbioru odpadów stwierdzał brak segregacji odpadów przez właścicieli odpadów wraz ze wskazaniem konkretnych nieruchomości. Pomimo tych zgłoszeń organ pozostawał bierny i postanowił całkowitą winą za brak segregacji odpadów obarczyć skarżącego.
Zdaniem skarżącego, Wójt Gminy I. na podstawie art. 9g pkt 1 i art. 9x ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nałożył na skarżącego karę pieniężną, mimo że brak osiągnięcia odpowiedniego stopnia segregacji nie wynikał z przyczyn zależnych od skarżącego. Ponadto, odpowiedzialność administracyjna nie może mieć charakteru absolutnego, co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 16 grudnia 2016 r. sygn. akt. II SA/Kr 1350/16. W przedmiotowym wyroku Sąd wskazał, że art. 9g ust. 2 u.c.p.g. nie przewiduje co prawda badania zawinienia, ale nie może to być przesłanką do poniesienia odpowiedzialności, w sytuacji, gdy osoba zagrożona karą nie mogła osiągnąć danego poziomu recyklingu nie z własnej winy. Ponadto nie znaczy to, że w sytuacji wykazania przez osobę zagrożoną karą, niemożliwości osiągnięcia danego poziomu recyklingu, czy spełnienia pozostałych wymagań określonych w przepisie art. 9g u.c.p.g. z powodów, za które osoba ta nie ponosi odpowiedzialności - nie mogłoby dojść do odstąpienia od wymierzenia kary.
Wójt Gminy I. w wydanej decyzji stwierdził, że w sytuacji gdy przedsiębiorca odbiera od właściciela nieruchomości nieposegregowane odpady komunalne, to ma obowiązek przyjęcia tych odpadów jako nieposegregowane i powiadomić o tym Wójta oraz właściciela nieruchomości. W toku postępowania wykazano, że skarżący skutecznie zawiadamiał organ o braku segregacji odpadów przez właścicieli nieruchomości, jednakże organ nie podjął odpowiednich działań. Tymczasem organ odwoławczy całkowicie pominął ten fakt i w żaden sposób się do niego nie odniósł.
Zdaniem skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze - w swojej decyzji nie wskazało jakiegokolwiek obiektywnego środka, który skarżący mógłby podjąć, żeby realnie wpłynąć na poziom segregacji wśród właścicieli nieruchomości, z których odbierał odpady komunalne, aby móc wywiązać się z ustawowego obowiązku, polegającego na osiągnięciu odpowiednich poziomów recyklingu i przygotowania do ponownego użycia oraz odzysku następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła w roku 2022. W przeciwieństwie do Organu, przedsiębiorca nie posiada narzędzi przymusu, dzięki którym mógłby skutecznie egzekwować segregację odpadów komunalnych. Zgodnie z art. 6ka ust. 1 u.c.p.g. podmiot odbierający odpady nieposegregowane, które miały zostać posegregowane ma jedynie obowiązek poinformować o tym wójta, burmistrza, bądź prezydenta. Jego jedynym narzędziem jest przekazanie informacji władzy oraz oczekiwanie od nich podjęcia odpowiednich kroków. Natomiast z art. 6ka ust. 2 u.c.p.g wynika, że po poinformowaniu organu o owym przewinieniu, organ ma obowiązek wszcząć postępowanie w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
Wójt Gminy I. nie wykazał, że wszczął jakiekolwiek postępowanie w stosunku do właścicieli nieruchomości, którzy nie segregowali odpadów. Skarżący wskazywał w toku postępowania, że to organ wykonawczy gminy - wójt, ma różne sposoby i metody weryfikacji przestrzegania zasady segregacji odpadów przez właścicieli nieruchomości. Brak reakcji Wójta doprowadził do tego, że właściciele nieruchomości, mimo zgłoszeń skarżącego, nadal nie segregowali odpadów, a Wójt Gminy I. ukarał skarżącego.
Organ odwoławczy nie odniósł się również do zarzutu, że skarżący wszelkich poprawek w sprawozdaniu dokonywał zgodnie ze wskazówkami Organu i nie spodziewał się, że doprowadzi to do obciążenia go administracyjną karą pieniężną.
Ponadto, w ocenie skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się błędnej interpretacji art. 189f w zw. z art. 189d k.p.a. Prawidłowe zastosowanie powyższych przepisów, pozwoliłoby Organowi na odstąpienie od nałożenia kary administracyjnej. Powołany art. 189f k.p.a. nie określa rodzajów administracyjnych kar pieniężnych. Należy zatem przyjąć, że przesłanki odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej mogą mieć zastosowanie do wszystkich rodzajów kar. Odstąpienie od ukarania nie jest równoznaczne z umorzeniem postępowania w przedmiocie nałożenia kary, lecz jest wyrazem darowania kary na skutek uprzedniego ustalenia, że doszło do naruszenia prawa i jednocześnie stwierdzenia, że ukaranie sprawcy jest niecelowe. Wobec powyższego należy stwierdzić błędne rozważenie przez organ przesłanek do zastosowania art. 189f k.p.a. w zw. z art. 189d k.p.a., co spowodowało ich rażące naruszenia oraz nieprawidłowe nałożenie kary na skarżącego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.
Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności Sąd stwierdza, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkuje jej uchyleniem oraz stosownie do art. 134 p.p.s.a. uchyleniem decyzji organu I instancji.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Kolegium wydana w przedmiocie nałożenia pieniężnej kary administracyjnej określonej w art. 9x ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.c.p.g. w związku z nieosiągnięciem w 2022 r. - w odniesieniu do masy odebranych odpadów komunalnych - poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu. Skarżący natomiast wskazuje na braki w analizie przesłanek odpowiedzialności administracyjnej, w tym w szczególności okoliczności, że brak osiągnięcia wymaganych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów wynikał z przyczyn od niego niezależnych. Zdaniem skarżącego, wobec uznania, że odpowiedzialność administracyjna nie ma charakteru absolutnej, organy winny były dokonać oceny możliwości przypisania odpowiedzialności z perspektywy ww. okoliczności.
Zgodnie z art. 9g pkt 1 u.c.p.g. podmiot odbierający odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości jest obowiązany do osiągnięcia w danym roku kalendarzowym w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu określonych w art. 3aa lub 3b ust. 1 u.c.p.g. (za rok 2022). W świetle zatem przytoczonego przepisu, to na skarżącym, jako podmiocie odbierającym odpady komunalne na podstawie umów z właścicielami nieruchomości ciążył m.in. obowiązek osiągnięcia w 2022 r. w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych odpowiednich poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu, przy czym poziom ten został określony w art. 3b ust. 1 – w wysokości co najmniej 25% wagowo. Nieosiągnięcie wymaganych poziomów przez przedsiębiorcę jest deliktem administracyjnym zagrożonym karą, o której mowa w art. 9x ust. 2 pkt 1 u.c.p.g., obliczanej zgodnie z art. 9x ust. 3 u.c.p.g., czyli jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku, określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 290 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska i brakującej masy odpadów komunalnych wyrażonej w Mg, wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych lub ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania.
W świetle treści tych przepisów nie może ulegać wątpliwości, że obowiązek osiągnięcia wynikających z przepisów poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych, obciąża przedsiębiorcę odbierającego odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości niezależnie od takiego samego obowiązku ciążącego na gminie czy innych przedsiębiorcach również odbierających odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości. Odpowiedzialność zatem za osiągnięcie wynikających z przepisów poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych jest indywidualną odpowiedzialnością, niezależną od tego, czy wymagany poziom udało się ostatecznie w gminie osiągnąć.
Warto podkreślić, że wprowadzone ustawą poziomy przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych służą realizacji postanowień dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz.U.UE.L.2008.312.3), tak zwanej dyrektywy ramowej 2008/98/WE. Celem dyrektywy jest zbliżenie UE do "społeczeństwa recyklingu", dążącego do eliminacji wytwarzania odpadów i do wykorzystywana odpadów jako zasobu (pkt 28 preambuły). Zgodnie z art. 1 dyrektywy, ustanawia ona środki służące ochronie środowiska i zdrowia ludzkiego poprzez zapobieganie powstawaniu i zmniejszeniu ilości odpadów oraz negatywnego wpływu ich wytwarzania i gospodarowania nimi oraz przez zmniejszenie całkowitego wpływu użytkowania zasobów i poprawę efektywności takiego użytkowania, co ma zasadnicze znaczenie dla przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym oraz dla zapewnienia konkurencyjności Unii w perspektywie długoterminowej. Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach stanowi implementację przepisów powyższej dyrektywy.
Adresatem obowiązków wynikających z art. 9g ustawy jest podmiot odbierający odpady komunalne na podstawie umowy z właścicielem nieruchomości. Przedsiębiorca działający poza gminnym systemem gospodarowania odpadami jest zatem zobowiązany do osiągnięcia tych samych wskaźników jak gmina. Taka regulacja wynika stąd, że na gminie spoczywa obowiązek osiągania określonych poziomów, natomiast w zakresie określonym w art. 9g nie jest ona odbiorcą odpadów i nie ona organizuje ich odbiór. Jednocześnie dzięki tym obowiązkom, gminy mogą w sposób kompleksowy monitorować działania podejmowane zarówno przez właścicieli nieruchomości, jak i przez przedsiębiorców odbierających odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, co w efekcie ma przyczyniać się do zwiększenia osiąganych poziomów wyznaczonych przepisami Unii Europejskiej. Obowiązki te mają też na celu motywowanie przedsiębiorców i podmioty wytwarzające odpady do podejmowania na szeroką skalę działań służących zmniejszeniu ilości ich wytwarzania w zakresie, w jakim nie jest możliwy ich recykling. W innym wypadku podmiot odbierający odpady nie byłby w ogóle zainteresowany ich segregowaniem i recyklingiem (zob. wyrok WSA w Warszawie z
13 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3015/17). Przedsiębiorca prowadzący tego rodzaju działalność musi się liczyć z ustawowymi wymaganiami. Do niego należy takie zorganizowanie przedsiębiorstwa, które zapewni spełnienie wskazanych wymagań. Powinien dołożyć wszelkiej staranności, żeby osiągnąć wielkości wynikające z ustaw. W szczególności może wpływać na odpowiednie kształtowanie treści postanowień umowy, które zapewnią możliwość osiągnięcia wielkości wskazanych w ustawie i rozporządzeniach. Przedsiębiorca, który dąży do wywiązania się z tych obowiązków, powinien oszacować swoje możliwości techniczne i systematycznie monitorować osiągane poziomy. W razie potrzeby może renegocjować umowy, jeżeli zauważy np. obniżanie się zdolności do uzyskania właściwych poziomów recyklingu.
W niniejszej sprawie skarżący w zasadzie nie kwestionował ustaleń faktycznych co do ilości odpadów przeznaczonych przez do recyclingu i dokonanych na tej podstawie kolejnych wyliczeń. Najistotniejszym zarzutem skargi było nieuznanie przez organy, że skarżący dołożył wszelkiej staranności, żeby właściwy poziom osiągnąć i tym samym uwolnić się od odpowiedzialności, co powinno skutkować w jego przekonaniu odstąpieniem od wymierzenia kary. I w tym zakresie stwierdzić należy, że w przeprowadzonym w sprawie postępowaniu administracyjnym nie dokonano pełnych ustaleń stanu faktycznego oraz kompleksowej oceny dowodów, czym naruszono art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Pominięcie rozważań we wskazanym zakresie spowodowało braki w uzasadnieniu decyzji, co stanowi naruszenie art. 107 § 3 K.p.a.
Oceniając stan faktyczny Sąd podziela wywody prawne jakie zaprezentował WSA w Krakowie w wyroku z 16 grudnia 2016 roku, sygn. II SA/Kr 1350/16. Przywołać należy to spostrzeżenie, w którym sąd zwrócił uwagę na fakt, że art. 9x ust 2 u.c.p.g. nie przewiduje badania zawinienia, jako przesłanki odpowiedzialności. Powyższe powoduje, że organ zwolniony jest od badania tej okoliczności z urzędu. W sytuacji jednak, gdy osoba zagrożona karą podnosi, że nie mogła osiągnąć danego poziomu recyklingu, bądź spełnienia pozostałych wymagań określonych w art. 9g u.c.p.g., z powodów za które nie ponosi odpowiedzialności, może dojść do odstąpienia od wymierzenia kary. Jak słusznie bowiem podniósł skarżący, odpowiedzialność obiektywna na gruncie wspomnianego przepisu nie jest i być nie może odpowiedzialnością absolutną. Oznacza to tyle, że organ nie zajmuje się badaniem strony subiektywnej z urzędu, zatem istnieje tu swoiste domniemanie winy. Jednakże domniemanie to może być obalone przez podmiot zainteresowany.
W ocenie Sądu odpowiedzialność podmiotu za niewykonanie obowiązku osiągnięcia w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych, poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu jest zbliżona do odpowiedzialności na zasadzie ryzyka. W takim przypadku jednym z elementów zwalniających z odpowiedzialności jest przyczynienie się osób trzecich do powstania opisanych w tym przypadku skutków.
Należy przy tym podkreślić, że skarżący jeszcze przed wydaniem przez Wójta Gminy I. decyzji będącej przedmiotem niniejszej skargi, informował pracowników Urzędu Gminy I., również w formie pisemnej, że podczas odbioru odpadów stwierdzał brak segregacji odpadów przez właścicieli odpadów. Wskazał przy tym na konkretne nieruchomości. Przedłożył też stosowne dane.
Do odwołania dołączył pisma z dnia [...].07.2022r.
i [...].02.2023 r. Pomimo tych interwencji organ pozostawał bierny i całkowitą odpowiedzialnością za brak segregacji odpadów obarczył skarżącego, podczas gdy - w przeciwieństwie do Organu, przedsiębiorca nie posiada narzędzi przymusu, dzięki którym mógłby skutecznie egzekwować segregację odpadów komunalnych. Zgodnie z art. 6ka ust. 1 u.c.p.g. podmiot odbierający odpady nieposegregowane, które miały zostać posegregowane ma obowiązek poinformować o tym wójta, burmistrza, bądź prezydenta i jego jedynym narzędziem jest przekazanie informacji władzy oraz oczekiwanie podjęcia odpowiednich kroków wynikających z ustawy. Tym samym skarżący w swoim przekonaniu podjął wszelkie dostępne jej działania w celu zrealizowania w 2022 r. wymagań wynikających z art. 9g pkt 1 ustawy. Nie ma natomiast wpływu na to, jakie frakcje odpadów są jemu przekazywane przez właścicieli nieruchomości, a także jaka część odpadów ma zostać poddana recyklingowi. Skarżący podkreślał, że na terenie Gminy I. działają podmioty, które odbierają odpady np. papieru od podmiotów, od których skarżący odbiera odpady komunalne. Fakt działania tych podmiotów jest, jak twierdzi znany Organowi, który nie podejmuje jakichkolwiek kroków wobec tychże podmiotów jak również wobec właścicieli nieruchomości. Potwierdzenie tych okoliczności uzasadniałoby przyjęcie, że brak osiągnięcia wymaganych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów z zebranych odpadów komunalnych wynika z przyczyn za które osoba zobowiązana nie powinna ponosić odpowiedzialności, co skutkowałoby rozważeniem możliwości odstąpienia od nałożenia kary. Organ w tym zakresie nie przedstawił stanowiska ani działań dotyczących weryfikacji podanych okoliczności.
Te okoliczności wymagają rozważenia w ramach pełnego merytorycznego rozpoznania sprawy. W szczególności należy rozważyć, czy poprzez indywidualne umowy, jakie skarżący zawierał z kontrahentami, czy funkcjonowanie innych podmiotów, był on w stanie wpływać (w realiach wolnego rynku) na właściwą realizację nałożonych na niego ustawowych obowiązków w zakresie recyklingu. Należy zatem wziąć pod uwagę i ocenić podnoszoną przez skarżącego okoliczność, że na terenie Gminy I. działają podmioty, które odbierają odpady np. papieru od podmiotów, od których skarżący odbiera odpady komunalne, co obiektywnie uniemożliwia skarżącemu osiągnięcie wymaganych poziomów recyklingu. Skarżący przedstawił w tym względzie twierdzenia i dowody (zestawienie do pism dołączonych do odwołania), że dołożył należytej staranności, lecz kwestia ta nie została rozpatrzona.
Należy poczynić niezbędne ustalenia, wyjaśnić i ocenić, czy skarżący miał obiektywną możliwość wywiązania się (i w jakim stopniu) z obowiązku ustawowego polegającego na osiągnięciu w 2022 r. wymaganych poziomów recyklingu. W konsekwencji rozważyć, czy wobec skarżącego zachodzą przesłanki do wymierzenia kary, czy też do odstąpienia od jej wymierzenia.
Należy też nadmienić, że trafnie skarżący nawiązał do aktualnego poglądu wyrażonego przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 września 2009 r., sygn. akt SK 3/08 (OTK-A 2009/8/125), w którym podkreślono, że odpowiedzialność administracyjna nie ma charakteru absolutnego i podmiot naruszający przepisy prawa może uwolnić się od odpowiedzialności poprzez wykazanie, iż uczynił wszystko, czego można było od niego rozsądnie (podkreślenie Sądu) wymagać, by do naruszenia przepisów nie dopuścić.
Poczynione wyżej rozważania, które stanowią jednocześnie wskazania do dalszego postępowania, organy administracji uwzględnią przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji, orzekając jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 sentencji na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI