II SA/BD 110/25

II SA/Bd 110/25 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2025-09-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Grzegorz Saniewski
Joanna Janiszewska - Ziołek /przewodniczący/
Mariusz Pawełczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6093 Spółki wodne i związki wałowe
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezes Gminnej Spółki
Treść wyniku
umorzono postępowanie zaskarżonej uchwały w cześci
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1478
art. 441
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 161 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Marlena Krzyżaniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2025 r. sprawy ze skargi Z. O. na uchwałę Gminnej Spółki Wodnej w Z. K. z dnia [...] lutego 2025 r. nr [...] w przedmiocie zmiany statutu spółki wodnej 1. umarza postępowanie w zakresie § 1 zaskarżonej uchwały w części dotyczącej § 12 pkt 1 lit. c statutu Gminnej Spółki Wodnej w Z. K. ; 2. oddala skargę w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
1. Pismem z dnia 9 grudnia 2024 r. Z. O. (dalej "skarżący"), reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wniósł do tut. Sądu skargę na uchwałę nr 6/2024 Walnego Zgromadzenia Delegatów (Członków) Gminnej Spółki Wodnej Z. z dnia 19 lutego 2024 r. w sprawie zmiany Statutu Spółki Wodnej.
Zaskarżonej uchwale skarżący zarzucił naruszenie:
1) art. 446 ust. 2 pkt 1 i art. 448 pkt 7 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1478 ze zm. – dalej: "Prawo wodne") oraz § 22 ust. 6 Statutu Spółki poprzez ustalenie w statucie gminnej spółki wodnej § 12 zasad ustania członkostwa w spółce w ten sposób, że uzależnienie ustania członkostwa w spółce od podjęcia uchwały Walnego Zgromadzenia Członków GSW;
2) art. 457 ust. 1 pkt 8 Prawa wodnego oraz § 22 ust. 6 Statutu Spółki poprzez ich zastosowanie i zmianę § 12 Statutu Gminnej Spółki Wodnej w ten sposób, że dodanie do § 12 ust. 1 pkt 3, tj. określenie, że wyłączenie członka ze Spółki następuje w drodze uchwały Walnego Zgromadzenia Członków na wniosek członka spółki złożony do zarządu spółki;
3) art. 441 ust. 1 Prawa wodnego poprzez błędną wykładnię (a w konsekwencji niezastosowanie) polegające na przyjęciu, że do rezygnacji z członkostwa w spółce wodnej potrzebna jest zgoda spółki wyrażona w uchwale walnego zgromadzenia członków spółki;
4) art. 12 Konstytucji RP poprzez ustalenie zasad ustania członkostwa w gminnej spółce wodnej sprzecznie z przepisami Konstytucji gwarantującymi wolność zrzeszania się w znaczeniu przystępowania i występowania m.in. w podmiotach typu spółki wodne, w konsekwencji sprzeczność uchwały w § 12 z ww. przepisami Konstytucji RP;
5) art. 58 ust. 1-3 Konstytucji RP poprzez ustalenie zasad ustania członkostwa w gminnej spółce wodnej sprzecznie z przepisami Konstytucji gwarantującymi wolność zrzeszania się w znaczeniu przystępowania i występowania m.in. w podmiotach typu spółki wodne, w konsekwencji sprzeczność uchwały w § 12 z ww. przepisami Konstytucji RP;
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności § 12 uchwały Walnego Zgromadzenia Delegatów (Członków) Gminnej Spółki Wodnej z dnia 17 lutego 2004 r. (Statut Gminnej Spółki Wodnej) w brzmieniu nadanym uchwałą nr 6/2024 Walnego Zgromadzenia Delegatów (Członków) Gminnej Spółki Wodnej Z. z dnia 19 lutego 2024 r. w sprawie zmiany Statutu Spółki Wodnej. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm prawem przepisanych wraz z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego, a także o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania skarżącego oraz dowodu z dokumentów załączonych do skargi.
Uzasadniając podniesione zarzuty skarżący w pierwszej kolejności wyjaśnił, że pismem z dnia 8 grudnia 2023 r. złożył do Gminnej Spółki Wodnej Z. oświadczenie o wystąpieniu z członkostwa ww. spółki. Powodem podjęcia takiej decyzji było nienależyte wykonywanie przez Gminną Spółkę Wodną czynności związanych z utrzymywaniem i oczyszczaniem rowów melioracyjnych przebiegających przy nieruchomościach skarżącego, co skutkowało nagminnym zalewaniem pól uprawnych skarżącego. W odpowiedzi na ww. pismo skarżący został poinformowany, że stosownie do postanowień statutu Gminnej Spółki Wodnej wystąpienie członka ze spółki poprzedzone musi być odpowiednią uchwałą Walnego Zgromadzenia Delegatów, które zbiera się raz do roku i zaplanowane jest na luty 2024 r., po uprzednim złożenia przez członka spółki co najmniej na 3 miesiące przed końcem roku kalendarzowego pisemnego wniosku do Zarządu Gminnej Spółki Wodnej. Następnie pismem z dnia 8 lutego 2024 r. skarżący poinformował organy, że opisane wyżej zasady ustania członkostwa członków spółki naruszają zarówno ustawowe, jak i konstytucyjne zasady dobrowolności zrzeszania się w podmiotach takich jak gminne spółki wodne. Dalej skarżący wskazał, że nie został zawiadomiony o terminie i miejscu Walnego Zebrania Delegatów Spółki, jak i o sposobie załatwienia jego wniosku, a żadne informacje w sprawie, w tym podjęte uchwały nie zostały mu doręczone. Następnie na skutek otrzymania wezwania do zapłaty składek członkowskich skarżący zwrócił się ponownie do Gminnej Spółki Wodnej w dniu 11 października 2024 r. o zajęcie stanowiska w sprawie złożonego przez niego wypowiedzenia członkostwa. Skarżący zwrócił się także o interwencję do Starosty Powiatu I. oraz Rzecznika Praw Obywatelskich, jak również wzywał Gminną Spółkę Wodną do usunięcia naruszeń prawa. Pismem z dnia 18 listopada 2024 r. Gminna Spółka Wodna poinformowała skarżącego, że jego wniosek został przedstawiony na Walnym Zgromadzeniu Delegatów w dniu 19 lutego 2024 r. w toku którego członkowie spółki zaakceptowali wniosek, jednakże w przedmiocie ustania członkostwa konieczne jest podjęcie uchwały przez Walne Zgromadzenie Delegatów, które zaplanowane jest na 2025 r. Skarżący wskazał, że do ww. pisma została załączona skarżona niniejszą skargą uchwała.
W ocenie skarżącego postanowienia § 12 statutu spółki przewidujące wyłączenie członka ze spółki jedynie na podstawie uchwały walnego zgromadzenia delegatów spółki, w tym także w sytuacji złożenia przez członka wniosku o wyłączenie, pozostają sprzeczne z zasadami dobrowolności zrzeszenia w ramach organizacji. Skarżący podniósł, że członkostwo w spółce wodnej jest dobrowolne, co wynika z art. 441 ust. 1 u.p.w, i podkreślił, że dobrowolność członkostwa oznacza również swobodę wystąpienia ze spółki. Powyższe stanowisko skarżący podparł orzecznictwem sądów administracyjnych. Ponadto skarżący wskazał, że dobrowolność zrzeszania się gwarantują przepisy konstytucyjne.
2. W odpowiedzi na skargę Gminna Spółka Wodna w Z. (dalej "organ", "Spółka"), reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika wniosła o umorzenie postępowania w związku z powzięciem w dniu 11 lutego 2025 r. przez Walne Zgromadzenie Delegatów (Członków) Gminnej Spółki Wodnej Z. uchwały nr 3/2025 oraz uchwały nr 4/2025, wskutek czego § 12 statutu uchylony został ust. 1 lit. c. Ponadto Spółka wniosła o nieobciążanie jej kosztami postępowania.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ wskazał, że uchwała nr 3/2025 z dnia 11 lutego 2025 r. uchyliła uchwałę nr 6/2024 z dnia 19 lutego 2024 r. Ponadto uchwałą nr 4/2025 z dnia 11 lutego 2025 r. zmieniono Statut Spółki poprzez wprowadzenie do § 12 statutu ustępu drugiego w brzmieniu "Wyłączenie członka ze Spółki następuje poprzez złożenie oświadczenia o wystąpieniu z członkostwa do Zarządu Spółki". Tym samym obecne brzmienie statutu nie zawiera żadnych ograniczeń w zakresie wystąpienia członka ze Spółki. W ocenie organu postępowanie stało się zatem bezprzedmiotowe, gdyż odpadła przyczyna zaskarżenia. Ponadto organ wyjaśnił, że wprowadzenie do statutu zaskarżonego postanowienia było wynikiem bezpośredniej sugestii pracownika Starostwa Powiatu I. , co było spowodowane poszanowaniem ustawowego zwierzchnictwa Starosty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
3. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") stanowi, że sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.
Takie szczególne uregulowanie zostało przewidziane w art. 462 Prawa wodnego z którego wynika, że nadzór i kontrolę nad działalnością spółki wodnej sprawuje właściwy miejscowo starosta (ust. 1). Zarząd przedkłada staroście uchwały organów spółki wodnej w terminie 7 dni od dnia ich podjęcia (ust. 2). Uchwały organów spółki wodnej sprzeczne z prawem lub statutem są nieważne (ust. 3). O nieważności uchwały organów spółki wodnej, podjętej w zakresie działalności, o której mowa w art. 441 ust. 1 i 3, w całości lub w części orzeka, w drodze decyzji, starosta, który w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały nadaje decyzję w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w przypadku, o którym mowa w art. 391 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, wprowadza decyzję do systemu teleinformatycznego (ust. 4). W przypadku nieistotnego naruszenia prawa starosta nie stwierdza nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, iż wydano ją z naruszeniem prawa (ust. 6). Po upływie terminu wskazanego w ust. 4, starosta nie może we własnym zakresie stwierdzić nieważności uchwały organu spółki wodnej. W tym przypadku starosta może zaskarżyć uchwałę podjętą w zakresie działalności, o której mowa w art. 441 ust. 1 i 3, do sądu administracyjnego (ust. 8). Każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą organu spółki wodnej podjętą w zakresie działalności, o której mowa w art. 441 ust. 1 i 3, może - po bezskutecznym wezwaniu spółki wodnej do usunięcia naruszenia - zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego, chyba że w sprawie orzekał już na podstawie ust. 8 sąd administracyjny i skargę oddalił (ust. 10).
W świetle przytoczonych wyżej regulacji należy stwierdzić, że zaskarżalność uchwał organów spółki wodnej została ograniczona do ustalonej kategorii uchwał, przez odesłanie do zakresu działalności spółek wodnych określonego w art. 441 ust. 1 i 3 Prawa wodnego.
Zgodnie z art. 441 Prawa wodnego spółki wodne są niepublicznymi formami organizacyjnymi, które nie działają w celu osiągnięcia zysku, zrzeszają osoby fizyczne lub prawne na zasadzie dobrowolności i mają na celu zaspokajanie wskazanych przepisami ustawy potrzeb w zakresie gospodarowania wodami (ust. 1). Spółki wodne mogą być tworzone w szczególności do wykonywania, utrzymywania oraz eksploatacji urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do:
1) zapewnienia wody dla ludności, w tym uzdatniania i dostarczania wody;
2) ochrony wód przed zanieczyszczeniem, w tym odprowadzania i oczyszczania ścieków;
3) melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na zmeliorowanych gruntach;
4) ochrony przed powodzią;
5) odwadniania gruntów zabudowanych lub zurbanizowanych (ust.3).
Skarżący przed wniesieniem skargi wezwał spółkę do usunięcia naruszenia prawa, a zatem spełnione zostały warunki formalne do wniesienia skargi.
4. Uwzględniając poglądy doktryny i orzecznictwa należy przyjąć, że spółka to podmiot prawa, utworzony przez osoby fizyczne i osoby prawne, w celu wykonywania zadań o charakterze publicznoprawnym, związanych z gospodarką wodną a po zatwierdzeniu statutu przez starostę uzyskuje osobowość prawną. W przeciwieństwie do spółek prawa handlowego – członkostwo w spółce wodnej wiązać się będzie zawsze z obowiązkiem realizowania określonych w ustawie celów. Członek spółki wodnej nie ma obowiązku wnoszenia udziałów, lecz ciąży na nim obowiązek udostępnienia gruntów do wykonania i utrzymania urządzeń wodnych służących do realizacji celów spółki, członkostwo w spółce wiąże się ściśle z realizacją zadań spółki. W konsekwencji członkiem spółki wodnej może być podmiot, który ma możliwość realizacji celów ustawowych i statutowych, który jest właścicielem określonych gruntów, służących prawidłowej gospodarce wodnej. Udział w spółce w charakterze członka nie podlega samoistnemu obrotowi prawnemu, lecz ma charakter osobisty i wiąże się z prawem do danego gruntu.
Z treści art. 441 ust. 1 Prawa wodnego wyraźnie wynika, że członkostwo w spółce wodnej jest dobrowolne. Dobrowolność członkostwa oznacza zarówno swobodę przystąpienia do zrzeszenia, jak i wystąpienia z niego, również w sytuacji, gdy członkostwo w spółce wodnej powstało w wyniku następstwa prawnego. Członkostwo w spółce wodnej zależy tylko i wyłącznie od woli zainteresowanego, a skoro tak to wola zarówno pozostania w niej, jak i wystąpienia ze spółki wodnej nie może być dorozumiana, musi być w sposób wyraźny ujawniona (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 października 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 321/23, LEX nr 3625497).
W tym miejscu wskazania wymaga, że aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest Uchwała nr 6/2024 Walnego Zgromadzenia Delegatów (Członków) Gminnej Spółki Wodnej Z. z dnia 19 lutego 2024 r. w sprawie zmiany Statutu Spółki Wodnej. § 1 skarżonej uchwały zakłada zmianę § 12 Statutu Spółki, w ten sposób, że przepis ten otrzymał brzmienie: "Wyłączenie członka Spółki następuje:
1. W drodze uchwały Walnego Zgromadzenia Członków (lub Delegatów) w przypadku:
a) działania na szkodę spółki,
b) niewypełniania innych obowiązków statutowych,
c) na wniosek członka spółki złożony do Zarządu Spółki."
Treść zaskarżonej uchwały wymagająca podjęcia uchwały Walnego Zgromadzenia Członków (lub Delegatów) w przypadku złożenia wniosku członka spółki o wystąpienie ze spółki stoi zatem w sprzeczności z art. 441 ust. 1 Prawa wodnego, bowiem jak wskazano powyżej z treści art. 441 ust. 1 Prawa wodnego wyraźnie wynika, że członkostwo w spółce wodnej jest dobrowolne. Nie można zatem uzależnić wystąpienia ze spółki jego członka od zgody organu Spółki w drodze uchwały.
Należy jednak podkreślić, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją uchylenia § 1 uchwały w części dotyczącej § 12 pkt 1 lit. c statutu będącej przedmiotem niniejszego postępowania uchwałą nr 3/2025 Walnego Zgromadzenia Delegatów (Członków) Gminnej Spółki Wodnej Z. z dnia 11 lutego 2025 r. Tym samym § 1 przedmiotowej uchwały w części dotyczącej § 12 pkt 1 lit. c statutu został wyeliminowany z obrotu prawnego. W konsekwencji stwierdzić należy, że w sprawie wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego we wskazanym zakresie. Z kolei stwierdzenie bezprzedmiotowości postępowania skutkuje jego umorzeniem, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., ponieważ przed wydaniem wyroku przestał istnieć przedmiot zaskarżenia.
Zgodnie z treścią art. 161 § 1 pkt p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn, niż cofnięcie skargi lub śmierć strony, stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego "z innych przyczyn" w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi wtedy, gdy w toku postępowania, a przed wydaniem wyroku, przestaje istnieć przedmiot zaskarżenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt II OSK 85/05 LEX nr 188791). Taka sytuacja zaistnieje wówczas, gdy zaskarżony akt zostanie pozbawiony bytu prawnego, na skutek m.in. uchylenia tego aktu. Uchylenie w okolicznościach niniejszej sprawy zaskarżonej uchwały w części § 1 dotyczącej § 12 pkt 1 lit. c statutu oraz stwierdzenie, że uchwała ta nie wywołała i nie będzie mogła wywołać skutków prawnych, stworzyło niewątpliwie stan bezprzedmiotowości postępowania sądowego w tym zakresie.
5. Odnosząc się do pozostałej części zaskarżonej uchwały dotyczącej zmian w § 12 pkt 1 lit. a i b statutu Spółki należy wskazać, że zgodnie z art. 448 ust. 1 pkt 7 Prawa wodnego statut spółki wodnej określa w szczególności warunki przyjmowania nowych członków spółki wodnej, wykluczania członków ze spółki wodnej, ustania członkostwa w spółce wodnej oraz rezygnacji z członkostwa w tej spółce. Z przepisu tego wynika, że ustawodawca umożliwił spółce wodnej określenie w statucie spółki sposobu i przesłanek wykluczania członków ze spółki wodnej, mając przy tym na względzie dobrowolność uczestnictwa w spółce wodnej w myśl art. 441 ust. 1 Prawa wodnego. Tym samym zapis w statucie zezwalający na wyłączenie członka ze spółki w przypadku działania na szkodę spółki lub w przypadku niewypełniania innych obowiązków statutowych w drodze uchwały Walnego Zgromadzenia Członków (lub Delegatów), należy uznać za zgodny z art. 448 ust. 1 pkt 7 Prawa wodnego. W tym stanie rzeczy nie można uznać, aby zaskarżona uchwała naruszała art. 441 ust. 1 Prawa wodnego w zakresie zmian w § 12 pkt 1 lit. a i b statutu spółki.
6. Podsumowując, zaskarżona uchwała naruszała przepisy prawa jedynie w zakresie § 1 uchwały w części dotyczącej zmian w § 12 pkt 1 lit. c statutu Spółki, jednak – jak już powyżej wskazano – uchwałą nr 3/2025 Walnego Zgromadzenia Delegatów (Członków) Gminnej Spółki Wodnej Z. z dnia 11 lutego 2025 r., zaskarżona uchwała w powyżej wskazanej części została uchylona i w tym zakresie skarga stała się bezprzedmiotowa. W pozostałej części zaskarżona uchwała jest natomiast zgodna z przepisami art. 441 ust. 1 i 3 1 Prawa wodnego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzono postępowanie sądowe w zakresie § 1 uchwały w części dotyczącej zmian w § 12 pkt 1 lit. c statutu Spółki z uwagi na stan bezprzedmiotowości podstępowania sądowego
W pozostałym zakresie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalono skargę, nie dostrzegając (także z urzędu) uchybień, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania spornych zapisów uchwały z obrotu prawnego.