IV SA/WR 88/25

IV SA/Wr 88/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-06-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Aneta Brzezińska
Ewa Kamieniecka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 27 grudnia 2024 r. nr SKO.ŚR/41/172/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 26 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 640/23 oddalił w całości skargę W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr SKO.ŚR/41/253/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. J. WSA uznał, że brak było podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, gdy ta pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W dniu 30 września 2024 r. W. J. ponownie złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Starej Kamienicy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r. w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. J. Do wniosku strona załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Jeleniej Górze z dnia 9 maja 2023 r., zaliczające matkę strony do znacznego stopnia niepełnosprawności od 13 lutego 2023 r. (symbol przyczyny niepełnosprawności 05-R, 10-N, 02-P) oraz stwierdzające konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 26 lutego 2024 r., ustalające, że matka strony jest niezdolna do samodzielnej egzystencji od 31 marca 2026 r.
Decyzją z dnia 30 października 2024 r. nr GOPS.513A.000177.10.2024 Wójt Gminy Stara Kamienica odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest wyłącznie osobie sprawującej opiekę nad osobą do 18 – go roku życia. Natomiast matka strony ma obecnie 70 lat.
W odwołaniu od decyzji strona zarzuciła, że wiek matki nie powinien dyskwalifikować strony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ byłoby to sprzeczne z Konstytucją RP.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze decyzją z dnia 27 grudnia 2024 r. nr SKO.ŚR/41/172/24 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. SKO wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym przez art. 43 pkt 4 ustawy z dnia 17 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m. in. osobom na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia. Przepis ten wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na osoby niepełnosprawne, które ukończyły 18. rok życia. Takie osoby niepełnosprawne mogą się ubiegać o świadczenie wspierające w ZUS. Skoro matka odwołującej się ukończyła 18. rok życia, to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawczyni.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzuciła organowi:
- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323) przez błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, chociaż nie zachodzą negatywne przesłanki, określone w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych,
- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 128, art. 23, art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z art. 69 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wykładni językowej zamiast celowościowej, co pozbawiło stronę wsparcia ze strony Państwa.
W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że organy odmówiły przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ matka skarżącej stała się osobą niepełnosprawną po 18 – tym roku życia. Skarżąca wyjaśniła, że ponownie zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zmianę przepisów ustawy od 1 stycznia 2024 r. i wyeliminowanie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, tj. pozostawanie przez matkę w związku małżeńskim. Obecnie nie ma więc przeszkód do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm., dalej u.ś.r.).
Na wstępie dalszej części rozważań należy podkreślić, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła znacząca zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonana na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429) (dalej: ustawa o świadczeniu wspierającym) - uchylono m.in. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zmianie uległa też treść art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Obecnie nie jest również możliwe uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki nad pełnoletnią osobą niepełnosprawną. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie jest przysługiwanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z uwagi na opiekę sprawowaną nad niepełnosprawną matką (70 lat) w związku z wnioskiem złożonym w dniu 30 września 2004 r.
Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli przepisy obowiązujące przed 1 stycznia 2024 r. Innymi słowy, o tym który stan prawny znajdzie zastosowanie w konkretnej sprawie decyduje moment powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jeżeli prawo do świadczenia powstało do 31 grudnia 2023 r., to w sprawie znajdzie zastosowanie dotychczasowy stan prawny, a więc przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do tego dnia. Jeżeli zaś prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało po 31 grudnia 2023 r., to znajdzie zastosowanie nowy stan prawny wprowadzony przepisami ustawy o świadczeniu wspierającym. Nie budzi wątpliwości, że w razie ustalenia, że art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym nie znajdzie zastosowania, organ winien rozpatrzyć wniosek na gruncie przepisów obowiązujących w dniu orzekania, tj. uwzględniając nowe brzmienie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy podkreślić, że decydujące znaczenie dla powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma data złożenia kompletnego wniosku.
W ocenie Sądu, skoro wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca złożyła do organu pierwszej instancji w dniu 30 września 2024 r., to organy prawidłowo przyjęły, że zastosowanie w sprawie znajdą przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm.).
Matka skarżącej ma 70 lat, zatem w dacie złożenia przez skarżącą wniosku ukończyła 18 - ty rok życia, a więc bez wątpienia nie został spełniony warunek określony w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych po nowelizacji. W konsekwencji powyższego prawidłowo organy stwierdziły, że obowiązujące przepisy nie dają podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jeszcze raz należy podkreślić, że w obecnym stanie prawnym o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia.
Wbrew twierdzeniom skargi powodem odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie było powstanie niepełnosprawności matki skarżącej po 18 – tym roku życia, ale wiek matki skarżącej (70 lat). Nieistotne jest więc, czy matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, ale decydujący jest wiek osoby niepełnosprawnej.
Stwierdzić zatem należy, że w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa materialnego ani procesowego. Bezzasadny jest więc zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również wskazywanych w skardze przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz przepisów Konstytucji RP. Organ nie naruszył także art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., ponieważ organ nie stosował przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Ubocznie zauważyć natomiast można, że obecnie osobie niepełnosprawnej, która ukończyła 18 rok życia przysługuje świadczenie wspierające, które wraz ze zmianą przepisów dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostało wprowadzone do systemu prawnego ustawą o świadczeniu wspierającym od 1 stycznia 2024 r. Nieuzasadniony jest więc zarzut skarżącej, że osoby niepełnosprawne pozbawione zostały wsparcia ze strony Państwa.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.