III SA/LU 497/22

III SA/Lu 497/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Strzelec /sprawozdawca/
Iwona Tchórzewska
Robert Hałabis /przewodniczący/
Symbol z opisem
6038 Inne uprawnienia  do  wykonywania czynności  i zajęć w sprawach objętych symbolem 603
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis Sędziowie: Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Protokolant: Referent Małgorzata Rębacz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie na rzecz P. S. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 8 sierpnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej Kolegium, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania J. R. (egzaminator), uchyliło decyzję Marszałka Województwa L. z dnia 5 lipca 2022 r., w przedmiocie unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego na prawo jazdy, a następnie odmówiło unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego w zakresie kategorii B+E prawa jazdy.
Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.
P. S. (egzaminowany) uzyskał negatywny wynik praktycznej części egzaminu państwowego na prawo jady kat. B+E, odbytego w dniu [...] Ruchu Drogowego w L. (dalej WORD), stosownie do postanowień § 16 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 czerwca 2019 r. w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach (Dz. U. z 2019 r., poz. 1206 ze zm.), dalej rozporządzenie w sprawie egzaminowania.
Z pisemnego wyjaśnienia egzaminatora z dnia 1 czerwca 2022 r. wynikało, że przerwał egzamin wobec popełnienia błędu przez egzaminowanego, który przystąpił do przeciągania przyczepy siłą własnych rąk i ustawienia urządzenia sprzęgającego przyczepy nad główkę haka pojazdu silnikowego w celu sprzęgania przyczepy z pojazdem silnikowym uprzednio zwalniając hamulec postojowy.
Egzaminowany złożył skargę dotyczącą praktycznego egzaminu państwowego, którą Dyrektor WORD w L. przekazał Marszałkowi Województwa L. (dalej organ I instancji), zgodnie z art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2021 r., poz. 1212 ze zm.), dalej też jako u.k.p.
Organ I instancji wszczął postępowanie w niniejszej sprawie, a następnie decyzją z dnia 5 lipca 2022 r., działając m.in. na podstawie art. 68 ust. 1 w związku z art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p., unieważnił praktyczny egzamin państwowy P. S. w zakresie kategorii B+E prawa jazdy.
W ocenie organu I instancji egzamin został przeprowadzony z naruszeniem obowiązujących przepisów. W opinii organu I instancji egzaminator dokonał błędnej oceny prawidłowości zadania wykonanego przez egzaminowanego. W konsekwencji wystawienie negatywnej oceny egzaminu było wadliwe. Według obecnie obowiązującego rozporządzenia w sprawie egzaminowania zmienionego rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 2 sierpnia 2021 r. (Dz. U. z 2021 r. poz. 1426), zaistniała sytuacja, czyli zwolnienie hamulca postojowego przyczepy, której urządzenie sprzęgające ustawione jest maksymalnie 0,5 m od haka pojazdu silnikowego daje możliwość egzaminowanemu przeciągnięcie przyczepy (po uprzednim zwolnieniu hamulca postojowego przyczepy) siłą własnych rąk i ustawienie urządzenia sprzęgającego bezpośrednio nad kulistą główką haka pojazdu silnikowego. Następnie egzaminowany przechodzi do opuszczenia urządzenia sprzęgającego na główkę haka pojazdu silnikowego w celu sprzęgnięcia przyczepy z pojazdem. Tym samym, sprzęganie przyczepy z pojazdem silnikowym przez egzaminowanego zostało wykonane prawidłowo i nie doszło do możliwości zastosowania przez egzaminatora w tym przypadku § 16 ust.1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie egzaminowania. Organ I instancji wskazał również, że zabezpieczenie linką przyczepy przed samowolnym jej przemieszczeniem się (co sugerował egzaminator na załączonym monitoringu) nie jest odpowiednim zachowaniem, gdyż linka zabezpieczająca odgrywa inną rolę, a mianowicie służy do uaktywnienia dźwigni hamulca ręcznego przyczepy z hamulcem najazdowym, gdy podczas jazdy dojdzie do rozprzęgnięcia zestawu.
Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł egzaminator. Odwołując się do treści rozporządzenia w sprawie egzaminowania, podniósł, że rozporządzenie precyzyjnie wskazuje, że dopiero po złączeniu pojazdów można opuścić hamulec przyczepy. Przetaczanie niezabezpieczonej przyczepy, której rzeczywista masa całkowita wynosi co najmniej 800 kg przez osobę zdającą jest niezgodne z obowiązującym prawem i stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia.
Kolegium uznało, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Kolegium wyjaśniło, że P. S. miał wykonać zadanie sprzęgania przyczepy z pojazdem silnikowym (sytuacja wyjściowa - pojazd silnikowy obok przyczepy). Z przebiegu egzaminu wynika, że egzaminowany zwolnił hamulec przyczepy w celu przeciągnięcia siłą własnych rąk i ustawienia urządzenia sprzęgającego bezpośrednio nad główką haka pojazdu silnikowego, następnie opuścił urządzenie sprzęgające na główkę tego haka w celu sprzęgnięcia przyczepy z pojazdem. Czynności te jako niezgodne ze sposobem wykonania zadania egzaminacyjnego zostały ocenione negatywnie przez egzaminatora, który przerwał prowadzony egzamin z uwagi na to, że zachowanie osoby zdającej zagrażało bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego.
W opinii Kolegium organ I instancji w swojej ocenie zachowania egzaminatora pominął fakt, że zgodnie z przywołanym brzmieniem rozporządzenia w wykonaniu przedmiotowego zadania egzaminacyjnego w zakresie cofnięcia pojazdem silnikowym w kierunku przyczepy w sposób umożliwiający dokonanie sprzęgnięcia, w przypadku egzaminu w zakresie prawa jazdy kategorii B+E dopuszczalne jest wprawdzie, aby po zakończeniu cofania urządzenie sprzęgające przyczepy nie znajdowało się bezpośrednio nad kulistą główką haka pojazdu silnikowego, a jego odległość od główki haka nie powinna przekraczać 0,5 m (co wynika z tiret 3 wskazanego wyżej pkt 4 lit b), ale zwolnienie hamulca postojowego, jeżeli przyczepa jest wyposażona w hamulec postojowy może nastąpić dopiero po dokonaniu regulacji wysokości zaczepu przyczepy (w przypadku gdy konstrukcja przyczepy to umożliwia), połączenia zaczepu przyczepy z hakiem lub zaczepem pojazdu silnikowego oraz zabezpieczenie przed rozłączeniem oraz podłączeniu do pojazdu silnikowego: przewodów elektrycznych przyczepy (silnik pojazdu wyłączony), przewodów hamulcowych przyczepy, sprawdzenie działania świateł przyczepy (o czym przesądza sposób wykonania zadania opisany w tiret 4-6). Skoro więc egzaminowany zwolnił hamulec przed połączeniem zespołu pojazdu i naczepy, to słusznie wskazuje egzaminator, że stworzyło to zagrożenie dla bezpieczeństwa i w normalnych warunkach drogowych mogło spowodować nawet wypadek, kolizję z innym pojazdem. Dalej Kolegium podniosło, że dziwi przy tym tolerowanie praktyki przesuwania naczep siłą własnych rąk, z naruszeniem zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz aprobowanie takich zachowań u egzaminowanych. To, że bez zwolnienia hamulca sprzęgnięcie zestawu pojazdu i naczepy nie byłoby możliwe świadczy, w ocenie Kolegium, o braku odpowiednich umiejętności u egzaminowanego i z pewnością nie powinno oznaczać dopuszczenia takiej możliwości w celu wykonania zadania egzaminacyjnego. To egzaminowany powinien posiadać odpowiednie umiejętności i dostosować się do sposobu wykonania zadania egzaminacyjnego a nie zadanie egzaminacyjne i egzaminator ma dostosować się do umiejętności egzaminowanego.
Ponadto Kolegium odwołało się do treści dwóch przepisów. Po pierwsze wskazało na przepis § 43 ust. 4 pkt 9 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2016 r. poz. 2022), dalej rozporządzenie w sprawie warunków technicznych pojazdów, który stanowi m.in., że zespół pojazdów w zakresie prawa jazdy kategorii B+E powinien mieć dopuszczalną masę całkowitą powyżej 3,5 t i składać się z pojazdu samochodowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 t, z wyjątkiem autobusu lub motocykla oraz przyczepy, której rzeczywista masa całkowita wynosi co najmniej 800 kg (lit. c). Po drugie odwołało się do regulacji § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych oraz innych pracach związanych z wysiłkiem fizycznym (Dz.U. z 2018, poz. 1139), która wskazuje, że dopuszczalna masa ładunku przemieszczanego na wózku 3 i więcej kołowym, po terenie o nachyleniu nieprzekraczającym 5%, płaskim o twardej i gładkiej nawierzchni, łącznie z masą wózka, nie może przekraczać dla mężczyzn 450 kg. W nawiązaniu do powołanych przepisów Kolegium wskazało, że nie jest dopuszczalne przetaczanie przyczepy, której rzeczywista masa całkowita wynosi co najmniej 800 kg, także podczas egzaminu na prawo jazdy, co bezzasadnie de facto dopuścił organ I instancji podczas oceny przebiegu przedmiotowego egzaminu.
W skardze na decyzję Kolegium P. S. ( dalej skarżący) zarzucił:
- naruszenie przepisu określonego w załączniku nr 2 do rozporządzenia w tabeli 4 poz. 1 w kolumnie nr 3 w punkcie 4 lit. b rozporządzenia w sprawie egzaminowania, przez dokonanie błędnej interpretacji do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, będącej wynikiem błędnego przyjęcia, iż egzaminowany nie mógł zwolnić hamulca przyczepy w celu przeciągnięcia przyczepy siłą własnych rąk, i ustawić urządzenia sprzęgającego bezpośrednio nad główką haka pojazdu silnikowego, w sytuacji gdy jednoznaczna treść tego przepisu nakazuje przyjąć, że "(...) w przypadku egzaminu w zakresie prawa jazdy kategorii B+E nie jest wymagane, aby po zakończeniu cofania urządzenie sprzęgające przyczepy znajdowało się bezpośrednio nad kulistą główką haka pojazdu silnikowego, jednak jego odległość od główki haka nie powinna przekraczać 0,5 m (...) ", podczas gdy długość linki zabezpieczającej nie pozwala na dokonanie sprzęgnięcia w odległości pojazdu silnikowego z przyczepą bez zwolnienia hamulca przyczepy - co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania tego przepisu;
- naruszenie § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych oraz innych pracach związanych z wysiłkiem fizycznym, poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy powołany przepis odnosi się do pracowników, zaś egzaminowany podczas egzaminu państwowego nie jest pracownikiem Wojewódzkiego Ośrodka Ruchu Drogowego, dlatego też powołany przepis nie może być do niego stosowany.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji Kolegium z dnia 8 sierpnia 2022 r. i o zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ odwoławczy nie zauważa, że zgodnie z treścią zmienionego przepisu dopuszczona została możliwość podjazdu na odległość do maksymalnie 0,5 m od zaczepu przyczepy, w związku z czym linka przyczepy powinna być dostosowana do takiego manewru. Wskazał, że linka w przyczepie egzaminacyjnej nie jest dostosowana do zmiany przepisów, jej długość nie pozwala na połączenie z pojazdem silnikowym jeżeli kulista główka haka pojazdu jest w odległości do 0,5 m od urządzenia sprzęgającego przyczepy. Dodatkowo skarżący podkreślił, że ładunek na przyczepie ma być rozmieszczony równomiernie i zabezpieczony w taki sposób, aby nie miał możliwości przemieszczenia i jeżeli jest w taki sposób rozmieszczony to nie ma możliwości, aby przyczepa znajdująca się na równym, płaskim podłożu (a taki jest na placu manewrowym) po uprzednim zabezpieczeniu linką awaryjną i zwolnieniu hamulca samoistnie się przemieściła.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Kolegium poddanej sądowej kontroli legalności stanowiły zasadniczo przepisy ustawy o kierujących pojazdami.
W myśl art. 67 ust. 1 u.k.p., marszałek województwa sprawuje nadzór nad przeprowadzaniem egzaminów państwowych, o których mowa w art. 51 ustawy, w ramach którego m.in. rozpatruje skargi dotyczące egzaminu (pkt 1) oraz unieważnia egzamin (pkt 4).
Zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p., marszałek województwa, w drodze decyzji administracyjnej, unieważnia egzamin państwowy, jeżeli był przeprowadzony w sposób niezgodny z przepisami ustawy, a ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na jego wynik. Marszałek województwa unieważnia egzamin państwowy z urzędu lub na wniosek dyrektora wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego (art. 72 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p.). Unieważniony egzamin przeprowadza się ponownie na koszt wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego (art. 72 ust. 3 u.k.p.).
Z treści przepisu art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p. wynika zatem, że wydanie decyzji o unieważnieniu egzaminu uzależnione jest od spełnienia łącznie następujących przesłanek:
1. stwierdzenia, że egzamin na prawo jazdy przeprowadzony był niezgodnie z przepisami,
2. wykazania, że ujawnione nieprawidłowości miały wpływ na wynik egzaminu.
Użyty przez ustawodawcę zwrot "niezgodnie z przepisami ustawy", nie oznacza tylko niezgodności z przepisami ustawy, lecz także niezgodności z przepisami wykonawczymi do ustawy, tj. rozporządzenia w sprawie egzaminowania.
Zgodnie z § 28 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie egzaminowania osoba egzaminowana uzyskuje negatywny wynik części praktycznej egzaminu państwowego, jeżeli: a) dwukrotnie nieprawidłowo wykonała to samo zadanie egzaminacyjne, b) zachodzą okoliczności, o których mowa w § 16 ust. 1 pkt 1, 3, 4 i 6.
Zgodnie z § 16 ust. 1 przedmiotowego rozporządzenia egzaminator przerywa egzamin państwowy:
1) jeżeli zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 52 ust. 2 ustawy, w szczególności określone w tabeli nr 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia;
2) jeżeli stwierdził awarię urządzenia rejestrującego uniemożliwiającą rejestrację przebiegu części praktycznej egzaminu państwowego, a nie ma możliwości przeprowadzenia części praktycznej egzaminu państwowego pojazdem wyposażonym w sprawne urządzenie rejestrujące;
3) na wniosek osoby egzaminowanej;
4) w przypadku, o którym mowa w § 32;
5) jeżeli stwierdził awarię pojazdu egzaminacyjnego uniemożliwiającą dalsze prowadzenie części praktycznej egzaminu państwowego, a nie ma możliwości przeprowadzenia części praktycznej egzaminu państwowego innym pojazdem egzaminacyjnym;
6) jeżeli stwierdził, że osoba egzaminowana jest pod wpływem alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu.
Kontrolowany egzamin został przerwany z powodu stwierdzenia przez egzaminatora, zaistnienia okoliczności określonej w art. 52 ust. 2 u.k.p. Egzaminator uznał, że zaistniał przypadek zachowania osoby egzaminowanej zagrażający bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego skutkujący przerwaniem egzaminu państwowego, a mianowicie egzaminowany stworzył zagrożenie przez zwolnienie hamulca przyczepy przed sprzęgnięciem jej z pojazdem.
Na podstawie art. 52 ust. 2 ustawy część praktyczna egzaminu może zostać zakończona przed wykonaniem wszystkich określonych zakresem egzaminu zadań jedynie w przypadku, gdy zachowanie osoby zdającej zagraża bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego.
Użyty w tym przepisie zwrot "jedynie w przypadku" wyraźnie wskazuje, że tylko zaistnienie sytuacji, w której "zachowanie osoby zdającej zagraża bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego", może być podstawą do przerwania egzaminu. Ponadto użyty przez ustawodawcę zwrot "zagraża bezpośrednio" wskazuje, że powinno to być zachowanie, które realnie powoduje zagrożenie. Chodzi tu więc wyłącznie o takie sytuacje, gdy nie można kontynuować części praktycznej egzaminu bez narażania uczestników ruchu drogowego na szkody w zdrowiu. To zdarzenia, których interpretacja w świetle zebranych dowodów jest ewidentna. Potencjalna zaś możliwość stworzenia zagrożenia winna raczej być rozpatrywana w kategoriach przesłanki błędu w wykonaniu danego zadania, nie zaś jako przesłanki przerwania egzaminu praktycznego na prawo jazdy (zob. np. wyroki w sprawach sygn. akt: II GSK 14/22, II SA/Go 4/22, II SA/Sz 1110/20 – orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA).
W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie mając na względzie takie rozumienie przesłanki zachowania bezpośrednio zagrażającego życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego, a przede wszystkim treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego dotyczących sposobu wykonania części ocenianego zadania egzaminacyjnego - sprzęganie przyczepy z pojazdem silnikowym, nie można było przyjąć, że w okolicznościach faktycznych sprawy doszło do takiego zachowania po stronie egzaminowanego. Zapis video z przebiegu wykonania manewru nie pozwala na taką ocenę. W ocenie składu orzekającego należało podzielić stanowisko organu I instancji, że egzaminowany w okolicznościach rozpatrywanego przypadku wykonując zadanie egzaminacyjne nie naruszył przepisów prawa, a zatem zastosowanie przez egzaminatora regulacji § 28 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 16 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie egzaminowania było nieuprawnione.
Stan faktyczny nie był sporny. Jak wynika z akt, egzaminator w arkuszu egzaminacyjnym wskazał, że przyczyną wystawienia oceny negatywnej oraz przerwania egzaminu było "opuszczenie hamulca przyczepy nie zabezpieczone – interwencja". Egzaminator ocenił zwolnienie przez egzaminowanego hamulca przyczepy w celu przeciągnięcia jej siłą własnych rąk i ustawienia urządzenia sprzęgającego bezpośrednio nad główką haka pojazdu silnikowego jako działanie niezgodne ze sposobem wykonania zadania egzaminacyjnego i zagrażające bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego.
Stanowisko to podzielił organ odwoławczy uchylając decyzję organu I instancji i odmawiając unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego.
W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera jednak argumentacji przemawiającej za przyjęciem takiej wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa.
Analizując prawidłowość wykonania zadania egzaminacyjnego przez skarżącego, wskazać należy, że zgodnie z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia w sprawie egzaminowania, część praktyczna egzaminu państwowego polega na wykonaniu na placu manewrowym zadań określonych dla prawa jazdy kategorii B+E, C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D, D+E lub T zadań określonych w tabeli nr 2 w poz. 1 i 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia oraz w jednym z zestawów określonych w tabeli nr 3 załącznika nr 2 do rozporządzenia - zgodnie z techniką kierowania pojazdem i kryteriami określonymi w tabeli nr 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia (...).
W wyżej wymienionej tabeli nr 4 pod pozycją 1 w kolumnie nr 3 w pkt 4 lit. b opisany został manewr sprzęgania przyczepy z pojazdem silnikowym (sytuacja wyjściowa - pojazd silnikowy obok przyczepy). Wskazano, że na wykonanie zadania osoba egzaminowana ma nie więcej niż 15 minut, a osoba niepełnosprawna, mająca niedowład kończyn dolnych lub górnych, ma na wykonanie tego zadania nie więcej niż 30 minut.
Sposób wykonania części zadania określonego w pkt 4 lit. b jest następujący:
- podjazd pojazdem silnikowym przed przyczepę,
- odbezpieczenie (otwarcie) mechanizmu sprzęgającego w pojeździe,
- cofnięcie pojazdem silnikowym w kierunku przyczepy w sposób umożliwiający dokonanie sprzęgnięcia – w przypadku egzaminu w zakresie prawa jazdy kategorii B+E nie jest wymagane, aby po zakończeniu cofania urządzenie sprzęgające przyczepy znajdowało się bezpośrednio nad kulistą główką haka pojazdu silnikowego, jednak jego odległość od główki haka nie powinna przekraczać 0,5 m,
- regulacja wysokości zaczepu przyczepy (w przypadku gdy konstrukcja przyczepy to umożliwia),
- dokonanie połączenia zaczepu przyczepy z hakiem lub zaczepu pojazdu silnikowego oraz zabezpieczenie przed rozłączeniem,
- podłączenie do pojazdu silnikowego: przewodów elektrycznych przyczepy (silnik pojazdu wyłączony), przewodów hamulcowych przyczepy, sprawdzenie działania świateł przyczepy, zwolnienie hamulca postojowego, jeżeli przyczepa jest wyposażona w hamulec postojowy.
Spór dotyczy wykładni pkt 4 lit.b tiret trzecie, którego brzmienie w kształcie przytoczonym wyżej zostało nadane rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 2 sierpnia 2021 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie egzaminowania osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami, szkolenia, egzaminowania i uzyskiwania uprawnień przez egzaminatorów oraz wzorów dokumentów stosowanych w tych sprawach (Dz.U z 2021 poz. 1426), które weszło w życie z dniem 5 września 2021 r. Przed zmianą ta część przepisu miała treść "cofnięcie pojazdem silnikowym w kierunku przyczepy w sposób umożliwiający dokonanie sprzęgnięcia". Pozostałe elementy, części składowe, zadania pozostały bez zmian.
Nie jest w sprawie sporne, że egzaminowany po zakończeniu cofania pojazdem silnikowym zachował odległość urządzenia sprzęgającego przyczepy od główki haka pojazdu silnikowego, która nie przekraczała 0, 5 m.
Tym samym skarżący tę cześć zadania wykonał w sposób prawidłowy i zgodny przepisami, a wykładnia językowa tego przepisu, która zawsze stanowi punkt wyjścia w procesie wykładni danej normy prawnej nie budzi wątpliwości. Skoro zatem racjonalny ustawodawca pozwolił egzaminowanemu na takie zachowanie, to znaczy, że uznał, iż pozwala ono na dokończenie zadania, a więc na wykonanie pozostałych jego części składowych, w tym dokonanie regulacji wysokości zaczepu przyczepy (w przypadku gdy konstrukcja przyczepy to umożliwia) i dokonanie połączenia zaczepu przyczepy z hakiem lub zaczepu pojazdu silnikowego oraz zabezpieczenie przed rozłączeniem.
Innymi słowy, w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie skoro, w przypadku egzaminu w zakresie prawa jazdy kategorii B+E nie jest wymagane, aby po zakończeniu cofania urządzenie sprzęgające przyczepy znajdowało się bezpośrednio nad kulistą główką haka pojazdu silnikowego, jednak jego odległość od główki haka nie powinna przekraczać 0,5 m, to tym samym ustawodawca dopuścił możliwość manualnego manipulowania przyczepą w celu sprzęgnięcia jej z pojazdem silnikowym.
W konsekwencji, jeśli na etapie cofnięcia pojazdem silnikowym w kierunku przyczepy w sposób umożliwiający dokonanie sprzęgnięcia, urządzenie sprzęgające jest w odległości normatywnej poniżej 0,5 m, to uznać należy, że uprzednie zwolnienie hamulca postojowego przyczepy, jeżeli przyczepa go posiada jest możliwe (nawet nieodzowne) i prawnie dopuszczalne, bowiem nie ma innej możliwości aby dokonać manualnej korekty położenia urządzenia sprzęgającego względem główki haka, nawet przy uwzględnieniu, że na przyczepie znajduje się zabezpieczony i równomiernie umieszczony ładunek, a co ma wpływ na masę pionowego obciążenia oddziałującą na urządzenie sprzęgające.
Zgodnie z powołanym przez organ odwoławczy § 43 ust. 4 pkt 9 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych pojazdów pojazd przeznaczony do nauki jazdy i egzaminowania w zakresie danej kategorii prawa jazdy powinien odpowiadać następującym warunkom: zespół pojazdów w zakresie prawa jazdy kategorii B+E powinien mieć dopuszczalną masę całkowitą powyżej 3,5 t i składać się z pojazdu samochodowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 t, z wyjątkiem autobusu lub motocykla oraz przyczepy, której:
a) skrzynia ładunkowa powinna być zamknięta i posiadać szerokość i wysokość co najmniej taką jak pojazd lub nieznacznie węższą, o ile widoczność do tyłu jest możliwa wyłącznie przy użyciu lusterek zewnętrznych pojazdu,
b) dopuszczalna masa całkowita wynosi co najmniej 1 t,
c) rzeczywista masa całkowita wynosi co najmniej 800 kg.
Wskazany opis sposobu wykonania części zadania określonego w pkt 4 lit. b tabeli 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia w sprawie egzaminowania zawiera chronologicznie uporządkowane czynności jakie ma podjąć osoba egzaminowana. Nie może budzić przy tym wątpliwości, że w świetle powyższych przepisów, przyczepa używana podczas egzaminu nie musi posiadać hamulca postojowego. Ustawodawca zastrzega jedynie, że jeżeli przyczepa jest w takowy hamulec wyposażona, to należy go zwolnić po podłączeniu przyczepy do pojazdu silnikowego.
Takiego zastrzeżenie nie można jednak odczytywać w oderwaniu od treści poprzedzających je regulacji, co w istocie uczynił organ odwoławczy. Wprowadzona zmiana w pkt 4 lit.b tiret 3 tabeli 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia w sprawie egzaminowania nie może być bowiem pustą normą.
Organ odwoławczy w swojej argumentacji ograniczył się do stwierdzenia, że wprawdzie dopuszczalne jest, aby po zakończeniu cofania urządzenie sprzęgające przyczepy nie znajdowało się bezpośrednio nad kulistą główką haka pojazdu silnikowego, a jego odległość od główki haka nie powinna przekraczać 0,5 m, ale patrząc na sposób wykonania zadania opisany w tiret 4-6 pkt 4, zwolnienie hamulca postojowego, jeżeli przyczepa jest wyposażona w hamulec postojowy może nastąpić dopiero na końcu, już po dokonaniu wszystkich pozostałych wskazanych w tym przepisie czynności.
Kolegium nie wyjaśnia jednak w jaki sposób zatem przy zachowaniu przez egzaminowanego wskazanej przez ustawodawcę odległości od główki haka i braku wymogu położenia urządzenia sprzęgającego przyczepy bezpośrednio nad kulistą główką haka pojazdu silnikowego, należy wykonać zadanie sprzęgnięcia przyczepy z pojazdem silnikowym bez skorzystania z manualnej możliwości korekty przyczepą i urządzeniem sprzęgającym, do czego z kolei przy takiej odległości konieczne jest zwolnienie hamulca postojowego. Przyjęcie toku rozumowania Kolegium uniemożliwia de facto wykonanie przedmiotowego zadania zgodnie z nowym brzmieniem rozporządzenia w sprawie egzaminowania
W ocenie Sądu, Kolegium nie dokonało kompleksowej wykładnia tej normy prawnej. Jak wskazano wykładnia językowa tego przepisu jest jasna. Podkreślić przy tym należy, że ustawodawca poza określeniem maksymalnej odległości urządzenia sprzęgającego przyczepy od główki haka pojazdu silnikowego nie wprowadził żadnych innych ograniczeń. Powoływanie się więc przez Kolegium na brak odpowiednich umiejętności u egzaminowanego w sytuacji niedokonania sprzęgnięcia zestawu pojazdu i naczepy bez zwalenia hamulca nie znajduje żadnego normatywnego uzasadnienia.
Sąd ma na względzie, że doktryna i orzecznictwo stoją na stanowisku, że przyjęcie zasady pierwszeństwa wykładni językowej nie oznacza braku obowiązku przeprowadzenia wykładni kompleksowej, że w procesie wykładni prawa interpretatorowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej. Zauważyć zatem należy, że zgodnie z art. 51 ust. 2 pkt 2 w zw. z ust. 1 pkt 2 u.k.p., część praktyczna egzaminu dotyczy sprawdzenia umiejętności w zakresie zgodnego z przepisami, bezpiecznego, energooszczędnego, sprawnego i nieutrudniającego innym uczestnikom ruchu poruszania się, odpowiednio do uprawnienia, o które ubiega się osoba zdająca egzamin, w ruchu drogowym motorowerem, pojazdem silnikowym lub zespołem pojazdów składającym się z takiego pojazdu i przyczepy oraz tramwajem. Zgodnie z art. 51 ust. 3 pkt 1 lit. b u.k.p., w przypadku prawa jazdy kategorii B+E, część praktyczna egzaminu przeprowadzanego na placu manewrowym wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego obejmuje sprawdzenie umiejętności manewrowania pojazdem lub zespołem pojazdów odpowiednim dla uprawnień prawa jazdy tej kategorii.
W ocenie sądu dokonanie zmiany przepisu w załączniku 2 do rozporządzenia w sprawie egzaminowania w tabeli nr 4 pod pozycją 1 w kolumnie nr 3 w pkt 4 lit. b tiret trzecie poprzez dodanie do dotychczasowego brzmienia "cofnięcie pojazdem silnikowym w kierunku przyczepy w sposób umożliwiający dokonanie sprzęgnięcia" dalszej części o treści " - w przypadku egzaminu w zakresie prawa jazdy kategorii B+E nie jest wymagane, aby po zakończeniu cofania urządzenie sprzęgające przyczepy znajdowało się bezpośrednio nad kulistą główką haka pojazdu silnikowego, jednak jego odległość od główki haka nie powinna przekraczać 0,5 m" oznacza nic innego jak to, że ta część zadania polegającego na cofnięciu pojazdem silnikowym w kierunku przyczepy w sposób umożliwiający dokonanie sprzęgnięcia, w przypadku egzaminu w zakresie prawa jazdy kategorii B+E, została istotnie zmodyfikowana. Zatem i kolejność wykonywania części zadania egzaminacyjnego, która stanowi zasadę ogólną w przypadku tej kategorii prawa jazdy musi doznać w niektórych przypadkach (gdy przyczepa wyposażona jest w hamulec postojowy) modyfikacji. Kolegium tej okoliczności pomijać nie może. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie przy takiej zmianie przepisu, ustawodawca dopuścił sytuację, że ze względu na gabaryty przyczepy istnieje możliwość manualnego manipulowania przyczepą i urządzeniem sprzęgającym przyczepy i precyzyjny podjazd hakiem pod zaczep nie jest wymagany.
Taka regulacja, w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, umożliwić miała osobom egzaminowanym nieco swobodniejsze poruszanie się pojazdem po placu manewrowym w trakcie podjeżdżania tyłem do przyczepy, która ma być sprzęgnięta, przy ocenie sprawdzenia umiejętności manewrowania pojazdem lub zespołem pojazdów odpowiednim dla uprawnień prawa jazdy tej kategorii. W ocenie sądu wykładnia językowa tej normy prawnej nie pozostaje w sprzeczności z celem tej regulacji. Kolegium nie przedstawiło argumentacji, która by tę ocenę podważała.
Poza tym wskazać należy, że z opisu sposobu wykonania części zadania sprzęgnięcia przyczepy z pojazdem silnikowym wynika, że ostatnimi w kolejności czynnościami w procesie sprzęgania są podłączenie do pojazdu silnikowego: przewodów elektrycznych przyczepy (silnik pojazdu wyłączony), przewodów hamulcowych przyczepy, sprawdzenie działania świateł przyczepy, zwolnienie hamulca postojowego, jeżeli przyczepa jest wyposażona w hamulec postojowy. Analiza jednak całości opisu zadania egzaminacyjnego prowadzi do wniosku, że ostatnia czynność jaką powinna wykonać osoba egzaminowana, tj. jest zwolnienie hamulca postojowego, jeżeli przyczepa jest wyposażona w hamulec postojowy – oznacza de facto obowiązek skontrolowania tego podzespołu, niezależnie od tego, czy wcześniej był używany przy okazji manualnego manipulowania przyczepą w celu sprzęgnięcia jej z pojazdem silnikowym. Dodać tylko należy, że Kolegium nie zakwestionowało stanowiska egzaminowanego, ani organu I instancji co do zastosowania zabezpieczenia linką i jej roli.
Sąd podziela także stanowisko skargi, że przywołany przez organ przepis § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych oraz innych pracach związanych z wysiłkiem fizycznym, nie mógł znaleźć żadnego odniesienia w okolicznościach niniejszej sprawy. Trafnie argumentuje skarżący, że powołane rozporządzenie odnosi się do pracowników, zaś egzaminowany podczas egzaminu państwowego nie jest pracownikiem wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego. Ponadto nie można porównywać przyczepy do wózka kołowego.
Podsumowując, w ocenie sądu, Kolegium nie przedstawiło takiej interpretacji przepisów prawa materialnego, która by potwierdzała stanowisko organu odmawiające unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego w zakresie kat. B+E prawa jazdy. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie błędna ocena przez organ odwoławczy regulacji dotyczących wykonania zadania egzaminacyjnego - sprzęganie przyczepy z pojazdem silnikowym doprowadziła do niezasadnego uznania zachowania skarżącego jako sprzecznego z prawem i zagrażającego bezpośrednio życiu i zdrowiu uczestników ruchu drogowego. Przy czym jeszcze raz zwrócić uwagę należy, że o zaistnieniu przesłanki z art. 52 ust. 2 u.k.p. możemy mówić tylko wtedy gdy egzaminowany wykonuje zadania w ruchu drogowym w stopniu tak wadliwym, że wywołuje to skorelowane w czasie zagrożenie dla życia i zdrowia uczestników tego ruchu. Chodzi tu więc wyłącznie o takie sytuacje, gdy nie można kontynuować części praktycznej egzaminu w ruchu drogowym bez narażania jego uczestników na szkody w zdrowiu. Tymczasem w okolicznościach niniejszej sprawy z uwagi na regulacje przepisów dotyczących wykonania ocenianego zadania jak i okoliczność zaistnienia zdarzenia na placu manewrowym nie można uznać, że takie bezpośrednie zagrożenie miało miejsce.
Z tych wszystkich względów sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana przede wszystkim z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów prawa materialnego. Organ naruszył wskazane wyżej przepisy rozporządzenia w sprawie egzaminowania dotyczące wykonania i oceny zadania egzaminacyjnego – sprzęganie przyczepy z pojazdem silnikowym, jak i art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.p., poprzez uznanie, iż decyzja organu I instancji unieważniająca państwowy egzamin praktyczny jest niezgodna z prawem. W konsekwencji uchylając decyzję organu I instancji i orzekając co do istoty poprzez odmowę unieważnienia praktycznego egzaminu państwowego w zakresie kategorii B+E prawa jazdy skarżącego Kolegium naruszyło art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz. U. z 2022, poz. 2000).
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej p.p.s.a.) - orzekł jak w pkt I wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265). Na zasądzoną kwotę składa się wpis od skargi (200 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) i opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).