II SA/Bd 1008/23

II SA/Bd 1008/23 - Wyrok WSA w Bydgoszczy
Data orzeczenia
2023-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Sędziowie
Jarosław Wichrowski
Jerzy Bortkiewicz /sprawozdawca/
Joanna Brzezińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z [...] maja 2023 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
U z a s a d n i e n i e:
Burmistrz Kruszwicy, decyzją z dnia 23 maja 2023 r., na podstawie art. 1, art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17 ust. 1-5, art. 17b, art. 20 ust. 1-3, art. 23, art. 24 ust. 1-4, art.25, art 26 ust. 1-4, art. 28, art. 29 ust. 1, art. 30, art 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2022, poz 615), zwaną dalej: "u.ś.r.", odmówił J. W., zwanemu dalej: "skarżącym" lub "stroną", świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia stwierdzono, że strona nie podejmuje pracy zarobkowej od dnia 21 kwietnia 2023, poprzez zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad matką T. W. legitymującą się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wskazano, że z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad matką, która jest wdową, wymaga pomocy osoby drugiej w codziennych czynnościach życiowych. Choruje kardiologicznie, ma problemy z poruszaniem się a z uwagi na wiek choruje na demencję starczą.
Odmowę przyznania świadczenia, organ I instancji uzasadnił treścią art. 17 ust. 1 b, u.ś.r., , tj. okolicznością, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżący zaskarżył ją w całości, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bydgoszczy decyzją z dnia 26 czerwca 2023 r., na podstawie art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r., oraz art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775), zwanej dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł o następujące ustalenia i rozważania:
24 kwietnia 2023 r. skarżący złożył do organu pierwszej instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, wdowa, która legitymuje się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w Bydgoszczy z dnia 19 sierpnia 2020 r. zaliczającym ją do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji, przy czym, nie da się ustalić od kiedy rzeczona niezdolność istnieje.
Skarżący, niebędący uprawnionym do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz nie wykonuje pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 21 kwietnia 2023 r. ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Ponadto strona wskazała, że zamieszkuje wraz z matką, jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przez KRUS oraz nie jest zarejestrowana w PUP, jak i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych.
Zastosowany art. 17 ust. 1 b u.ś.r., należy odczytywać w kontekście rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z aut. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Rodzi to obowiązek prokonstytucyjnej wykładni tej regulacji, tak aby rezultat tej wykładni nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Skutkiem powyższego wyroku jest brak możliwości stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakwestionowanym przez Trybunał zakresie, począwszy od dnia ogłoszenia wyroku, to jest od dnia 23 października 2014 r., bowiem od tej chwili został ukształtowany nowy stan prawny (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1193/22).
W konsekwencji organ I instancji dokonał niewłaściwej, naruszającej zasadę równości, wykładni art. 17 ust. 1 lit. b u.ś.r., co niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego i dlatego też, odmowa przyznania świadczenia, przez organ I instancji, na podstawie art. 17 ust. 1 b u.ś.r., - z uwagi na to, że niepełnosprawność matki strony powstała po ukończeniu 25 - go roku życia, jest nieprawidłowa.
Niemniej jednak, strona skarżąca nie spełnia wszystkich warunków ustawowych uprawniających do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Jak wynika z wywiadu środowiskowego, matka skarżącego mieszka sama w domu stanowiącym jej własność, a nie jak wynika z treści wniosku skarżącego oraz rejestru bazy PESEL wspólnie z synem. Skarżący mieszka w dobudowanym domu, który posiada wspólne podwórze wraz z budynkiem zamieszkiwanym przez osobę niepełnosprawną. Ponadto matka skarżącego wskazała, że porusza się po mieszkaniu samodzielnie za pomocą laski lub balkoniku, sama przygotowuje i spożywa posiłki, jak również samodzielnie wykonuje zabiegi higieniczne oraz codzienną toaletę. Ważnym podkreślenia jest również, iż matka skarżącego wskazała, że potrzebuje pomocy swoich dzieci w takich czynnościach jak: robienie zakupów, sprzątanie, pranie, załatwianie spraw urzędowych, zapisywanie do lekarzy, czy zakup leków. Wymienione czynności, co do zasady wykonuje skarżący, jednakże jak wskazała matka skarżącego pozostałe dzieci tj. Pan P. W., Pani E. P. oraz K. K. regularnie oraz w miarę możliwości również sprawują nad nią opiekę.
Takie ustalenia przeczą załączonemu przez stronę do wniosku pisemnemu wykazowi czynności oraz ich częstotliwości dokonywanych przez stronę podczas opieki nad matką. Skarżący we wspomnianym wykazie wskazał na czynności, które w rzeczywistości nie mają miejsca, stąd też nie można uznać tego oświadczenia za dowód w przedmiotowej sprawie, a należy się oprzeć na treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z matką skarżącego.
Reasumując, skarżący pomaga jedynie matce w robieniu zakupów, realizacji recept i dowożeniu do lekarzy, czy urzędów. Dodatkowo matka skarżącego otrzymuje regularną pomoc od rodzeństwa skarżącego, na co sama wskazała.
Powyższe ustalenia jednoznacznie wskazują, że wykonywane czynności przez stronę są czynnościami pomocniczymi, a zatem nie wykluczają możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego.
W niniejszej sprawie, poza skarżącym do alimentacji względem matki zobowiązanych jest trójka dzieci. W stosunku do żadnej z tych osób nie zachodzi obiektywna przyczyna uzasadniająca zwolnienie z obowiązku alimentacji względem matki - zobowiązania zawodowe, konieczność utrzymania małoletnich dzieci, niesatysfakcjonujące zarobki, odległość od miejsca zamieszkania osoby wymagającej opieki, czy problemy zdrowotne nie wyłączają obowiązków alimentacyjnych względem matki. Podstawy do zwolnienia pozostałego rodzeństwa z takiego obowiązku nie stanowi także okoliczność wystąpienia przez jedną z osób z rodzeństwa z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wskazał WSA w Krakowie w wyroku z dnia 17 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1610/22 w sytuacji, gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia, a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece nad matką powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji (co ma miejsce w przedmiotowej sprawie).
Powyższa tezę w pełni popiera organ odwoławczy i dlatego powodem nie podejmowania przez zainteresowanego zatrudnienia nie jest choroba matki, ponadto czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad chorą matką mogą być realizowane w odstępach czasu (rano, w południe lub wieczorem) oraz przez pozostałe dzieci. Ich zakres oraz realizacja nie świadczy o ciągłym, długotrwałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawcy wykonującego opiekę nad niepełnosprawną matką, by nie można było podjąć zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Kolegium, wskazane czynności przy właściwej systematyce pracy, umożliwiają podjęcie zatrudnienia.
W skardze złożonej do Sądu, skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił:
- naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżący zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze wniósł o:
- uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzję Burmistrza Kruszwicy z dnia 23 maja 2023 r. i orzeczeni co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania,
- zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna, choć z innych przyczyn, niż te, które w niej wskazano.
Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329); dalej zwaną: "p.p.s.a.", doprowadziła Sąd do stanowiska, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu procesowemu, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji powyższego wpłynęło to niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego. Wymagało to uwzględnienie skargi.
Rozpoznając niniejszą sprawę dostrzec najpierw należy, że organy obu instancji przyjęły odmienne stanowiska w zakresie wykładni przepisów prawa materialnego. Organ I instancji stanął na stanowisku, że występuje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Organ odwoławczy natomiast uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na moment powstania niepełnosprawności matki skarżącego, który to pogląd Sąd podziela. W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, Trybunał za niekonstytucyjne uznał różnicowanie, na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., sytuacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, których niepełnosprawność powstała po okresach wskazanych w ww. przepisie od tych, których niepełnosprawność powstała w okresach późniejszych. Oznacza to, że na wynik spraw z zakresu świadczeń pielęgnacyjnych przestała mieć wpływ kwestia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jeżeli niepełnosprawność ta powstała później niż do ukończenia przez nią 18, względnie 25 roku życia (pod warunkiem kontynuowania nauki w szkole średniej lub wyższej, który to warunek w niniejszej sprawie nie został spełniony), w tym bowiem zakresie ww. przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji statuującym zasadę równości wobec prawa.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. Wynika z niego, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Spór w przedmiotowej sprawie dotyczył zagadnienia, czy odmowa skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma oparcie w przepisach art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. który wymaga istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki, a niepodejmowaniem zatrudnienia, którego to związku organ odwoławczy nie stwierdził.
Analizując całość akt sprawy, należy dojść do wniosku, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest przedwczesne z uwagi na to, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje jednoznacznej i nie budzącej wątpliwości odpowiedzi na to sporne w przedmiotowej sprawie zagadnienie.
Akta sprawy zawierają dwa wzajemnie wykluczające się dowody. Wywiad środowiskowy z 27.04.2023 r., stwierdza, że matka skarżącego porusza się po domu samodzielnie za pomocą laski lub balkoniku, sama przygotowuje i spożywa posiłki, jak również samodzielnie wykonuje zabiegi higieniczne oraz codzienną toaletę, a pomoc dzieci jest jej potrzebna jedynie w takich czynnościach jak: robienie zakupów, sprzątanie, pranie, załatwianie spraw urzędowych, zapisywanie do lekarzy, czy zakup leków. Natomiast z oświadczenia podpisanego przez skarżącego z 21.04.2023 r., wynika, że kilka razy dziennie wykonuje przy matce m.in. czynności higieniczne, ruchowe, kosmetyczne, podaje jej leki, przygotowuje i podaje jej posiłki. Wskazane ww. dowody są ze sobą sprzeczne. Oznacza to, że albo pracownik socjalny albo skarżący podali okoliczności nieprawdziwe. Organy przeszły nad okolicznością tą do porządku, dając wiarę danym zawartym w wywiadzie nie uzasadniając sposobu wyboru wiarygodnego dla nich środka dowodowego. Tymczasem brak jest danych, czy skarżący był zawiadomiony o przeprowadzeniu wywiadu, na którym brak jego podpisu, ani jakiejkolwiek adnotacji, że był obecny przy jego sporządzaniu. Opisana sprzeczność wymaga wyjaśnienia, co pociąga za sobą obowiązek przesłuchania - po pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań - skarżącego, odebrania zeznań od osoby sporządzającej wywiad, jak i ewentualnego przesłuchania innych świadków powołanych przez organ z urzędu celem wyjaśnienia, czy i w jakim zakresie sprawowana jest opieka nad matką przez skarżącego, jak i przez jej pozostałe dzieci. Bez ustalenia zakresu pomocy innych dzieci niepełnosprawnej matce skarżącego, organ nie może powoływać się na okoliczność odciążenia skarżącego w czynnościach opiekuńczych nad matką.
Ponadto wymaga wyjaśnienia okoliczność z jakich powodów skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w nim od 21.04.2023 r. oraz jaki jest dalszy los ww. gospodarstwa, w tym, czy jest ono uprawiane, przez kogo i w jakich ramach faktycznych i prawnych, zwłaszcza, że z wniosku o świadczenie pielęgnacyjne wynika, że skarżący jest rolnikiem. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Okoliczność ta musi być więc oczywista i dlatego przy okazji przesłuchania strony i ten fakt należałoby wyjaśnić.
Uwzględniając powyższe rozważania, należało uznać, że organy naruszyły normy procesowe w postaci art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji obu instancji.
Odnosząc się do zarzutów skargi, należy zauważyć, że dotyczą one zarzutów prawa materialnego, a zatem przepisów które mogą zostać zastosowane dopiero w przypadku braku naruszeń norm procesowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Skoro więc do takich naruszeń doszło, postawione zarzuty naruszenia norm prawa materialnego nie mogły być poddane ocenie.
W tym stanie rzeczy Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
O kosztach postępowania, obejmujących wynagrodzenie adwokata, orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku, zgodnie z art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a., w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800).
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.