II SA 854/96

II SA/Łd 2239/01 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2004-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-11-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Łuczaj
Anna Stępień /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Sekunda-Lenczewska
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sentencja
Dnia 29 kwietnia 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędzia WSA Joanna Sekunda - Lenczewska Protokolant : ref. stażysta Arkadiusz Widawski po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi Skarbu Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwa G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzje Starosty Powiatowego w Z. z dnia [...] Nr [...] 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz Skarbu Państwa – Lasów Państwowych Nadleśnictwo G. kwotę 300,- zł (trzysta) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; 3) stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Starosta Powiatu Z. na podstawie art. 104 i art. 154 § 1 k.p.a. uchylił decyzję Naczelnika Miasta i Gminy w A. z dnia [...] Nr [...] w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 5,09 ha, położonego we wsi C. gm. A., oznaczonego na mapie ewidencji gruntów jako działki nr 6 i 7 ( dawna działka nr 231 ) o pow. 1,8756 ha, nr 28 ( dawna działka nr 230 ) o pow. 1,5612 ha i część działki nr 17 ( dawna działka nr 254 ) o pow. 1,6532 ha, stanowiącego własność S. G., dla którego w Sądzie Rejonowym w Zgierzu V Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta KW[...] Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ podał, że S. G. wniósł o zwrot gospodarstwa rolnego położonego we wsi C. 4, przejętego na rzecz Państwa ostateczną decyzją Naczelnika Miasta i Gminy A. z dnia [...] jako opuszczonego przez jego właściciela.
W dniu 18 października 2000r. wszczęte zostało postępowanie w sprawie uchylenia w/w decyzji w trybie art. 155 k.p.a. Zgodnie z prowadzoną ewidencją gruntów dla gminy A. , obr. C. przejęte na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne stanowi działki o nr 6 o pow. 0,7747 ha, nr 7 o pow. 1,1009 ha ( dawna działka nr 231), nr 28 o pow. 1,5612 ha ( dawna działka nr 230) i część działki nr 17 o pow. 1,6532 ha ( dawna działka nr 254).
Działka nr 6 znajduje się we władaniu Nadleśnictwa G. na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy A. z dnia [...] Nr [...].Działki nr 7, 28 i 17 są we władaniu Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy w W., obciążone umowami dzierżawy do dnia 30 września 2004r.
Stan prawny nieruchomości uregulowany jest w księdze wieczystej KW [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Z. V Wydział Ksiąg Wieczystych, w której w dziale II jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa. Powołując się na treść art. 154 § 1 k.p.a. oraz wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 1997r. ( sygn. akt II SA 854/96 - nie publikowany ) organ orzekający podniósł, że w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono, iż przy orzekaniu o przejęciu gospodarstwa rolnego S. G. nie uwzględniono jego interesu jako strony, a jedynie czasowo obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstwa rolnych. Za uchyleniem decyzji, zdaniem Starosty, przemawia również art. 21 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który swą treścią chroni własność i prawo dziedziczenia, a wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem.
Poza tym organ wskazał również, że przedmiotowe gospodarstwo rolne, stanowiące obecnie własność Skarbu Państwa, nie zostało trwale rozdysponowane, gdyż przekazano je jedynie w zarząd jednostkom organizacyjnym prowadzącym gospodarkę gruntami rolnymi i leśnymi. Jego zaś zwrot na rzecz poprzedniego właściciela nie jest sprzeczny z interesem społecznym i stwarza możliwość zadośćuczynienia za krzywdzące przejęcie bez jakiegokolwiek odszkodowania gruntu rolnego oraz leśnego ze względu na krótkotrwałe jego nieuprawianie.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją Nadleśnictwo G. w Z. wniosło odwołanie, domagając się jej uchylenia i wydania decyzji o odmowie uchylenia decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w A. z dnia [...].
W jego uzasadnieniu zakwestionowano prawidłowość zastosowania przez organ I instancji art. 154 k.p.a., podnosząc, że z mocy uchylonej decyzji strony, tj. Nadleśnictwo G., Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy w W. bądź strona jako Skarb Państwa, nabyły prawo, prawo własności czy prawo zarządu i użytkowania, a prawo zarządu i użytkowania to też prawa.
Zdaniem odwołującego się przekazanie w trwały zarząd i użytkowanie przejętych gruntów należy uznać za ich rozdysponowanie. W związku z powyższym Nadleśnictwo G. zarzuciło organowi I instancji, iż w zaskarżonej decyzji faktu tego nie potraktował jako rozdysponowanie przejętym gospodarstwem i nie wskazał, jaki interes społeczny przemawia za uchyleniem decyzji z dnia [...] Dodatkowo zaś podniesiono, że w przekonaniu odwołującego się, brak jest w niniejszej sprawie interesu społecznego przemawiającego za wydaniem zaskarżonej decyzji, a raczej przemawia on za utrzymaniem uchylonej decyzji oraz decyzji o przekazaniu mu w zarząd i użytkowanie.
Nadleśnictwo G. podało też, że przejęty las włączyło trwale do Państwowego Gospodarstwa Leśnego i prowadzi w nim racjonalną oraz planową gospodarkę leśną, a utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, jego zdaniem, spowoduje wyłączenie lasu z PGL i zmarnowanie dotychczasowego wkładu Nadleśnictwa w rozwój gospodarczy lasu.
W ocenie Nadleśnictwa nie można się również dopatrzyć słusznego interesu byłego właściciela gospodarstwa rolnego. Miałoby to bowiem miejsce wówczas, gdyby istniał realny zamiar odtworzenia gospodarstwa rolnego i jego prowadzenie, ale ta przesłanka wydania zaskarżonej decyzji nie występuje w niniejszej sprawie.
Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W jej uzasadnieniu podniesiono, że Naczelnik Miasta i Gminy w A. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych ( Dz.U. Nr 39, poz. 198) orzekł o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność S. G., o pow. 5,09 ha, położonego na terenie wsi C. wraz z zabudowaniami bez odszkodowania, gdyż od szeregu lat leżało odłogiem i brak było na nim jakiejkolwiek produkcji.
W dniu 30 lipca 1976r. mgr inż. H. J. - biegły wojewódzki z zakresu leśnictwa wydał opinię w sprawie ustalenia wartości szacunkowej drzewostanu leśnego znajdującego się na przedmiotowym gruncie, w której stwierdził, że na działce nr 231 o pow. 0,76 ha znajduje się drzewostan sosnowy z pojedynczą i grupową domieszką brzozy, sporadycznie osiki i dęby o przeciętnym wieku 25 lat, zwarcie umiarkowane, luki i przerzedzenia, zadrzewienie przeciętne 0,5, typ siedliskowy lasu: bór świeży na III bonitacji siedliska, wysokość 9 m, pierścienica 13 cm, drzewostan o charakterze negatywnym, o wartości drzewostanu 6327,00 zł.
W dniu 23 lutego 2001r. dokonano oględzin nieruchomości położonej we wsi C., oznaczonej jako działki nr 6, 7, 28 i część działki nr 17. W ich rezultacie stwierdzono, że działka nr 6 stanowiąca grunt leśny jest porośnięta brzozą w udziale 60 % w wieku około 25 lat oraz sosną w udziale 40 % w wieku do 35 lat o przeciętnym stopniu zadrzewienia 0,6 w zwarciu luźnym, a z wyglądu wynika, że przedmiotowy las powstał z samosiewu.
Pozostałe działki stanowią natomiast grunty rolne, przy czym działka nr 7 i część działki nr 17 są uprawiane, a na działce nr 28 jest ugór.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało także, że z porównania w/w opinii z 1976r. i protokołu z 2001r. wynika, iż od przejęcia gruntu leśnego w 1980r. Nadleśnictwo G. zupełnie o niego nie dbało, dopuszczając do dalszej jego degradacji – samosiewu brzozy, który dominuje na działce, gdyż nie dokonano żadnych zabiegów pielęgnacyjnych i prawidłowego zalesienia.
Przedmiotową działkę Naczelnik Miasta i Gminy w A. przekazał Nadleśnictwu G. nieodpłatnie. Z tego względu nie włączyło ono trwale przejętego lasu do Państwowego Gospodarstwa Leśnego oraz nie prowadziło w nim racjonalnej i planowej gospodarki leśnej, co doprowadziło w ciągu 20 lat do dalszej jego degradacji i powstania drzewostanu o charakterze jeszcze bardziej negatywnym niż w dniu przejęcia działki.
W dniu 13 listopada 2001r. Skarb Państwa – Lasy Państwowe – Nadleśnictwo G. w Z. wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając jej naruszenie prawa, a zwłaszcza art. 154 i art. 155 k.p.a., art. 21 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Strona skarżąca wniosła o uchylenie tejże decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty Powiatu Z. z dnia [...] i oddalenie wniosku S. G. o uchylenie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w A. z dnia [...] ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu strona skarżąca zarzuciła Staroście Powiatu Z., iż stosując art. 154 k.p.a. i art. 21 Konstytucji RP nie uwzględnił w ogóle jej interesu. Odnosząc się z kolei do decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego podniosła, że dokonane porównanie stanu lasu i ocena stanu gospodarki w przejętym lesie nie może stanowić podstawy do uchylenia decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w A. z dnia [...] na podstawie art. 154 k.p.a.
Poza tym Nadleśnictwo G. zarzuciło organowi II instancji, iż rozpatrując odwołanie nie rozważył podniesionej w nim kwestii nieuwzględnienia przez Starostę Powiatowego jego interesu jako strony, gdyż niewątpliwie doszło do nabycia przez nie prawa z chwilą przejęcia we władanie przedmiotowej działki leśnej.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie wywodząc, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1271 i nr 228 z 2003r., poz. 2261 ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie.
Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
2/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
3/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpatrując przedmiotową skargę Sąd doszedł do przekonania, że organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, co w konsekwencji skutkuje uchyleniem zaskarżonych decyzji.
Poza sporem jest, iż postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane przez S. G., który pismem z dnia 16 października 2000r. wnioskował o uchylenie w trybie art. 155 kpa decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w A. z dnia [...] w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami, bez odszkodowania, stanowiącego wcześniej własność S. G.
W związku z wszczętym w tym trybie postępowaniem administracyjnym i powiadomieniem o tym stron w oparciu o art. 61 § 4 kpa, organ zwrócił się do Nadleśnictwa G. oraz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa o zajęcie stanowiska w przedmiocie wyrażenia zgody na uchylenie wskazanej wyżej decyzji z dnia [...] jako przedstawicieli strony, która na mocy decyzji ostatecznej nabyła prawo.
Jak bowiem wynika z poczynionych ustaleń przejęte w 1976r. ostateczną decyzją gospodarstwo rolne stało się własnością Skarbu Państwa – Państwowego Funduszu Ziemi.
Decyzją z dnia [...] Naczelnik Miasta i Gminy w A. przekazał nieodpłatnie na rzecz Nadleśnictwa Państwowego w P. ( aktualnie Nadleśnictwo G. ) w trwały zarząd i użytkowanie nieruchomość Państwowego Funduszu Ziemi położoną w C., w tym między innymi dawną działkę nr 231/2 o powierzchni 0,7747 ha. Pozostała część przejętego w 1976r. gospodarstwa stanowi nadal własność Skarbu Państwa, przy czym znajduje się we władaniu Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa Filii w Ł.
Stosownie do treści art. 155 kodeksu postępowania administracyjnego decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa pismem z dnia 23 listopada 2000r. powiadomiła organ, iż wyraża zgodę na uchylenie w trybie art. 155 kpa decyzji z dnia [...] zwracając jednocześnie uwagę, iż nieruchomości nią objęte są obciążone umowami dzierżawnymi do dnia 30 września 2004r.
Takowej zgody nie wyraziło natomiast Nadleśnictwo G., oświadczając w piśmie z dnia 8 grudnia 2000r., że jest przeciwne uchyleniu wskazanej wyżej decyzji, gdyż przejęty grunt leśny został na trwałe włączony do Państwowego Gospodarstwa Leśnego, na terenie którego była i jest prowadzona gospodarka leśna.
Tak więc zważywszy na stanowiska przedstawicieli Skarbu Państwa, we władaniu których znajduje się była nieruchomość wnioskodawcy, organ winien rozpoznać zgłoszony w dniu 16 października 2000r. wniosek S. G., mając na uwadze przesłanki, o których mowa w przytoczonym przepisie art. 155 kpa.
Dla wyniku sprawy nie ma bowiem znaczenia dokonywanie ustaleń, czy wydanie decyzji ostatecznej nastąpiło zgodnie z prawem, czy też nie.
W ocenie Sądu brak było jakichkolwiek podstaw ku temu, by sprawę rozpoznawać w innym trybie, niż została ona wszczęta i prowadzona, tj. w oparciu o art. 154 § 1 kpa, jak to organ uczynił.
Stosownie bowiem do treści art. 154 § 1 kpa – decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
W tym miejscu należy podzielić argumentację podniesioną zarówno w odwołaniu, jak i w skardze złożonej do NSA, że błędne jest stanowisko organu, iż Skarb Państwa jako strona, nie nabył prawa na skutek decyzji z dnia [...] W oparciu o tę decyzję stał on się bowiem właścicielem przejętego gospodarstwa rolnego. Decyzja ta jest ostateczna i dokonywanie obecnie ustaleń, czy przejęcie nieruchomości nastąpiło zgodnie z przepisami prawa bądź, czy aktualnie dokonywane są na niej prawidłowe zabiegi pielęgnacyjne w sytuacji niewątpliwego nabycia prawa przez stronę, którą jest Skarb Państwa, jest nieuzasadnione.
Tak więc należy stwierdzić, że postępowanie wszczęte i prowadzone na podstawie art. 155 kpa nie może zmierzać do ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy zakończonej ostatecznym rozstrzygnięciem, lecz jego celem jest sprawdzenie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki dyktowane interesem strony, które przemawiałyby za uchyleniem lub zmianą decyzji ostatecznej. Istnienie interesu społecznego lub słusznego, a więc kwalifikowanego interesu strony musi być ustalone w konkretnej sprawie i musi uzyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu sprawy. Słuszny interes strony, a więc taki, który jest godny ochrony i nie stoi w sprzeczności z prawem powinien być oceniony przez organ według wynikającej z art. 7 kpa zasady załatwienia sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem strony.
Zgoda stron stanowi niezbędną przesłankę w przypadku wzruszenia decyzji w trybie art. 155 kpa i musi być ona udzielona wprost i wyraźnie ( por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 marca 2001r. sygn. IVSA 1515/96 – LEX nr 53442, z dnia 2 czerwca 2000r. sygn. IIISA 1854/99 – LEX nr 43956, z dnia 12 kwietnia 2000r. sygn. IIISA 1388/99 – LEX nr 47229, z dnia 18 lutego 2000r. sygn. VSA 1346/99 – LEX nr 41773, z dnia 5 stycznia 2000r. sygn. ISA 1826/98 – LEX nr 57178 i z dnia 18 lutego 1999r. sygn. IVSA 251/97 – LEX nr 48251 ).
Mając na uwadze wyżej przytoczone argumenty Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
Jednocześnie Sąd, w trybie art. 152 wskazanej wyżej ustawy, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania związanych z reprezentowaniem skarżącego przez radcę prawnego Sąd wyrokował w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 wym. wyżej ustawy ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz.1271 ).