II SA 4802/03

II SA 4802/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-02-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-12-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Wieczorek /sprawozdawca/
Grażyna Śliwińska /przewodniczący/
Stanisław Gronowski
Symbol z opisem
6461 Wynalazki
Skarżony organ
Urząd Patentowy RP
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie: NSA Stanisław Gronowski Asesor WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant: Łukasz Poprawski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2005 r. sprawy ze skargi S. – następcy prawnego S.z siedzibą w C., Francja na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] listopada 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2002 roku; 2. zasądza od Urzędu Patentowego RP na rzecz S. z siedzibą w C., Francja kwotę 715 zł,- (siedemset piętnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu.
Uzasadnienie
Urząd Patentowy RP decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] kwietnia 2002 r. o odmowie udzielenia patentu na wynalazek pt: "Arkusz szkła", zgłoszony przez – skarżącego – S.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia, na rzecz skarżącego, patentu na wynalazek będący przedmiotem zgłoszenia patentowego nr P-317255 dokonanego w dniu [...] marca 1996r., uznając go za oczywisty w świetle w świetle przeciwstawionych polskich opisów patentowych nr 175413 oraz 177282.
Urząd ustalił, że po wydaniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2002 r. skarżący pismem z dnia [...] czerwca 2002r. ograniczył zakres żądanej ochrony w kategorii arkusz szkła (bardziej precyzując skład jakościowy szkła według wynalazku) rezygnując z ubiegania się o ochronę patentową na rozwiązanie w kategorii szyb.
W nowej, poprawionej wersji zastrzeżeń patentowych, przedmiotem wynalazku jest arkusz szkła, w którym zawartości składników CoO, Cr2O3, Se, TiO2, MnO, NiO, CuO są równe zeru. Tak więc skarżący zrezygnował z ewentualnego dodatku tradycyjnych szklarskich środków barwiących - aby w pełni uwidocznić nieoczywistość swojego rozwiązania. Zdaniem skarżącego korzystne cechy optyczne arkusza szkła według wynalazku nie były wynikiem stosowania dodatków tlenków barwiących ale obecnością w odpowiednich w ilościach i proporcjach tlenków żelaza, Fe2O3 oraz FeO.
Taka poprawka, zdaniem skarżącego, nie wprowadza żadnej nowej treści w porównaniu z ujawnieniem oryginalnym (Art.37 ust.1 Ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej), a zatem powinna ona zostać uwzględniona przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.
Zdaniem skarżącego projekt ujawniony w zgłoszeniu nr P - 317 255 i zdefiniowany zastrz. l spełnia jednocześnie dwa zestawy cech wyróżniających go spośród innych rozwiązań a mianowicie:
(1) niezwykle korzystne właściwości optyczne uzyskane dla arkuszy szkła o tak małej grubości jak 2 do 3 mm,
oraz
(2) wyszczególniony w zastrzeżeniach skład jakościowo-ilościowy szkła, z jakiego arkusz szkła według projektu jest wykonany.
Zdaniem skarżącego jeden zestaw cech wyróżniających nie koniecznie przystaje do drugiego zestawu cech wyróżniających, i odwrotnie. Oznacza to, że szkło posiadające cechy z zestawu (1) niekoniecznie będzie wykazywało właściwości z zestawu (2).
Problem techniczny, który niniejszy wynalazek miał za zadanie rozwiązać, polegał zdaniem skarżącego na uzyskaniu arkusza szkła, którego charakterystyki transmitancji mogłyby być zasadniczo kontrolowane dzięki obecności tlenków żelaza, Fe2O3 oraz FeO, przy czym tlenki te byłyby zastosowane w takich ilościach i proporcjach, aby arkusz szkła miał porównywalne właściwości optyczne ze znanymi w stanie techniki arkuszami szkła, lecz przy mniejszej jego grubości. Taki arkusz szkła posiada korzystną przewagę nad szybami tradycyjnymi, gdyż pozwala na zmniejszenie obciążenia pojazdu (jest stosowany jako oszklenie bocznych szyb pojazdów) przy zachowaniu optymalnych cech optycznych okien.
Przedmiotem wynalazku według zgłoszenia P-317 255 jest arkusz szkła (nie kompozycja) wykonany ze szkła krzemowo-sodowo-wapniowego charakteryzujący się tym, że:
1. po pierwsze (pierwszy zestaw cech - skład jakościowo-ilościowy): wykonany ze szkła zawierającego podstawowe składniki szkło twórcze oraz jako składniki barwiące: Fe2O3 (całkowita zawartość żelaza) w ilości 0,95 do 2% wagowych, w tym FeO w ilości 0,29 do 0,4% wagowych;
2. po drugie (drugi zestaw cech - właściwości fizyczne); ten arkusz szkła przy grubości już od 2 do 3 mm posiada:
- współczynnik całkowitej przepuszczalności światła TLA równy co najmniej 70%,
- współczynnik całkowitej przepuszczalności energii TE, równy mniej niż 50%, oraz
- współczynnik przepuszczalność promieniowania UV TUV równy mniej niż 25%.
Wszystkie powyższe cechy arkusz szkła według wynalazku musi posiadać jednocześnie. Posiadanie jednej grupy cech nie implikuje zdaniem skarżącego posiadania drugiej grupy cech.
Arkusz szkła według wynalazku przeznaczony jest do stosowania jako szyby boczne tylne samochodów, a szyby takie muszą spełniać odpowiednie parametry techniczne (zgodne z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu i niezbędnego wyposażenia, § 8 ust.5 p.4: "szyby pojazdu przednie powinny mieć współczynnik przepuszczania światła nie mniejszy niż 75%, natomiast przednie boczne oraz tylne boczne nie mniejszy niż 70%").
Szyby pojazdu boczne tylne powinny zapewniać:
- dobrą widoczność - przepuszczalność światła widzialnego TLA musi być powyżej 70%,
- ochronę przed nadmiernym nagrzewaniem wnętrza pojazdu - (TE), korzystnie poniżej 50%,
- ochronę wnętrza pojazdu (tapicerki) przed płowieniem - TVU korzystnie jak najmniej.
Arkusz szkła według wynalazku spełnia wszystkie powyższe wymagania co do właściwości optycznych, nieoczekiwanie korzystnie nawet przy zmniejszeniu grubości szyby do 2-3 mm. Zmniejszenie grubości szyby o połowę (w odniesieniu do dotychczas stosowanych szyb) przy zachowaniu odpowiedniej ochrony przed IR oraz UV pozwala na zmniejszenie ciężaru pojazdu, a samym korzystnie wpływa na oszczędność paliwa (niebagatelne korzyści dla środowiska) -; jest to silna przesłanka nieoczywistości rozwiązania.
Dla każdego specjalisty z tej dziedziny będzie wiadomym, że nie można po prostu zmniejszyć grubości szyby ze szkła barwnego o połowę (co prawdopodobnie pozostanie bez większego wpływu na widoczność) zachowując jednocześnie jej właściwości ochronne przed przenikaniem promieniowania cieplnego (podczerwonego) oraz ultrafioletowego.
Uzyskanie szyby o połowę cieńszej (tj. lżejszej) przy zachowaniu bardzo dobrej widoczności i przy jednoczesnym zapewnieniu wszystkich właściwości ochronnych (przed IR oraz zaskakująco dobrej przed UV) stanowi o niewątpliwej nieoczywistości tego rozwiązania.
W kontekście tego wynalazku jest oczywistym, iż kontrolowanie właściwości transmisji (czyli współczynnik całkowitej transmisji światła przy oświetleniu (TLA), współczynnik całkowitej transmisji energii (TE), oraz współczynnik transmisji promieniowania ultrafioletowego) jest
realizowane dzięki obecności tlenków żelaza (Fe2O3 oraz FeO) a nie za pomocą innych środków barwiących takich jak takie, które były jedynie opcjonalnymi składnikami tego szkła.
Decyzją z dnia [...] listopada 2003r. Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w kategorii arkusza szkła. W uzasadnieniu wskazano, że "arkusz szkła nie nadaje się do opatentowania z powodu oczywistości rozwiązania w świetle polskich opisów patentowych nr 175 413 i nr 177 252, ponieważ szkło według projektu zawiera identyczne składniki, w analogicznych zakresach ilościowych jak w przeciwstawionych przez Urząd opisach patentowych. Zgłoszenia w przedmiocie składu substancji, analogicznie jak inne kategorie zgłoszeń, winny wyraźnie odgraniczać znane cechy rozwiązania od cech nowych i wyróżniających go. Analizując szczegółowo zgłoszony skład chemiczny arkusza szkła ze szkłem znanym ze wskazanego opisu patentowego nr 177 282 organ stwierdził, że zawartości dziesięciu składników pokrywają się całkowicie lub w znacznym przedziale zakresów i powinny być ujęte w części przedznamiennej zastrzeżenia niezależnego. Ewentualną cechą mogącą wyróżnić zgłoszone rozwiązanie, w ostatniej redakcji żądanego zakresu ochrony, nadesłanej przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy byłby zatem brak w składzie szkła CoO, Cr2O3, Se, TiO2, MnO, NiO, CuO, a przecież rozwiązanie nie może wyróżniać się cechą, której nie posiada. "
Powyższą decyzję zaskarżył skarżąca, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Izby Odwoławczej UP RP z dnia [...] listopada 2003 r. jako niezgodnej z prawem procesowym i materialnym, które to naruszenie prawa ma istotny wpływ na wynik sprawy, uchylenie w części dotyczącej rozwiązania w kategorii arkusza szkła decyzji odmownej Urzędu Patentowego RP z dnia [...] kwietnia 2002 r., przekazanie sprawy Urzędowi Patentowemu RP do ponownego rozpoznania, zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.
Decyzji Urzędu Patentowego RP zarzuciła
1. Rażące naruszenie prawa materialnego tj. art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (tekst jednolity Dz.U. nr 26, póz. 117 z 1993 r.) poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;
2. Błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia;
3. Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 10 § l i art. 77 § l, jak również art. 6 i art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zdaniem Skarżącej zarzucone naruszenia prawa materialnego i proceduralnego miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżący wskazał, że uzasadnieniu Urząd Patentowego RP zarzucił skarżącemu nieprawidłową redakcję zastrzeżeń - a zwłaszcza nieprawidłowe określenie części przedznamiennej oraz znamiennej niezależnego zastrz. l - i na tej podstawie stwierdziła oczywistość rozwiązania w kategorii arkusza szkła. Skarżący zwrócił uwagę, iż w całym postępowaniu przed Urzędem Patentowym RP nigdy nie postawiono zarzutu braku nowości jego rozwiązaniu. Wynika to z tego, iż składy jakościowe i ilościowe szkła użytego w jego rozwiązaniu oraz kompozycji szkieł przeciwstawionych są po prostu różne a nie zasadniczo różne.
Skarżący wskazał, że każde szkło musi zawierać pewne składniki wspólne, aby mogło być nazwane szkłem. Jednakże fakt posiadania w swoim składzie pewnych składników wspólnych nie może być w żadnym razie dowodem na brak nowości czy też świadczyć o oczywistości rozwiązania.
Zdaniem skarżącej Urząd uzasadniając decyzję i wskazując, iż kompozycja szkła według projektu, różni się składem jakościowym i ilościowym od kompozycji przedstawionej w przeciwstawionym stanie techniki i uznając, że nawet niewielkie zmiany w składzie kompozycji szkła, mogą mieć istotny wpływ na właściwości produktu i są z tego powodu oczywiste nie przeprowadził wnikliwej analizy i nie przeprowadził szczególnie dokładnego uzasadnienia wynikającego z porównania danych fizykochemicznych produktu.
Zdaniem skarżącej w zaskarżonej decyzji Urząd Patentowy RP odniósł się do właściwości optycznych porównywanych kompozycji szkła w bardzo ograniczonym zakresie - wspominając tylko, iż "w powyższych opisach omówiono wpływ poszczególnych składników szkła na jego właściwości [...]. W w/w opisach omówiono również zależności właściwości szkła od jego grubości. Tak więc opracowanie składu jakościowo-ilościowego arkusza szkła jak według projektu, ze znanych składników, zastosowanych zgodnie z ich znanymi wpływem na właściwości arkusza szkła nie stanowi o dokonaniu wynalazku. "
Skarżący nie zgadza się z tak płytkim uzasadnieniem jego zdaniem niesłusznego zarzutu oczywistości. W ocenie skarżącej Urząd wykazał się lekceważeniem wkładu twórczego w opracowanie arkusza szkła o zaskakująco korzystnych wszystkich cechach optycznych zachowywanych nawet przy niewielkiej grubości arkusza szkła i przy braku w jego składzie tradycyjnych szklarskich środków barwiących (tj. nieoczekiwany efekt).
Zdaniem skarżącej przeciwstawiony opis patentowy nr 177 282 wyraźnie ujawnia, że pożądane charakterystyki transmitancji szkła uzyskiwane są dzięki zastosowaniu szklarskich środków barwiących, a mianowicie tlenków żelaza oraz tlenku kobaltu - którego obecność jest wymagana. Wszystkie przykłady wykonania opisane w tym przeciwstawionym dokumencie (w przeciwieństwie do zgłoszonego projektu) stosują tlenek kobaltu jako środek barwiący.
Zdaniem skarżącej, wbrew sugestiom Urzędu, w stanie techniki z dziedziny technologii szkła dobrze wiadomo, iż na podstawie jednej wartości charakterystyki transmitancji mierzonej przy określonej grubości arkusza szkła (tj. dla grubości 3,8 mm w przeciwstawionym dokumencie) - nie można w żadnym wypadku ekstrapolować odpowiednich wartości dla innych grubości arkusza szkła.
Podobnie skarżąca wskazała, że te same argumenty dotyczą także drugiego z przeciwstawionych dokumentów, polskiego opisu patentowego nr 175 413, gdzie także ujawniono kompozycję szkła, z której jednak nie można uzyskać arkusza szkła wykazującego się pożądanymi charakterystykami transmitancji dla grubości 2-3 mm - co udało się osiągnąć skarżącemu w arkuszu szkła według swojego projektu.
Analizując łącznie ujawnienia polskich opisów patentowych nr 177 282 i nr 175 413, zdaniem skarżącej nie można na ich podstawie dojść do rozwiązania, w którym dobór składników i ich ilości, a zwłaszcza w odniesieniu do tych składników, które mają wpływ na właściwości transmitancji szkła, takich jak tlenki żelaza, przy jednoczesnym braku bardzo specyficznych składników (tj. CoO, Cr2O3, Se, TiO2, MnO, NiO, CuO), pozwoliłby na uzyskanie arkusza szkła o pożądanych właściwościach optycznych przy znacznie zmniejszonej jego grubości. Zdecydowanie, dokumenty te nie sugerują w najmniejszym stopniu obrania drogi w kierunku wykluczenia tlenków barwiących i dobierania odpowiednich proporcji tlenków żelaza w postaci Fe2O3 oraz FeO w celu uzyskania znacznie cieńszych arkuszy szkła o optymalnych cechach optycznych.
Zdaniem skarżącej w stanie techniki z tej dziedziny, wyniki oczekiwane zasadniczo są wysoce nieprzewidywalne, gdy stosuje się mieszaniny szklarskich środków barwiących. W praktyce nawet najmniejsze zmiany w chemicznym charakterze, ilości i/lub względnej proporcji środka barwiącego mają zasadniczy wpływ na właściwości optyczne otrzymanego szkła.
Skarżąca wskazała, że z uwagi na fakt, iż wymóg nieoczywistości (tj. jeden z warunków zdolności patentowe określony w art. 10 ustawy o wynalazczości) rozwiązania technicznego jest wymogiem bardzo trudnym do ścisłego zdefiniowania to Urząd Patentowy RP w celu ujednolicenia i zobiektywizowania oceny nieoczywistości rozwiązania technicznego w "Metodyce badań zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych" wskazał na zasady jej oceny, między innymi takie jak:
- zarzut oczywistości powinien być wywodem opartym na określonych dowodach ze stanu techniki;
- prostota rozwiązania nie musi świadczyć o jego oczywistości;
- szczególna postać rozwiązania, jeśli wiąże się z nieoczekiwanym efektem stanowi rozwiązanie nieoczywiste;
- pozytywne stwierdzenie choćby jednej z przesłanek takich jak wyraźna poprawa efektywności, czy szczególny efekt wymaga krytycznego rozważenia zasadności postawienia zarzutu oczywistości.
W ocenie skarżącej w decyzji Izby Odwoławczej UP RP z dnia [...] listopada 2003 r. brak jest jakiegokolwiek ustosunkowania się do twierdzenia skarżącego, iż jego wynalazek posiada unikalne i niezwykle przydatne cechy.
Zdaniem skarżącego, Urząd nie rozpatrzył w należytą starannością wszystkich argumentów technicznych przedstawionych w jego odpowiedzi na zawiadomienie oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W swoich pismach skarżący wielokrotnie wskazywał na niewątpliwe przesłanki nieoczywistości jego projektu, np. zaskakująco korzystny i zupełnie nieoczekiwany efekt techniczny. Jednakże Urząd nie wywiązał się z obowiązku narzuconego przepisem art. 77 § l k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Skarżący wykazał że, arkusz szkła według jego projektu (pomimo, iż jest wykonany ze znanych składników - co mu zarzucono w zaskarżonej decyzji) spełnia wszystkie przesłanki nieoczywistości: a mianowicie stanowi zaskoczenie dla świata techniki, rozwiązuje trudny problem uzyskania optymalnego zestawu właściwości optycznych przy stosunkowo niewielkiej jego grubości i przy uniknięciu stosowania tradycyjnych środków barwiących (np. CoO), jak również udało mu się osiągnąć znaczący sukces komercyjny.
Podobnie, zdaniem skarżącego, uzasadnienie odmowy udzielenia patentu nieprawidłowym podziałem zastrzeżenia niezależnego na część przedznamienną i znamienną jest przykładowym wręcz rażącym naruszeniem prawa. Wskazał, iż propozycja ze strony Urzędu Patentowego RP wprowadzenia poprawki redakcyjnej (zresztą - zgodnie z opinią samego Urzędu - zupełnie niewykonalnej) pojawiła się po raz pierwszy właśnie w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji Izby Odwoławczej UP RP z dnia [...] listopada 2003 r.
Zdaniem skarżącego, w świetle powyższych argumentów, podczas rozpatrywania jego zgłoszenia wynalazku zostało naruszone:
- prawo materialne, gdyż nie został w sposób należyty i zgodny z obowiązującymi przepisami wykazany brak nieoczywistości jego wynalazku, zwłaszcza ze względu na całkowity brak ustosunkowania się Urzędu do nieoczekiwanych korzystnych efektów rozwiązania;
- zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego, gdyż w uzasadnieniu Decyzji Izby Odwoławczej UP RP przedstawiono zupełnie nowe argumenty - a mianowicie błędną (w mniemaniu Izby) redakcję zastrzeżenia niezależnego - co do których skarżący się nie miał możliwości wypowiedzenia się;
- popełniono zasadniczy błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia i polegający na tym, że Urząd skoncentrował się na występowaniu w kompozycjach dziesięciu takich samych składników, zupełnie nie rozpatrując kwestii składników pozostałych, oraz zupełnie zlekceważył sprawę zaskakująco korzystnych właściwości optycznych (których wbrew stwierdzeniom Urzędu - absolutnie nie można przewidywać na podstawie teoretycznego składu jakościowego - co potwierdzi każdy specjalista z dziedziny technologii szkła i co potwierdziła już Izba Odwoławcza UP RP w innym składzie osobowym w cytowanej wcześniej decyzji nr sygn: [...].
Mając na względzie całokształt przedstawionych wyżej okoliczności wnoszono, jak na wstępie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie:
• ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zwana u.s.a.,
• ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwana p.s.a.,
• ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zwana p.w.u.p.
Jednocześnie uchylona została ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), która obowiązywała w dacie wniesienia skargi w niniejszej sprawie.
W świetle art. 97 § 1 p.w.u.p. sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma więc miejsce w niniejszej sprawie i dlatego postępowanie toczy się na podstawie p.s.a.
Zgodnie z art. 1 § 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.
Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Sporny wynalazek został zgłoszony w Urzędzie Patentowym przed wejściem w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508 ze zm.), zwanej p.w.p. Ustawa ta weszła w życie w dniu 22 sierpnia 2001 r.
Stosownie do art. 315 ust. 1 p.w.p. prawa w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych, topografii układów scalonych, znaków towarowych oraz projektów racjonalizatorskich, istniejące w dniu wejścia w życie ustawy, pozostają w mocy. Do praw tych stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej.
Zgodnie zaś z art. 315 ust. 2 p.w.p. do stosunków prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. W świetle zaś art. 315 ust. 3 p.w.p. ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, znaku towarowego albo topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym. Zatem, w świetle powyższych przepisów, ocena zdolności patentowej spornego wynalazku podlega przepisom ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości. Ponadto, co wymaga podkreślenia, z chwilą wejścia w życie przepisów p.w.p. postępowanie przed Urzędem Patentowym toczy się w trybie tych przepisów (art. 317 p.w.p.). Urząd Patentowy przy wydawaniu decyzji, tak pierwszo jak i drugoinstancyjnej, miał zatem obowiązek stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, o ile danej kwestii przepisy p.w.p. odmiennie nie regulowały (art. 252 p.w.p.).
Przepis art. 10 ustawy o wynalazczości określa przesłanki jakie powinien spełniać wynalazek podlegający opatentowaniu, a mianowicie:
posiadać przymiot nowości o charakterze technicznym,
posiadać poziom wynalazczy (nieoczywistość rozwiązania),
nadawać się do zastosowania w określonej dziedzinie techniki.
W sprawie nie jest kwestionowane przez Urząd Patentowy posiadanie przez sporny wynalazek przymiotu nowości o charakterze technicznym oraz zdolność do zastosowania go w przemyśle. Natomiast Urząd Patentowy, jak to już wskazano, podważył poziom wynalazczy rozwiązania zgłoszonego do ochrony. Zgłoszony wynalazek w ocenie wspomnianego organu w sposób oczywisty wynika ze znanego stanu techniki. Stanowisko Urzędu Patentowego w tym zakresie kwestionował skarżący.
Jak już wskazano na Urzędzie Patentowym spoczywał obowiązek stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ ten miał zatem obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), a także obowiązek uzasadnienia faktycznego decyzji zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Tych wszystkich wymogów, a w szczególności określonych w art. 107 § 3 k.p.a., nie spełnia zaskarżona decyzja. Mimo wysoce skomplikowanych zagadnień technicznych obrazujących istotę wynalazku, zastosowania w nim procesów technologicznych, przynajmniej nie w pełni opisanych w literaturze przedmiotu, a także uzyskania korzystniejszych parametrów użytkowych wynalazku.
W zaskarżonej decyzji ograniczono się jedynie do stwierdzenia, że zgłoszony projekt zawiera znane elementy, co czyni go tym samym oczywistym w świetle znanego stanu techniki. Takie uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwala na skontrolowanie prawidłowości stanowiska Urzędu Patentowego.
Istotnym mankamentem decyzji, zarówno pierwszo jak i drugoinstancyjnej, jest w swej istocie uchylenie się Urzędu Patentowego od powinności rozpatrzenia zgłoszonego wynalazku pod kątem jego nieoczywistości w świetle stanu techniki. Urząd Patentowy ograniczył się bowiem do zastosowania swoistego domniemania faktycznego, że skoro w wynalazku zastosowano elementy znanych rozwiązań, tym samym zgłoszony projekt jest oczywisty w świetle stanu techniki. Takie uzasadnienie mogłoby być jeszcze zrozumiałe, gdyby spornemu wynalazkowi postawiono zarzut braku nowości. Natomiast wspomniana argumentacja jest niewystarczająca dla uzasadnienia odmowy udzielenia patentu, gdy wynalazkowi stawia się zarzut braku spełnienia przesłanki nieoczywistości.
Przechodząc do spornej kwestii poziomu wynalazczego omawianego wynalazku brak jest obiektywnych w tej mierze kryteriów. Stwarza to konieczność dokonywania ustaleń na okoliczność poziomu wynalazczego wynalazku w oparciu o kryteria w dużej mierze subiektywne.
Metodą zmierzającą do ustalenia, czy wynalazek spełnia kryterium nieoczywistości jest ustalenie najbliższego stanu techniki, jako jednej lub kilku publikacji, na tle których specjalista najłatwiej doszedłby do wynalazku. Następnie formułuje się problem techniczny, poprzez określenie cech zastrzeganego wynalazku, które nie występują w najbliższym stanie techniki. Zabieg ten pozwala na ocenę postępu technicznego wnoszonego przez wynalazek. W rezultacie, w wyniku powyższych ustaleń, udziela się odpowiedzi na pytanie, czy specjalista znający najbliższy stan techniki, przy rozpatrywaniu problemu technicznego zastosowanego w wynalazku miałby możliwość bez dokonań twórczych, w sposób zawodowo rutynowy, dojść do zastrzeganego rozwiązania. Taką metodykę przyjęto na gruncie Konwencji o patencie europejskim w wytycznych EPO (zob. Stanisław Vasina, Zdolność patentowa wynalazku w europejskim prawie patentowym ze szczególnym uwzględnieniem przesłanki poziomu wynalazczego; “Wynalazczość i Ochrona Własności Intelektualnej", Regulacje w dziedzinie własności przemysłowej pod redakcją Alicji Adamczak, Zeszyt 26). W zaskarżonej decyzji nie przeprowadzono takiej analizy stwierdzając jedynie autorytarnie, że jest to możliwe poprzez zwykłą kompilację znanych i przeciwstawionych zastrzeżeń.
W literaturze (zob. Stanisław Sołtysiński [w:] Stanisław Sołtysiński, Andrzej Szajkowski, Tadeusz Szymanek, Komentarz do prawa wynalazczego; Instytut Prawa Przedsiębiorstw S.A. Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1990, s. 36-39) podnosi się również, że pomysły agregaty i kompozycje, będące kompilacją znanych składników, należy oceniać całościowo. Zarzut oczywistości powinien być stawiany całemu rozwiązaniu, a nie tylko jego poszczególnym elementom, gdyż nawet połączenie znanych urządzeń czy metod postępowania może wymagać wkładu wynalazczego.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przeciwstawione opisy patentowe pomimo tego, że łącznie posiadają te same lub podobne cech techniczne i użytkowe co zgłoszony wynalazek nie mogą tak wprost niweczyć dokonanych osiągnięć. Jak wskazano wyżej kompilacją znanych składników, należy oceniać całościowo a zarzut oczywistości powinien być stawiany całemu rozwiązaniu, a nie tylko jego poszczególnym elementom, gdyż nawet połączenie znanych urządzeń czy metod postępowania może wymagać wkładu wynalazczego.
Przeciwstawiony opis patentowy nr 177 282 wyraźnie ujawnia, że pożądane charakterystyki transmitancji szkła uzyskiwane są dzięki zastosowaniu szklarskich środków barwiących, a mianowicie tlenków żelaza oraz tlenku kobaltu - którego obecność jest wymagana. Wszystkie przykłady wykonania opisane w tym przeciwstawionym dokumencie (w przeciwieństwie do zgłoszonego projektu) stosują tlenek kobaltu jako środek barwiący.
Sąd podziela stanowisko skarżącej, że w stanie techniki z dziedziny technologii szkła nie można na podstawie jednej wartości charakterystyki transmitancji mierzonej przy określonej grubości arkusza szkła (tj. dla grubości 3,8 mm w przeciwstawionym dokumencie) - ekstrapolować odpowiednich wartości dla innych grubości arkusza szkła. W badanym zastrzeżeniu skarżąca całkowicie eliminuje użycie tradycyjnych szklarskich środków barwiących jako składników powodujących pożądany efekt pozostawiając jedynie odniesienie do możliwości zaistnienia tradycyjnych szklarskich środków barwiących jako "naturalnych zanieczyszczeń", których nie można usunąć.
Podobnie zasadne jest twierdzenie skarżącej dotyczące drugiego z przeciwstawionych dokumentów, polskiego opisu patentowego nr 175 413, gdzie także ujawniono kompozycję szkła, z której jednak nie można uzyskać arkusza szkła wykazującego się pożądanymi charakterystykami transmitancji dla grubości 2-3 mm - co udało się osiągnąć skarżącemu w arkuszu szkła według swojego projektu.
Analizując łącznie ujawnienia polskich opisów patentowych nr 177 282 i nr 175 413, zdaniem Sądu nie można na ich podstawie dojść do rozwiązania, w którym dobór składników i ich ilości, a zwłaszcza w odniesieniu do tych składników, które mają wpływ na właściwości transmitancji szkła, takich jak tlenki żelaza, przy jednoczesnym braku bardzo specyficznych składników (tj. CoO, Cr2O3, Se, TiO2, MnO, NiO, CuO), pozwoliłby na uzyskanie arkusza szkła o pożądanych właściwościach optycznych przy znacznie zmniejszonej jego grubości. Należy zauważyć, że zdecydowanie, dokumenty te nie sugerują obrania drogi w kierunku wykluczenia tlenków barwiących i dobierania odpowiednich proporcji tlenków żelaza w postaci Fe2O3 oraz FeO w celu uzyskania znacznie cieńszych arkuszy szkła o optymalnych cechach optycznych.
Problem techniczny, który niniejszy wynalazek miał za zadanie rozwiązać, polegał zdaniem na uzyskaniu arkusza szkła, którego charakterystyki transmitancji mogłyby być zasadniczo kontrolowane dzięki obecności tlenków żelaza, Fe2O3 oraz FeO, przy czym tlenki te byłyby zastosowane w takich ilościach i proporcjach, aby arkusz szkła miał porównywalne właściwości optyczne ze znanymi w stanie techniki arkuszami szkła, lecz przy mniejszej jego grubości. Taki arkusz szkła posiada korzystną przewagę nad szybami tradycyjnymi, gdyż pozwala na zmniejszenie obciążenia pojazdu (jest stosowany jako oszklenie bocznych szyb pojazdów) przy zachowaniu optymalnych cech optycznych okien.
Przedmiotem wynalazku według zgłoszenia P-317 255 jest arkusz szkła (nie kompozycja) wykonany ze szkła krzemowo-sodowo-wapniowego charakteryzujący się tym, że:
1. po pierwsze (pierwszy zestaw cech - skład jakościowo-ilościowy): wykonany ze szkła zawierającego podstawowe składniki szkło twórcze oraz jako składniki barwiące: Fe2O3 (całkowita zawartość żelaza) w ilości 0,95 do 2% wagowych, w tym FeO w ilości 0,29 do 0,4% wagowych;
2. po drugie (drugi zestaw cech - właściwości fizyczne); ten arkusz szkła przy grubości już od 2 do 3 mm posiada:
- współczynnik całkowitej przepuszczalności światła TLA równy co najmniej 70%,
- współczynnik całkowitej przepuszczalności energii TE, równy mniej niż 50%, oraz
- współczynnik przepuszczalność promieniowania UV TUV równy mniej niż 25%.
Wszystkie powyższe cechy arkusz szkła według wynalazku musi posiadać jednocześnie. Posiadanie jednej grupy cech nie implikuje zdaniem sądu posiadania drugiej grupy cech a przynajmniej nie zostało to w zaskarżonej decyzji wykazane.
Arkusz szkła według wynalazku spełnia wszystkie powyższe wymagania co do właściwości optycznych, nieoczekiwanie korzystnie nawet przy zmniejszeniu grubości szyby do 2-3 mm. Zmniejszenie grubości szyby o połowę (w odniesieniu do dotychczas stosowanych szyb) przy zachowaniu odpowiedniej ochrony przed IR oraz UV pozwala na zmniejszenie ciężaru pojazdu, a samym korzystnie wpływa na oszczędność paliwa (niebagatelne korzyści dla środowiska) -; jest to zdaniem sądu silna przesłanka nieoczywistości rozwiązania.
Urząd nie ustosunkował się do wskazania przez skarżącą, że dla każdego specjalisty z tej dziedziny wiadomym będzie, że nie można zmniejszyć grubości szyby ze szkła barwnego o połowę (co prawdopodobnie pozostanie bez większego wpływu na widoczność) zachowując jednocześnie jej właściwości ochronne przed przenikaniem promieniowania cieplnego (podczerwonego) oraz ultrafioletowego.
Uzyskanie szyby o połowę cieńszej (tj. lżejszej) przy zachowaniu bardzo dobrej widoczności i przy jednoczesnym zapewnieniu wszystkich właściwości ochronnych (przed IR oraz zaskakująco dobrej przed UV) stanowić może zdaniem Sądu o nieoczywistości tego rozwiązania a przynajmniej zarzut nieoczywistości nie został przez Urząd wykazany.
W kontekście tego wynalazku kontrolowanie właściwości transmisji (czyli współczynnik całkowitej transmisji światła przy oświetleniu (TLA), współczynnik całkowitej transmisji energii (TE), oraz współczynnik transmisji promieniowania ultrafioletowego) jest realizowane dzięki obecności tlenków żelaza (Fe2O3 oraz FeO) a nie za pomocą innych środków barwiących takich jak te, które były jedynie opcjonalnymi składnikami tego szkła.
Zarzut dotyczący nieprawidłowego podziału zastrzeżenia niezależnego na część przedznamienną i znamienną nie był podnoszony przez Urząd w trakcie postępowania i pojawił się po raz pierwszy w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji UP RP z dnia [...] listopada 2003 r.
Dodatkowo skarżący wskazał, że wynalazkowi objętemu polskim zgłoszeniem nr P- 317 255 powinno przysługiwać prawo korzystania z ochrony patentowej w Polsce, gdyż jego zdolność patentowa została już w pełni potwierdzona między innym przez Europejski Urząd Patentowy, który na ten wynalazek udzielił patent Europejski o numerze [...] (w polskiej wersji skarżąca wnosi o węższą ochronę).
W tym stanie sprawy, uznając zasadność skargi, zaskarżona decyzja podlega uchyleniu (art. 145 § 1 pkt 1 litera a i c ustawy o p.p.s.a.).
O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.s.a.