II SA 3817/02

II SA 3817/02 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-04-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-11-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Czarnecki /sprawozdawca/
Grażyna Śliwińska /przewodniczący/
Stanisław Gronowski
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie: NSA Stanisław Gronowski WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Protokolant Kinga Płociak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi Wspólnoty wsi B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2002 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę
Uzasadnienie
6 II SA 3817/02
UZASADNIENIE
Wspólnota Gruntowa wsi B. wnioskiem z dnia [...].01.2001 r. wystąpiła do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] Placówka Zamiejscowa w [...]o wznowienie postępowania w sprawie wymiany gruntów leśnych we wsi B.. W uzasadnieniu wnioskodawcy podnoszą, że decyzja Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...].09.1973 r. Nr [...] o zatwierdzeniu wymiany gruntów w części dotyczącej gruntów wspólnoty wiejskiej wydana została z rażącym naruszeniem prawa dlatego wnoszą o jej unieważnienie.
Nikt z władz wspólnoty nie wyraził zgody na scalenie oraz wspólnota nie była formalnie powiadomiona o tym postępowaniu. Wnioskodawcy uważają, że w trakcie postępowania o wymianę gruntów doszło do nieprawidłowości a nawet fałszerstwa - zaginęły dokumenty podpisane przez wspólnotę, a jej przewodniczący twierdzi, że podpis na projekcie scalenia nie jest jego. O przeprowadzeniu komasacji gruntów dowiedzieli się dopiero w 1995 r. gdy otrzymali z Urzędu Wojewódzkiego w [...] mapę lasów wsi B.. Stwierdzili wówczas, że w wyniku scalenia wspólnota otrzymała najgorsze ziemie i to o mniejszej powierzchni niż posiadała. Wnioskodawcy twierdzą, że nieprawnie grunty ich wspólnoty zostały w części przekazane Skarbowi Państwa, gdyż na to nigdy nie wyrazili zgody.
Decyzją z dnia [...].07.2001 r. ([...]) Wojewoda [...], na podstawie następujących ustaleń, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P..
We wsi B. założono jednolitą ewidencją gruntów w 1965 r., w której wykazano grunty wspólnoty składające się z działek nr nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha. Obszar gruntów wspólnoty, udziałowców i wielkości udziałów zostały zatwierdzone decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...].02.1964 r. Udziały we wspólnocie posiadało [...] rolników, których łączny areał ziemi wynosił [...] ha., oraz Skarb Państwa w osobie Państwowego Funduszu Ziemi, który posiadał we wsi łącznie [...] ha. Na tej podstawie określono udziały we wspólnocie gruntowej odpowiednio dla Skarbu Państwa - 53% i dla rolników - 47 %.
Ponieważ działki leśne Skarbu Państwa rozłożone były w szachownicy i posiadał on udział większościowy we wspólnocie, wystąpił do Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. o wymianę gruntów leśnych stanowiących łącznie z gruntami rolników indywidualnych powierzchnię [...] ha. (grunty serwitutowe - [...] ha. w tym Skarbu Państwa - [...] ha; grunty ukazowe - [...] ha. w tym Skarbu Państwa - [...] ha.; grunty wspólnoty - [...] ha. w tym Skarbu Państwa - [...] ha.). Dokonanie wymiany miało także na celu wydzielenie udziału Skarbu Państwa ze wspólnoty w zwarty kompleks oraz poprawę struktury działek leśnych rolników.
Decyzją PPRN w P. z dnia [...].10.1970 r. (Nr [...]) wszczęto postępowanie o wymianę gruntów leśnych. Wszczęcie postępowania nastąpiło na podstawie art. 1 pkt 1 i art. 7 pkt 2 dekretu z dnia 16.08.1949 r. o wymianie gruntów (Dz. U. z 1962 r Nr 46, poz. 226 ze zm.). W trakcie postępowania o wymianę lasów i gruntów leśnych wsi B. odbywały się zebrania, w dniu [...].09.1970 r. uczestnicy wymiany wybrali członków rady uczestników wymiany.
Decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa PPRN w P. z dnia [...].06.1972 r. (Nr [...]) zatwierdzono stan posiadania przed wymianą, klasyfikację gruntów leśnych i szacunek drzewostanu na obszarze wymiany - [...] ha.
Wszyscy członkowie rady wymiany byli członkami wspólnoty, a F. M. pełnił także we wspólnocie funkcję sekretarza. Powyższe, zdaniem organu administracji dowodzi, że wspólnota była poinformowana o toczącym się postępowaniu.
Projekt wymiany został okazany uczestnikom wymiany w dniu [...].04.1973 r., z czynności tej sporządzono protokół podpisany między innymi przez członków rady uczestników wymiany.
W imieniu wspólnoty oświadczenie o przyjęciu projektu wymiany bez zastrzeżeń złożył Przewodniczący Zarządu Wspólnoty – J. P..
Zarzutu wspólnoty o sfałszowaniu jego podpisu organ administracji nie rozpatrywał, gdyż nie leżało to w jego kompetencji.
Wspólnota była, zdaniem organu administracji, zawiadomiona o prowadzonym postępowaniu zgodnie z wymaganiami art. 8 ust. 4 dekretu o wymianie gruntów.
Decyzją PPRN w P. z dnia [...].09.1973 r. projekt wymiany gruntów został zatwierdzony i w dniu [...].11.1973 r. protokolarnie wprowadzono uczestników wymiany w nowy stan posiadania.
Objęta wymianą powierzchnia wspólnoty wynosiła [...] ha. o wartości szacunkowej 1740139 jednostek szacunkowych przy uwzględnieniu udziałów 47% dla rolników i 53% dla Skarbu Państwa o wartości szacunkowej 817865 jednostek. W wyniku wymiany wydzielono wspólnocie [...] ha. o wartości szacunkowej 816159 jednostek to jest pełną należną wartość.
Wydzielenie udziału Skarbu Państwa nastąpiło w oparciu o art. 10 ustawy z dnia 29.06.1963r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, a przekazanie tych gruntów przez Państwowy Fundusz Ziemi nadleśnictwu nastąpiło na podstawie dekretu z dnia 05.09.1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia państwowego po osobach repatriowanych do ZSRR.
Spółka dla Zagospodarowania Wspólnot Gruntowych wsi B. odwołaniem z dnia [...].07.2001 r. zaskarżyła tą decyzję do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi domagając się wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...].09.1973 r.
Odwołujący podnoszą, że decyzja PPRN została wydana z rażącym naruszeniem prawa gdyż Skarb Państwa otrzymał bezprawnie udział w gruntach wspólnoty. Skarb Państwa, zdaniem wspólnoty, mógł otrzymać udziały w jej gruntach tylko skutkiem zrzeczenia się członków wspólnoty na jego rzecz zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 29.06.1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169 ze zm). Zrzeczenie to mogło nastąpić w trybie art. 27 ust. 1,2 i 3 to jest w formie dobrowolnego aktu sporządzonego na piśmie. Ponieważ do sporządzenia takiego aktu nie doszło, całość ziem wspólnoty należeć powinna wyłącznie do wspólnoty. Za absurdalne odwołujący się uważają, że przekazanie części gruntów wspólnoty nastąpiło na mocy dekretu z dnia 05.09.1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostawionego po osobach przesiedlonych do ZSRR, gdyż po osobach przesiedlonych ich ziemie otrzymali pozostali rolnicy, którzy weszli w skład spółki z tymi nieruchomościami. Grunty nabyte przez Państwowy Funduszu Ziemi były po osobach zamieszkałych w innej wsi i nigdy nie wchodziły w skład gruntów wspólnoty wsi B..
Odwołujący się twierdzą, że do wydzielenia udziału we wspólnocie gruntowej dla Skarbu Państwa wymagana jest pisemna zgoda zarządu wspólnoty, a takiej zgody nie było. Nadto Lasy Państwowe - inicjator postępowania komasacyjnego - nigdy nie posiadały dokumentów stwierdzających, że miały udziały we wspólnocie gruntowej wsi B..
W dalszej części odwołania wspólnota stwierdza, że nigdy nie wyraziła zgody podpisami wszystkich jej członków zarządy, co jest podstawą jej reprezentacji, na dokonanie wymiany gruntów, a rzekomy podpis przewodniczącego wspólnoty nie pochodzi od niego.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...].10.2002 r. ([...]) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].07.2001 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...].09.1973 r. zatwierdzającej wymianę gruntów leśnych wsi B..
Postępowanie wymienne gruntów leśnych Skarbu Państwa i gruntów rolników wsi B., obejmujące między innymi grunty wspólnoty wszczęto na wniosek Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w [...].
Powierzchnia wspólnoty wsi B. oraz jej udziałowców została zatwierdzona decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...].02.1964 r. na mocy, której powierzchnia wspólnoty wyniosła [...] ha. - udziałowcami jej było [...] rolników, których łączna powierzchnia gospodarstw wynosiła [...] ha. oraz Państwowy Fundusz Ziemi posiadający na terenie wsi [...] ha. co dawało skład procentowy 53% Skarbu Państwa i 47% rolników.
Organ administracji stwierdził, że z akt organu I instancji wynika, iż postępowanie wymienne przeprowadzone zostało przy udziale i za wiedzą mieszkańców wsi. W postępowaniu uczestniczyli przedstawiciele rolników tworzących radę uczestników wymiany, w skład której wchodzili także członkowie Zarządu Wspólnoty Gruntowej. Potwierdzeniem tego jest podpis przewodniczącego zarządu wspólnoty w wykazie uczestników scalenia o przyjęciu bez zastrzeżeń projektu.
Udział Skarbu Państwa we wspólnocie powstał na mocy dekretu z dnia 05.09.1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostawionego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318) i został wydzielony ze wspólnoty na podstawie art. 10 ustawy z dnia 29.06.1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Wydzielenie tego udziału nie było podziałem wspólnoty i nie podlegało art. 27 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.
Wspólnota wsi B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz decyzję [...] Urzędu Wojewódzkiego złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji Powiatowej Rady Narodowej w P., skutkiem której "bezprawnie zawłaszczono część wspólnoty gruntowej". Zdaniem skarżących wymiana gruntów, skutkiem której doszło do owego zawłaszczenia gruntów wspólnoty, została przeprowadzona bez zgody zarządu wspólnoty (brak jest dokumentów potwierdzających by wspólnota wiedziała i wyrażała zgodę na tą wymianę).
Skarżący twierdzą, że poinformowanie wspólnoty przez wywieszenie w lokalu gminy informacji, nie jest zwyczajowo przyjęte, gdyż w ich miejscowości jest taki zwyczaj, że o wszystkich sprawach urzędowych powiadamia się zainteresowanych na piśmie. Skarga przyznaje, że członkowie rady uczestników wymiany gruntów, którzy także posiadali udziały we wspólnocie gruntowej wsi, byli powiadamiani o postępowaniu dotyczącym wymiany gruntów, lecz te powiadomienia były kierowane do rolników indywidualnych, a nie do wspólnoty i rolnicy ci byli zaabsorbowani własnymi problemami związanymi z wymianą. Wspólnota uważa za niezasadne twierdzenie organu administracji, że skoro jej przewodniczący – J. P. - podpisał projekt wymiany przyjmując go bez zastrzeżeń, to odnosi to skutek do całej spółki, gdyż zgodnie z przepisami, do ważności takiego oświadczenia woli wymagane było złożenie go przez zarząd wspólnoty po uzyskaniu zgody wszystkich wspólników. Nadto przedłożyła oświadczenie J. P. z dnia [...].11.2002 r., w którym on stwierdza, że nie podpisywał projektu wymiany gruntów należących do wspólnoty gruntowej wsi B..
Skarżący nie zgadzają się ze stanowiskiem ministra i Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P., które stwierdzają, że w skład wspólnoty wszedł Skarb Państwa z udziałem większościowym (53%), gdyż ówczesna władza - PRN w P. - nie mogła zmienić "aktu najwyższej rangi jakim jest Ukaz Carski". Tym samym decyzja PRN w P. z dnia [...].02.1964 r., ustalająca udziały rolników i Skarbu Państwa była bezprawna, gdyż ów ukaz mógł być zmieniony jedynie przez organ, który ukaz ten wydał lub przez organ wyższej rangi. Nadto wspólnota powołuje się na ponad stuletnie posiadanie oraz obowiązujące prawo zwyczajowe. Skarżący nie zgadzają się z argumentacją organu administracji stwierdzającą, że udział Skarbu Państwa we wspólnocie powstał skutkiem dekretu z dnia 05.09.1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostawionego po osobach przesiedlonych, gdyż nieruchomości po osobach przesiedlonych zostały rozparcelowane pomiędzy rolników, natomiast ewentualny udział Skarbu Państwa powinien być ze wspólnoty wyłączony, ponieważ wspólnota gruntowa wsi jest niepodzielna. Nadto skarżący dowodzą, że brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających zgodę wspólnoty na dokonanie zmian w powierzchni posiadanych przez nią gruntów, a na podejmowane przez nich próby wejrzenia w dokumenty nie otrzymywali zgody, aż do 1999 r.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosił o jej oddalenie.
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w oparciu o art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270),
Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje;
W rozpoznawanej sprawie Spółka dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej wsi B., tak w skardze jak i w odwołaniu, protestowała przeciwko udziałowi Skarbu Państwa w gruntach wspólnoty. Należy zatem jeszcze raz podkreślić, że udział ten Skarb Państwa nabył w trybie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318 ze zm.). Zgodnie z § 1 ust. 1 tego aktu normatywnego, wszelkie mienie ruchome i nieruchome osób przesiedlonych do Z.S.R.R. pozostałe na obszarze Państwa Polskiego, przeszło z mocy samego prawa z chwilą przesiedlenia tych osób na własność Państwa bez odszkodowania. Nieruchomości ziemskie, które przeszły na własność Państwa z mocy powołanego przepisu zostały włączone, na podstawie art. 6 ust. 3 dekretu, do Państwowego Funduszu Ziemi. Wskazując na powyższy akt normatywny należy stwierdzić, że nieruchomości osób przesiedlonych nie mogły automatycznie, jak uważają skarżący, przejść na własność rolników powiększając ich udziały we wspólnocie, gdyż nieruchomości te stały się własnością Skarbu Państwa.
W wyniku scalenia, Skarb Państwa, na podstawie art. 10 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169 ze zm.), otrzymał wydzielenie swojego udziału ze wspólnoty gruntowej.
W powyższym zakresie obie zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa, zasadnie odmawiając zgodnie z obowiązującymi przepisami, stwierdzenia nieważności decyzji
Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w P. z dnia [...] września 1973 r. zatwierdzającej wymianę gruntów leśnych wsi B..
Odwołanie i skarga, aczkolwiek skierowane na żądanie stwierdzenia nieważności decyzji PPRN w P., faktycznie stawiają zarzuty także samemu scaleniu co nie może stanowić przedmiotu rozpoznania przez Sąd.
Skarżący wskazują na naruszenie prawa, polegające na braku formalnego powiadamiania wspólnoty o czynnościach odbywających się w postępowaniu scaleniowym. Niedochowanie tego wymogu formalnego faktycznie nastąpiło, lecz zdaniem Sądu nie miało to istotnego wpływu na wynika scalenia i na treść samej decyzji o jego zatwierdzeniu. Postępowanie administracyjne jakim było scalenie gruntów wsi B. dotyczyło jej mieszkańców, w tym tej części, która miała udziały we wspólnocie gruntowej. Tym samym w postępowaniu wymiany gruntów brali udział udziałowcy spółki niejako w podwójnej roli, jako rolnicy indywidualni oraz jako członkowie wspólnoty.
Organy administracji rozpatrujące sprawę, zasadnie zdaniem Sądu ustaliły, że należy wykluczyć by członkowie wspólnoty nie mieli świadomości, że scalenie obejmuje także grunty wspólnoty oraz by nie mieli wiedzy o tym jak wyglądały nieruchomości wspólnoty po scaleniu.
Wszyscy członkowie rady uczestników wymiany posiadali udziały we wspólnocie, a więc należy wykluczyć brak informacji dla wspólnoty o postępowaniu scaleniowym. Udziałowcy ci doglądali swoich interesów jako rolnicy lecz jednocześnie posiadali bieżące informacje o procesie scalenia gruntów wspólnoty i w tej kwestii także się wypowiadali.
Uczestnik postępowania scaleniowego - Nadleśnictwo P. - w piśmie do [...]Urzędu Wojewódzkiego stwierdza, że Spółka dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej uczestniczyła w postępowaniu wymiany gruntów i zajmowała w tym postępowaniu stanowisko. Mogła zatem zaskarżyć decyzję o zatwierdzeniu wymiany, gdyby faktycznie uważała, iż na skutek scalenia wspólnota poniosła szkodę.
Z protokółu sporządzonego w postępowaniu scaleniowym wynika wprost, że wspólnota zajmowała konkretne stanowisko co do jej gruntów.
Sporządzono także formalną listę członków wspólnoty z określeniem areałów jakie zajmowali i ich udziałów w spółce.
Nadmienić należy, że przewodniczący wspólnoty złożył pisemne oświadczenie nie zgłaszając zastrzeżeń co do wyniku wymiany gruntów. Obecnie twierdzi, że jego podpis pod tym oświadczeniem został sfałszowany, lecz nie podjął żadnych kroków w kierunku wszczęcia właściwego postępowania w tej sprawie.
Okoliczność powyższa dowodzi, że formalnie przedstawiciel wspólnoty zajmował stanowisko w sprawie wymiany gruntów tym samy wspólnota wiedziała o postępowaniu scaleniowym, co najmniej z chwilą złożenia owego oświadczenia przez jej przewodniczącego.
Zaskarżone decyzje dokonały ustaleń wskazujących w sposób nie budzący wątpliwości, że mimo braku formalnego zawiadomienia wspólnoty o toczącym się postępowaniu wymiany gruntów, faktycznie jej członkowie w tej wymianie czynnie uczestniczyli, wypowiadali się, zajmowali konkretne stanowiska w przedmiocie gruntów wspólnoty oraz mieli możliwość zaskarżenia decyzji zatwierdzającej wymianę.
Należy także zauważyć, że skarżący podważają decyzję o zatwierdzeniu wymiany po niemal trzydziestu latach, korzystając przez cały ten czas z ziem wspólnoty. W takiej sytuacji należy uznać, że wykluczone jest by skarżący przez cały ten czas żyli w nieświadomości co do dokonania scalenia oraz jego wyniku.
Formalne niepowiadomienie wspólnoty o postępowaniu scaleniowym, w sytuacji gdy jej wszyscy członkowie w postępowaniu tym uczestniczyli (zasiadając nawet w radzie uczestników wymiany) nie spowodowało rażącego naruszenia zasady prawnej z art. 10 § 1 k.p.a. Przepis ten nakazuje zapewnić stronom postępowania administracyjnego czynny w nim udział, a więc zostaje złamany wówczas, gdy skutkiem bezczynności organu administracji publicznej strona w postępowaniu tym pozbawiona zostaje faktycznego uczestnictwa.
Na podstawie ustaleń dokonanych przez organy administracji publicznej Sąd uznał, że wszyscy członkowie wspólnoty, aczkolwiek formalnie niepowiadomieni, w postępowaniu scaleniowym brali czynny udział zasiadając nawet w radzie uczestników wymiany. Mogli tym samym, mając wystarczającą wiedzę o celu postępowania, podejmować właściwe uchwały w spółce upoważniające swoich przedstawicieli do formalnej reprezentacji.
Należy także zaznaczyć, że mimo niedochowania formalnego zawiadomienia spółki jej interes w wymianie gruntów nie ucierpiał. Odmienne przekonanie skarżących nie znajduje uzasadnienia w wynikach scalenia - przeprowadzone obliczenia według jednostek wymiany
przez organ administracji dowodzą, że zasoby gruntowe wspólnoty odpowiadają wymaganiom właściwych przepisów. Także skarżący przyznają, że stan posiadania po wymianie odpowiada w zasadzie staremu stanowi posiadania. Tym samym ich zarzuty co do wyniku wymiany nie są podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji o zatwierdzeniu wymiany.
Skarżący na rozprawie stwierdzili, że po wymianie każdy z rolników był wprowadzany na grunt. Wspólnota także została wprowadzona w nowy stan posiadania już w 1973 r. a więc nie jest prawdą by jej członkowie dowiedzieli się o wymianie i jej efektach dopiero około roku 1995 lub 1999, jak to skarżący podnosili w odwołaniu i w skardze.
Skarżący przyznali, że nie jest możliwe cofnięcie sytuacji sprzed wymiany, gdyż nieruchomości nią objęte stały się przedmiotem obrotu - były dziedziczone, sprzedawane lub przekazywane za rentę.
W tej sytuacji niewątpliwym jest, zdaniem Sądu, że skutkiem zaszłości, wystąpiły także nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., wyłączające możliwość stwierdzenia nieważności decyzji.
O kwestii nieodwracalności skutków prawnych wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2001 r. - IV S.A. 914/99), iż odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego określonego aktu trzeba rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania. A więc, jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. W konsekwencji stwierdzić należy, iż dany akt wywołuje nieodwracalny skutek prawny, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji. Wprawdzie inne organy państwowe, działając na podstawie innych przepisów mogłyby obalić te skutki prawne, ale takie działania nie są dostępne organowi administracyjnemu jako wykraczające poza jego właściwość, zadania i kompetencje.
Także Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92 (OSNCP z 1992 r. nr 12, poz. 21) stwierdził, że nieodwracalność skutku prawnego decyzji należy rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję. Jeżeli organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to skutek jest nieodwracalny.
Jak wskazano wyżej, obecnie organy administracji publicznej, skutkiem dokonania obrotu nieruchomościami objętymi scaleniem, nie mają możliwości przez wydanie decyzji administracyjnych dokonać regulacji przywracającej stan sprzed wymiany. Zaistniał tym samym stan powstania nieodwracalności skutków prawnych, który uniemożliwia stwierdzenie nieważności decyzji zatwierdzającej wymianę gruntów.
Sąd badając legalność decyzji administracyjnych wydanych w niniejszym postępowaniu stwierdza, iż nie nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenia dokonane przez organy administracji publicznej, stwierdzające brak przesłanek do uznania nieważności decyzji o zatwierdzeniu wymiany gruntów, Sąd uznał za uzasadnione.
Nadto Sąd dodatkowo wskazał, iż także z uwagi na treść art. 156 § 2 k.p.a., stwierdzenie nieważności decyzji, będącej przedmiotem żądania skarżących, nie jest możliwe.
W tych warunkach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), orzeczono jak w sentencji.