II SA 2962/03

II SA 2962/03 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2004-09-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-08-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Wieczorek
Grażyna Śliwińska /sprawozdawca/
Maria Jagielska /przewodniczący/
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Jagielska Sędziowie: WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Asesor WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Arkadiusz Zawada po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2004 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2003r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] marca 2003r. Nr [...]; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu.
Uzasadnienie
Podczas kontroli przewozu wykonywanego przez Pana J. P. (dalej zwanego Skarżącym) w dniu [...] lutego 2003 na drodze krajowej nr [...] pojazdem marki [...] o nr rej. [...] wraz z naczepą marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] stwierdzono, że legitymował się dobową kartą opłaty drogowej, właściwie wypełnioną. Karta ta jednakże została zakupiona dnia [...] lutego 2003r., czego kierowca nie kwestionował i została wypełniona [...] lutego 2003 r. - tj. po upływie terminu, o którym mowa w § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001 w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz.U. Nr 150, poz. 1684 ze zm.). W protokole kontroli kierowca złożył oświadczenie, że nie godzi się z kwalifikacją, iż karty nie posiada, ponieważ nie został poinformowany ojej 7 dniowej ważności.
Decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2003 r. wymierzono Skarżącemu karę pieniężną w wysokości 4000 zł., w oparciu o art. 92 ust. l pkt 6 ww. ustawy i lp. 6 załącznika do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym (Dz.U. Nr 115. poz. 999 ze zm.), kwalifikując stwierdzony stan faktyczny jako wykonywanie przewozu przez przedsiębiorcę po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, tj. naruszenie art. 87 ust. l ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym.
W odwołaniu Skarżący wnosił o uchylenie decyzji twierdząc, że pojazd posiadał prawidłowo wypełnioną kartę opłaty drogowej. Na jej nabycie poniósł koszty, a nie został poinformowany o 7 dniowym terminie ważności kart, zarzucił też brak informacji o tym istotnym fakcie na samej karcie. Wywodził, że dnia [...] lutego 2003r. zakupił większą ilość kart opłaty w urzędzie pocztowym, ponieważ poza miastem są trudności z jej nabyciem, nie zawsze można dojechać do poczty samochodem ciężarowym, a także nie ma możliwości zakupu w soboty i niedziele. W tym okresie były też blokady dróg przez rolników i samochód miał kilka dni przestoju. Skarżący przyznał, że nie znał rozporządzenia zmieniającego ważność kart. W dacie kontroli posiadał jeszcze 3 niewykorzystane karty na które poniósł koszty.
Decyzją Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2003r. Nr [...] utrzymał on w mocy decyzję organu pierwszej instancji, nie dopatrując się naruszenia prawa w działaniach organu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 42 ust 1, art. 87 ust. 1, art. 92 ust 1 pkt 6, ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2001 r. Nr 125, poz. 1371 ze zm.), lp. 6 załącznika do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2002r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym (Dz. U. Nr 115, poz. 999), § 5 ust 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 200lr. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. z 2002r. Nr 115, poz. 999, Dz. U. z 2002r. Nr 236, poz. 1985),
W pisemnych motywach organ II instancji wskazał, że godnie z art. 42 ust 1 ustawy o transporcie drogowym za przejazd po drogach krajowych przedsiębiorcy wykonujący na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne obowiązani są uiszczać opłaty. Następuje to poprzez nabycie karty opłaty, która podlega wypełnieniu (§ 4 ust 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych). Prawidłowo wypełniona przed rozpoczęciem przejazdu karta opłaty stanowi wyłączny dowód potwierdzający uiszczenie opłaty za przejazd po drogach krajowych. Sposób wypełnienia karty opłaty określa przepis § 5 powołanego powyżej rozporządzenia, który w ust. 2 zezwala na wypełnienie tej karty w części dotyczącej numeru rejestracyjnego oraz terminu ważności przez przedsiębiorcę, w określonym w pkt 1 tego przepisu terminie, który zdaniem organu wynosi dla karty opłaty dobowej siedem dni, od daty wydania karty (§5 ust. 2 pkt. 1 w/w rozporządzenia). Art. 87 ust 1 cytowanej ustawy zobowiązuje kierowcę do tego, aby mieć przy sobie w chwili przejazdu dowód uiszczenia należności za korzystanie z dróg krajowych. Stosownie do art. 92 ust 1 pkt 6 w/w ustawy karze podlega przejazd bez uiszczenia tej opłaty. W ocenie organu miał tu zastosowanie lp. 6 załącznika do rozp. Ministra Infrastruktury w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym, bowiem karze w wysokości 4.000 zł podlega brak w pojedzie wykonującym transport drogowy lub przewozy na potrzeby własne dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych.
Strona zaskarżyła tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosząc argumenty zawarte w odwołaniu. W szczególności podnosiła, że posiadała w pojeździe kartę prawidłowo wypełnioną i dokumentu tego nie można unieważnić poprzez interpretację prawa zastosowaną przez organ. Ponadto instytucje sprzedające karty nie znają rozporządzenia i nie informują kupujących karty opłat o ich terminie ważności. Skarżący zarzucił organowi, że
kupujący powinien być informowany o terminie ważności nabywanej rzeczy i nie można go karać za brak karty opłaty drogowej w sytuacji, gdy kartę taką
posiadał.
W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wnosił o jej oddalenie jako, że w jego ocenie decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z § 5 ust. 2 pkt 1 cyt. W decyzji rozporządzenia w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat... w części terminu ważności i numeru rejestracyjnego karta opłaty dobowej może być wypełniona w terminie 7 dni od daty wydania karty opłaty. Przepis ten został wprowadzony do ww. rozporządzenia na mocy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 18 października 2002 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz.U. Nr 188, poz. 1577). Zmiana rozporządzenia weszła w życie 29 listopada 2002 r. a zatem przed zakupem karty przez skarżącego, który miał miejsce [...] lutego 2003 r. Nieznajomość prawa nie jest okolicznością, która może zwalniać stronę od odpowiedzialności. Przedsiębiorca jest profesjonalistą, od którego można wymagać należytej staranności przy wykonywaniu przez niego działalności gospodarczej, w tym także znajomości podstawowych przepisów dotyczących jego działalności w zakresie transportu, skoro go wykonuje. Fakt nowelizacji rozporządzenia był powszechnie znany i opublikowany w przewidziany prawem sposób Sprawą skarżącego jest takie organizowanie prowadzonej przez siebie działalności, aby obowiązujące przepisy przestrzegać. Rolą natomiast organów Inspekcji jest kontrola ich przestrzegania. Wskazać też trzeba, że uiszczanie opłaty za przejazd po drogach krajowych jest ściśle sformalizowane ze względu na potrzebę zapewnienia rzeczywistego przestrzegania przez przedsiębiorców tego obowiązku, jak i stworzenia warunków do jego kontroli. Uiszczenie opłaty polega na wykupieniu karty wypełnieniu jej w sposób i w terminach wskazanych w przepisach w/w rozporządzenia. Dotyczy to także dobowych kart opłaty drogowej, które mając ściśle określony termin ważności, w którym mogą być wypełnione tak, ażeby mogły być uznane ze dowód uiszczenia opłaty. Kwestię tę reguluje m.in. powołany § 5 ust. 2 rozporządzenia, natomiast vi zakresie kart wydanych przed 29 listopada 2002 r. przechodni przepis § 2 rozporządzenia z dnia 16 października 2002 r. w sprawie zmiany w/w. rozporządzenia. Terminy te ustanowiono w przepisach bezwzględnie obowiązujących. Przyznanie racji stanowisku strony, nieuwzględniającemu treści obowiązującego prawa, równałoby się uznaniem, iż normy te nie obowiązują. Pogląd taki jest niemożliwy do zaakceptowania. Brak pouczenia skarżącego o treści obowiązujących przepisów nie może wpływać na prawną ocenę stwierdzonego w toku kontroli zdarzenia. Skarżący może dokonać, co najwyżej, samodzielnej oceny czy fakt ten może być podstawą roszczeń odszkodowawczych kierowanych do wydawcy karty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 z 2002r. poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem materialnym i przepisami procesowymi. Zgodnie z art. 4 cytowanej ustawy sędziowie sądów administracyjnych podlegają Konstytucji oraz ustawom. Badając sprawę niniejszą pod tym kątem Sąd stwierdził naruszenie prawa. Skarga jest więc uzasadniona.
Kwestią zasadniczą dla zbadania prawidłowości zaskarżonych decyzji jest ustalenie czy po upływie 7 lub 14 dni od daty nabycia dobowe i siedmiodniowe karty opłat drogowych tracą ważność, nawet jeśli nie zostały w ogóle użyte.
Ustawa z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym /Dz.U......./ ustanawia obowiązek uiszczania opłat drogowych przez przedsiębiorców. Art. 42 tej ustawy ustanawia sam obowiązek uiszczania opłat /ust. 1/, określa zasady ustalania stawek opłat /ust. 2/, jednostki w których opłata może być uiszczana /ust. 3, 4, 5/. Art. 42 ust. 7 zawiera też upoważnienie dla Ministra właściwego do spraw transportu do określenia w porozumieniu z ministrem finansów publicznych w drodze rozporządzenia rodzaju i stawek opłaty zgodnie z zasadami określonymi w art. 42 ust. 2 ustawy, trybu jej wnoszenia i sposobu rozliczania w razie niewykorzystania a także wzorów dokumentów potwierdzających wniesienie opłaty.
Korzystając z tej delegacji ustawowej Minister Infrastruktury wydał rozporządzenie z 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych /Dz.U..../. W § 2 ust. 1 rozporządzenia ustalił rodzaje opłat: dobową, siedmiodniową miesięczną, półroczną i roczną, a w § 2 ust. 2 ustanowił stawki opłat. W § 4 ust. 1 określił tryb wnoszenia opłaty: poprzez nabycie karty opłat, która następnie ma zostać prawidłowo wypełniona według wskazań zawartych w § 5. Wzory kart stanowią załączniki do rozporządzenia. Sposób wypełnienia kart określa szczegółowo § 5 rozporządzenia. Używa on m.in. określenia "termin ważności karty". Jak wynika z zestawienia § 5 ust. 2 i § 5 ust. 3 i ust. 4 oraz załączników ustalających wzory kart, określenie "termin ważności karty" oznacza okres, w którym karta może być użyta jako dowód uiszczenia opłat. Termin ten określa się przez wpisanie konkretnych dat, a w kartach krótkoterminowych także godzin, w których karta jest ważna. Ten okres to jedna doba dla kart dobowych, 7 dni dla kart siedmiodniowych, miesiąc dla kart miesięcznych, pół roku dla kart półrocznych i rok dla kart rocznych. Termin ważności kart krótkoterminowych, tj. dobowych i siedmiodniowych, zgodnie z § 5 ust. 2 może być wpisany przez kierowcę. Termin ważności pozostałych kart wpisuje ich dystrybutor. Określone w załącznikach wzory kart zawierają właściwe rubryki odpowiadające wskazanym unormowaniom.
Rozporządzenie zostało znowelizowane rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 18 października 2002r. (Dz.U. Nr 188, poz. 1577) Nowela wprowadziła do § 5 ust. 2 dodatkowe postanowienie, iż karta dobowa może być wypełniona w ciągu 7 od dnia wydania zaś karta siedmiodniowa w ciągu 14 dni. Unormowanie takie ustanawia de facto drugi, dodatkowy termin ważności kart krótkoterminowych. Co dzieje się z wykupioną i opłaconą kartą po upływie tych terminów, rozporządzenie nie wyjaśnia, brak jednak procedur ich rozliczania w razie niewykorzystania. § 5 ust. 6 rozporządzenia stanowi, że karta niewypełniona lub wypełniona w inny sposób niż określony w § 5 ustęp 1, 3-5 nie stanowi dokumentu potwierdzającego wniesienie opłaty. Konieczność wypełnienia i użycia kart w ciągu 7 lub 14 dni od daty wydania – zakupu ustanowiona jest w § 5 ust. 2 tj. w przepisie nie wymienionym w ustępie 6. Należałoby więc przyjąć a contrario, iż karta wypełniona niezgodnie z postanowieniami § 5 ust. 2 stanowi jednak dowód wniesienia opłaty drogowej. Dodatkowo należy stwierdzić, że warunek wypełnienia kart krótkoterminowych w określonych terminach nie znalazł odzwierciedlenia we wzorach tych kart, które nie zawierają żadnej adnotacji o konieczności użycia kart w określonych terminach od daty ich zakupu lub o utracie ważności po ich upływie. Organy administracji przyjmują że po upływie terminu 7 lub 14 dni od daty zakupu karta traci ważność i nie może być przy jej pomocy skutecznie wniesiona opłata drogowa mimo prawidłowego wypełnienia.
Sąd nie znalazł uzasadnienia dla takiego stanowiska. Brak w rozporządzeniu wyraźnego unormowania co dzieje się z niewykorzystaną kartą po upływie odpowiednio 7 i 14 dni od jej zakupu. Brak podstaw do przyjęcia, że karta traci ważność, brak też podstaw do przyjęcia, że karta taka nie stanowi dowodu.
Ponadto podkreślenia wymaga również fakt, że po analizie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym (Dz.U. Nr 125 poz. 1371) a w szczególności art. 87 i 92 ust. 1 pkt 6, należy stwierdzić, że karę pieniężną nakłada się za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia opłat za przejazd po drogach krajowych. W przedmiotowej sprawie skarżący posiadał taką opłatę - kartę dobową.
Zgodnie z zał. lp. 6 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 3 lipca 2002r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym (Dz.U. Nr 115 poz. 999 ze zm.)
Karę pieniężną w wysokości 4000 zł nakłada się za wykonywanie transportu drogowego lub przewozu na potrzeby własne bez posiadania w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych.
Jak wykazano wyżej zgodnie z § 5 ust. 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz.U. Nr 150 poz. 1684) karta opłaty niewypełniona lub wypełniona w sposób inny niż określony w ust. 1 i ust. 3-5, a także zawierająca poprawki nie stanowi dokumentu potwierdzającego wniesienia opłaty. Tak więc w wypadku okazania przez kierowcę takiej karty stwierdzić należy, że kierowca nie posiada w pojeździe dowodu uiszczenia opłaty.
W rozpatrywanej sprawie w wypadku posiadania karty dobowej wypełnionej po upływie terminu 7-dniowego, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, przepis zał. lp. 6 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 3 lipca 2002r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym (Dz.U. Nr 115 poz. 999 ze zm.) nakładającej karę w kwocie 4000 zł nie może mieć zastosowania, gdyż tak wypełniona karta nie wyczerpuje dyspozycji § 5 ust. 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 14 grudnia 2001r. w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz.U. Nr 150 poz. 1684).
W rozpatrywanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił również uwagę na treść § 2 rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 18 października 2002r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie uiszczania przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz.U. Nr 188, poz. 1577). Zgodnie z jego brzmieniem "karty opłaty dobowej i siedmiodniowej wydane przed dniem wejścia w życie rozporządzenia mogą być wykorzystane przez przedsiębiorców w okresie nie dłuższym niż 30 dni od dnia wejścia w życie rozporządzenia". Tak więc skarżący przez sam fakt nabycia karty w dniu 11 grudnia 2002r. znalazł się w znacznie gorszej sytuacji niż osoba, która nabyła kartę przed dniem 29 listopada 2002r. (data wejścia w życie rozporządzenia), gdyż mógł ją – zgodnie z interpretacja Głównego Inspektora Transportu Drogowego – wykorzystać tylko przez 7 dni od dnia nabycia.
Natomiast osoba, która nabyła kartę przed dniem 29 listopada 2002r. miała na to 30 dni. Tego typu regulacje stoją, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w sprzeczności z art. 3 Konstytucji RP, który gwarantuje równość obywateli wobec prawa. Jest to również sprzeczne z art. 7 k.p.a.
Biorąc powyższe pod rozwagę, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.
O niewykonywaniu uchylonych decyzji orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.
O kosztach orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a.